B\u0130TK\u0130SEL DOKULAR
\n Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerdeki dokular; s\u00fcrgen (meristem) doku ve de\u011fi\u015fmez doku olmak \u00fczere iki grupta incelenir.
\n A. S\u00dcRGEN (MER\u0130STEM) DOKULAR
\n Meristem dokunun k\u00f6keni embriyodur.
\n \u00d6zellikleri :
\n Devaml\u0131 b\u00f6l\u00fcnme yetene\u011fine sahip h\u00fccrelerden olu\u015fur.
\n Geli\u015fme ve farkl\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011flarlar.
\n Bitkide enine kal\u0131nla\u015fma ve boyuna uzamay\u0131 sa\u011flarlar.
\n H\u00fccreleri; canl\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck, ince \u00e7eperli, bol sitoplazmal\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00e7ekirdekli ve \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kofulludur.
\n H\u00fccreler aras\u0131 bo\u015fluklar yoktur. Meristem h\u00fccrelerinde mitoz b\u00f6l\u00fcnme h\u0131zl\u0131d\u0131r ve ayn\u0131 zamanda hormon \u00fcretirler.
\n 1. Birincil (Primer) Meristem
\n Bitkiyi meydana getiren ve bitkinin \u00f6mr\u00fc boyunca b\u00f6l\u00fcnme \u00f6zelli\u011fini kaybetmeyen meristeme denir. Primer meristem, y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerde k\u00f6k, g\u00f6vde ve dallarda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6k ve g\u00f6vde u\u00e7lar\u0131ndaki bu b\u00f6lgelere b\u00fcy\u00fcme noktalar\u0131 denir.<\/p>\n
2. \u0130kincil (Sekonder) Meristem
\n De\u011fi\u015fmez doku h\u00fccrelerinin, hormonlar\u0131n da etkisiyle sonradan b\u00f6l\u00fcnme \u00f6zelli\u011fi kazanmas\u0131yla meydana gelen dokudur. \u0130kincil meristeme \u00f6rnek olarak, k\u00f6k ve g\u00f6vdenin enine b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flayan kambiyum ile mantar meristemi (fellojen) verilebilir.
\n B\u00fcy\u00fcme noktalar\u0131nda (u\u00e7 meristemler)bulunan meristemker k\u00f6kle kalipta ile g\u00f6vdede ise tomurcuk pullar\u0131yla korunmaktad\u0131r <\/p>\n
B. DE\u011e\u0130\u015eMEZ (B\u00d6L\u00dcNMEZ) DOKULAR
\n Birincil (primer) ve ikincil (sekonder) meristem dokular, \u00f6zelliklerini kaybederek veya farkl\u0131la\u015farak b\u00f6l\u00fcnmez (de\u011fi\u015fmez) dokular\u0131 meydana getirirler.
\n 1. Parankima (Temel Doku)
\n Bitkilerde di\u011fer doku ve organlar\u0131n aras\u0131n\u0131 doldurur. Dokuyu meydana getiren h\u00fccreler canl\u0131, ince zarl\u0131, bol sitoplazmal\u0131d\u0131r. Kofullar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve az say\u0131dad\u0131r.
\n a. \u00d6z\u00fcmleme Parankimas\u0131 : Ye\u015fil bitkilerin yapraklar\u0131nda, gen\u00e7 g\u00f6vde ve dallar\u0131nda bulunur. Sitoplazmalar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da kloroplast vard\u0131r ve organik besin sentezi yaparlar.
\n b. Havaland\u0131rma Parankimas\u0131 : Oksijen oran\u0131n\u0131n az oldu\u011fu ortamlarda yeti\u015fen bitkilerin k\u00f6k ve g\u00f6vdelerinde bulunur. H\u00fccrelerinin aras\u0131nda biriken havay\u0131 solunumlar\u0131nda kullan\u0131rlar. Batakl\u0131k ve su bitkilerinde hava alma ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131larlar.
\n c. \u0130letim Parankimas\u0131 : \u00d6z\u00fcmleme parankimas\u0131yla iletim demetleri aras\u0131nda bulunur. Bu iki doku aras\u0131nda besin maddesi ta\u015f\u0131nmas\u0131nda g\u00f6revlidirler.
\n d. Depo Parankimas\u0131 : Bitkilerin k\u00f6k, g\u00f6vde, tohum ve meyvelerinda bulunur. \u00d6rnek : Kakt\u00fcste su, cevizde ya\u011f, pancarda \u015feker, bu\u011fdayda ni\u015fasta depo eder.
\n 2. Koruyucu Dokular
\n Bu dokunun h\u00fccreleri aral\u0131ks\u0131z dizilmi\u015f ve klorofilsizdir. Koruyucu dokular epidermis ve periderm olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.
\n a. Epidermis : Bitkinin gen\u00e7 b\u00f6lgelerinin ve yapraklar\u0131n\u0131n \u00fczerini \u00f6rten \u00e7o\u011funlukla tek tabakal\u0131 bir dokudur.
\n b. Periderm : Bitki ya\u015fland\u0131k\u00e7a epidermis i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkilerle par\u00e7alan\u0131r. Bunun yerini periderm denilen mantar doku al\u0131r.
\n 3. \u0130letim Dokusu
\n Bitkilerde maddelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren dokudur. \u0130letim dokusu, yap\u0131s\u0131 ve g\u00f6revi bak\u0131m\u0131ndan ksilem (odun borusu) ve floem (soymuk borusu) olmak \u00fczere iki k\u0131s\u0131mdan meydana gelir.
\n a. Odun (Ksilem) Demeti
\n D\u00f6rt ayr\u0131 h\u00fccre \u00e7e\u015fidinden olu\u015fur. Bunlar trake, trakeit, ksilem parankimas\u0131 ve ksilem sklerenkimas\u0131d\u0131r. Ksilem (odun borusu) h\u00fccreleri \u00f6l\u00fcd\u00fcr. Madde ta\u015f\u0131nmas\u0131 k\u00f6klerden yapraklara do\u011fru tek y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n
Su ve suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f inorganik maddelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Madde ta\u015f\u0131nmas\u0131 h\u0131zl\u0131d\u0131r. Trake ve trakeit h\u00fccrelerinden meydana gelir. Bitkinin odun k\u0131sm\u0131n\u0131 meydana getirir.
\n b. Soymuk (Floem) Demeti
\n H\u00fccreleri canl\u0131d\u0131r. Buradaki h\u00fccrelerden kalburlu borular \u00e7ekirdeksizdir. Fotosentez \u00fcr\u00fcnlerinin yapraklardan di\u011fer k\u0131s\u0131mlara ve k\u00f6klerde sentezlenen amino asit gibi organik maddelerin yapraklara ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. \u0130ki y\u00f6nl\u00fc madde ta\u015f\u0131nmas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Madde ta\u015f\u0131nmas\u0131 yava\u015ft\u0131r.
\n Kalburlu borular, arkada\u015f h\u00fccreleri, floem parankimas\u0131 ve floem sklerenkimas\u0131 h\u00fccrelerinden meydana gelir. Bitkinin kabuk b\u00f6lgesinde daha \u00e7oktur.<\/p>\n
\u015eekil : Soymuk Borular\u0131n\u0131n Olu\u015fumu ve Yap\u0131s\u0131<\/p>\n
4. Destek Doku
\n Bitkilerin \u015feklinin korunmas\u0131n\u0131 ve d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131k sa\u011flar. Otsu bitkiler ile odunsu bitkilerin b\u00fcy\u00fcmekte olan gen\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda diklik ve sertlik destek dokuyla de\u011fil turgor bas\u0131nc\u0131 ile sa\u011flan\u0131r.
\n a. Pek Doku (Kollenkima) : H\u00fccreleri canl\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fcmekte olan gen\u00e7 bitkilerde, yapraklarda, \u00e7i\u00e7eklerde ve meyve saplar\u0131nda bulunur.
\n b. Sert Doku (Sklerenkima): H\u00fccreleri \u00f6l\u00fc olup \u00e7eperleri lignin ve sel\u00fcloz birikmesiyle kal\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sitoplazmalar\u0131 ve \u00e7ekirdekleri yoktur. Sklerenkima lifleri ve ta\u015f h\u00fccreleri olmak \u00fczere iki \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. Kal\u0131n \u00e7eperli sklerenkima lifleri \u00e7ok sa\u011flamd\u0131r, ayn\u0131 kal\u0131nl\u0131ktaki \u00e7elik teller kadar y\u00fck kald\u0131rabilirler. Ta\u015f h\u00fccrelerinin sklerenkima liflerinden fark\u0131 boylar\u0131n\u0131n uzun olmamas\u0131 ve yakla\u015f\u0131k olarak boylar\u0131n\u0131n enlerine e\u015fit olmas\u0131d\u0131r. Bu h\u00fccrelere bitkinin kabu\u011funda, meyve ve tohumlar\u0131nda \u00e7ok s\u0131k rastlan\u0131r. Armut ve ayvan\u0131n meyvelerindeki sert h\u00fccreler ta\u015f h\u00fccreleridir.
\n 5. Salg\u0131 Dokusu
\n Salg\u0131 dokusunun h\u00fccreleri; bol sitoplazmal\u0131, iri \u00e7ekirdeklidir ve devaml\u0131 canl\u0131 kal\u0131rlar.
\n Salg\u0131 maddelerinin bitkilere \u00e7ok \u00f6nemli faydalar\u0131 vard\u0131r.
\n Re\u00e7ine ve tanen gibi maddeler bitkiyi parazitlerden \u00e7\u00fcr\u00fcmekten ve s\u0131cakl\u0131ktan korur.
\n Is\u0131rgandaki yak\u0131c\u0131 t\u00fcyler korunmay\u0131 sa\u011flar.
\n B\u00f6\u00e7ek\u00e7il bitkilerde salg\u0131lanan sindirim \u00f6z suyu sindirime yard\u0131mc\u0131 olur. <\/p>\n
B\u0130TK\u0130LERDE TA\u015eIMA S\u0130STEM\u0130
\n Tek h\u00fccreli bitkilerde \u00f6zel bir ta\u015f\u0131ma sistemi bulunmaz. Gerekli maddelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 h\u00fccre zarlar\u0131yla yaparlar.
\n \u00c7ok h\u00fccreli su yosunlar\u0131, ci\u011fer otlar\u0131 ve kara yosunlar\u0131nda da herhangi bir ta\u015f\u0131ma sistemi yoktur. B\u00fct\u00fcn v\u00fccut y\u00fczeyleriyle madde de\u011fi\u015fimini sa\u011flad\u0131klar\u0131ndan ve k\u00fc\u00e7\u00fck v\u00fccutlu olduklar\u0131ndan b\u00f6yle bir sisteme ihtiya\u00e7 yoktur. Gerekli ta\u015f\u0131ma i\u015flemi h\u00fccreler aras\u0131nda dif\u00fczyon ve aktif ta\u015f\u0131ma ile yap\u0131labilmektedir. Bundan dolay\u0131 bunlara \u201cdamars\u0131z bitkiler\u201d denir.
\n Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerde bunu sa\u011flayan yaprak, k\u00f6k ve iletim demetleri bulunur. Ayr\u0131ca bunlar\u0131n yan\u0131nda ta\u015f\u0131ma i\u015fini do\u011frudan yada dolayl\u0131 olarak etkileyen yap\u0131lar da vard\u0131r.<\/p>\n
A. TA\u015eIMAYI ETK\u0130LEYEN YAPILAR
\n 1. Yaprak
\n Bir yapra\u011f\u0131n kesitinde \u015fu k\u0131s\u0131mlar bulunur.
\n a. Epidermis : Yapra\u011f\u0131n alt ve \u00fcst y\u00fczeyi epidermis h\u00fccreleriyle \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Bu h\u00fccreler, \u00e7o\u011funlukla tek tabakal\u0131d\u0131r. Kloroplast ihtiva etmediklerinden fotosentez yapamazlar ve renksizdirler. H\u00fccreler aras\u0131nda bo\u015fluk yoktur. Y\u00fczeyleri salg\u0131lad\u0131klar\u0131 mumsu k\u00fctikula tabakas\u0131yla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.
\n Epidermis h\u00fccrelerinin y\u00fczeyini kaplayan k\u00fctikula tabakas\u0131 \u015fu faydalar\u0131 sa\u011flar. Bitkinin su kayb\u0131n\u0131 \u00f6nler. Su i\u00e7inde ve su kenarlar\u0131nda ya\u015fayan bitkilerde ince, kurak b\u00f6lge bitkilerinde kal\u0131nd\u0131r. Yapra\u011f\u0131n alt tabakalar\u0131na \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mesini engellemez.<\/p>\n
b. Mezofil tabakas\u0131: Yaprakta iki epidermis aras\u0131nda kalan \u00e7ok h\u00fccreli tabakaya denir.
\n Mezofil tabakas\u0131, Kloroplastl\u0131 parankima h\u00fccrelerinden meydana gelir. Yapra\u011f\u0131n fotosentez yapan dokusudur.
\n Bu tabakada palizat ve s\u00fcnger parankimas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan iki tip parankima h\u00fccresi bulunur. \u0130letim demetlerinin devam\u0131 olan yaprak damarlar\u0131 mezofil tabakas\u0131nda bulunur.
\n 2. Stoma (G\u00f6zenek)
\n Fotosentez ve solunum gazlar\u0131n\u0131n al\u0131n\u0131p verilmesiyle, su buhar\u0131 at\u0131lmas\u0131nda g\u00f6revlidirler. Epidermis h\u00fccrelerinin farkl\u0131la\u015fmas\u0131 sonucu meydana gelirler.<\/p>\n
Bu yap\u0131lar, herbiri kloroplastl\u0131 iki stoma (kapatma) h\u00fccresinden olu\u015fur. Stoma h\u00fccreleri fasulye tanesi \u015feklinde olup aralar\u0131nda stoma a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bulunur.
\n Stoma h\u00fccrelerinin stoma a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na bakan \u00e7eperleri di\u011fer \u00e7eperlerine g\u00f6re daha kal\u0131nd\u0131r. Mezofil tabakas\u0131n\u0131n stoma b\u00f6lgesine bakan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda solunum bo\u015flu\u011fu bulunur.
\n Stomalar a\u00e7\u0131l\u0131p kapanabilme \u00f6zelli\u011fine sahiptir. A\u00e7\u0131l\u0131p kapanma stoma h\u00fccrelerindeki turgor bas\u0131nc\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi ile sa\u011flan\u0131r.
\n Bu olaylar\u0131n s\u0131ras\u0131 \u015f\u00f6yledir:
\n a. Stoma h\u00fccrelerinde \u0131\u015f\u0131k \u015fiddeti artt\u0131k\u00e7a fotosentezle \u00fcretilen glikoz miktar\u0131 artar.
\n b. Glikozun artmas\u0131yla yo\u011funluk artaca\u011f\u0131ndan kom\u015fu epidermis h\u00fccrelerinden bek\u00e7i h\u00fccrelerine su ge\u00e7i\u015fi olur.
\n c. Su alan stoma h\u00fccrelerinde turgor bas\u0131nc\u0131 artar.
\n d. Turgor bas\u0131nc\u0131 \u00e7eperin ince k\u0131s\u0131mlar\u0131nda daha fazla etki ederek, bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131 do\u011fru gerginle\u015ftirir ve stomalar a\u00e7\u0131l\u0131r.
\n e. Karanl\u0131kta glikoz sentezi durur. Glikozlar ni\u015fastaya \u00e7evrilece\u011finden yo\u011funluk azal\u0131r, bek\u00e7i h\u00fccreleri su kaybederler.
\n f. Su kaybeden h\u00fccrelerin turgor bas\u0131nc\u0131 azal\u0131r. Osmotik bas\u0131nc\u0131 artar ve stomalar kapan\u0131r.
\n Bitkinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortamlara g\u00f6re stomalarda baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr:
\n Nemli b\u00f6lgelerde yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6steren bitkilerde stomalar, epidermis y\u00fczeyinden daha y\u00fcksekte, epidermisin \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00fczerinde yer almaktad\u0131r.
\n Kurak ortam bitkilerinde stomalar, epidermis y\u00fczeyinden daha a\u015fa\u011f\u0131da bulunur ve \u00fczerleri t\u00fcylerle kapl\u0131d\u0131r. K\u00fctikula kal\u0131nd\u0131r.
\n Il\u0131man b\u00f6lge bitkilerinde stomalar epidermis ile ayn\u0131 seviyede bulunur.
\n 3. Lentisel (Kovucuk)
\n Bitkide mantar doku h\u00fccrelerinden meydana gelen basit a\u00e7\u0131kl\u0131klard\u0131r. \u00d6l\u00fc h\u00fccrelerden meydana gelirler. Stomalarda oldu\u011fu gibi a\u00e7\u0131l\u0131r \u2013 kapan\u0131r \u00f6zelli\u011fe sahip de\u011fildirler. Genellikle \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bitkilerin g\u00f6vde ve dallar\u0131nda bulunur. O2 al\u0131p, CO2 atarak gaz dif\u00fczyonunu sa\u011flarlar.
\n 4. Hidatod (Su Savaklar\u0131)
\n Yaprak u\u00e7lar\u0131nda ve kenarlar\u0131nda bulunur. Terlemenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, havan\u0131n neme doydu\u011fu zamanlarda al\u0131nan fazla suyun s\u0131v\u0131 olarak at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klard\u0131r. Bu su atma olay\u0131na damlama (gutasyon) denir.<\/p>\n
B. TA\u015eIMA S\u0130STEM\u0130N\u0130N YAPISI
\n Bitkilerde su, mineral maddeler ve organik maddelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan iletim sistemi bulunur. \u0130letim sistemi, ksilem (= odun) ve floem (= soymuk) demetlerinden meydana gelir.<\/p>\n
\u015eekil : De\u011fi\u015fik Bitkilerde \u0130letim Demetlerinin Durumu
\n \u0130letim demetleri aras\u0131nda kambiyum tabakas\u0131 bulunursa bu tip iletim demetlerine a\u00e7\u0131k iletim demeti denir Kambiyum tabakas\u0131 \u00e7ift \u00e7enekli bitkilerin tek y\u0131ll\u0131k olanlar\u0131nda basit yap\u0131l\u0131d\u0131r.
\n Bitkilerdeki iletim demetlerinde, floem ve ksilem borular\u0131 daima yan yana bulunur.<\/p>\n
C. SU VE M\u0130NERALLER\u0130N TA\u015eINMASI
\n Bitkiler su ve suda erimi\u015f madensel tuzlar\u0131 k\u00f6kteki epidermis h\u00fccrelerinin d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru uzamas\u0131 sonucu meydana gelen emici t\u00fcyler vas\u0131tas\u0131yla topraktan temin ederler. Suyun ve mineral maddelerin ge\u00e7i\u015fi osmoz ve dif\u00fczyona g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015fir.
\n K\u00f6kler vas\u0131tas\u0131yla al\u0131nan su, ksilem borular\u0131na kadar osmoz ve dif\u00fczyonla ta\u015f\u0131n\u0131r. Ksilem elemanlar\u0131nda ise k\u0131lcall\u0131k, k\u00f6k bas\u0131nc\u0131, terleme ve kohezyon kuvvetlerinin etkisiyle fotosentezin ve terlemenin meydana geldi\u011fi yapraklara kadar ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n
1. K\u0131lcall\u0131k Olay\u0131
\n Odun borular\u0131n\u0131n k\u0131lcal yap\u0131da (mikroskobik borular) olmas\u0131 suyun y\u00fckselmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.
\n 2. K\u00f6k Bas\u0131nc\u0131
\n Suyun ta\u015f\u0131nmas\u0131nda ilk etkili olan bas\u0131n\u00e7t\u0131r. K\u00f6k h\u00fccrelerindeki su, \u00e7evresindeki toprak suyuna oranla daha \u00e7ok yo\u011funlu\u011fa sahip oldu\u011fu i\u00e7in, osmotik bas\u0131n\u00e7 fark\u0131 k\u00f6k bas\u0131nc\u0131n\u0131n meydana gelmesine neden olur.
\n 3. Kohezyon Kuvveti
\n Bitkilerin stomalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla su kaybetmesine terleme (transpirasyon) denir. Terleme sonucu kaybedilen su yapraklarda osmotik bas\u0131nc\u0131n artmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. K\u00f6kler az yo\u011fun ortamda bulunduklar\u0131ndan, k\u00f6kten yapraklara do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir emme kuvveti do\u011far.
\n Su, odun borular\u0131nda k\u00f6klerden a\u011fac\u0131n tepesine kadar devaml\u0131 bir su s\u00fctunu meydana getirir. Su molek\u00fclleri, hidrojen ba\u011flar\u0131 ile birbirini \u00e7ekerek birarada bulunma \u00f6zelli\u011findedir. Buna kohezyon kuvveti denir. Suyun y\u00fckselmesinde en etkili fakt\u00f6rd\u00fcr.
\n 4. Terleme (Transprasyon)
\n Suyun stomalardan buhar olarak at\u0131lmas\u0131na terleme denir. Bu olayla bitkiler \u015fu faydalar\u0131 sa\u011flarlar.
\n Fazla \u0131s\u0131 v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.
\n Metabolizma sonucu olu\u015fmu\u015f fazla su at\u0131l\u0131r.
\n Topraktan minerallerin emilimi devam ettirilir.
\n Terleme h\u0131z\u0131n\u0131 iki grup fakt\u00f6r etkiler.
\n a. \u00c7evresel Fakt\u00f6rler : I\u015f\u0131k, nem, s\u0131cakl\u0131k, r\u00fczg\u00e2r, topraktaki su miktar\u0131.
\n b. Bitkisel Fakt\u00f6rler : Stomalar\u0131n yap\u0131s\u0131, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131, yaprak alan\u0131 ve yap\u0131s\u0131, k\u00fctikula tabakas\u0131n\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131, yapraktaki t\u00fcy miktar\u0131, yaprak h\u00fccrelerinin osmotik bas\u0131nc\u0131, stoma h\u00fccrelerinin turgor bas\u0131nc\u0131, vs.<\/p>\n
D. ORGAN\u0130K MADDELER\u0130N TA\u015eINMASI
\n Organik maddeler soymuk borular\u0131n\u0131n canl\u0131 h\u00fccrelerinde dif\u00fczyonla ve gerekti\u011finde aktif ta\u015f\u0131ma ile ta\u015f\u0131n\u0131r.
\n Soymuk borular\u0131nda ta\u015f\u0131nmay\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan en iyi teori bitkinin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki s\u0131v\u0131 bas\u0131nc\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131 esas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bu teoriye g\u00f6re; yaprakta, fotosentez sonucu meydana gelen glikoz ve di\u011fer organik maddeler soymuk h\u00fccrelerine ge\u00e7er. Bu durumda h\u00fccrenin yo\u011funlu\u011fu artaca\u011f\u0131ndan, h\u00fccrenin i\u00e7ine su molek\u00fclleri de girer. B\u00f6ylece soymuk h\u00fccrelerindeki su bas\u0131nc\u0131 da artm\u0131\u015f olur. Bitkinin di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki soymuk borular\u0131nda glikoz d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131karken, suyu da beraberinde \u00e7\u0131kar\u0131r ve s\u0131v\u0131 bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olur. Yapraktaki soymuk h\u00fccrelerinde s\u0131v\u0131 bas\u0131nc\u0131 y\u00fcksek oldu\u011fundan, s\u0131v\u0131 bas\u0131nc\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu yerden az oldu\u011fu b\u00f6lgeye do\u011fru organik madde ak\u0131\u015f\u0131 olur. K\u00f6klerde bulunan amino asitler, fosforlu ve azotlu organik bile\u015fikler yapraklara ayn\u0131 yolla ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n
B\u0130TK\u0130LERDEK\u0130 D\u0130\u011eER OLAYLAR
\n Bitkilerde solunum, bo\u015falt\u0131m, sindirim, endokrin, sinir gibi sistemler bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bunlar\u0131n g\u00f6revini ger\u00e7ekle\u015ftiren baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131lar vard\u0131r.<\/p>\n
A. B\u0130TK\u0130LERDE GAZ DE\u011e\u0130\u015e\u0130M\u0130
\n 1. Stoma (G\u00f6zenek)
\n G\u00fcnd\u00fczleri CO2 al\u0131p O2 vermeyi, geceleri ise O2 al\u0131p CO2 vermeyi ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Ayr\u0131ca ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 oranlarda terleme de yapabilirler.
\n 2. Lentisel (Kovucuk)
\n \u00c7o\u011funlukla O2 al\u0131p CO2 verirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc odunsu g\u00f6vdeler solunum yapt\u0131\u011f\u0131 halde fotosentez yapmaz.
\n 3. K\u00f6kler
\n Toprak partik\u00fclleri aras\u0131ndaki oksijen, az da olsa k\u00f6k h\u00fccreleri taraf\u0131ndan dif\u00fczyonla al\u0131nabilir ve ayn\u0131 \u015fekilde karbon dioksit topra\u011fa verilebilir.<\/p>\n
B. B\u0130TK\u0130LERDE S\u0130ND\u0130R\u0130M
\n Bitkilerde genellikle \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir sindirim sistemi bulunmaz. Saprofit mantarlar kloroplastlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in besinlerini sentezleyemezler. Bunun i\u00e7in h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 sindirimi ger\u00e7ekle\u015ftirebilirler. Ekmek k\u00fcfleri bunlara \u00f6rnektir. Baz\u0131 tam parazit bitkiler ise sindirilmi\u015f besinleri konak bitkinin dokular\u0131ndan emerler.
\n Azot\u00e7a fakir, kumlu ve batakl\u0131k yerlerde ya\u015fayan baz\u0131 ye\u015fil bitkiler ise protein kayna\u011f\u0131 olarak b\u00f6cekleri yakalay\u0131p sindirebilecek yap\u0131lara sahiptirler.
\n Dionea klorofilli oldu\u011fu ve kendi besinini yapabildi\u011fi halde, a\u00e7\u0131l\u0131p kapanan \u00f6zel yapraklar\u0131yla b\u00f6cekleri de yakalayabilir. Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 sindirim enzimleri yard\u0131m\u0131yla b\u00f6ce\u011fin proteinli yap\u0131lar\u0131n\u0131 amino asitlere kadar par\u00e7alar. Amino asitler yaprak h\u00fccreleri taraf\u0131ndan emilerek bitkiye al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
C. B\u0130TK\u0130LERDE DESTEK YAPILAR
\n Basit yap\u0131l\u0131 bitkilerde ve y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerin gen\u00e7 dokular\u0131nda desteklik vazifesini yapan, diklik ve sertli\u011fi sa\u011flayan turgor bas\u0131nc\u0131d\u0131r.
\n Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerde diklik ve sertli\u011fi pek doku ve sert doku sa\u011flar.
\n Pek doku; geli\u015fmekte olan otsu ve odunsu bitkilerin g\u00f6vde, k\u00f6k ve yapraklar\u0131nda diklik ve sertli\u011fi sa\u011flar. H\u00fccreleri canl\u0131d\u0131r.
\n Sert doku; geli\u015fmesini tamamlam\u0131\u015f bitki k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bulunur. \u00d6l\u00fc h\u00fccrelerden olu\u015fur. <\/p>\n
D. B\u0130TK\u0130LERDE BO\u015eALTIM
\n Kara bitkilerinde \u00fc\u00e7 farkl\u0131 organ sayesinde bo\u015falt\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.
\n 1. Yapraklarda bo\u015falt\u0131m: Bitkiler yapraklar\u0131yla \u00fc\u00e7 farkl\u0131 \u015fekilde bo\u015falt\u0131m yapabilmektedir.
\n Stomalar vas\u0131tas\u0131yla solunum ve fotosentez gazlar\u0131n\u0131n (O2 ve CO2) fazlas\u0131 ve su buhar halinde terleme yoluyla bitkiden uzakla\u015ft\u0131r\u0131labilir.
\n Yapraklarda biriktirilen fazla tuzlar yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fcyle bitkiden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur.
\n Yine yapraklarda bulunan hidatodlardan (su sava\u011f\u0131) su s\u0131v\u0131 halde gutasyon (damlama) denilen olayla at\u0131labilir.
\n 2. G\u00f6vdede bo\u015falt\u0131m: G\u00f6vdede lentiseller vas\u0131tas\u0131yla fazla CO2 d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131labilir.
\n 3. K\u00f6klerde bo\u015falt\u0131m: Baz\u0131 bitkiler CO2 ve baz\u0131 organik maddeleri k\u00f6kleriyle topra\u011fa bo\u015falt\u0131rlar.<\/p>\n
E. B\u0130TK\u0130LERDE HORMONAL D\u00dcZENLEME VE DUYARLILIK
\n Bitkilerde sinir sistemi ve v\u00fccudu s\u00fcrekli dola\u015fan daimi bir s\u0131v\u0131 (kan) yoktur. Organlar ve dokular aras\u0131ndaki d\u00fczenleme i\u015fi ve duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 sadece hormonlarla yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bitkisel Hormonlar <\/p>\n
G\u00f6revi
\n Oksinler
\n :
\n H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi ve farkl\u0131la\u015fmas\u0131, yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fc, \u00e7i\u00e7ek a\u00e7ma, meyve verimi.
\n Oksin hormonlar\u0131 normal miktarlarda \u00fcretildi\u011fi zaman k\u00f6k tomurcuk ve g\u00f6vdede b\u00fcy\u00fcmeyi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7ok fazla \u00fcretildi\u011fi zaman geli\u015fmeyi durdurucu olabilir.
\n Giberellinler
\n :
\n G\u00f6vde uzamas\u0131, meyve vermesi, tohumun \u00e7imlenmesi.
\n Sitokininler<\/p>\n
Tomurcuk geli\u015fmesi, tohum \u00e7imlenmesi, yapraklar\u0131n ge\u00e7 ya\u015flanmas\u0131 .
\n Absisik Asit : <\/p>\n
Tomurcuk ve tohum uykusunun sa\u011flanmas\u0131 (dormansi).
\n Etilen :<\/p>\n
Bir hidrokarbon olup, sadece \u00fcretildi\u011fi yerlerde etkilidir.Yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fc, meyve olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Bu hormonlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n di\u011fer bir g\u00f6revi de bitkisel hareketlere neden olmalar\u0131d\u0131r. Bitkilerde, duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayan ba\u015fl\u0131ca bitkisel hareketler \u00fc\u00e7 grupta toplan\u0131r.
\n 1. Tropizma (Y\u00f6nelim) Hareketi
\n Uyart\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak meydana gelen y\u00f6nelme hareketidir. \u00d6zellikle u\u00e7 meristem b\u00f6lgesindeki oksin hormonunun e\u015fit olmayan da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndan kaynaklan\u0131r.
\n Y\u00f6nelim hareketi uyarana do\u011fru ise (+) tropizma, uyaran\u0131n aksi y\u00f6n\u00fcnde ise, (\u2013 tropizma ad\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n
Uyaran
\n Tropizma Ad\u0131
\n I\u015f\u0131k
\n Fototropizma
\n S\u0131cakl\u0131k
\n Termotropizma
\n Nem ve su
\n Hidrotropizma
\n Kimyasal madde
\n Kemotropizma
\n Yer\u00e7ekimi
\n Geotropizma
\n Yaralanma
\n Travmatropizma<\/p>\n
2. Nasti (Irgan\u0131m) Hareketleri
\n Uyaran\u0131n y\u00f6n\u00fcne ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131lan irkilme hareketidir. Olay, turgor bas\u0131nc\u0131ndaki ani de\u011fi\u015fmelerden kaynaklan\u0131r. Uyart\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcne ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan (+) ve (\u2013 nastiden s\u00f6z edilemez.<\/p>\n
Uyaran
\n Nasti Ad\u0131
\n Dokunma
\n Tigmonasti
\n Sars\u0131nt\u0131
\n Sismonasti
\n S\u0131cakl\u0131k
\n Termonasti
\n I\u015f\u0131k
\n Fotonasti<\/p>\n
3. Taksi (Yer De\u011fi\u015ftirme) Hareketleri
\n Uyaran\u0131n y\u00f6n\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak, \u00f6zellikle tek h\u00fccreli bitkilerin yer de\u011fi\u015ftirme hareketidir.
\n Uyaran\u0131n y\u00f6n\u00fc \u00f6nemli oldu\u011fu i\u00e7in (+) ve (\u2013 )taksi hareketinden s\u00f6z edilir.<\/p>\n
Uyaran
\n Taksi Hareketi
\n I\u015f\u0131k
\n Fototaksi
\n S\u0131cakl\u0131k
\n Termotaksi
\n Kimyasal madde
\n Kemotaksi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
B\u0130TK\u0130SEL DOKULAR Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerdeki dokular; s\u00fcrgen (meristem) doku ve de\u011fi\u015fmez doku olmak \u00fczere iki grupta incelenir. A. S\u00dcRGEN (MER\u0130STEM) DOKULAR Meristem dokunun k\u00f6keni embriyodur. \u00d6zellikleri : Devaml\u0131 b\u00f6l\u00fcnme yetene\u011fine sahip h\u00fccrelerden olu\u015fur. Geli\u015fme ve farkl\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011flarlar. Bitkide enine kal\u0131nla\u015fma ve boyuna uzamay\u0131 sa\u011flarlar. H\u00fccreleri; canl\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck, ince \u00e7eperli, bol sitoplazmal\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00e7ekirdekli ve \u00e7ok …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5891,5875,5888,5880,4986,5877,5882,5894,2305,4765,5881,2465,5886,5879,5885,5676,5876,5883,5889,5878,5679,5681,5890,5884,5887,5893,5892],"class_list":["post-2330","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-absisik-asit","tag-bitkisel-dokular","tag-bitkisel-hormonlar","tag-epidermis","tag-etilen","tag-fellojen","tag-floem","tag-fotonasti","tag-glikoz","tag-hidrokarbon","tag-iletim-dokusu","tag-kloroplast","tag-kohezyon-kuvveti","tag-koruyucu-dokular","tag-lentisel","tag-meristem","tag-meristem-doku","tag-mezofil-tabakasi","tag-oksin","tag-ozumleme-parankimasi","tag-parankima","tag-salgi-dokusu","tag-sitokininler","tag-stoma","tag-transprasyon","tag-travmatropizma","tag-tropizma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2330"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2330\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}