Mendel \u2018in bezelyelerle yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerden elde etti\u011fi sonu\u00e7lar, ona kat\u0131l\u0131m\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi fikrini vermi\u015ftir. Bir bitkinin tohum \u015fekli \u00e7i\u00e7ek durumu veya boyu gibi kal\u0131tsal her karakterini bir \u00e7ift fakt\u00f6r taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bu g\u00fcn bu fakt\u00f6rlere gen diyoruz.
\n Mendel, farkl\u0131 karakterleri ta\u015f\u0131yan fakt\u00f6rlerin, gametler olu\u015furken, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 varsaym\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 fakt\u00f6rler kapsayan gametler d\u00f6llenme sonucu \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kombinasyonlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\n Mendel \u2018in prensipleri ve varsay\u0131mlar\u0131, bezelye \u00fcretiminde elde etti\u011fi nedensel verilerini \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. Yinede \u00f6nemli sorular cevaps\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131. Mendel \u2018in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, ger\u00e7ekten gen veya fakt\u00f6r olarak adland\u0131r\u0131lan yap\u0131lar var m\u0131d\u0131r? E\u011fer varsa nerede bulunurlar ve yap\u0131lar\u0131 nas\u0131ld\u0131r?<\/p>\n
MENDEL \u2018\u0130N PRENS\u0130PLER\u0130N\u0130 A\u00c7IKLAMA \u00c7ABALARI<\/p>\n
1) MANDEL \u2018\u0130N \u00c7ALI\u015eMASI 35 SENE SONRA ORTAYA \u00c7IKIYOR<\/p>\n
Mendel bezelyelerle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 1865 \u2018de yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu izleyen y\u0131llarda, bir\u00e7ok \u00e7e\u015fitli bitkiler ve hayvanlar \u00fcretim deneylerinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her ne kadar biyologlar elde ettikleri sonu\u00e7lar bir anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flarsa bunda ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131r. Bir \u00e7ok bitki ve hayvan \u00fcreticisi Mendel \u2018in yay\u0131nlar\u0131ndan uzun s\u00fcre habersiz kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu yay\u0131nlardan haberdar olanlar da bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemini anlamam\u0131\u015flard\u0131. Bunlar bir \u00e7ok sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131n Mendel \u2018in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulundu\u011funu bilmiyordu.
\n Mendel \u2018in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 uzun s\u00fcre dikkat \u00e7ekmemesi bilim tarihinde ilgin\u00e7 bir olayd\u0131r. Mendel \u2018in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bilen birka\u00e7 biyolog da bitki \u00fcretimi gibi biyolojik bir olay\u0131n matematikle a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini kabul edemiyordu. Bir bak\u0131ma; Mendel, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n bilim ortam\u0131na g\u00f6re \u00e7ok ilerdeydi. Hatta, Mendel bulgular\u0131n\u0131n evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemli oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Biyologlar onun bu \u00f6nemli bulu\u015funu anlamaya ve de\u011ferlendirmeye haz\u0131r de\u011fillerdi.
\n Ancak Mendel \u2018in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yay\u0131nlamas\u0131ndan 35 y\u0131l, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden ise birka\u00e7 y\u0131l sonra, 1900 y\u0131l\u0131nda, \u00fc\u00e7 biyolog bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 biyolog birbirlerinden habersiz olarak, Mendel \u2018in daha \u00f6nce incelemi\u015f oldu\u011fu \u00fcretim problemlerine benzer problemlerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Her biri Avrupa \u2018n\u0131n farkl\u0131 bir \u00fclkesinde ara\u015ft\u0131rma yaparlarken, Mendel \u2018inkine benzer sonu\u00e7lar elde etmi\u015flerdir. Bu \u00fc\u00e7 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, Almanya \u2018da KARLCORRENS (Karlcorrens ), Hollanda \u2018da HUGODEVR\u0130ES (G\u00fcgod\u00f6Vrie) Avusturya \u2018da ER\u0130\u00c7H TA\u00c7HERMAK ( Erih \u00e7ermak ) kendi deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yazarlarken Mendel \u2018in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n her biri, bu yoldaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle \u00f6nc\u00fcl\u00fck \u015ferefini Mendel \u2018e vermi\u015flerdir. Bundan sonra modern genetik bilimi art\u0131k geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2) SUTTON \u2018UN TEOR\u0130S\u0130 MENDEL \u2018\u0130N BULU\u015eLARINA UYAR<\/p>\n
Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Kolombiya \u00dcniversitesinde doktora \u00f6\u011frencisi olan WALTER S. SUTTON ( Valter Satt\u0131n ) genlerin kromozomlar \u00fczerinde yerle\u015fmi\u015f ger\u00e7ek fiziksel birimler oldu\u011fu hipotezini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ( kromozom teorisi ). Her gen \u00e7iftinin bir aleli kromozom \u00e7iftinin bir \u00fcyesi \u00fczerinde bulunur. Bundan sunu anl\u0131yoruz. Bir gen \u00e7iftinin bir \u00fcyesi bir kromozom \u00e7iftinin bir \u00fczerinde di\u011fer \u00fcyesi kromozom \u00e7iftinin di\u011fer \u00fcyesi \u00fczerinde bulunur. E\u011fer bu varsay\u0131mlar kabul edilirse mayoz d\u00f6llenmede kromozomlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fcretim deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iyi bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n
\u0130ki \u00e7ift genin veya iki \u00e7ift kromozomun fiziksel yerle\u015fimi \u015fekil 1 de g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7e\u015fitli genleri mayoz boyunca izleyerek bunlar\u0131n Mendel \u2018in olanlar\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.
\n Genlerin kromozomlar \u00fczerinde bulundu\u011funu belirten teori iyi bir teori olarak kabul edilmi\u015fti. Fakat o s\u0131rada bunu destekleyen yeterli delil hen\u00fcz yoktu. Biyologlar\u0131n buna inanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok say\u0131na \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Biyolojide pek az teori bir defada ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer bir teori, yeni veriler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a bu verileri a\u00e7\u0131klamaya devam ediyorsa art\u0131k bu teori yerle\u015fmi\u015f olarak kabul edilir. Bir bilimsel teorinin ispat\u0131 demek, yeni deliller ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a teorinin bu delilleri akla yak\u0131n bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamaya devam etmesi demektir. (Bk. Ek 15-A , Sutton \u2018un teorisi).
\n Sutton taraf\u0131ndan ileri s\u00fcr\u00fclen kal\u0131t\u0131m teorisini desteklemek i\u00e7in geneti\u011fi ve kromozomlar\u0131 ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015fa bilecek bir organizma gereklidir. Bu iki \u00e7e\u015fit bilgi ancak bundan sonra teoriye inand\u0131r\u0131c\u0131 bir destek vermek i\u00e7in uygulanabilir.<\/p>\n
3 ) B\u0130REY\u0130N E\u015eEY\u0130N\u0130 TAY\u0130N EDEN KROMOZOMLAR<\/p>\n
Sutton \u2018un teorisi erkekler ve di\u015filer aras\u0131ndaki kromozomla ilgili fark\u0131 a\u00e7\u0131klamam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Drosophila \u2018n\u0131n t\u00fckr\u00fck bezlerindeki b\u00fcy\u00fck h\u00fccreler i\u00e7indeki dev kromozomlar \u00fczerinde yap\u0131lan dikkatli \u00e7al\u0131\u015fmalar di\u015fi ve erkek bireylerin kromozomlar\u0131nda bir fark\u0131n bulundu\u011funu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftur. Drosophila \u2018da d\u00f6rt \u00e7ift kromozom vard\u0131r. Bu kromozomlar\u0131n \u00fc\u00e7 \u00e7ifti her iki e\u015feyde ayn\u0131d\u0131r. Dunlara otozomlar (v\u00fccut kromozomu ) denir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7ift kromozom farkl\u0131d\u0131r ( \u015eekil 2 ). Bu farkl\u0131 \u00e7ift e\u015fey kromozomu \u00e7ifti olarak belirtilmi\u015ftir. Di\u015fide e\u015fey kromozomlar\u0131 birbirine benzer ve XX \u015feklinde belirtilir. Erkeklerdeki e\u015fey kromozom \u00e7iftinin bir \u00fcyesi di\u015fininkine benzer. Di\u011fer \u00fcye ise k\u0131sa ve k\u0131vr\u0131kt\u0131r. Erkek e\u015fey kromozomlar\u0131 XY \u015feklinde g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130nsanda da e\u015feyin kal\u0131t\u0131m \u015fekli Drosophila\u2019 n\u0131nkine benzer. Kad\u0131nda XX, erkekte ise bir X ve bir tanede k\u0131sa Y olmak \u00fczere XY \u015feklindedir. E\u015fey kal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n XX, XY \u015fekli canl\u0131 organizmalar aras\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli durumlardan biridir. Hatta Drosophila ve insan\u0131n XX, XY tipine sahip oldu\u011fu kabul edilir. Ancak a\u00e7\u0131klamada biraz fark vard\u0131r. \u0130ki X kromozomu ta\u015f\u0131yan Drosophila daima di\u015fi olur. Bununla birlikte, insanda, fazladan kromozomlar\u0131 olsa bile bir Y kromozomu bulunan ki\u015fi erkek olur.
\n \u00c7e\u015fitli t\u00fcrlerdeki toplam kromozom say\u0131s\u0131 farkl\u0131d\u0131r. \u0130nsan h\u00fccrelerinde e\u015fey kromozomlar\u0131 da dahil 46 kromozom vard\u0131r. (\u015eekil 4). Fakat toplam kromozom say\u0131s\u0131 bir organizman\u0131n \u00f6zelliklerini tayin eden tek fakt\u00f6r de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin hem insan, hem de siyah moli bal\u0131\u011f\u0131 toplam olarak 46 kromozom kapsad\u0131klar\u0131 halde birbirlerine hi\u00e7 benzemezler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mendel \u2018in bezelyelerle yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerden elde etti\u011fi sonu\u00e7lar, ona kat\u0131l\u0131m\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi fikrini vermi\u015ftir. Bir bitkinin tohum \u015fekli \u00e7i\u00e7ek durumu veya boyu gibi kal\u0131tsal her karakterini bir \u00e7ift fakt\u00f6r taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bu g\u00fcn bu fakt\u00f6rlere gen diyoruz. Mendel, farkl\u0131 karakterleri ta\u015f\u0131yan fakt\u00f6rlerin, gametler olu\u015furken, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 varsaym\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 fakt\u00f6rler …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5938,5940,5939,5937,2470,2601],"class_list":["post-2345","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-biyolog","tag-drosophila","tag-esey-kromozomlari","tag-genler-ve-kromozomlar","tag-kromozom","tag-mendel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2345"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2345\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}