Sonar Ayg\u0131t\u0131 ve Balinalar<\/p>\n
Amerikan donanmas\u0131, memeli deniz hayvanlar\u0131na zararl\u0131 olabilecek yeni bir sonar\u0131 kullanma izni ald\u0131. D\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 yeni sonar, \u00e7ok sessiz d\u00fc\u015fman denizalt\u0131lar\u0131n\u0131n yerine belirlemek i\u00e7in kullan\u0131lacak.
\nD\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 ses dalgalar\u0131n\u0131n balina, deniz kaplumba\u011fas\u0131 ve yunus bal\u0131klar\u0131na zarar verdi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Ayg\u0131t\u0131n denemeleri s\u0131ras\u0131nda, \u00e7evrede bulunan balina ve yunus bal\u0131klar\u0131n\u0131n karaya vurdu\u011fu ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n kulaklar\u0131nda kanama oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu y\u00fczden, gemilerin, yeni sonar\u0131, k\u0131y\u0131lardan 20 kilometre a\u00e7\u0131kta ve civarda g\u00fc\u00e7l\u00fc ses dalgalar\u0131ndan etkilenecek deniz hayvanlar\u0131 yokken kullanmalar\u0131 gerekecek.
\nBirka\u00e7 y\u00fcz kilometrelik menzili olan yeni sonar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ses dalgalar\u0131yla, balinalar\u0131n birbirleriyle haberle\u015fmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 ses ayn\u0131 frekansta bulunuyor. Baz\u0131 bilim adamlar\u0131na ve hayvan koruma derneklerine g\u00f6re, yeni sonar balinalar\u0131n aralar\u0131nda haberle\u015fmelerini \u00f6nlemekle kalm\u0131yor, kulak zarlar\u0131 y\u0131rt\u0131larak \u00f6lmelerine da sebep oluyor. <\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc bu bal\u0131klar\u0131n insan ruhu \u00fczerindeki pozitif etkisi kan\u0131tlanm\u0131\u015f. Evde ve arabada bol bol yunuslar\u0131n sesini dinliyorum”<\/p>\n
Baz\u0131 bal\u0131klarsa s\u00fcpersonik sesler \u00e7\u0131kar\u0131yorlar. Genellikle, s\u00fcpersonik sesler \u00e7\u0131karan canl\u0131lar olarak yunuslar gelir akl\u0131m\u0131za. Fakat yunuslar, denizlerde ya\u015fayan memeli hayvanlar. Bu sevimli canl\u0131lar 2000 Hz’den az ve 100 000 Hz’den fazla olan ‘klik’ \u015feklindeki sesleriyle b\u00fcy\u00fckl\u00fck, boyut, bo\u015fluk tayini ve ayn\u0131 zamanda da doku ve objelerin y\u00f6n ve yo\u011funlu\u011funu alg\u0131l\u0131yorlar. Bizim duyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu sesler, yunusun kafas\u0131n\u0131n i\u00e7indeki ‘melon’ ad\u0131 verilen b\u00f6lgeden kaynaklan\u0131yor. Yunuslar su i\u00e7erisinde hareket ederken, genellikle kafalar\u0131n\u0131 yava\u015f bi\u00e7imde bir yandan di\u011fer bir yana d\u00f6nd\u00fcrerek ve yukar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 hareketler yaparak, \u00e7evreyi tar\u0131yorlar. Bu tarama s\u0131ras\u0131nda, \u00e7evrelerindeki nesnelerin \u015feklini, g\u00f6nderdikleri seslerin frekans\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Sesin geri d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcresi objenin yunusa olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirliyor. Yunusun kafas\u0131n\u0131n yan k\u0131s\u0131mlar\u0131 ve alt \u00e7enesi olduk\u00e7a ya\u011fl\u0131. Geri d\u00f6nen ses yans\u0131malar\u0131, bu b\u00f6lge ile alg\u0131lan\u0131r. \u015ei\u015fe burunlu yunus (Tursiops truncatus), t\u0131rtak yunus (Delphinus delphis), \u00e7izgili yunus (Stenella coeruleoalba) ve Karadeniz’de ya\u015fayan, ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde say\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a azalm\u0131\u015f olan mutur (Phocena phocena), yurdumuzun denizlerinde ya\u015fayan yunus t\u00fcrleri. Kontrols\u00fcz bi\u00e7imde avlanma, a\u011flara tak\u0131lmalar\u0131, besin azl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle say\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a azalm\u0131\u015f bu sevimli hayvanlar hakk\u0131nda ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizde yeterli bilimsel ara\u015ft\u0131rma yok.<\/p>\n
\u0130LET\u0130\u015e\u0130M: Yunuslar kendi aralar\u0131nda \u0131sl\u0131klarla ileti\u015fim kurarlar. Isl\u0131klar birbirinden farkl\u0131 olup: endi\u015fe, ac\u0131, sevin\u00e7, selamlama gibi duygular\u0131n\u0131 belirtirler. Bilim adamlar\u0131na g\u00f6re yunuslar\u0131n ileti\u015fim i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 32 \u0131sl\u0131k \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. Her bir \u0131sl\u0131k bir duyguyu ifade eder. Yunuslar aras\u0131nda sesli ileti\u015fim sistemi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ara\u015ft\u0131rma konusu olup tamam\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlenememi\u015ftir. Yunuslar\u0131n zek\u00e2lar\u0131 insana yak\u0131n olan maymun, k\u00f6pek ve fareden daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Beyin hacmi insan beyin hacminden daha a\u011f\u0131r olup, beyindeki h\u00fccre ve k\u0131vr\u0131m say\u0131lar\u0131 da insan\u0131nkinden fazlad\u0131r. Bu nedenle insanlar taraf\u0131ndan \u00e7abuk e\u011fitilip \u00f6\u011frenebiliyorlar. \u0130nsanlarla yunuslar\u0131n 2500 y\u0131l ileti\u015fim s\u00fcreci i\u00e7inde yunuslar\u0131n agresif davran\u0131\u015f\u0131na hi\u00e7 rastlanmam\u0131\u015ft\u0131. Genelde insanlara dost\u00e7a yakla\u015fan yunuslar, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131nda insana kar\u015f\u0131 tutum sergilerler. Gen\u00e7 olanlar daha \u0131l\u0131ml\u0131 yakla\u015f\u0131p, yavrular ise sevecen davran\u0131rlar. <\/p>\n
Yunuslar\u0131n Ses Dalgalar\u0131 ve Sonar Teknolojisi <\/p>\n
Yunuslar, ba\u015flar\u0131nda bulunan “melon” (kavun) ad\u0131ndaki \u00f6zel bir organdan s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 saniyede 200 bin titre\u015fime ula\u015fan ses dalgalar\u0131 yollar. Bu canl\u0131, kafas\u0131n\u0131 hareket ettirerek dalgalar\u0131 istedi\u011fi tarafa do\u011fru y\u00f6nlendirebilir. Yay\u0131lan ses dalgalar\u0131 kat\u0131 bir cisme \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131nda yans\u0131yarak yunusa geri d\u00f6ner. Bal\u0131\u011f\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131n alt taraf\u0131 al\u0131c\u0131 g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Al\u0131nan dalgalar \u00f6nce i\u00e7 kula\u011fa, oradan da beyne g\u00f6nderilir. Bu veriler olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 olarak yorumlan\u0131r. Bu yorumlama sayesinde son derece hassas ve kesin bilgiler elde edilir. Yunus, bu sayede ses dalgas\u0131n\u0131n \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 objenin hareket y\u00f6n\u00fcn\u00fc, h\u0131z\u0131n\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla belirleyebilir.9
\nEvrimciler, yunuslardaki sonar\u0131n \u00e7e\u015fitli nedenlerle meydana gelen bir dizi de\u011fi\u015fiklik sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder.14 Bu iddia, bir rafta duran binlerce elektronik devre par\u00e7as\u0131n\u0131n r\u00fczg\u00e2r ya da yer sars\u0131nt\u0131s\u0131 gibi nedenlerle bir araya gelerek bir sonar devresini olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6ylemekle ayn\u0131 anlamda ve en az onun kadar sa\u00e7mad\u0131r.
\nYunusun dalgalar\u0131 yorumlama sistemi o kadar \u00fcst\u00fcnd\u00fcr ki, bir bal\u0131k s\u00fcr\u00fcs\u00fc i\u00e7indeki tek bir bal\u0131\u011f\u0131 bile izleyebilir.10 Hatta zifiri karanl\u0131kta suda kendinden 3 km. uzakta duran iki ayr\u0131 metal paray\u0131 birbirinden ay\u0131rt edebilir.11
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde, gemilerde ve denizalt\u0131larda y\u00f6n ve hedef tayininde SONAR 12 ad\u0131 verilen cihaz kullan\u0131l\u0131r. Sonarlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma prensibi, yunuslar\u0131n ses dalgalar\u0131n\u0131 kullanma sistemiyle ayn\u0131d\u0131r.
\nABD’de Yale \u00dcniversitesi\u2019nde ke\u015fif amac\u0131 ile kullan\u0131lacak bir robot geli\u015ftirilmi\u015ftir. Robotta, profes\u00f6r ve ayn\u0131 zamanda elektrik m\u00fchendisi olan Roman Kuc’un yunuslar\u0131n sonar\u0131n\u0131 taklit ederek yapt\u0131\u011f\u0131 sonar sistemi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u015far\u0131s\u0131na ra\u011fmen 10 y\u0131ld\u0131r ses \u00fcst\u00fc alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve robot teknolojisi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Profes\u00f6r Kuc do\u011faya dikkat \u00e7ekerek \u015f\u00f6yle demektedir:
\nSonar yap\u0131m\u0131 i\u00e7in do\u011faya daha yak\u0131ndan bakmal\u0131y\u0131z, g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z herhangi bir \u015fey olabilir.13
\nBirisi size ses dalgalar\u0131n\u0131n deniz suyunda saniyede 1500 m h\u0131zla ilerledi\u011fini s\u00f6ylese ve \u015f\u00f6yle bir soru sorsa: \u0130\u00e7inde bulundu\u011funuz bir denizalt\u0131dan bir gemiye g\u00f6nderilen ses dalgalar\u0131 4 saniye sonra geri geliyorsa gemi ne kadar uzaktad\u0131r?
\nYapaca\u011f\u0131n\u0131z hesaplama sonucunda bulaca\u011f\u0131n\u0131z sonu\u00e7, 3 km. olacakt\u0131r. Yunuslar da benzer hesaplamalar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir rahatl\u0131kla yaparlar. Ancak elbette ki yunuslar ne ses dalgalar\u0131n\u0131n sudaki yay\u0131lma h\u0131z\u0131n\u0131, ne \u00e7arpma i\u015flemini ne de b\u00f6lme yapmay\u0131 bilirler. Bu da bize, b\u00fct\u00fcn bu i\u015flemlerin yunuslar taraf\u0131ndan yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131n sadece Allah’\u0131n kendilerine emretti\u011fi \u015fekilde hareket ettiklerini a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6sterir.<\/p>\n
En geli\u015fmi\u015f sonarlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, cihazdan gelen verileri yorumlayabilecek \u00f6zel e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f operat\u00f6rler bulunur. Oysa evrimcilerin insandan daha ilkel oldu\u011funu kabul ettikleri yunuslar, hi\u00e7bir zaman b\u00f6yle bir operat\u00f6re ihtiya\u00e7 duymazlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sonar Ayg\u0131t\u0131 ve Balinalar Amerikan donanmas\u0131, memeli deniz hayvanlar\u0131na zararl\u0131 olabilecek yeni bir sonar\u0131 kullanma izni ald\u0131. D\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 yeni sonar, \u00e7ok sessiz d\u00fc\u015fman denizalt\u0131lar\u0131n\u0131n yerine belirlemek i\u00e7in kullan\u0131lacak. D\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 ses dalgalar\u0131n\u0131n balina, deniz kaplumba\u011fas\u0131 ve yunus bal\u0131klar\u0131na zarar verdi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Ayg\u0131t\u0131n denemeleri s\u0131ras\u0131nda, \u00e7evrede bulunan balina ve yunus bal\u0131klar\u0131n\u0131n karaya vurdu\u011fu ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5989,5986,5988,5987,5985],"class_list":["post-2364","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-delphinus-delphis","tag-sonar-aygiti","tag-stenella-coeruleoalba","tag-supersonik-sesler","tag-yunuslar-ve-balinalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2364","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2364"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2364\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}