Solunum organlar\u0131yla d\u0131\u015f ortamdan al\u0131n\u0131p verilmesine \u201cd\u0131\u015f solunum\u201d denir.
\n solunum organlar\u0131na al\u0131nan \u2019nin h\u00fccrelere ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve h\u00fccredeki \u2019nin solunum organlar\u0131na getirilmesine \u201ci\u00e7 solunum\u201d denir.
\n h\u00fccrelerdeki besinlerin le veya siz yak\u0131l\u0131p atp \u00fcretilmesine \u201ch\u00fccresel solunum\u201d denir.
\n insanda solunum sistemi
\n insanda solunum sistemi akci\u011ferler ve akci\u011ferlere hava ta\u015f\u0131yan borulardan meydana gelmi\u015ftir.burun,a\u011f\u0131z,yutak,g\u0131rtlak,soluk borusu,bron\u015flar da solunumda rol oynar.
\n 1-burun: insanda solunum sistemi burunla ba\u015flar. burnun yap\u0131s\u0131nda k\u0131llar, mukuslu y\u00fczey ve y\u00fczeye yak\u0131n k\u0131lcal damarlar bulunur. bu yap\u0131lar, solunum esnas\u0131nda al\u0131nan havan\u0131n, mikrop ve tozlar\u0131n\u0131n tutulmas\u0131n\u0131, \u0131s\u0131nmas\u0131n\u0131 ve nemlendirilmesini sa\u011flar.
\n – solunum havas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve nemlendirilmesini sa\u011flar.
\n – i\u00e7erisinde bulunan k\u0131llar ile solunum havas\u0131n\u0131n temizlenmesini sa\u011flar.
\n burun g\u00fczel kokulu \u00e7i\u00e7eklerin ya da i\u015ftah a\u00e7\u0131c\u0131 yemeklerin kokular\u0131n\u0131 alg\u0131lamam\u0131z\u0131 sa\u011flaman\u0131n \u00f6tesinde de, \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri olan bir organ\u0131m\u0131zd\u0131r. soludu\u011fumuz hava ile birlikte havadan ald\u0131\u011f\u0131 oksijeni v\u00fccudumuzun b\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerine ta\u015f\u0131yan kan aras\u0131ndaki temel ba\u011flant\u0131 yollar\u0131ndan biridir. k\u0131sacas\u0131 burun hem koklama organ\u0131, hem de solunum yollar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan burnun i\u00e7inde “silya” denen t\u00fcyc\u00fckler ve mukus ad\u0131 verilen bir salg\u0131 vard\u0131r. hava burundan i\u00e7eri girdi\u011finde bunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve hemen analize tabi tutulur. havadaki molek\u00fcller ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak incelenir ve beyne iletilerek kokunun ne oldu\u011fu belirlenir ve ona g\u00f6re tepki verilir. bu i\u015flemlerin hepsi sadece 30 saniye gibi \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fir.
\n burnun i\u00e7inde aerodinamik a\u00e7\u0131dan da kusursuz bir tasar\u0131m s\u00f6z konusudur. hava i\u00e7eri girdi\u011finde do\u011frudan nefes borusuna gitmez. burun, adeta bir klima gibi \u00e7ok \u00f6zel filtre sistemleriyle d\u0131\u015far\u0131dan gelen kirli, s\u0131cak, so\u011fuk ya da nemli havay\u0131 akci\u011ferler i\u00e7in haz\u0131r hale getirir. burundaki \u00f6zel k\u0131vr\u0131ml\u0131 yap\u0131 sayesinde hava burada bir tur d\u00f6n\u00fc\u015f yapar. b\u00f6ylece burun \u00e7eperinde bulunan t\u00fcyc\u00fcklere ve damar a\u011f\u0131na daha fazla temas etmi\u015f olur. i\u015fte bu k\u0131vr\u0131ml\u0131 sistem sayesinde burun g\u00fcnde 15 m3 havay\u0131 s\u00fczer, temizler, nemlendirir ve \u0131s\u0131t\u0131r. bu miktar yakla\u015f\u0131k olarak bir odan\u0131n i\u00e7indeki havaya e\u015fittir. fakat burada kirli hava denince akla sadece tozlu hava gelmemelidir. havayla birlikte gelen tozun yan\u0131 s\u0131ra bakteri, polenler vs. gibi yakla\u015f\u0131k 20 milyar yabanc\u0131 maddenin v\u00fccuda girmesi burundaki \u00f6zel sistem sayesinde engellenmi\u015f olur.
\n tozlar\u0131n\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc zararl\u0131 bakterilerini burundaki klima sisteminde b\u0131rakan hava, bu i\u015flemden sonra her burun deli\u011finde \u00fc\u00e7er tane bulunan k\u0131vr\u0131ml\u0131 yap\u0131lar\u0131n \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7er. burundaki t\u00fcyc\u00fcklere tak\u0131lan yabanc\u0131 maddeler bu defa da buradaki mukusun antibakteriyel etkisiyle zarars\u0131z hale getirilir. hava bu k\u0131vr\u0131mlara \u00e7arp\u0131nca y\u00f6n de\u011fi\u015ftirir ve burun bo\u015flu\u011funun duvar\u0131na \u00e7arpar. buraya \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131nda mukus s\u0131v\u0131s\u0131 i\u00e7inde tutulur. solunum havas\u0131n\u0131n yabanc\u0131 cisimlerden temizlenmesi \u00e7ok kapsaml\u0131 ve \u00e7ok hassast\u0131r. en ufak bir hataya, unutmaya ve atlamaya izin verilmez. \u00e7\u00fcnk\u00fc bir bakterinin ya da zararl\u0131 bir cismin akci\u011fer gibi hassas bir organa ge\u00e7ebilmesi, insan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda olumsuz etkiler olu\u015fturabilir. ancak her\u015feye ra\u011fmen zararl\u0131 cisimlerin burundan ge\u00e7meyi ba\u015farmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131, ikinci bir koruma mekanizmas\u0131 daha vard\u0131r. \u015fayet burun bo\u015flu\u011funu ge\u00e7ebilen cisimler olursa, bunlar da solunum yollar\u0131nda tutulurlar. burnun i\u00e7inde temizlenen ve \u0131s\u0131s\u0131 ayarlanan hava ci\u011ferlerinize gitmek \u00fczere haz\u0131rd\u0131r. ci\u011ferlere ula\u015fmak i\u00e7in takip edilecek yol nefes borusudur.
\n 2-yutak:
\n – burun ve a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun yemek ve soluk borusuna a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yol a\u011fz\u0131 gibidir.
\n – burun ve a\u011f\u0131zdan al\u0131nan havan\u0131n soluk borusuna iletilmesini sa\u011flar.
\n 3-g\u0131rtlak:
\n – soluk borusunun \u00fcst k\u0131sm\u0131n\u0131n geni\u015flemi\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr.
\n – i\u00e7erisinde konu\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan ses telleri bulunur.
\n 4-soluk borusu:ilk anda burunda temizlenen hava solunumun bir sonraki a\u015famas\u0131nda v\u00fccut i\u00e7inde yol alarak biraz daha a\u015fa\u011f\u0131lara do\u011fru inecektir. havan\u0131n burundan sonra ge\u00e7ece\u011fi b\u00f6lge nefes borusudur. soluk borusu,yutak ile akci\u011fer aras\u0131nda bulunur. k\u0131k\u0131rdak halkal\u0131 yap\u0131dad\u0131r. akci\u011fere hava iletimini sa\u011flar.a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun son k\u0131sm\u0131nda yer alan yuta\u011fa soluk borusu ba\u011flan\u0131r. 10\u201312 cm uzunlu\u011funda ve 2 cm \u00e7ap\u0131nda olan bu borunun ba\u015flang\u0131\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u0131rtlak denir. g\u0131rtla\u011f\u0131n i\u00e7indeki ses telleri epitel uzant\u0131lardan meydana gelmi\u015f olup, gerginlikleri kaslarla ayarland\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7e\u015fitli tonlarda ses \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n soluk borusunun, d\u00fcz olan arka y\u00fcz\u00fc yemek borusu ile kom\u015fudur ve i\u00e7 y\u00fcz\u00fc hareketli siller ta\u015f\u0131yan epitel h\u00fccreleri ile d\u00f6\u015fenmi\u015ftir. bu h\u00fccrelerin meydana getirdi\u011fi epitel tabakas\u0131 alt\u0131nda salg\u0131 bezleri bulundu\u011fu gibi, h\u00fccrelerin aras\u0131nda da salg\u0131 yapan goblet h\u00fccreleri bulunur. bu h\u00fccreler mukus denilen bir madde \u00e7\u0131kar\u0131rlar. mukus hareketli siller \u00fczerinde ince bir tabaka olu\u015fturur. ince mukus tabakas\u0131, hem epitel y\u00fczeyin nemli kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, hem de solunumla giren havadaki toz ve di\u011fer yabanc\u0131 maddeleri tutar. bu t\u00fcyc\u00fckler s\u00fcrekli olarak akci\u011ferin ters y\u00f6n\u00fcnde yani a\u011f\u0131za do\u011fru kam\u00e7\u0131 benzeri bir hareket yaparlar. bu \u015fekilde t\u00fcyc\u00fcklerin \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar bo\u011faz b\u00f6lgesine do\u011fru ilerlemi\u015f ve akci\u011ferden uzakla\u015fm\u0131\u015f olur. bo\u011faz b\u00f6lgesinde yemek borusuyla birle\u015fen nefes borusu, i\u00e7inde biriken at\u0131k par\u00e7alar\u0131n\u0131 ve baz\u0131 bakterileri yemek borusuna iletir. bo\u011fazda biriken par\u00e7alar yutma refleksini ba\u015flat\u0131r.
\n b\u00f6ylece at\u0131k maddelerin ve akci\u011ferde hastal\u0131k olu\u015fturabilecek bakterilerin t\u00fcm\u00fc yutularak mideye iletilir ve mide asitinde par\u00e7alan\u0131p yok edilir. sabah uyan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bo\u011fazda hissedilen doluluk ve ses de\u011fi\u015fikli\u011finin sebebi de gece boyunca nefes borusunun kendini temizleme i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda biriken yabanc\u0131 madde ve bakterilerdir.kazara nefes borusuna yiyecek ya da nem par\u00e7alar\u0131 ka\u00e7sa bile, bunlar da ve \u00f6ks\u00fcr\u00fck olarak isimlendirilen hava patlamas\u0131 ile \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r. bir \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fcn hava itmesi saatte 960 kilometreye kadar \u00e7\u0131kabilir.
\n soluk borusunun yap\u0131s\u0131nda epitel tabakas\u0131ndan sonra k\u0131k\u0131rdak doku tabakas\u0131 bulunur. k\u0131k\u0131rdak doku, soluk borusunun duvarlar\u0131n\u0131n birbirine yap\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek \u015fekilde bir gerginlik sa\u011flar. yemek borusuna bakan y\u00fczeyde k\u0131k\u0131rdak yoktur. soluk borusu arkada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rt omuru hizas\u0131nda iki kola ayr\u0131l\u0131r. bu kollara bron\u015f ad\u0131 verilir. bron\u015flar\u0131n herbiri akci\u011fere girdikten sonra binlerce ince borucu\u011fa ayr\u0131l\u0131r. bunlara bron\u015f\u00e7uk ad\u0131 verilir. bron\u015f\u00e7uklar\u0131n u\u00e7lar\u0131nda hava keseleri bulunur (alveol). alveoller \u00e7ok ince, tek s\u0131ra epitel h\u00fccrelerden olu\u015fmu\u015f olup d\u0131\u015f\u0131 k\u0131lcal damarlar ile donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
nefes borusu g\u0131rtlaktan akci\u011ferlere kadar uzanan yakla\u015f\u0131k 30 cm uzunlu\u011funda bir borudur. bu boru her an a\u00e7\u0131k olmak zorundad\u0131r. aksi takdirde havan\u0131n ci\u011ferlere iletimi durur ve insan bo\u011fularak \u00f6l\u00fcr. boyun gibi hareketli bir b\u00f6lgeden ge\u00e7en ve etten yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu esnek borunun s\u00fcrekli a\u00e7\u0131k kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ger\u00e7ekte olduk\u00e7a zordur. ancak nefes borusunun m\u00fckemmel tasar\u0131m\u0131 sayesinde bu zorluk ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. nefes borusu c harfi \u015feklinde k\u0131k\u0131rdaklarla desteklenmi\u015ftir. i\u015fte bu k\u0131k\u0131rdaklar nefes borusunun kapanmas\u0131n\u0131 engeller.
\n bu karma\u015f\u0131k sistemin herhangi bir par\u00e7as\u0131n\u0131n eksikli\u011fi v\u00fccutta onar\u0131lmas\u0131 zor hasarlar olu\u015fmas\u0131na neden olur. \u00f6rne\u011fin genetik bir hastal\u0131k olan kartagener sendromunda, sistemin t\u00fcm elemanlar\u0131 eksiksiz var olmalar\u0131na ra\u011fmen nefes borusunu \u00f6rten t\u00fcyc\u00fcklerin hareket etme \u00f6zellikleri yoktur. bu eksiklikle do\u011fan bebeklerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u0131k s\u0131k tekrarlayan akci\u011fer enfeksiyonlar\u0131 nedeniyle daha \u00e7ocuklu\u011fa ula\u015famadan hayatlar\u0131n\u0131 kaybederler.
\n 5-akci\u011ferler,yeri,yap\u0131s\u0131 ve g\u00f6revleri:
\n solunum sisteminde gaz de\u011fi\u015fiminin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 organd\u0131r.g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu i\u00e7inde yer al\u0131r. kalple birlikte g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funu doldurur. sa\u011fda 3 solda 2 olmak \u00fczere 5 lobtan olu\u015fur. sol akci\u011ferin k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131n\u0131n nedeni, kalbin buraya yak\u0131n olu\u015fudur.g\u00f6\u011f\u00fcs ve kar\u0131n bo\u015flu\u011funu ay\u0131ran diyafram denilen zar\u0131n \u00fczerindedir.akci\u011ferlerin yap\u0131s\u0131 s\u00fcngere ben-zer. hacmi b\u00fcy\u00fcy\u00fcp k\u00fc\u00e7\u00fclebilir. rengi a\u00e7\u0131k pembedir. akci\u011ferlerin \u00fczeri plevra denilen \u00e7ift katl\u0131 bir zarla \u00e7evrilidir.damar,sinir ve bron\u015flar\u0131n akci\u011fere girdi\u011fi yerde plevra zar\u0131 yoktur. bu zarlar\u0131n aras\u0131nda s\u0131v\u0131 bulunur. bu iki zar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f yapraklar\u0131 aras\u0131ndaki bo\u015fluklarda az miktarda lenf s\u0131v\u0131s\u0131 ve hava bulunur. bron\u015flar akci\u011ferlerin i\u00e7inde bron\u015fcuklarla devam eder. bron\u015fcuklar\u0131n ucunda \u00fcz\u00fcm salk\u0131m\u0131na benzeyen alveol denilen hava keseleri bulunur. alveoller k\u0131lcal kan damarlar\u0131 ile \u00e7evrilidir. oksijen ve karbondioksit de\u011fi\u015fimi alveollerde ger\u00e7ekle\u015fir. alveole giren havadaki oksijen k\u0131lcal kan damarlar\u0131na ge\u00e7er. kirli kandaki karbondioksit de yine alveollerde tutularak d\u0131\u015far\u0131 verilir. buna h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 solunum denir.
\n akci\u011ferde bulunan hava kesecikleri (alveol) ile bunun etraf\u0131n\u0131 saran k\u0131lcal damarlar aras\u0131nda oksijen ve karbon dioksit ge\u00e7i\u015fi olur.
\n akci\u011ferlerin \u00e7ok \u00f6nemli olan iki g\u00f6revi vard\u0131r.
\n \u2022 d\u0131\u015far\u0131daki havay\u0131 al\u0131p (soluk alma), hava i\u00e7indeki oksijenin alveollerin etraf\u0131ndaki k\u0131lcal kan damarlar\u0131na ge\u00e7mesini sa\u011flamak.
\n \u2022 organlardan kirli kanla gelen karbondioksidi alveollere al\u0131p d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmas\u0131n\u0131 (soluk verme) sa\u011flamakt\u0131r.
\n diyafram ve g\u00f6\u011f\u00fcs kaslar\u0131 iyafram kas\u0131, g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fuyla kar\u0131n bo\u015flu\u011funu birbirinden ay\u0131r\u0131r. g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun alt k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplayan yass\u0131 bir kast\u0131r. a\u015fa\u011f\u0131-yukar\u0131 kas\u0131l\u0131p gev\u015feyerek g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun hacmini de\u011fi\u015ftirir. bu nedenle akci\u011ferlere hava giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kolayla\u015f\u0131r. ayr\u0131ca g\u00f6\u011f\u00fcs kaslar\u0131 kas\u0131l\u0131p gev\u015feyerek kaburgalar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131p kapanmas\u0131n\u0131 ve akci\u011ferlere havan\u0131n girip \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.
\n diyafram a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru \u00e7ekilip, g\u00f6\u011f\u00fcs kaslar\u0131 kas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kaburgalar\u0131m\u0131z yukar\u0131 kalkaca\u011f\u0131ndan, g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun hacmi geni\u015fler. akci\u011ferlere hava dolar, soluk al\u0131r\u0131z. diyafram yukar\u0131 do\u011fru \u015fi\u015fkin; kaburgalanm\u0131z\u0131 hareket ettiren kaslar gev\u015fek iken g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fc-z\u00fcn hacmi k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr. bu durumda d\u0131\u015far\u0131ya hava verilir.
\n dakikada 16-18 defa soluk al\u0131p veririz. solunum h\u0131z\u0131 omirilik sa\u011f\u0131ndaki solunum merkezi y\u00f6netir.<\/p>\n
soluk al\u0131p verme mekanizmas\u0131
\n g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu ve akci\u011ferlerin geni\u015fleyip daralmas\u0131na dayan\u0131r.bu mekanizmada diyafram ve g\u00f6\u011f\u00fcs kaslar\u0131 da g\u00f6rev al\u0131r.
\n insan v\u00fccudundaki h\u00fccrelerin her birinin s\u00fcrekli olarak oksijene ihtiyac\u0131 vard\u0131r. \u00f6rne\u011fin \u015fu anda sayfay\u0131 okuyabilmeniz, g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn retina tabakas\u0131ndaki milyonlarca h\u00fccrenin hi\u00e7 durmaks\u0131z\u0131n oksijenle beslenmesi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. bunun gibi, v\u00fccuttaki t\u00fcm kaslar\u0131n, bu kaslar\u0131 olu\u015fturan h\u00fccrelerin, karbon bile\u015fiklerini “yakarak”, yani bunlar\u0131 oksijenle reaksiyona sokarak enerji elde etmeleri gerekir. her nefes ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda v\u00fccudunuza 100 trilyona yak\u0131n hava molek\u00fcl\u00fc girer. bunun yakla\u015f\u0131k %21’i yani 21 trilyonu, oksijen molek\u00fcl\u00fcd\u00fcr. solunum sistemi yoluyla v\u00fccudunuza giren ve kan dola\u015f\u0131m\u0131na y\u00fcklenen bu molek\u00fcller, yine kan yoluyla v\u00fccudun en derin noktalar\u0131na kadar ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. ve burada bulunan karbondioksit molek\u00fclleriyle yer de\u011fi\u015ftirir. biz sadece nefes ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 zannederken, ger\u00e7ekte bu s\u0131rada v\u00fccudumuzun derinliklerinde hi\u00e7 durmadan oksijen, karbondioksit ve su al\u0131\u015f-veri\u015fi ger\u00e7ekle\u015fir.
\n soluk al\u0131rken, diyafram kas\u0131 kas\u0131l\u0131r ve kaburgalar aras\u0131 a\u00e7\u0131larak hacim artar, g\u00f6\u011f\u00fcs i\u00e7 bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fer ve i\u00e7eriye hava girer. bu esnada g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu geni\u015flemi\u015ftir.
\n soluk verirken; diyafram kas\u0131 gev\u015fer, kaburgalar birbirine yakla\u015farak hacim azal\u0131r, g\u00f6\u011f\u00fcs i\u00e7 bas\u0131nc\u0131 artar ve d\u0131\u015far\u0131ya hava verilir. bu esnada g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu daralm\u0131\u015ft\u0131r.
\n solunum h\u0131z\u0131 kandaki co2 miktar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenir. co2 art\u0131\u015f\u0131 soluk al\u0131p vermeyi h\u0131zland\u0131r\u0131r.\u00e7\u00fcnk\u00fc co2 kan\u0131n ph s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve ortam asit hale gelir bu da beyni uyar\u0131r.
\n soluk al\u0131\u015f veri\u015finin h\u0131z\u0131 ve \u015fiddeti omurilik so\u011fan\u0131ndaki sinirler taraf\u0131ndan denetlenir<\/p>\n
soluk alma:akci\u011ferlere hava dolmas\u0131d\u0131r. s\u0131ras\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu ve akci\u011ferler geni\u015fler. diyafram kas\u0131larak d\u00fczle\u015fir.g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu \u00f6ne do\u011fru geni\u015fler. b\u00f6ylece akci\u011ferlerde geni\u015fleyerek i\u00e7indeki hava bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fer ve d\u0131\u015fardaki hava akci\u011ferlere dolar.<\/p>\n
1. kaburgalar aras\u0131ndaki kaslar kas\u0131l\u0131r.
\n 2. diyafram kas\u0131 kas\u0131l\u0131r,diyafram kas\u0131 d\u00fczle\u015fir.
\n 3. g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu geni\u015fler,g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun hacmi artar.
\n 4. akci\u011ferler geni\u015fler.
\n 5. akci\u011ferlerdeki hava bas\u0131nc\u0131(i\u00e7 bas\u0131n\u00e7) d\u00fc\u015fer.
\n 6. oksijen alveollere kadar gelir.
\n 7.oksijence zengin hava akci\u011fere dolar.
\n 8. oksijen kana, karbon dioksit hava keseciklerine ge\u00e7er.
\n soluk verme: akci\u011ferlerdeki havan\u0131n d\u0131\u015far\u0131 verilmesidir.s\u0131ras\u0131nda diyafram kas\u0131 gev\u015feyerek kubbele\u015fir ve g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu daral\u0131r.g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun daralmas\u0131 akci\u011ferleri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak i\u00e7indeki havan\u0131n d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.soluk verme soluk almaya g\u00f6re daha pasiftir.<\/p>\n
1. g\u00f6\u011f\u00fcs ve diyafram kaslar\u0131 gev\u015fer,kaburgalar aras\u0131 kaslar gev\u015fer
\n 2. g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun hacmi azal\u0131r,g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu daral\u0131r.
\n 3. akci\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, i\u00e7 bas\u0131n\u00e7 artar.
\n 4. kirli hava d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
solunum gazlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131nmas\u0131
\n kan\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri; co2 ve o2 ta\u015f\u0131ma kapasitesinin \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131d\u0131r.
\n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 pigmentler
\n kana y\u00fcksek oranda o2 ve co2 ta\u015f\u0131ma kapasitesi sa\u011flar. hemoglobin en \u00f6nemlisidir.
\n hemoglobin o2 ve co2 ile tepkimeye girerek kan\u0131 o2 korumas\u0131nda rol oynar.
\n deniz seviyesinde havadaki o2 miktar\u0131 y\u00fcksektir. dolay\u0131s\u0131yla buralarda ya\u015fayan insanlar\u0131n kanlar\u0131ndaki hemoglobin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda o le birle\u015fir.
\n y\u00fckseklere \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131k\u00e7a o2 oran\u0131 azalaca\u011f\u0131ndan hemoglobinin tutaca\u011f\u0131 o2 miktar\u0131 da d\u00fc\u015fer. bu nedenle y\u00fckseklere \u00e7\u0131kanlarda \u00f6zel o2 t\u00fcpleri bulunur.<\/p>\n
oksijenin ta\u015f\u0131nmas\u0131 : hayvanlar\u0131n kan\u0131nda o2 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 solunum pigmentleri bulunur. pigmentleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz: hemoglobin, hemosiyanin, klorokruorin, hemoeritrin
\n oksijen kanda oksihemoglobin halinde ta\u015f\u0131n\u0131r. \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131 kan plazmas\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak ta\u015f\u0131n\u0131r. (% 2 kadar). akci\u011ferlerde kana ge\u00e7en o2, alyuvarlardaki hemoglobinle birle\u015fip oksihemoglobini olu\u015fturur.
\n hb + o2 hbo2 (oksihemoglobin)
\n doku k\u0131lcallar\u0131nda hemoglobinden ayr\u0131l\u0131p doku s\u0131v\u0131s\u0131na, oradan da dif\u00fczyonla h\u00fccrelere ge\u00e7er.<\/p>\n
1. o2 alveollerden akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131na girer.
\n 2. kan plazmas\u0131ndan alyuvarlara ge\u00e7erek hemoglobinle birle\u015fip oksihemoglobini olu\u015fturur. (hb + o2 => hbo2)
\n 3. akci\u011ferlerden kalbe d\u00f6nen kan kalbin pompalanmas\u0131yla dokulara g\u00f6nderilir.
\n 4. dokularda oksihemoglobin az o2 li bir \u00e7evreyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca o2 hemoglobinden ayr\u0131l\u0131r. (hbo2 = hb+o2)
\n 5. serbest kalan o2 dif\u00fczyonla doku h\u00fccrelerine ge\u00e7er.<\/p>\n
karbondioksitin ta\u015f\u0131nmas\u0131: h\u00fccrelerde olu\u015fan co2, doku s\u0131v\u0131s\u0131na ge\u00e7ip dif\u00fczyonla k\u0131lcal damarlara ge\u00e7er. normal olarak co2, kanda \u00e7ok az erir ve az bir k\u0131sm\u0131 kan plazmas\u0131 ile ta\u015f\u0131n\u0131r. b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ise alyuvarlara girer. alyuvarlarda karbonik anhidraz enziminin katalizlemesi sonucu co2, su ile birle\u015ferek karbonik asiti olu\u015fturur.
\n karbonik asit (h2co3), iyonla\u015farak h+ ve hco3\u2013 (bikarbonat) iyonu meydana getirir. h+ iyonu alyuvarlarda hemoglobinle, birle\u015ferek hco3 iyonlar\u0131 ise plazmada ta\u015f\u0131narak akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131na getirilir.
\n karbonik anhidraz enzimi<\/p>\n
akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131nda hco3 iyonlar\u0131 tekrar alyuvarlara girerek h+ iyonlar\u0131 ile birle\u015fir ve h2co3 (karbonik asit) olu\u015fturur.
\n yine karbonik anhidraz enziminin etkisiyle, karbonik asit, h2o ve co2 e ayr\u0131\u015f\u0131r. b\u00f6ylece serbest kalan co2 dif\u00fczyonla \u00f6nce plazmaya, oradan da akci\u011fer alveollerine ge\u00e7er ve soluk verme ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.
\n 1. h\u00fccre solunumu ile olu\u015fan co2 dif\u00fczyonla h\u00fccreler aras\u0131 bo\u015fluklara buradan da doku k\u0131lcallar\u0131na ge\u00e7er.
\n 2. co\u2019in b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 alyuvarlara gelip burada karbonik anhidrazin kataliz\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde su ile birle\u015ferek karbonik asit olu\u015fur.
\n 3. karbonik asit (h2co3) iyonla\u015farak h+ ve hco3- iyonu olu\u015fturur.
\n 4. h+ alyuvarlarda hemoglobinle hco3- ise plazmada ta\u015f\u0131narak akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131na getirilir.
\n 5. burada hco3- tekrar alyuvarlara gelerek h+ ile birle\u015fir h2co3 olu\u015fur.
\n 6. karbonik anhidraz\u0131n etkisiyle h2co3 , h2o ve co2 ayr\u0131\u015f\u0131r. serbest kalan co2 dif\u00fczyonla \u00f6nce kan plazmas\u0131na oradanda akci\u011fer alveollerine ta\u015f\u0131n\u0131r.
\n 7. serbest kalan co2 soluk vermeyle d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
co2 nin \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n hemoglobin ile de ta\u015f\u0131nabildi\u011fi belirtilmektedir. insan\u0131n soludu\u011fu havada fazla oranda karbon monoksit (co) bulunursa zehirlenme meydana gelir. \u00e7\u00fcnk\u00fc,hemoglobin co ile de kolayca birle\u015febilir. ancak o2 gibi kolayca ayr\u0131lamaz. bu durumdaki hemoglobin o2 ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131nda h\u00fccre ve dokular o2\u2019siz kal\u0131r. buna co zehirlenmesi denir.
\n solunum sistemimizin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131
\n solunum sisteminin \u00fc\u00e7 temel fonksiyonu vard\u0131r; 1) alveollerde gaz de\u011fi\u015fimi sayesinde kana oksijen al\u0131m\u0131, kandan d\u0131\u015far\u0131 karbondioksit at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla kan\u0131n asit-baz dengesini sa\u011flamak, 2) v\u00fccuttan d\u0131\u015far\u0131 (alkol gibi) toksin maddelerinin at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve 3) akci\u011ferlerin geni\u015f y\u00fczey alan\u0131 sayesinde v\u00fccudun \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 kontrol etmek. bu temel fonksiyonlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sistem do\u011frudan solunum ile ilgili olmayan baz\u0131 mekanik, biyokimyasal ve metabolik fonksiyonlar da y\u00fcr\u00fct\u00fcr. k\u0131saca bu fonksiyonlar mekanik olarak solunum sisteminin bakteriler gibi harici patojenlere kar\u015f\u0131 korunmas\u0131, v\u00fccudun s\u0131v\u0131, asit-baz ve iyon dengesinin sa\u011flanmas\u0131 ve v\u00fccut i\u00e7in gerekli baz\u0131 hayati hormonlar\u0131n ve biyolojik fakt\u00f6rlerin \u00fcretilmesi olarak s\u0131ralanabilir.solunum sistemi hastal\u0131klar\u0131 toksik gazlar\u0131n solunmas\u0131, enfeksiy\u00f6z ajanlar, sigara duman\u0131 ve t\u00fct\u00fcn ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok etiyoloji ile olu\u015fabilmektedir. dahas\u0131 bu patojen etiyolojiler yanl\u0131zca yeti\u015fkinleri de\u011fil hen\u00fcz solunum sistemi geli\u015fmekte olan fetus ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131da do\u011frudan veya dolayl\u0131 yolla etkileyebilmektedir.
\n solunum sisteminin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in temiz haval\u0131 ortamlarda bulunulmal\u0131d\u0131r. sigara i\u00e7ilmemeli; sigara i\u00e7ilen, havas\u0131z ortamlardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. burundan nefes almaya \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir. so\u011fuk, tozlu, \u00e7ok kuru yerlerde bulunmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. solunum yoluyla nezle, grip, bron\u015fit, zat\u00fcrre, verem, kabakulak, k\u0131z\u0131l, k\u0131zam\u0131k\u00e7\u0131k, k\u0131zam\u0131k, su\u00e7i\u00e7e\u011fi difteri gibi hastal\u0131klar bula\u015fabilir.
\n sigara i\u00e7enlerde, \u00f6ks\u00fcr\u00fck, balgam \u00e7\u0131karma ve nefes darl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. ayr\u0131ca, sigara i\u00e7enlerin % 40’\u0131nda kronik bron\u015fit geli\u015fir…sigara i\u00e7enlerin akci\u011fer kanserinden \u00f6l\u00fcm riski, sigara i\u00e7meyenlere oranla, i\u00e7ilen sigara miktar\u0131na g\u00f6re 15-20 kat daha fazlad\u0131r.
\n bu kanser t\u00fcr\u00fc \u00e7o\u011fu zaman ge\u00e7 evrede fark edilir ve en ileri tedavi ile bile beklenen ya\u015fam s\u00fcresi birka\u00e7 y\u0131l\u0131 ge\u00e7mez. sigara akci\u011fer kanserlerinin % 87’sinden sorumludur. sigara i\u00e7me ile akci\u011fer kanserine yakalanma riski aras\u0131ndaki ili\u015fki bilimsel olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n akci\u011feri kanseri s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, son y\u0131llarda giderek artmaktad\u0131r. daha \u00f6nceleri s\u0131kl\u0131kla 60 ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki erkeklerde g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kad\u0131nlar aras\u0131nda da s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. erkeklerde g\u00f6r\u00fclme ya\u015f\u0131 da 60 ya\u015f\u0131n alt\u0131na inmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
\n yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, akci\u011fer kanseri ile a\u015fa\u011f\u0131da bahsedilecek \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131n ilgili oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir;
\n \u2022 sigara: sigara i\u00e7imi ile akci\u011fer kanseri aras\u0131nda direkt bir ili\u015fki mevcuttur. ki\u015finin sigara i\u00e7mesi yan\u0131s\u0131ra, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n i\u00e7tikleri sigaran\u0131n duman\u0131na maruz kalmas\u0131 da bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir.
\n \u2022 \u00e7e\u015fitli kanser yap\u0131c\u0131 maddeler: berilyum, radon ve asbestoz gibi maddeler akci\u011fer kanseri riskini artt\u0131r\u0131rlar.
\n \u2022 ge\u00e7irilmi\u015f t\u00fcberk\u00fcloz (verem) nedbe dokusu \u00fczerinde akci\u011fer kanserleri geli\u015febilir.
\n \u2022 ailede akci\u011fer kanseri olmas\u0131 akci\u011fer kanserine yakalanma riskini artt\u0131rmaktad\u0131r.
\n belirtileri
\n \u2022 \u00f6ks\u00fcr\u00fck, balgam, kanl\u0131 balgam, g\u00f6\u011f\u00fcs a\u011fr\u0131s\u0131, akci\u011fer iltihab\u0131, g\u00f6\u011f\u00fcs kafesi i\u00e7ine s\u0131v\u0131 birikmesi, ses k\u0131s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm\u00f6r\u00fcn damar bas\u0131s\u0131 nedeniyle g\u00f6\u011f\u00fcs \u00fcst b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde boyunda ve ba\u015fta ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6dem (\u015fi\u015flik)
\n \u2022 i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, zay\u0131flama
\n \u2022 kemi\u011fe yay\u0131l\u0131m sonras\u0131 kemik a\u011fr\u0131lar\u0131, kanda kalsiyum art\u0131\u015f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 belirtiler
\n \u2022 karaci\u011fere yay\u0131l\u0131m sonras\u0131, karaci\u011fer b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, a\u011fr\u0131 ve ate\u015f,
\n \u2022 beyne yay\u0131l\u0131m sonras\u0131, baz\u0131 n\u00f6rolojik belirtiler ve n\u00f6betler,
\n \u2022 baz\u0131 hormonlar\u0131n t\u00fcm\u00f6r taraf\u0131ndan anormal salg\u0131lanmas\u0131 nedeniyle \u00e7e\u015fitli hormonal bozukluklar
\n akci\u011ferlere etkileri:
\n sigara i\u00e7imi hem ana hem k\u00fc\u00e7\u00fck hava yollar\u0131n\u0131, akci\u011fer y\u00fczey h\u00fccrelerinin yap\u0131 ve fonksiyonlar\u0131n\u0131 bozar, akci\u011ferin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini de\u011fi\u015ftirir. sigara i\u00e7imiyle normal akci\u011fer yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fir ve sonu\u00e7ta kansere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. sigara i\u00e7enlerde kronik \u00f6ks\u00fcr\u00fck, balgam ve nefes darl\u0131\u011f\u0131 olur. sigara i\u00e7imi koah (kronik bron\u015fit, amfizem vb.) geli\u015fimi i\u00e7in esas risk fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. solunum yolu enfeksiyonlar\u0131 da sigara i\u00e7enlerde daha fazlad\u0131r. ameliyat sonras\u0131 komplikasyonlar ve pn\u00f6motoraks da i\u00e7enlerde daha s\u0131kt\u0131r.
\n 1964 y\u0131l\u0131nda sigara i\u00e7imiyle akci\u011fer kanseri aras\u0131nda nedensel bir ili\u015fki varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterildi. daha sonra net ili\u015fkiler tan\u0131mland\u0131. sigara miktar\u0131 ve i\u00e7ilen s\u00fcre riski belirlemektedir. g\u00fcnde 1 paket sigara i\u00e7enlerde akci\u011fer kanserine yakalanma riski 10 kat fazlayken 2 paket i\u00e7enlerde risk 25 kat artmaktad\u0131r.
\n son y\u0131llarda kad\u0131nlardaki sigara i\u00e7me al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131yla kad\u0131nlarda da akci\u011fer kanseri g\u00f6r\u00fclme riski artmaktad\u0131r.
\n sigara akci\u011fer kanseri d\u0131\u015f\u0131nda a\u011f\u0131z, g\u0131rtlak, yemek borusu ve mesane kanserine de yol a\u00e7ar, b\u00f6brek ve pankreas kanseri geli\u015fimine katk\u0131da bulunur<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Solunum organlar\u0131yla d\u0131\u015f ortamdan al\u0131n\u0131p verilmesine \u201cd\u0131\u015f solunum\u201d denir. solunum organlar\u0131na al\u0131nan \u2019nin h\u00fccrelere ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve h\u00fccredeki \u2019nin solunum organlar\u0131na getirilmesine \u201ci\u00e7 solunum\u201d denir. h\u00fccrelerdeki besinlerin le veya siz yak\u0131l\u0131p atp \u00fcretilmesine \u201ch\u00fccresel solunum\u201d denir. insanda solunum sistemi insanda solunum sistemi akci\u011ferler ve akci\u011ferlere hava ta\u015f\u0131yan borulardan meydana gelmi\u015ftir.burun,a\u011f\u0131z,yutak,g\u0131rtlak,soluk borusu,bron\u015flar da solunumda rol oynar. 1-burun: …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2339,6000,2340,2338,2164,6001,5999],"class_list":["post-2374","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-alveol","tag-dis-solunum","tag-hemoglobin","tag-karbondioksit","tag-oksijen","tag-solunum-gazlarini-tasinmasi","tag-solunum-sistemleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2374"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2374\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}