I. HAYVANLARDA \u00dcREME
\n Gerek omurgal\u0131larda gerekse omurgas\u0131zlarda \u00fcreme organlar\u0131na gonad denir. Genellikle di\u015fi organ ovaryum, erkek organ testis olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda cinsiyet ayr\u0131lmam\u0131\u015f olup, bir birey hem erkek hem de di\u015fi organ\u0131 bulundurur. B\u00f6yle hayvanlara hermafrodit denir. <\/p>\n
A. OMURGASIZ HAYVANLARDA \u00dcREME
\nS\u00fcngerlerde \u00f6zel bir \u00fcreme organ\u0131 yoktur. V\u00fccudun bir\u00e7ok yerindeki h\u00fccreler (mezen\u015fim tabakas\u0131ndaki amipsi h\u00fccreler) b\u00f6l\u00fcnerek gametleri meydana getirebilir.
\nS\u00f6lenterlerden Hidra hermafrodittir. Tomurcuklanmayla e\u015feysiz \u00fcredi\u011fi gibi, yabanc\u0131 d\u00f6llenme yaparak e\u015feyli de \u00fcreyebilir.
\nParazit yass\u0131 kurtlar (Tenyalar) kendi kendilerini d\u00f6lleyerek \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00fcreyebilmektedirler.
\nToprak solucanlar\u0131 hermafrodit olduklar\u0131 halde kendi kendilerini d\u00f6lleyemezler. \u00dcreyecekleri zaman iki hayvan \u00e7iftle\u015ferek birbirini d\u00f6ller. \u0130stiridyeler de ise ayn\u0131 bireyde bulunan erkek ve di\u015fi organlar farkl\u0131 zamanlarda olgunla\u015farak yine yabanc\u0131 d\u00f6llenme yap\u0131l\u0131r.
\nEklem bacakl\u0131lar ve b\u00f6ceklerin tamam\u0131 ayr\u0131 e\u015feyli hayvanlar olup, i\u00e7 d\u00f6llenme ve d\u0131\u015f geli\u015fme yaparlar.
\nB. OMURGALI HAYVANLARDA \u00dcREME
\n Omurgal\u0131lar\u0131n hepsi ayr\u0131 e\u015feyli olup, \u00fcreme sistemleri olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015ftir. Gamet yap\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan oogamiye \u00f6rnektir.<\/p>\n
1. Gametlerin Olu\u015fumu (Gametogenez)
\n Omurgal\u0131larda gametler, \u00fcreme organlar\u0131ndaki diploid (2n) e\u015fey ana h\u00fccrelerinin mayozla b\u00f6l\u00fcnmesinden meydana gelir. E\u015fey organlar\u0131na gonad, e\u015fey ana h\u00fccrelerine de gametogonyum denir.
\na. Sperm Olu\u015fumu (Spermatogenez) : Sperm, erkek gamet olup, erkek \u00fcreme organlar\u0131ndaki (testisler) e\u015fey ana h\u00fccrelerinin (spermatogonyum) mayozla b\u00f6l\u00fcnmesinden meydana gelir. Her spermatogonyumdan 4 adet sperm meydana gelir.<\/p>\n
H\u00fccrenin ba\u015f k\u0131sm\u0131ndaki akrozom spermin yumurta zar\u0131n\u0131 eriterek, sperm \u00e7ekirde\u011finin yumurtaya girmesini sa\u011flar.
\nb. Yumurta Olu\u015fumu (Oogenez) : Yumurta di\u015fi \u00fcreme h\u00fccresi olup, “ovum” ad\u0131n\u0131 al\u0131r.
\n Di\u015fi \u00fcreme organ\u0131 olan ovaryumlardaki diploid e\u015fey ana h\u00fccrelerinin (Oogonyum) mayozla b\u00f6l\u00fcnmesinden meydana gelir. Bir Oogonyumdan ancak bir yumurta olu\u015fur. Di\u011fer \u00fc\u00e7 h\u00fccre daha k\u00fc\u00e7\u00fck olup, d\u00f6llenme \u00f6zelli\u011fine sahip de\u011fillerdir. Bunlara kutup h\u00fccreleri denir. Par\u00e7alanarak at\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n
Yumurtalar spermlere g\u00f6re daha b\u00fcy\u00fck olup, az say\u0131da olu\u015fturulurlar.<\/p>\n
2. D\u00f6llenme ve \u00c7e\u015fitleri
\n Sperm ve yumurtan\u0131n s\u0131v\u0131 bir ortamda birle\u015ferek, tek \u00e7ekirdekli bir h\u00fccreyi olu\u015fturmalar\u0131na d\u00f6llenme denir. Bu diploid h\u00fccreye zigot denir.
\na. D\u0131\u015f d\u00f6llenme: D\u00f6llenme ortam\u0131 sudur. Bal\u0131klarda, kurba\u011falarda, semenderlerde, bir\u00e7ok omurgas\u0131z hayvanda ve baz\u0131 su bitkilerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n D\u0131\u015f d\u00f6llenme yapan canl\u0131 t\u00fcrlerinde \u00e7ok say\u0131da gamet b\u0131rakma, gametleri ayn\u0131 zamanda ayn\u0131 yere b\u0131rakabilme ve bunun i\u00e7in tenha yerler bulma gibi adaptasyonlar geli\u015ftirilerek, bu d\u00f6llenmenin olumsuzluklar\u0131na ra\u011fmen neslin devam\u0131 sa\u011flanmaktad\u0131r.
\nb. \u0130\u00e7 D\u00f6llenme : D\u00f6llenme ortam\u0131 di\u015fi canl\u0131n\u0131n yumurta kanal\u0131 ya da d\u00f6l yata\u011f\u0131d\u0131r. Daha \u00e7ok karada ya\u015fayan canl\u0131larda (b\u00f6cekler, s\u00fcr\u00fcngenler, ku\u015flar ve memeliler) g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n Gametler \u00e7iftle\u015fmeyle biraraya getirilir. Yumurta say\u0131s\u0131 d\u0131\u015f d\u00f6llenmeye g\u00f6re \u00e7ok azd\u0131r. Ancak sperm say\u0131s\u0131 yine \u00e7oktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ana v\u00fccudundaki yumurtaya kadar ula\u015fmas\u0131 gereken spermlerdir. D\u00f6llenmeden sonra embriyo geli\u015fimi b\u00f6cek, s\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda d\u0131\u015f ortamda olur. Memelilerde ise hem d\u00f6llenme hem de geli\u015fme v\u00fccut i\u00e7inde yap\u0131l\u0131r. <\/p>\n
C. OMURGALILARDA \u00dcREME S\u0130STEMLER\u0130
\n Omurgal\u0131larda \u00fcreme sistemi ile bo\u015falt\u0131m sistemi i\u00e7i\u00e7e girmi\u015f olup, ikisine birden “\u00fcrogenital sistem” denir. Omurgal\u0131lardan bal\u0131k ve kurba\u011falarda, d\u0131\u015f d\u00f6llenme ve d\u0131\u015f geli\u015fme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Su ortam\u0131na b\u0131rak\u0131lan yumurtalar, ayn\u0131 ortama b\u0131rak\u0131lan spermler taraf\u0131ndan d\u00f6llenir. Yeni olu\u015fan h\u00fccreler (zigot) su ortam\u0131nda geli\u015fir.
\n Ku\u015f ve s\u00fcr\u00fcngenlerde i\u00e7 d\u00f6llenme sonucu olu\u015fan yumurtalar, d\u0131\u015f ortama b\u0131rak\u0131l\u0131r. Yavru, geli\u015fimini ana canl\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yumurta i\u00e7inde tamamlar. Bu nedenle yumurtalarda bol besin maddesi (vitellus) bulunur.
\n Memelilerin hepsinde i\u00e7 d\u00f6llenme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Gagal\u0131 memeliler yumurtlayarak \u00e7o\u011fal\u0131r. Yumurtadan \u00e7\u0131kan yavru anne s\u00fct\u00fcyle beslenir. Keseli memelilerde embriyo tam geli\u015fmemi\u015f olarak do\u011far ve geli\u015fimini ana canl\u0131n\u0131n kesesinde tamamlar.
\n Plasental\u0131 memelilerde ise, yavru do\u011fana kadar ana canl\u0131n\u0131n v\u00fccudunda beslenir. B\u00fct\u00fcn memeliler yavrular\u0131n\u0131 s\u00fctle beslerler.<\/p>\n
Omurgal\u0131larda Embriyonik Yap\u0131lar
\n Omurgal\u0131larda d\u00f6llenmeden sonra embriyoyu koruyan ve besleyen zarlar geli\u015fir.<\/p>\n
a. Amnion zar\u0131 : Embriyo v\u00fccudununu d\u0131\u015fa do\u011fru k\u0131vr\u0131l\u0131p embriyoyu saracak \u015fekilde \u00fcstten birle\u015fmesiyle olu\u015fur. Embriyo ve bu zar\u0131n aras\u0131 amnion s\u0131v\u0131s\u0131yla doludur. Embriyo ve zar taraf\u0131ndan salg\u0131lanan bu s\u0131v\u0131; embriyoyu sars\u0131nt\u0131lardan ve \u0131s\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan korur.
\nb. Allantoyis kesesi: Sindirim borusundan meydana gelir. Embriyonun art\u0131k maddelerinin topland\u0131\u011f\u0131 yerdir. \u00d6zellikle embriyonik geli\u015fimini yumurta i\u00e7inde yapan s\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda iyi geli\u015fmi\u015ftir.
\nc. Koryon zar\u0131: Diger \u00f6rt\u00fcleri ve embriyoyu d\u0131\u015ftan saran koruyucu zard\u0131r. Solunum organ\u0131 olarak g\u00f6rev yapar. Geni\u015f y\u00fczeyi ile O2 ve CO2 al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flar.
\nd. Vitell\u00fcs Kesesi: Embriyoya besin sa\u011flayan yap\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn omurgal\u0131larda vard\u0131r. Ku\u015f ve s\u00fcr\u00fcngenlerde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, bal\u0131k ve kurba\u011falarda normal b\u00fcy\u00fckl\u00fckte plasental\u0131 memelilerde ise \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.
\ne. Yumurta kabu\u011fu: S\u00fcr\u00fcngen, ku\u015f ve b\u00f6ceklerde yumurtay\u0131 d\u0131\u015fardan saran cans\u0131z bir yap\u0131d\u0131r. Yumurtay\u0131 s\u0131cak, so\u011fuk, ve mekanik etkilerden korur. Gaz dif\u00fczyonunu engellemez.<\/p>\n
II. \u0130NSANDA \u00dcREME S\u0130STEM\u0130
\nA. ERKEK \u00dcREME S\u0130STEM\u0130
\n \u0130nsanda erkek \u00fcreme sistemi; testisler, epididimis, sperm kanal\u0131, \u00fcretra ve yard\u0131mc\u0131 bezlerden meydana gelir.
\n Erkek \u00fcreme h\u00fccresi olan spermlerin olu\u015ftu\u011fu yerlerdir. Testisler do\u011fumdan k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce v\u00fccut y\u00fczeyinden d\u0131\u015fa do\u011fru meydana gelen bir kese i\u00e7ine ge\u00e7erler.<\/p>\n
Testisler, hem spermleri olu\u015fturur, hemde hormon salg\u0131layarak gametleri olgunla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
B. D\u0130\u015e\u0130 \u00dcREME S\u0130STEM\u0130
\n \u0130nsanda di\u015fi \u00fcreme sistemi; yumurtal\u0131klar (ovaryum), yumurta kanal\u0131 (fallopi t\u00fcp\u00fc), d\u00f6l yata\u011f\u0131 (rahim = uterus) ve vagina\u2019dan meydana gelir.
\n Yumurtal\u0131klarda mayoz b\u00f6l\u00fcnmeyle olu\u015fan yumurtalar, yumurta kanal\u0131nda d\u00f6llenir. D\u00f6llenen yumurta rahime gelerek, burada duvara tutunur ve geli\u015fimini devam ettirir.<\/p>\n
\u00dcreme olaylar\u0131 hipofiz ve ovaryumlardan salg\u0131lanan hormonlarla denetlenir.<\/p>\n
III. GEL\u0130\u015eME ve B\u00dcY\u00dcME
\n D\u00f6llenmi\u015f yumurtadan ergin bir ferdin meydana gelmesi ile sonu\u00e7lanan olaylara geli\u015fme denir. Zigotun \u00e7ok h\u00fccreli organizmaya geli\u015fmesi, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi, b\u00fcy\u00fcme ve farkl\u0131la\u015fma olaylar\u0131 ile birlikte y\u00fcr\u00fcr.
\nH\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi, zigot te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ba\u015flar. Bu b\u00f6l\u00fcnme mitozdur ve b\u00fct\u00fcn hayat boyunca devam eder.
\nB\u00fcy\u00fcme, canl\u0131 organizmay\u0131 olu\u015fturan madde miktar\u0131 ve h\u00fccre say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015ft\u0131r.
\nFarkl\u0131la\u015fma, b\u00f6l\u00fcnme ba\u015flang\u0131c\u0131nda tek \u00e7e\u015fit olan h\u00fccreler, belirli bir g\u00f6rev yapmak \u00fczere farkl\u0131 h\u00fccre gruplar\u0131na ayr\u0131l\u0131rlar. B\u00f6ylece bir tek h\u00fccreden, \u00e7e\u015fitli g\u00f6revler yapmak \u00fczere \u00f6zelle\u015fmi\u015f, birbirinden farkl\u0131 h\u00fccreler meydana gelir.<\/p>\n
Geli\u015fmenin Temel Olaylar\u0131
\n Geli\u015fmenin ilk devrelerinde zigotta g\u00f6r\u00fclen \u00e7ok h\u0131zl\u0131 mitoz b\u00f6l\u00fcnmelere, blastula isimli embriyonun olu\u015fmas\u0131na \u201csegmantasyon\u201d denir. Zigottan mitoz b\u00f6l\u00fcnmelerle meydana gelen her h\u00fccreye blastomer denir.
\na. Morula Evresi : D\u00f6llenmi\u015f yumurtan\u0131n segmantasyonla k\u00fc\u00e7\u00fck h\u00fccreler k\u00fcmesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc evredir.
\nb. Blastula Evresi : \u0130lk segmantasyonlarla h\u00fccre say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a, bu h\u00fccre kitlesinin i\u00e7inde bir bo\u015fluk meydana gelir. H\u00fccreler tek tabaka olu\u015fturacak \u015fekilde bu bo\u015flu\u011fun \u00e7evresine \u00e7ekilirler. Blastula bo\u015flu\u011fu ad\u0131 verilen bu bo\u015fluk \u00f6zel bir s\u0131v\u0131 ile doludur (birinci kar\u0131n bo\u015flu\u011fu). D\u0131\u015ftan bir s\u0131ral\u0131 h\u00fccre tabakas\u0131 ile \u00e7evrili ve i\u00e7i s\u0131v\u0131 dolu bu embriyo safhas\u0131na blastula denir.
\nc. Gastrula Evresi : Blastula te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00e7evresel h\u00fccre k\u00fcre hareketi ile h\u00fccre tabakas\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc embriyonun alt ucundan i\u00e7e do\u011fru \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar. H\u00fccre g\u00f6\u00e7\u00fc ile birlikte iki veya \u00fc\u00e7 tabakal\u0131 embriyonun olu\u015fturdu\u011fu bu safhaya gastrulasyon, bu safhadaki embriyoya da gastrula denir.<\/p>\n
\u00c7\u00f6ken h\u00fccreler, embriyonun i\u00e7 y\u00fczeyini \u00f6rterler bunlara endoderm, d\u0131\u015fta kalan h\u00fccre tabakas\u0131na da ektoderm denir. H\u00fccrelerin ilk farkl\u0131la\u015fmas\u0131 gastrula devresinde olur.<\/p>\n
S\u00fcnger ve s\u00f6lenterelerdeki geli\u015fme gastrula safhas\u0131nda kal\u0131r. Bu nedenle mezodermden geli\u015fen yap\u0131lar yoktur.<\/p>\n
Geli\u015fmekte olan embriyoda bir doku di\u011fer bir dokunun belli y\u00f6nde farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 etkiler. Bu olaya \u201cembriyonik ind\u00fcksiyon\u201d denir. Spemann semender embriyosu ile yapt\u0131\u011f\u0131 deneyler sonucunda; sinir sisteminin geli\u015febilmesi i\u00e7in s\u0131rt mezoderminin ektoderm tabakas\u0131n\u0131 uyarmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Doku ve organlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 embriyonik ind\u00fcksiyonla olu\u015fabilir. \u00d6rne\u011fin insanda g\u00f6z \u00e7ukurunun, g\u00f6z merce\u011finin, karaci\u011ferin ve b\u00f6brek kanal\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 embriyonik ind\u00fcksiyonla olmaktad\u0131r.<\/p>\n
IV. HAYVANSAL DOKULAR
\n \u015eekil, g\u00f6rev ve yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan benzerlikleri olan h\u00fccrelerin bir araya gelerek olu\u015fturduklar\u0131 birli\u011fe doku denir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn dokular, zigotun mitozla b\u00f6l\u00fcnmesinden meydana geldi\u011fi i\u00e7in, ayn\u0131 kal\u0131tsal bilgileri i\u00e7erirler. Ancak, farkl\u0131la\u015fma sonucunda her dokunun i\u015fleyen genleri farkl\u0131 hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
A. EP\u0130TEL DOKUSU
\n V\u00fccudun ve i\u00e7 organlar\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00f6rten, v\u00fccut bo\u015fluklar\u0131n\u0131n tavanlar\u0131n\u0131 d\u00f6\u015feyen bir dokudur. H\u00fccreleri aras\u0131nda ara madde \u00e7ok az bulunur. B\u00fct\u00fcn doku, ba\u011f dokusundan yap\u0131lm\u0131\u015f bazal membran (taban zar\u0131) \u00fczerinde bulunur.<\/p>\n
1. \u00d6rt\u00fc Epiteli
\n H\u00fccrelerinin \u015fekli ve h\u00fccre tabakas\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na g\u00f6re gruplara ayr\u0131l\u0131r.
\nYass\u0131 Epitel \u00fccrelerinin geni\u015flikleri y\u00fcksekliklerinden \u00e7ok fazlad\u0131r. Kan damarlar\u0131n\u0131n i\u00e7 y\u00fcz\u00fc, y\u00fcrek zar\u0131, akci\u011fer zar\u0131, kar\u0131n bo\u015fluklar\u0131n\u0131n i\u00e7 y\u00fcz\u00fc bu h\u00fccrelerle kapl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Silindirik Epitel : Silindirik epitel h\u00fccreleri, omurgal\u0131lar\u0131n solunum yollar\u0131, ince ba\u011f\u0131rsak, mide gibi organlar\u0131m\u0131zda bulunur.
\nK\u00fcbik Epitel : K\u00fcp \u015feklindeki h\u00fccrelerin yanyana s\u0131ralanmas\u0131yla meydana gelir. Omurgal\u0131lar\u0131n b\u00f6breklerinde ve tiroid bezinde bulunur.
\n\u00c7ok Tabakal\u0131 Epitel Dokusu: \u00c7ok miktarda h\u00fccrenin \u00fcst \u00fcste gelmesiyle meydana gelir. Omurgal\u0131lar\u0131n derisinde bulunur. Bu epitel dokuda kan damarlar\u0131 bulunmaz; beslenmeleri ba\u011f dokuda bulunan kan damarlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dif\u00fczyonla olur. H\u00fccreler aras\u0131 madde miktar\u0131 \u00e7ok azd\u0131r.
\n2. Salg\u0131 Epiteli
\n Salg\u0131 meydana getiren epitel h\u00fccreleridir. Salg\u0131 epiteli de\u011fi\u015fik gruplara ayr\u0131l\u0131r.
\na. Tek H\u00fccreli Bezler : Basit, silindirik bir epitel h\u00fccresinden meydana gelir. Salg\u0131 yapan bu h\u00fccrelere \u201cgoblet\u201d h\u00fccresi denir. Omurgal\u0131 canl\u0131lar\u0131n solunum yollar\u0131nda ve ba\u011f\u0131rsaklar\u0131nda bulunur. En \u00e7ok mukus salg\u0131larlar.
\nb. \u00c7ok H\u00fccreli Bezler : Birden fazla salg\u0131 yapan h\u00fccrelerden meydana gelir. Salg\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc yere g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131r.
\nEkzokrin Bezler : Salg\u0131s\u0131n\u0131 bir kanalla d\u0131\u015far\u0131ya bo\u015faltan bezlerdir. T\u00fckr\u00fck, ter, g\u00f6zya\u015f\u0131, karaci\u011fer ve e\u015fey bezleridir.
\nEndokrin Bezler : Salg\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011frudan kana veren bezlerdir. Bunlar\u0131n salg\u0131lar\u0131na hormon denir. Hipofiz, tiroid, b\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezleri bu gruba girer.
\n3. Duyu Epiteli
\n D\u0131\u015f ortamdan gelen fiziksel, mekaniksel, kimyasal ve optik uyar\u0131lar\u0131 al\u0131p \u00f6zel bir potansiyel enerjiye \u00e7eviren h\u00fccrelerdir. Canl\u0131larda duyu organlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunurlar. Burunda bulunan koku epiteli buna \u00f6rnektir.<\/p>\n
B. BA\u011e DOKUSU
\n Mezoderm tabakas\u0131ndan farkl\u0131la\u015fan ba\u011f dokusu, organizmadaki \u00e7e\u015fitli doku ve organlar\u0131 birbirini ba\u011flar. H\u00fccreler, h\u00fccreler aras\u0131 madde ve liflerden meydana gelir.<\/p>\n
1. Ba\u011f Dokusu H\u00fccreleri
\nFibroblast h\u00fccreleri : Ba\u011f dokusunun liflerini yapan en \u00f6nemli h\u00fccrelerdir. <\/p>\n
Mast h\u00fccreleri : Heparin salg\u0131layarak kan\u0131n damar i\u00e7erisinde akarken p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 engellerler.
\nMakrofaj h\u00fccreleri : Amip gibi yalanc\u0131 ayaklar \u00e7\u0131kartarak v\u00fccuda giren yabanc\u0131 cisimleri ve bakterileri yutarlar.
\n2. H\u00fccreler Aras\u0131 Madde
\n Dokular i\u00e7inde en \u00e7ok ara madde ba\u011f dokusunda bulunur. Genellikle glikoprotein yap\u0131s\u0131nda olup \u015fekilsizdir.
\nYa\u011f Dokusu : \u00d6zelle\u015fmi\u015f bir ba\u011f dokusudur. Ya\u011f dokusu v\u00fccudun en b\u00fcy\u00fck enerji deposudur. Kan k\u0131lcallar\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Bu dokunun da h\u00fccreleri aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck lifler vard\u0131r. Balina gibi memelilerde derinin alt\u0131ndaki ya\u011f dokusu, hayvanlar\u0131 so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131 korur.
\nC. KIKIRDAK DOKUSU
\n K\u0131k\u0131rdak dokusu k\u0131k\u0131rdak h\u00fccreleri (kondrosit) ve h\u00fccrelerin aras\u0131n\u0131 dolduran h\u00fccreler aras\u0131 madde (kondrin) den olu\u015fur. Kondrositler birer kaps\u00fclle \u00e7evrilmi\u015flerdir.
\n K\u0131k\u0131rdak dokusunda kan damarlar\u0131 ve sinir h\u00fccreleri bulunmaz. Bundan dolay\u0131, h\u00fccrelere besin ve oksijen dif\u00fczyonla ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
1. Hiyalin K\u0131k\u0131rdak
\n Omurgal\u0131 hayvanlar\u0131n embriyolar\u0131nda ve k\u0131k\u0131rdakl\u0131 bal\u0131klar\u0131n erginlerinde iskelet g\u00f6revini yapar. <\/p>\n
2. Elastik K\u0131k\u0131rdak
\n \u00c7ok esnek bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131r. Kulak kep\u00e7esindeki, ses tellerindeki ve \u00f6staki borusundaki k\u0131k\u0131rdak buna \u00f6rnektir.<\/p>\n
3. Lifli K\u0131k\u0131rdak
\n Grimsi beyaz renklidir. Bas\u0131nca ve \u00e7ekilmeye kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Zengin kollagen lif ihtiva eder. Uzun kemiklerin eklem yerlerinde bulunur. Ara maddesi ve h\u00fccre say\u0131s\u0131 azd\u0131r.
\nKan, sinir, kemik ve kas \u015feklindeki hayvansal dokular ilgili sistem i\u00e7erisinde anlat\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
I. HAYVANLARDA \u00dcREME Gerek omurgal\u0131larda gerekse omurgas\u0131zlarda \u00fcreme organlar\u0131na gonad denir. Genellikle di\u015fi organ ovaryum, erkek organ testis olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda cinsiyet ayr\u0131lmam\u0131\u015f olup, bir birey hem erkek hem de di\u015fi organ\u0131 bulundurur. B\u00f6yle hayvanlara hermafrodit denir. A. OMURGASIZ HAYVANLARDA \u00dcREME S\u00fcngerlerde \u00f6zel bir \u00fcreme organ\u0131 yoktur. V\u00fccudun bir\u00e7ok yerindeki h\u00fccreler (mezen\u015fim tabakas\u0131ndaki …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6045,3380,6044,6042,6038,6040,3381,6039,2681,2587,6048,6047,6043,6041,6046],"class_list":["post-2386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amnion-zari","tag-dis-dollenme","tag-dollenme-ve-cesitleri","tag-gametogenez","tag-hayvanlarda-ve-insanlarda-ureme","tag-hermafrodit","tag-ic-dollenme","tag-omurgasiz-hayvanlar","tag-ortu-epiteli","tag-parazit","tag-salgi-epiteli","tag-silindirik-epitel","tag-spermatogonyum","tag-tenyalar","tag-vitellus-kesesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2386\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}