Bebek d\u00fcnyaya ayak bast\u0131\u011f\u0131nda d\u0131\u015f alemde neler olup bitti\u011fini bilmez. Her\u015fey onun a\u00e7\u0131s\u0131ndan birdir. \u015eekiller, renkler ve \u015fah\u0131slar aras\u0131nda fark g\u00f6zetemez. \u00c7e\u015fitli \u015fekiller ve seslerden etkilendi\u011fi halde onlar\u0131 belirleyemez. Ama o andan itibaren b\u00fcy\u00fck bir h\u0131rs ile e\u015fyalar\u0131 tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Devaml\u0131 etraf\u0131na bakar, g\u00f6zlerini insanlar\u0131n \u00fczerine diker. \u00c7ocuk, duyu organlar\u0131n\u0131 ve merak hissini kullanarak bilgi kazan\u0131r ve bilgisini \u00e7o\u011falt\u0131r. Allah Teala Kur’an’da buyuruyor ki: “Allah sizleri hi\u00e7bir \u015fey bilmedi\u011finiz halde annelerinizin karn\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131 ve O’nun nimetlerini tan\u0131man\u0131z ve \u015f\u00fckretmeniz i\u00e7in sizlere kulak, g\u00f6z ve kalp verdi.”(147)
\nK\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00e7ocuk, d\u0131\u015f aleme dikkat eder. E\u015fyalar\u0131 eli ile hisseder, al\u0131r, hareket ettirir, yere vurar, a\u011fz\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, sesleri dinler, g\u00f6z\u00fc ile insanlar\u0131n hareketlerini takip eder. Bu \u015fekilde merak hissini doyurmu\u015f olur ve alemi tan\u0131mak i\u00e7in \u00e7aba sarfeder. Allah Tea\u015fa insana kendi \u00e7abas\u0131 ile alemin s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffedebilmesi ve yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n gayesini idrak edebilmesi i\u00e7in merak ve ara\u015ft\u0131rma hissini vermi\u015ftir. \u00c7ocuktaki merak ve ara\u015ft\u0131rma hissi f\u0131tri bir \u00f6zelliktir. Baba ve anne, bu hissini kullanmas\u0131nda \u00e7ocu\u011fa yard\u0131mc\u0131 olabilirler. Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00e7ocu\u011fun bu i\u00e7 iste\u011fini sert bir \u015fekilde k\u0131rabilirler de. E\u011fer ara\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan alet ve oyuncaklar\u0131 ona verir, deneylerini yapabilmesi i\u00e7in ona serbestlik tan\u0131r ve ya\u015f\u0131na uygun fikri ve ilmi a\u00e7\u0131dan faydal\u0131 oyuncaklar\u0131 verirlerse, onun merak ve ara\u015ft\u0131rma hissini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f olurlar. \u0130\u015fte bu \u00e7ocukca ara\u015ft\u0131rmalar, gelecekte bilim alan\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ke\u015fifler \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7e\u015fitli e\u015fyalar ile dolu bir oda d\u00f6k\u00fcn\u00fck ve kullan\u0131\u015fs\u0131z olsa bile bu ya\u015flardaki bir \u00e7ocuk i\u00e7in \u00e7ok faydal\u0131 olacakt\u0131r. Ama e\u011fer baba ve anne \u00e7ocu\u011fun bu i\u00e7 iste\u011fini doyurmaz, gereken e\u015fya ve oyuncaklar\u0131 temin etmez, onu ara\u015ft\u0131rma ve deneyden mahrum edecek olurlarsa ondaki merak ve ara\u015ft\u0131rma hissi ezilmi\u015f olur. Gelecekte kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 ilmi konularda \u00e7ok \u00e7abuk \u00fcmitsizli\u011fe kap\u0131l\u0131r.
\nBu a\u015famadan daha \u00f6nemlisi sorgu-sual kademesidir. \u0130ki-\u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndan itibaren soru ya\u015f\u0131 ba\u015flar. \u00c7ocuk, ak\u0131l ve zekas\u0131n\u0131n bir yere kadar tek\u00e2m\u00fcle eri\u015fti\u011fi ve konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fi bu ya\u015flarda anne ve babas\u0131n\u0131 sorguya tutar. Mesela, \u015funlar\u0131 sorar: Acaba ben anne mi olaca\u011f\u0131m, yoksa baba m\u0131? Babam neden her g\u00fcn d\u0131\u015far\u0131 \u00e7ok\u0131yor? Neden ta\u015f sert, su ise yumu\u015fakt\u0131r? Ben b\u00fcy\u00fckannemi sevmiyorum; \u00f6yleyse neden evine gideyim? Neden ya\u011fmurda oynam\u0131yacakm\u0131\u015f\u0131m? Paslanmamdan m\u0131 korkuyorsunuz? Neden bal\u0131klar suda bo\u011fulmuyorlar? Siz ni\u00e7in her g\u00fcn namaz k\u0131l\u0131yorsunuz? Namaz nedir? G\u00fcne\u015f geceler nereye gidiyor? Ya\u011fmur ve kar nereden geliyor? Y\u0131ld\u0131zlar nedir ve kim onlar\u0131 yapm\u0131\u015f? Sinek ve sivrisine\u011fin ne faydas\u0131 var? B\u00fcy\u00fckbaba \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde neden topra\u011fa g\u00f6md\u00fcler? O nereye gitti? Ne zaman d\u00f6necek? \u00d6l\u00fcm nedir? vb. y\u00fczlerce soruyu \u00e7ocuklar az-\u00e7ok sorarlar.
\nB\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131n zihnini kurcalayan sorular bir de\u011fildir. Zeki \u00e7ocuklar\u0131n y\u00f6nettikleri sorular olduk\u00e7a dakik ve incedir. Bilgileri \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a daha dakik sorular sormaya ba\u015flarlar. \u00c7ocuk, sordu\u011fu sorular ve yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla d\u0131\u015f alemi tan\u0131mada ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bilgi ve tecr\u00fcbelerinden faydalanmak ister. Merak ve ara\u015ft\u0131rma hissi insan\u0131n \u00e7ok de\u011ferli i\u00e7g\u00fcd\u00fclerinden biridir. Bu i\u00e7g\u00fcd\u00fcn\u00fcn vas\u0131tas\u0131 ile insan kem\u00e2la ula\u015f\u0131r, yarat\u0131l\u0131\u015f alemindeki s\u0131rlar\u0131n bir\u00e7o\u011funu ke\u015ffeder ve \u00e7e\u015fitli ilimler dal\u0131nda b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde eder.
\n\u00c7ocuklar\u0131n\u0131n ve insan toplumunun geli\u015fmesi ve tek\u00e2mule ula\u015fmas\u0131ndan taraftar olan baba ve anneler, \u00e7ocu\u011fu yeti\u015ftirme hususunda Allah’\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu bu i\u00e7g\u00fcd\u00fcden, ellerinden geldi\u011fi kadar faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.
\nBaz\u0131 baba ve anneler \u00e7ocuksu sorular\u0131 bir nevi gevezelik ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n i\u015fine burnunu sokma tel\u00e2kki eder, cevap vermey gerek duymayarak \u015f\u00f6yle derler: “\u00c7ocuk bir\u015fey anlamaz ki. B\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc zaman anlar. Biz onun sorular\u0131na nas\u0131l cevap verelim?” \u00c7ocuklar soru sorduklar\u0131 zaman derler ki: “Yavrum! \u00c7ok konu\u015fma, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n i\u015fine burnunu sokma, ben ne bileyim? B\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn zaman anlars\u0131n. \u015eimdi bu sorular\u0131n zaman\u0131 de\u011fil. Beni rahat b\u0131rak.” Bu gibi baba ve anneler, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n v\u00fccudundaki en de\u011ferli insani i\u00e7g\u00fcd\u00fcy\u00fc s\u00f6nd\u00fcr\u00fcrler, b\u00f6ylece onun ruhuna en b\u00fcy\u00fck darbeyi indirmi\u015f ve onun akli ilerlemesini durdurmu\u015f olurlar. Sonra da \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n bilimsel ke\u015fiflere isteksizli\u011finden ve ilmi sorular\u0131 halletme hususundaki acizli\u011finden yak\u0131n\u0131rlar. Halbuki, \u00e7ocu\u011fun bu duruma d\u00fc\u015fmesine kendileri sebep olmu\u015ftur. E\u011fer bu i\u00e7g\u00fcd\u00fc do\u011fru bir \u015fekilde tatmin edilmezse as\u0131l yarat\u0131l\u0131\u015f hedefinden sapmas\u0131 ve ileride ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirme ve s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffetme \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kabilir.
\nBaz\u0131 baba ve anneler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 raz\u0131 etmek i\u00e7in onlar\u0131n sorular\u0131na cevap verirler. Ama verdikleri cevab\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131na fazla ehemmiyet vermezler. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan \u00e7ocu\u011fun susmas\u0131d\u0131r. Cevap ister do\u011fru olsun ister yaln\u0131\u015f \u00f6nemli de\u011fil. \u00c7ocu\u011fun anlayabilece\u011fi seviyede do\u011fru cevap vermek de \u00e7\u0131k zordur. B\u00f6ylelikle \u00e7ocu\u011fu k\u0131sa ve ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in ikna edip sustururlar. Ama ondaki ara\u015ft\u0131rma duygusu tatmin olmay\u0131p tek\u00e2m\u00fcle ula\u015fmamakla birlikte sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ger\u00e7ekten uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fcy\u00fcp ger\u00e7e\u011fi ke\u015ffetti\u011fi zaman kendisini ger\u00e7ekten sapt\u0131ran baba ve annesine kar\u015f\u0131 g\u00fcvenini kaybeder. Hatta b\u00f6yle bir \u00e7ocu\u011fun vesvas, her konuda ve herkese kar\u015f\u0131 karamsar olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nAma vazifelerinin bilincinde olan baba ve anneler, Allah’\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu bu de\u011ferli i\u00e7g\u00fcd\u00fcy\u00fc kendi haline b\u0131rakmazlar, ondan en iyi \u015fekilde faydalan\u0131rlar. Onlar, \u00e7ocuklar\u0131n sorular\u0131na cevap vermeyi bir vazife bilirler. Cevap vermeden \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve e\u011fer gerekirse konu hakk\u0131nda bilgi edinirler. \u00c7ocu\u011fun anlayabilece\u011fi bir dille konu\u015furlar, onun sorular\u0131n\u0131 iyice dinledikten sonra cevpa verirler. Hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 bir\u015fey s\u00f6ylemezler. E\u011fer baz\u0131 sorular\u0131 yan\u0131tlamaktan aciz olurlarsa, a\u00e7\u0131k\u00e7a bilmediklerini s\u00f6ylerler. B\u00f6ylece hem \u00e7ocuktaki ara\u015ft\u0131ma hissini te\u015fvik etmi\u015f olurlar, hem de ona bir \u015feyi bilmedi\u011fi takdirde bilgisizli\u011fini belirtmekten utanmamas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011fretirler. Baz\u0131 baba ve anneler de \u00e7ocuklar\u0131n sorular\u0131n\u0131 cevapland\u0131rmada a\u015f\u0131r\u0131 giderler. Yani k\u0131sa bir sorunun cevab\u0131nda teferruata inerek o konuda bildikleri her \u015feyi s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ama ne yaz\u0131k ki bu y\u00f6ntem de do\u011fru de\u011fildir. Zira \u00e7ocu\u011fun fazla konu\u015fmadan s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tecr\u00fcbe ile \u0131sbatlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocuk sadece kendi cevab\u0131n\u0131 ister. Fazla s\u00f6z dinlemekten yorulur.
\n\u00c7ocuklar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda te\u015fvik edin. Onlara, tart\u0131\u015fma ve delil getirmeyi \u00f6\u011fretin. E\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse onlar\u0131 deney ve baz\u0131 \u015feyleri tecr\u00fcbe etmeye sevkedin. \u00c7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcnen bir insand\u0131r. \u0130\u00e7inde gizli olan de\u011ferleri kullanabilmesi, zihninden faydalanabilmesi ve gelecekteki ya\u015fant\u0131s\u0131na haz\u0131rlanabilmesi i\u00e7in onun fikrini g\u00fc\u00e7lendirin.
\nHz. Ali (a.s) buyuruyor ki: “K\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckte soru sonran kimse b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde cevap veren biri olur.”(148)
\nYine Hz. Ali (a.s) \u015f\u00f6yle buyuruyor: “\u00c7ocu\u011fun kalbi hi\u00e7 ekilmemi\u015f bir tarla gibidir. Ona ne verilirse kabul eder.”(149)
\n…Han\u0131m mektubunda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: Bir gece babam eve gelince bana bir bulmaca sordu ve meslekda\u015flar\u0131n\u0131n bu bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zemediklerini s\u00f6yledi. Herkes uyudu; ama ben bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zmeye karar verdim. Ge\u00e7 vakitlere kadar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve sonu\u00e7ta onu \u00e7\u00f6zd\u00fcm. B\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le babam\u0131 uyand\u0131rd\u0131m ve bulmacan\u0131n cevab\u0131n\u0131 dedim. Babam sevinerek bana “aferin” dedi.
\nBabam daima bana \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken sorular\u0131 y\u00f6neltiyor ve bu konuda beni te\u015fvik ediyordu. B\u00f6ylece ben, bulmacalar\u0131 ve ilmi sorular\u0131 cevapland\u0131rmada b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftim. Ben art\u0131k hayat\u0131mdaki sorular\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek halledebiliyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bebek d\u00fcnyaya ayak bast\u0131\u011f\u0131nda d\u0131\u015f alemde neler olup bitti\u011fini bilmez. Her\u015fey onun a\u00e7\u0131s\u0131ndan birdir. \u015eekiller, renkler ve \u015fah\u0131slar aras\u0131nda fark g\u00f6zetemez. \u00c7e\u015fitli \u015fekiller ve seslerden etkilendi\u011fi halde onlar\u0131 belirleyemez. Ama o andan itibaren b\u00fcy\u00fck bir h\u0131rs ile e\u015fyalar\u0131 tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Devaml\u0131 etraf\u0131na bakar, g\u00f6zlerini insanlar\u0131n \u00fczerine diker. \u00c7ocuk, duyu organlar\u0131n\u0131 ve merak hissini kullanarak bilgi …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[861,857,862,859,860,858],"class_list":["post-240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","tag-duyu-organlari","tag-merak","tag-merak-hissi","tag-renkler","tag-sahislar","tag-sekiller"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=240"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}