H\u00fccreler ya\u015fayan organizmalar\u0131n yap\u0131sal ve fonksiyonel birimleridir. H\u00fccreler k\u00fc\u00e7\u00fck fakat kompleks yap\u0131lard\u0131r. Ya\u015fam\u0131n bu temel birimi hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler ilk kez 17. Y\u00fczy\u0131lda \u0131\u015f\u0131k mikroskobunun geli\u015ftirilmesi ile edinildi. Bir m\u00fcze m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan \u0130ngiliz Robert Hooke 1663 y\u0131l\u0131nda mantar ve di\u011fer bitki \u00f6rneklerini bir jiletle keserek mikroskop alt\u0131nda 30 kat b\u00fcy\u00fcterek inceledi. Bu incelemeler sonucunda bitkilerin “h\u00fccre” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6lmelerle dolu oldu\u011funu buldu. Anton van Leeuwenhoek isimli bir Alman d\u00fckkanc\u0131 ise doku \u00f6rneklerini 300 kat b\u00fcy\u00fcterek, bakteri, kan h\u00fccresi, sperm h\u00fccresi gibi tek h\u00fccreli organizmalar\u0131 inceledi. Bu organizmalara hayvanc\u0131k anl—– gelen “animalcules” ad\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n
H\u00fccrelerin Genel \u00d6zellikleri:<\/p>\n
H\u00fccreler hem morfolojik (\u015fekilsel) hem de metabolik olarak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterirler. E.coli isimli bakteri 1m m (m m=mikrometre= 1 metrenin milyonda biri) uzunlu\u011fundayken, aksonlar\u0131 1 metre uzunlu\u011funda olan sinir h\u00fccreleri vard\u0131r. Ama yine de h\u00fccrelerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu 1-30 m m aras\u0131ndad\u0131r. H\u00fccreler k\u00fc\u00e7\u00fck olmak zorundad\u0131rlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc metabolizmalar\u0131nda diff\u00fczyon \u00e7ok \u00f6nemlidir. Diff\u00fczyon, termal hareketle molek\u00fcllerin rasgele hareket etmesidir. Diff\u00fczyon molek\u00fcllerin, y\u00fcksek konsantrasyon b\u00f6lgesinden d\u00fc\u015f\u00fck konsantrasyon b\u00f6lgesine do\u011fru, her yerde e\u015fit da\u011f\u0131l\u0131ncaya kadar olan, rastgele hareketleridir. Diff\u00fczyon termodinami\u011fin 2. Kanuna bir \u00f6rnektir. Bu kanuna g\u00f6re entropi (d\u00fczensizlik ya da rasgelelik) s\u00fcrekli olarak artar. Evrendeki d\u00fczensizli\u011fin derecesi sadece ve sadece artabilir. H\u00fccrelerin \u00e7o\u011fu aktivitelerinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc diff\u00fczyon ile d\u00fczenlerler. Diff\u00fczyon, molek\u00fcl\u00fcn \u00f6zelli\u011fine (b\u00fcy\u00fckl\u00fck gibi) ve \u00e7evreye (vizkozite, membran gibi) ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir partik\u00fcl (madde par\u00e7as\u0131) taraf\u0131ndan katedilen mesafe zaman\u0131n karek\u00f6k\u00fc ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. Yani bir partik\u00fcl 1 saniyede 1 m m gidiyorsa, 4 saniyede 2 m m ve 100 saniyede 10 m m ve 3 saatte (10.000 saniye) 100 m m gidecek demektir.<\/p>\n
H\u00fccrelerin Fonksiyonel \u00d6zellikleri:<\/p>\n
H\u00fccreler ortamdan ham materyali al\u0131rlar.<\/p>\n
Enerji \u00fcretirler: Bu enerji i\u00e7 ortam dengesini sa\u011flamak, ve sentez reaksiyonlar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in gereklidir. Termodinami\u011fin 2. Kanununa kar\u015f\u0131 koymak ancak enerji ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Kendi molek\u00fcllerini sentez ederler.<\/p>\n
Organize bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcrler.<\/p>\n
\u00c7evreden gelen uyar\u0131lara cevap verirler.<\/p>\n
\u00c7o\u011fal\u0131rlar (baz\u0131 istisnalar haricinde).<\/p>\n
H\u00fccrelerin Yap\u0131sal \u00d6zellikleri:<\/p>\n
Kal\u0131tsal bilgiler DNA i\u00e7inde saklan\u0131r.<\/p>\n
Genetik kod temelde ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bilgi DNA dan proteinlere RNA arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ge\u00e7er.<\/p>\n
Proteinler ribozomlar taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Proteinler h\u00fccrenin fonksiyon ve yap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczenlerler.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn h\u00fccreler se\u00e7ici ge\u00e7irgen bir zar olan plazma membran\u0131 ile \u00e7evrilmi\u015ftir.<\/p>\n
H\u00dcCRELER\u0130 B\u0130RB\u0130R\u0130NDEN AYIRAN \u00d6ZELL\u0130KLER<\/p>\n
H\u00fccreler aras\u0131nda pek \u00e7ok benzerlik olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ok belirgin farkl\u0131l\u0131klar da vard\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131klar h\u00fccreleri \u00e7e\u015fitli ana guruplara ay\u0131rmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. \u0130ki yayg\u0131n ana gurup \u015funlard\u0131r.<\/p>\n
Prokaryotlar<\/p>\n
Eukaryotlar<\/p>\n
(Karyot=n\u00fckleus, Pro=\u00f6nce, Eu=ger\u00e7ek anl—– gelmektedir.)<\/p>\n
Prokaryotlarla Eukaryotlar ars\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar ise Tablo 1. de g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6ZELL\u0130KLER
\n PROKARYOT
\n \u00d6KARYOT<\/p>\n
\u00c7EK\u0130RDEK ZARI
\n YOK
\n VAR<\/p>\n
\u00c7EK\u0130RDEKC\u0130K
\n YOK
\n VAR<\/p>\n
H\u0130STONE PROTE\u0130NLER\u0130
\n YOK
\n VAR<\/p>\n
DNA \u0130\u00c7ER\u0130\u011e\u0130
\n K\u00dc\u00c7\u00dcK
\n B\u00dcY\u00dcK<\/p>\n
\u0130NTRONLAR
\n YOK
\n VAR<\/p>\n
B\u00dcY\u00dcKL\u00dcK
\n K\u00dc\u00c7\u00dcK
\n B\u00dcY\u00dcK<\/p>\n
Prokaryotlarla Eukaryotlar aras\u0131ndaki en temel farklar prokaryotlar\u0131n bir n\u00fckleusa (\u00e7ekirdek) ve membrana ba\u011fl\u0131 organellerinin (birka\u00e7 istisna haricinde) olmamas\u0131d\u0131r. Her ikisinin de DNA s\u0131, h\u00fccre zar\u0131, ribozomlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
H\u00dcCRE ORGANELLER\u0130N\u0130N YAPI VE FONKS\u0130YONLARI<\/p>\n
H\u00fccreler \u0131\u015f\u0131k mikroskopu ile incelendi\u011fi zaman, sitoplazma ve \u00e7ekirdek ad\u0131 verilen iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015ftu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak daha b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fctme sa\u011flayan elektron mikroskopuyla yap\u0131lan incelemeler, h\u00fccrenin bir tak\u0131m alt birimlerden, h\u00fccre organellerinden olu\u015ftu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. H\u00fccre \u015funlardan olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
H\u00fccre zar\u0131<\/p>\n
Sitozol<\/p>\n
Organeller<\/p>\n
\u00c7ekirdek<\/p>\n
H\u00fccre Zar\u0131: Zar ya da membranlar ya\u015fam i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir h\u00fccre 2 sebebten dolay\u0131 kendisini d\u0131\u015far\u0131daki ortamdan ay\u0131rmak zorundad\u0131r.<\/p>\n
DNA, RNA ve benzeri ya\u015famsal molek\u00fcllerini da\u011f\u0131lmaktan korumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
H\u00fccre molek\u00fcl yada organellerine zarar verebilecek yabanc\u0131 molek\u00fclleri uzak tutmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ancak h\u00fccre bu iki kurala uyarken bir taraftan da \u00e7evreyle haberle\u015fmeli, d\u0131\u015f ortam\u0131 s\u00fcrekli olarak izlemeli ve ortam de\u011fi\u015fikliklerine ayak uydurmak zorundad\u0131r. Ayr\u0131ca h\u00fccre besin maddelerini d\u0131\u015far\u0131dan almal\u0131 ve metabolizmas\u0131 sonucunda \u00fcretti\u011fi toksik (zehirli) maddeleri d\u0131\u015f ortama vermelidir.<\/p>\n
Biyolojik membranlar \u015eekil 1 de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bilipit katmandan olu\u015fur. \u015eekildeki her<\/p>\n
bir fosfolipiti temsil eder. Daire ya da ba\u015f negatif y\u00fckl\u00fc fosfat gurubudur, ve iki kuyruk da \u00e7ok hidrofobik (hidrofobik=suyu iten) olan hidrokarbon zincirlerini temsil eder. Fosfolipit zincirlerinin \u015eekil 1. De g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fczenlenmesi sonucu hidrofobik k\u0131s\u0131mlar membran\u0131n i\u00e7inde kal\u0131r. Membran yakla\u015f\u0131k 5 nanometre (1 nanometre = 1 metrenin milyarda biri) kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Membran semipermeabled\u0131r (yar\u0131 ge\u00e7irgen), yani baz\u0131 maddelerin membrandan serbest\u00e7e ge\u00e7mesine (diff\u00fcze olmas\u0131na) izin verir. Membran b\u00fcy\u00fck molek\u00fcllere ge\u00e7irgen de\u011filken, y\u00fckl\u00fc iyonlar\u0131 \u00e7ok az ge\u00e7irir, ve ya\u011fda eriyen k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcllere olduk\u00e7a ge\u00e7irgendir.<\/p>\n
T\u00fcm biyolojik membranlar gibi h\u00fccre zar\u0131 (membran\u0131) da lipit, protein ve az miktarda karbonhidrattan olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
H\u00fccre zar\u0131, h\u00fccre i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 uzant\u0131larla devam eder. H\u00fccre d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru olan uzant\u0131lar h\u00fccrenin y\u00fczeyinden interstisiyel mesafeye do\u011fru uzan\u0131rlar, bu uzant\u0131lara mikrovillus denir. H\u00fccre i\u00e7ine do\u011fru devam eden zar sistemi ise d\u0131\u015f ortam\u0131n h\u00fccre i\u00e7iyle daha yak\u0131n ili\u015fki kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu sisteme endoplazmik retikulum denir.<\/p>\n
Endoplazmik Retikulum: Endoplazmik retikulum lipid, protein (ribozomlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile) ve kompleks karbonhidratlar\u0131n yap\u0131m yeridir. Endoplazmik retikulum h\u00fccredeki toplam membranlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Endoplazmik retikulum iki membrandan olu\u015fur, iki membran aras\u0131nda kalan bo\u015flu\u011fa endoplazmik retikulum l\u00fcmeni denir. \u0130ki tip endoplazmik retikulum vard\u0131r.<\/p>\n
Gran\u00fcll\u00fc Endoplazmik Retikulum: \u00dczerinde ribozomlar vard\u0131r. Sisterna denilen yass\u0131la\u015fm\u0131\u015f keseler \u015feklindedir.<\/p>\n
D\u00fcz Endoplazmik Retikulum: Ribozomlar\u0131 yoktur, t\u00fcplerden olu\u015fan bir a\u011f \u015feklindedir. Lizozom: Lizozomlar 0,2 ila 2 m m \u00e7ap\u0131nda organellerdir. H\u00fccrei\u00e7i sindirimi sa\u011flamak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 40 civar\u0131nda enzim i\u00e7erirler. Lizozom membran\u0131 lizozomun h\u00fccreyi t\u00fcm\u00fcyle sindirmesini \u00f6nler. Bu enzimler i\u00e7in optimal pH 5 civar\u0131d\u0131r. Lizozomlarda ATP hidrolizi ile \u00e7al\u0131\u015fan H+ pompas\u0131 vard\u0131r. Bu sayede lizozomun pH I d\u00fc\u015f\u00fck tutularak enzimlerin etkin hale ge\u00e7mesi \u00f6nlenir.<\/p>\n
Peroksizom: Peroksizom membran\u0131nda spesifik proteinler ve oksidasyon enzimleri vard\u0131r. Karaci\u011ferdeki peroksizomlar\u0131n ana g\u00f6revi detoksifikasyondur (bir maddeyi zarars\u0131z hale getirme).<\/p>\n
Ribozom: Ribozomlar proteinlerin sentez edildikleri yerdir. Protein sentezi i\u00e7in gerekli bilgi DNA dad\u0131r, bu bilgi RNA ya transfer edilir, ve ribozomlarda RNA daki bu bilgiyle protein yap\u0131l\u0131r. Bir h\u00fccre i\u00e7in protein sentezi \u00e7ok \u00f6nemlidir, bu y\u00fczden de h\u00fccrede binlerce ribozom bulunur. Ribozomlar ya sitoplazmada serbest\u00e7e y\u00fczerler ya da endoplazmik retikuluma ba\u011fl\u0131 olarak bulunur. Ribozomlar\u0131n membran\u0131 yoktur. Protein sentezlemedikleri zaman 2 alt gurup halinde bulunurlar. Alt guruplar ribozomal RNA (rRNA) ve ribozomal proteinlerden olu\u015fur.
\n Mitokondri: Mitokondriler eukaryotik h\u00fccrelerde ana enerji \u00fcretim merkezleridir. Biri i\u00e7 di\u011feri d\u0131\u015f olmak \u00fczere iki membran\u0131 vard\u0131r. \u0130\u00e7 membranda \u00e7ok say\u0131da katlanmalar vard\u0131r, bu membran\u0131n y\u00fczey alan\u0131n\u0131 geni\u015fleterek, membran ba\u011f\u0131ml\u0131 raksiyonlar\u0131n daha fazla say\u0131da olamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Mitokondrilerin kendi DNA ve ribozomlar\u0131 vard\u0131r.\u00c7ekirdek (N\u00fckleus): N\u00fckleus DNA n\u0131n bulundu\u011fu ve DNA daki bilginin RNA ya aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerdir. \u00c7ift katl\u0131 bir membranla sar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu membranda \u00e7ok say\u0131da b\u00fcy\u00fck porlar bulunur. \u00c7ekirde\u011fin i\u00e7ini dolduran esas madde DeoksiriboN\u00fckleik Asit ve protein molek\u00fclleridir. Bu DNA molek\u00fclleri n\u00fckleus i\u00e7inde rastgele da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olamay\u0131p kromozom denilen yap\u0131lar i\u00e7inde protein molek\u00fclleri ile birlikte organize olmu\u015flard\u0131r. \u0130nsanda 46 adet (23 \u00e7ift) kromozom bulunur. DNA molek\u00fclleri h\u00fccrede mevcut b\u00fct\u00fcn proteinlerin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n genetik bilgisini i\u00e7erirler. Bilgi n\u00fckleusdad\u0131r fakat proteinler sitoplazmada yap\u0131l\u0131r, bu sebeple bilginin sitoplazmaya aktar\u0131lmas\u0131 gereklidir. Bu ama\u00e7la DNA kal\u0131p gibi kullan\u0131larak, bu kal\u0131ptan RNA yap\u0131l\u0131r, olu\u015fan RNA sitoplazmaya ge\u00e7erek, protein yap\u0131m yeri olan ribozomlara protein sentezi i\u00e7in gerekli bilgiyi aktar\u0131r. \u00c7ekirdek h\u00fccrenin kontrol merkezidir, buradaki genetik mekanizmalar yoluyla sadece h\u00fccre i\u00e7indeki kimyasal olaylar de\u011fil, ayn\u0131 zamanda h\u00fccrenin \u00f6zelliklerinin yeni h\u00fccre nesillerine aktar\u0131lmas\u0131 da sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n
H\u00fccre \u0130skeleti: Asl\u0131nda h\u00fccre iskeleti terimi yanl\u0131\u015f bir deyimdir. H\u00fccre iskeleti transparan oldu\u011fu i\u00e7in hem \u0131\u015f\u0131k hem de elektron mikroskobu preperatlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmez. H\u00fccre \u00e7izimlerinde de g\u00f6sterilmemesine ra\u011fmen \u00f6nemli bir h\u00fccre komponenttidir. H\u00fccre iskeleti h\u00fccrenin \u015feklini, h\u00fccre organellerinin yerinde durmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, ve h\u00fccre hareketinden sorumludur.<\/p>\n
H\u00fccre iskeleti \u015funlardan olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
Sentriyoller<\/p>\n
Mikrot\u00fcb\u00fcller<\/p>\n
Aktin filamentleri<\/p>\n
Sentriyoller \u00e7ekirde\u011fe yak\u0131n olarak yer alan bir \u00e7ift silindirik yap\u0131d\u0131r. Her biri \u00fc\u00e7erli guruplar halinde dokuz t\u00fcb\u00fclden olu\u015fmu\u015ftur. Sentriyoller h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi s\u0131ras\u0131nda kromozomlar\u0131n h\u00fccre kutuplar\u0131na \u00e7ekilmesini sa\u011flarlar. Mikrut\u00fcb\u00fcller t\u00fcb\u00fclin denilen alt birimlerden olu\u015fmu\u015ftur. G\u00f6revi h\u00fccreyi yerinde tutmakt\u0131r, ayn\u0131 zamanda silya ve flagellan\u0131n da ana bile\u015fenidir. Aktin filamentleri ise h\u00fccrenin \u015feklini de\u011fi\u015ftirmesinde g\u00f6rev al\u0131rlar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
H\u00fccreler ya\u015fayan organizmalar\u0131n yap\u0131sal ve fonksiyonel birimleridir. H\u00fccreler k\u00fc\u00e7\u00fck fakat kompleks yap\u0131lard\u0131r. Ya\u015fam\u0131n bu temel birimi hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler ilk kez 17. Y\u00fczy\u0131lda \u0131\u015f\u0131k mikroskobunun geli\u015ftirilmesi ile edinildi. Bir m\u00fcze m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan \u0130ngiliz Robert Hooke 1663 y\u0131l\u0131nda mantar ve di\u011fer bitki \u00f6rneklerini bir jiletle keserek mikroskop alt\u0131nda 30 kat b\u00fcy\u00fcterek inceledi. Bu incelemeler sonucunda bitkilerin …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6120,6121,5656,6122,6124,2530,6118,2531,6119,6125,5653,2283,6123],"class_list":["post-2421","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aksonlar","tag-diffuzyon","tag-endoplazmik-retikulum","tag-eukaryot","tag-fosfolipit","tag-hucre","tag-hucre-fizyolojisi","tag-hucre-zari","tag-hucrelerin-genel-ozellikleri","tag-peroksizom","tag-prokaryot","tag-ribozom","tag-sitozol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2421"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}