Gaz halindeki kirleticiler aras\u0131nda k\u00fck\u00fcrtoksitler en \u00e7ok bilinen birincil hava kirleticilerdendir. Bunlar \u00e7o\u011funlukla dura\u011fan kaynaklarda fosil yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucunda meydana gelirler. Antropojenik k\u00fck\u00fcrt oksitlerin %80\u2019inden fazlas\u0131n\u0131n dura\u011fan kaynaklardan meydana geldi\u011fi bilinmektedir. Bu emisyonlar\u0131n d\u00fcnya \u00fczerindeki durumuna bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck pay\u0131n Avrupa\u2019n\u0131n end\u00fcstrile\u015fmi\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile Kuzey Amerika oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n Petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi fosil yak\u0131tlar kabaca % 0.5 ila %6 aras\u0131nda k\u00fck\u00fcrt i\u00e7erirler Dolay\u0131s\u0131yla bu yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucunda k\u00fck\u00fcrt \u00e7o\u011funlukla SO2 \u015feklinde atmosfere ne\u015frolur. Atmosferde k\u00fck\u00fcrt\u00fcn yo\u011funla\u015fma faz\u0131ndaki \u015fekli ise SO4-2 dir. K\u00fck\u00fcrtdioksit yan\u0131c\u0131 olmayan renksiz bir gazd\u0131r. 0,3 ppm \u20131 ppm deri\u015fimlerinde a\u011f\u0131zda karakteristik bir tad b\u0131rakmakta, 3 ppm’\u2019n \u00fcst\u00fcnde ise bo\u011fucu bir hisse yol a\u00e7maktad\u0131r. Atmosferde kal\u0131c\u0131l\u0131k s\u00fcresi 40 g\u00fcn\u00fc bulmaktad\u0131r. SO2 nin say\u0131sal de\u011ferleri incelendi\u011finde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada her y\u0131l ne\u015fredilen global emisyonlar\u0131n 132 milyon tonu, antropoj\u00f6enik emisyonlar\u0131n ise 50-75 milyon tonu buldu\u011fu tahmin edilmektedir. Avrupa\u2019da ise her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 20 milyon tonun \u00fczerinde k\u00fck\u00fcrt\u00fcn de\u015farj edildi\u011fi bilinmektedir.
\n K\u00fck\u00fcrtdioksit atmosfere ne\u015frolunduktan sonra bir dizi reaksiyona u\u011framaktad\u0131r. Bunlardan biri de OH- serbest radikali ile olan\u0131d\u0131r. Burada;
\n SO2 +OH-\u2192HOSO2 (1)
\n HOSO2 + O2\u2192SO3 +H2O (2) meydana gelir.
\n SO3 a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi havadaki su buhar\u0131 ile reaksiyona girerek asit ya\u011fmurlar\u0131n\u0131n temel sebebi olan H2 SO4 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\n B\u00f6ylece; SO3 +H2O\u2192 H2SO4 (3)
\n Reaksiyon sonunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan \u00fcr\u00fcnlerden bir di\u011feri ise s\u00fclfatt\u0131r. Olu\u015fan s\u00fclfatlar ise \u00e7o\u011funlu\u011fu 0.2-0.9 mm \u00e7apa sahip kat\u0131 tanecikler \u015feklinde olup, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n 0.4 \u2013 0.8 mm olan dalga boylar\u0131 ile giri\u015fim yaparak g\u00f6r\u00fc\u015f uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131rlar. Kent atmosferinde SO2 nin tipik deri\u015fimlerinde, ba\u011f\u0131l nemin de % 50\u2019den fazla oldu\u011fu g\u00fcnlerde \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015f kay\u0131plar\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin; 265 mg\/m\u00b3 SO2 ve % 50 ba\u011f\u0131l nem i\u00e7eren atmosferde g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesi 8 km\u2019nin alt\u0131na d\u00fc\u015fer ki bu da b\u00fcy\u00fck u\u00e7aklar\u0131n kalk\u0131\u015f ve ini\u015fine engel olan bir durumdur.
\n Kirli ve temiz hava \u00f6rneklerinde SO2 de\u011ferlerini k\u0131yaslarsak;
\n Temiz havada ; 2×10-4 ppm SO2
\n Kirli havada ; 0.2 ppm SO2 bulunmaktad\u0131r.
\n Bu rakamlar\u0131 birbirine oranlayacak olursak kirli havada 1000 kat daha fazla SO2 bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
SO2 KAYNAKLARI
\n Hava kirlili\u011fine yol a\u00e7an kaynaklar temel \u00f6zellikler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak iki grupta de\u011ferlendirilmektedir.
\n – Do\u011fal hava kirlili\u011fi
\n – Antropojenik hava kirlili\u011fi (insan yap\u0131ml\u0131)
\n 1) Do\u011fal Hava Kirlili\u011fi:
\n – Volkanlar: Rastgele zamanlarda ya da s\u00fcrekli bir \u015fekilde \u00f6nemli miktarlarda k\u00fck\u00fcrtdioksit ne\u015freden birer kaynak olma \u00f6zelli\u011fine sahiptir.
\n 2) Antropojenik Hava kirlili\u011fi:
\n – End\u00fcstri:
\n * Demir ve \u00c7elik \u0130zabesi: Genellikle piritik demir cevheriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan tesislerde pirit kavurma (sinter) s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan SO2; \u00e7elik haz\u0131rlama s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan SO2 belli ba\u015fl\u0131 kaynaklar\u0131 olu\u015fturur. \u00d6zellikle cevherden demir zenginle\u015ftirip izabe eden sinter tesislerinde SO2 kirlenmesinin en \u00f6nemli problem oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.
\n * Maden End\u00fcstrisi: Bak\u0131r ve di\u011fer madenlerin izabe tesisleri end\u00fcstriyel SO2 kaynaklar\u0131n\u0131n en ba\u015f\u0131nda yer al\u0131r. \u00dclkemizde Murgul ve Samsun bak\u0131r i\u015fletmelerinin \u00e7evre kirletmesi \u00f6zelliklerinin \u00fcn\u00fc \u00fclke boyutlar\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tesislerin ilki \u00e7ok de\u011ferli sar\u0131 \u00e7am ormanlar\u0131n\u0131, ikincisi ise ekili tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 tehdit etmektedir.
\n \u00c7inko izabesinde yine s\u00fclf\u00fcrl\u00fc bir cevherden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu esnada SO2 yay\u0131nlan\u0131r.
\n Kur\u015fun izabesi; bu da galen ad\u0131 verilen PbS den izabe edildi\u011finden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck miktarlarda SO2 nin kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\n \u2022 Petrol end\u00fcstrisi: Rafinerilerde ham petrol\u00fcn ortalama k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eri\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak (ki % 1-2 kadard\u0131r) fraksiyonla dam\u0131tma ile petrol \u00fcr\u00fcnleri elde edilirken olu\u015fan;
\n a) organik k\u00fck\u00fcrtl\u00fc gazlar
\n b) H2S ve s\u00fclf\u00fcrler ve bunlar\u0131n oksitlenme \u00fcr\u00fcnleri olan;
\n c) SO2, SO3 ve s\u00fclfatlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorunlar olu\u015fturur.
\n Hava Kirlili\u011finin ve Kontrol\u00fcn\u00fcn Esaslar\u0131
\n * Ka\u011f\u0131t End\u00fcstrisi: Ka\u011f\u0131t end\u00fcstrisinde ka\u011f\u0131t hamurunun i\u015flenmesi esnas\u0131nda y\u00fcksek miktarlarda buhara gereksinme duyulur. Buhar\u0131n elde edilmesinde kullan\u0131lan fosil yak\u0131tlar nedeniyle SO2 kirlili\u011fi s\u00f6z konusudur.
\n * Tekstil End\u00fcstrisi: Kuma\u015f \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli i\u015flemler SO2 \u00e7\u0131kmas\u0131na sebebiyet verir. (Hava Kirlili\u011fi, Selahattin \u0130NCEC\u0130K)
\n * \u00c7imento End\u00fcstrisi: Yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 nedeniyle k\u00fck\u00fcrt kirlili\u011fe neden olmaktad\u0131r.
\n – Termik Santral: Elektrik enerjisinin \u00fcretiminde kullan\u0131lan yak\u0131tlar i\u00e7erisinde en \u00f6n planda k\u00f6m\u00fcr ve petrol gibi fosil yak\u0131tlar gelmektedir. \u00d6rne\u011fin; A.B.D.\u2019de elektrik enerjisinin % 90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131 k\u00f6m\u00fcr ve petrolden elde edilir. Bu yak\u0131tlar i\u00e7erisinde bulunan en \u00f6nemli eleman\u0131n k\u00fck\u00fcrt olmas\u0131 nedeniyle enerji santralleri, y\u00fcksek miktarlarda yak\u0131t kullanmalar\u0131 sebebiyle en fazla SO2 kirlenmesine yol a\u00e7an kirletici kaynaklar olmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada enerji ihtiyac\u0131n\u0131n giderek art\u0131\u015f g\u00f6stermesi ve fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131ndan vazge\u00e7meyen politikalar nedeniyle k\u00fck\u00fcrt bile\u015fikleri bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyam\u0131z\u0131n gelece\u011fini tehdit etmektedir. Bunun sonucu olarak, SO2 ve azotoksitler toprak ve suyun asitle\u015fmesine sebep olan elemanlar olmaktad\u0131r. Bu nedenle enerji santralleri hava kirleticilerin uzun menzil ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131na yol a\u00e7malar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en kritik hava kirlili\u011fi yaratan kaynaklar\u0131 olmu\u015f ve olmaya da devam etmektedir.
\n – Konutlar\u0131n Is\u0131t\u0131lmas\u0131: Konut \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131nda ve enerji temininde kullan\u0131lan fosil yak\u0131tlar i\u00e7erisinde en b\u00fcy\u00fck pay k\u00f6m\u00fcr ve petrole aittir. Kullan\u0131lan yak\u0131t\u0131n kalitesi bu t\u00fcr kaynaklardan gelen hava kirlili\u011fi \u00fczerine \u00e7ok fazla etki yapmaktad\u0131r. Son y\u0131llarda \u00f6zellikle k\u0131\u015f mevsimlerinde ba\u015fta b\u00fcy\u00fck\u015fehirlerimiz olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131daki \u00e7arp\u0131k yerle\u015fimin hakim oldu\u011fu, end\u00fcstri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u015fehirlerde SO2 konsantrasyonunun hava kalitesi standartlar\u0131n\u0131n birka\u00e7 kat\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131 ola\u011fan hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gaz halindeki kirleticiler aras\u0131nda k\u00fck\u00fcrtoksitler en \u00e7ok bilinen birincil hava kirleticilerdendir. Bunlar \u00e7o\u011funlukla dura\u011fan kaynaklarda fosil yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucunda meydana gelirler. Antropojenik k\u00fck\u00fcrt oksitlerin %80\u2019inden fazlas\u0131n\u0131n dura\u011fan kaynaklardan meydana geldi\u011fi bilinmektedir. Bu emisyonlar\u0131n d\u00fcnya \u00fczerindeki durumuna bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck pay\u0131n Avrupa\u2019n\u0131n end\u00fcstrile\u015fmi\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile Kuzey Amerika oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi fosil yak\u0131tlar kabaca …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6146,2796,6147,6145,2123,4846,2201,5077,4129,3836],"class_list":["post-2433","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-antropojen","tag-atmosfer","tag-azotoksit","tag-hava-kirliliginde-kukurtoksitler","tag-kukurt","tag-oksit","tag-petrol","tag-sulfat","tag-sulfur","tag-volkan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2433"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2433\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}