S\u0130ND\u0130R\u0130M S\u0130STEMLER\u0130
\nBesin maddelerinin su ve enzimler yard\u0131m\u0131yla yap\u0131ta\u015flar\u0131na kadar par\u00e7alanmas\u0131 olay\u0131na sindirim denir.<\/p>\n
A. S\u0130ND\u0130R\u0130M \u015eEK\u0130LLER\u0130
\n1. Mekanik Sindirim
\n Fiziksel etkilerle besinlerin daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Besinlerin kimyasal yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmez. Bu olaylarla enzimlerin etki y\u00fczeyi art\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, esas sindirim kolayla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2. Kimyasal Sindirim
\n H\u00fccrelerin, protein, ya\u011f ve karbonhidratl\u0131 bile\u015fiklerden faydalanabilmesi i\u00e7in bunlar\u0131n hidroliz edilmesi gerekir. Hidroliz; besin maddelerinin su yard\u0131m\u0131yla par\u00e7alanmas\u0131 reaksiyonlar\u0131na denir. Bununla proteinler amino asitlere, ya\u011flar ya\u011f asiti ve gliserole, karbonhidratlar monosakkaritlere, n\u00fckleik asitler ise, pentoz, organik baz ve fosfata indirgenir. <\/p>\n
Besin maddelerinin bu \u015fekilde en k\u00fc\u00e7\u00fck bile\u015fenlerine par\u00e7alanmas\u0131na tam sindirim denir.
\n Kompleks besinlerin baz\u0131 ara bile\u015fiklere kadar par\u00e7alanmas\u0131na ise eksik sindirim denir.<\/p>\n
3. H\u00fccre i\u00e7i Sindirim
\n Fagositoz ve pinositozla h\u00fccre i\u00e7ine al\u0131nan veya h\u00fccre i\u00e7inde sentezlenen besin maddelerinin, besin kofulunda lizozom enzimleri yard\u0131m\u0131yla hidrolizine denir.
\n Bir h\u00fccrelilerin baz\u0131lar\u0131nda, akyuvarlarda, \u00e7ok h\u00fccrelilerden s\u00fcngerlerde, hidrada ve planaryada g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\nAmip, besini yalanc\u0131 ayaklar\u0131yla sararak besin kofulu olu\u015fturur. Olu\u015fan kofula sindirim enzimleri (hidrolitik enzimler) girince sindirim olay\u0131 ba\u015flar. Besin kofulu sitoplazmik hareketlerle yer de\u011fi\u015ftirir. Besin kofulunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan sindirim \u00fcr\u00fcnleri dif\u00fczyonla sitoplazmaya ge\u00e7er. Kofuldaki sindirilemeyen art\u0131klar h\u00fccre zar\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
4. H\u00fccre D\u0131\u015f\u0131 Sindirim
\n Besin maddelerinin h\u00fccrelerden d\u0131\u015far\u0131ya salg\u0131lanan enzimler yard\u0131m\u0131yla yap\u0131 ta\u015flar\u0131na ayr\u0131lmas\u0131na denir.
\n \u00c7ok h\u00fccreli hayvanlar\u0131n \u00e7o\u011funda, saprofit bakterilerde, mantarlarda, b\u00f6cek\u00e7il bitkilerde h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 sindirim g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
B. OMURGASIZLARDA S\u0130ND\u0130R\u0130M
\n Baz\u0131lar\u0131nda besinlerin al\u0131nmas\u0131 ve sindirilmeyen art\u0131klar\u0131n at\u0131lmas\u0131 ayn\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131kla sa\u011flan\u0131r. B\u00f6yle sindirim sistemlerine eksik sindirim sistemi denir. Hidrada ve planaryada sindirim sistemi bu tiptendir.
\nHidrada sindirim bo\u015flu\u011funun tek a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hem a\u011f\u0131z hem de an\u00fcs olarak g\u00f6rev yapar.
\nPlanaryada sindirim kesesi, hidradakinden farkl\u0131 olarak dallanmalar yaparak v\u00fccudun her taraf\u0131na uzan\u0131r.
\n Yuvarlak solucanlardan ba\u015flayarak bir\u00e7ok hayvanda, iki a\u00e7\u0131kl\u0131kl\u0131 ve de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u00f6zelle\u015fmi\u015f boru \u015feklinde sindirim kanal\u0131 bulunur. Bu \u015fekilde olan sindirim sistemine tam sindirim sistemi denir.
\nHalkal\u0131 solucanlardan olan toprak solucan\u0131nda tam sindirim sistemi bulunur. Al\u0131nan besinler, yemek borusundan ge\u00e7erek kursa\u011fa gelir, besin maddeleri burada yumu\u015fat\u0131l\u0131r ve ta\u015fl\u0131k denilen b\u00f6lgeye aktar\u0131larak ta\u015flar\u0131n yard\u0131m\u0131yla mekanik olarak par\u00e7alan\u0131r. Daha sonra ba\u011f\u0131rsa\u011fa ge\u00e7en besinler, buradaki h\u00fccrelerden salg\u0131lanan enzimlerle sindirilir. Sindirim \u00fcr\u00fcnleri ba\u011f\u0131rsak h\u00fccreleri taraf\u0131ndan emilir ve art\u0131k maddeler an\u00fcsten d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
C. OMURGALILARDA S\u0130ND\u0130R\u0130M
\n Omurgal\u0131 canl\u0131lar\u0131n tamam\u0131nda a\u011f\u0131zla ba\u015flay\u0131p an\u00fcsle ve kloakla tamamlanan tam sindirim sistemi bulunur.
\nKu\u015flarda gaga \u015feklini alm\u0131\u015f a\u011f\u0131zda di\u015f bulunmaz. Memeli canl\u0131larda di\u015flerin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi ku\u015flarda ta\u015fl\u0131k \u00fcstlenmi\u015ftir. Kursak besinlerin biriktirilmesini ve yumu\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. I. mide (bezli mide) besinlerin yumu\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kayganla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n Ku\u015flarda kimyasal sindirim ince ba\u011f\u0131rsa\u011fa ba\u011fl\u0131 pankreastan ve karaci\u011ferden g\u00f6nderilen yard\u0131mc\u0131 s\u0131v\u0131lar sayesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Art\u0131k maddeler kloaktan d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131l\u0131r. 2. mide (ta\u015fl\u0131k) besinlerin ta\u015flar yard\u0131m\u0131yla mekanik olarak sindirilmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Memelilerden; gevi\u015f getirenlerde mide d\u00f6rt b\u00f6lmelidir. Otcul olan bu canl\u0131larda besin \u00f6\u011f\u00fct\u00fcc\u00fc ve kesici di\u015fler taraf\u0131ndan al\u0131n\u0131r i\u015fkembeye g\u00f6nderilir. Burada belli bir s\u00fcre depo edilir. Bu s\u0131rada baz\u0131 bakteriler yard\u0131m\u0131yla besinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc par\u00e7alan\u0131r.
\n Depolanan besin daha sonra a\u011f\u0131za par\u00e7a par\u00e7a g\u00f6nderilip \u00e7i\u011fnenir. Bu olaya gevi\u015f getirme denir. A\u011f\u0131zda \u00e7i\u011fnenen besinler, ikinci kez yutulunca; besin, sindirim s\u0131v\u0131lar\u0131yla par\u00e7alan\u0131r. Bu canl\u0131lar\u0131n ince ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131 olduk\u00e7a uzundur. Sel\u00fclozun sindirimi de canl\u0131dan sal\u0131nan enzimlerle de\u011fil, sindirim sisteminde bulunan tek h\u00fccreliler ve bakteriler taraf\u0131ndan salg\u0131lanan enzimlerle uzun zamanda ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n
D. \u0130NSANDA S\u0130ND\u0130R\u0130M S\u0130STEM\u0130
\n Sindirim sistemi, baz\u0131 yerleri geni\u015f ve baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 dar olan bir sindirim kanal\u0131 ile, bu kanala a\u00e7\u0131lan yard\u0131mc\u0131 salg\u0131 bezlerinden meydana gelir.<\/p>\n
1. Sindirim Sisteminin K\u0131s\u0131mlar\u0131
\n \u0130nsan\u0131n sindirim sistemi; a\u011f\u0131z, dil, di\u015fler, yutak, t\u00fckr\u00fck bezleri, yemek borusu, mide, ba\u011f\u0131rsaklar, karaci\u011fer, pankreas, rektum ve an\u00fcs yap\u0131lar\u0131ndan meydana gelir.
\n Bu yap\u0131lar ba\u015fka g\u00f6revler de yapmaktad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, dil besinleri kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n yan\u0131nda; hem bir duyu organ\u0131, hem de konu\u015fmada etikilidir.
\na. A\u011f\u0131z: \u0130nsanda sindirim a\u011f\u0131zda ba\u015flar. A\u011f\u0131zda sindirime yard\u0131mc\u0131 olan di\u015fler, dil ve a\u011f\u0131za a\u00e7\u0131lan t\u00fckr\u00fck bezleri bulunur. A\u011f\u0131zda; d\u0131\u015far\u0131dan al\u0131nan besin maddeleri di\u015fler yard\u0131m\u0131yla mekanik olarak, t\u00fck\u00fcr\u00fck i\u00e7inde bulunan enzimle kimyasal olarak sindirime u\u011frat\u0131l\u0131r.
\nDi\u015fler, besinlerin mekaniksel olarak par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Di\u015fin d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru kesiti incelendi\u011finde mine, dentin ve \u00f6z olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm ay\u0131rt edilir.
\nDil, \u00e7izgili kaslardan yap\u0131lm\u0131\u015f olup, tat almaya, besinleri kar\u0131\u015ft\u0131rmaya, yutmaya ve konu\u015fmaya yarar.
\nb. T\u00fckr\u00fck Bezleri: Kulak alt\u0131, dil alt\u0131 ve \u00e7ene alt\u0131 olmak \u00fczere, a\u011f\u0131zda \u00fc\u00e7 \u00e7ift t\u00fckr\u00fck bezi bulunur. T\u00fckr\u00fck i\u00e7erisinde amilaz, mukus, Na+ ve Ca++ iyonlar\u0131 vard\u0131r. T\u00fckr\u00fckte bulunan amilaz pi\u015fmi\u015f ni\u015fastay\u0131 kimyasal olarak par\u00e7alayabilir.
\nc. Yutak ve Yemek Borusu: Dil besinleri yuta\u011fa do\u011fru iter. Bu s\u0131rada soluk borusu g\u0131rtlak kapa\u011f\u0131 ile kapat\u0131l\u0131r. Yutak ile mide aras\u0131nda yemek borusu bulunur. Yutulan besinler yemek borusuna geldi\u011finde, yemek borusu peristaltik hareketlerle kas\u0131larak besinin ilerlemesini sa\u011flar. Olayda yer\u00e7ekimininde katk\u0131s\u0131 vard\u0131r.
\nd. Mide: Mide besinleri depo eden, mekanik olarak par\u00e7alayan ve proteinleri sindirmek i\u00e7in enzim salg\u0131layan bir organd\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 otonom sisteme ait vagus sinirleriyle denetlenir.
\n Mide bezleri taraf\u0131ndan mide \u00f6zsuyu salg\u0131lan\u0131r. Mide \u00f6zsuyunun salg\u0131lanmas\u0131 gastrin hormonu taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r. Mide \u00f6zsuyu i\u00e7erisinde hidroklorik asit (HCl), pepsinojen ve s\u00fct \u00e7ocuklar\u0131nda lap enzimi bulunur. Mide ortam\u0131 asidikdir (pH 2 \u2013 3). Goblet h\u00fccrelerinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 mukus, mide y\u00fczeyini HCl etkisinden korur.
\ne. \u0130nce Ba\u011f\u0131rsak: Kimyasal sindirim ince ba\u011f\u0131rsakta tamamlan\u0131r. Gerekli enzimler ve yard\u0131mc\u0131 s\u0131v\u0131lar, pankreas, karaci\u011fer ve ba\u011f\u0131rsak \u00e7eperinden gelir. Sindirimi tamamlanm\u0131\u015f besin maddelerinin emilimi en fazla buradan olur. \u0130nce ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n mideden sonra ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcne oniki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131, bundan sonra gelen k\u0131sma bo\u015f ba\u011f\u0131rsak ve en son b\u00f6lgeye k\u0131vr\u0131ml\u0131 ba\u011f\u0131rsak denir.
\n \u0130nce ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n i\u00e7 y\u00fczeyinde emilme y\u00fczeyini art\u0131r\u0131c\u0131 villus (t\u00fcm\u00f6r) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar yer al\u0131r. \u0130nce ba\u011f\u0131rsakta besinlerin hareketini kolayla\u015ft\u0131ran, mukus salg\u0131layan goblet h\u00fccreleri bulunur. \u0130nceba\u011f\u0131rsakta besinler yemek borusunda oldu\u011fu gibi peristaltik hareketlerle ilerler.
\nf. Kal\u0131n Ba\u011f\u0131rsak: Kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak sindirilmeyen maddeleri toplama ve atma i\u015fini g\u00f6r\u00fcr. \u0130nce ba\u011f\u0131rsakla kal\u0131n ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n birle\u015fti\u011fi yerde k\u00f6r ba\u011f\u0131rsak (\u00e7ekum) bulunur.
\n \u0130nsanda, bu k\u00f6r ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n ucunda, k\u00f6relmi\u015f bir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 apandix bulunur. Kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak rektum denilen bir yap\u0131 ile sonlan\u0131r. Rektumun d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lan k\u0131sm\u0131na an\u00fcs denir. Kal\u0131n ba\u011f\u0131rsakta ince ba\u011f\u0131rsaktan farkl\u0131 olarak villuslar bulunmaz ve kimyasal sindirim yap\u0131lmaz.
\ng. Pankreas : Pankreas d\u0131\u015f salg\u0131 olarak farkl\u0131 besinler i\u00e7in sindirim enzimleri i\u00e7eren pankreas \u00f6zsuyunu salg\u0131lar. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri; amilaz, lipaz, peptitaz ve n\u00fckleazlar d\u0131r.
\n Pankreas \u00f6zsuyunun salg\u0131lanmas\u0131 ince ba\u011f\u0131rsaktan gelen sekretin hormonu taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir.
\nh. Karaci\u011fer: Karaci\u011fer v\u00fccudun en \u00f6nemli organlar\u0131ndand\u0131r. Karaci\u011ferin yap\u0131 ve g\u00f6revi birimi lopcuklard\u0131r.
\n Karaci\u011ferin alt y\u00fczeyinde safra kesesi (\u00f6d kesesi) bulunur. Karaci\u011fer h\u00fccreleri taraf\u0131ndan \u00fcretilen safra karaci\u011fer kanal\u0131yla \u00f6d kesesine getirilir.
\n Safran\u0131n i\u00e7inde safra tuzlar\u0131, kolesterol, ya\u011f asitleri, safra pigmentleri ve su bulunur. <\/p>\n
Safran\u0131n G\u00f6revleri :
\nYa\u011flar\u0131n mekanik olarak sindirilmesini sa\u011flar.
\nYa\u011fda eriyen A – D – E – K vitaminlerinin emilimini art\u0131r\u0131r.
\nMideden gelen asidik besinleri bazik hale getirir.
\nBa\u011f\u0131rsak koku\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6nler, zararl\u0131 bakterilerin \u00fcremesine engel olur.
\nBa\u011f\u0131rsak villuslar\u0131n\u0131n hareketini art\u0131r\u0131r.
\nKaraci\u011fere iki kaynaktan kan gelir. Birincisi dalak ve sindirim organlar\u0131d\u0131r. Bunlardan toplanan kan, kap\u0131 toplar damar\u0131 ile karaci\u011fere g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.
\n \u0130kincisi damar ise aortun bir koludur. Aorttan gelen kan karaci\u011fer atar damar\u0131 yoluyla karaci\u011fere ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
Karaci\u011ferin G\u00f6revleri :
\nV\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczenler.
\nAntitoksik fonksiyonu ile zehirli (toksik) maddeleri zehirsiz hale getirir.
\nP\u0131ht\u0131la\u015fmada rol oynayan protrombin ve fibrinojeni \u00fcretir.
\nYa\u015fl\u0131 alyuvar h\u00fccrelerini par\u00e7alar. Embriyo d\u00f6neminde kan h\u00fccrelerinin \u00fcretimini sa\u011flar.
\nKanda bulunan fazla glikozu glikojen halinde depo eder.
\nSafra \u00fcretir ve salg\u0131lar. Bunun i\u00e7in alyuvarlar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan hemoglobini kullan\u0131r.
\nKan\u0131n damar i\u00e7inde p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen heparini \u00fcretir.
\nD, B, A ve ba\u011f\u0131rsaklarda sentezlenen, kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131nda rol oynayan K vitamini ile; demir, kalsiyum, bak\u0131r, protein ve ya\u011flar\u0131 depo eder. Karotenden A vitamini sentezler.
\nZehirli (amonyakl\u0131) maddeleri daha az zehirli \u00fcre ve \u00fcrik asit haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.
\nCinsiyet hormonlar\u0131n\u0131n fazlas\u0131n\u0131 yok eder.
\nLenf yap\u0131m\u0131nda g\u00f6rev al\u0131r. Antikorlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcretir.
\nProteinlerin karbonhidrat ve ya\u011flara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flar.
\n2. Besinlerin Sindirimi
\n Kimyasal sindirimle proteinler amino asitlere, karbonhidratlar monosakkaritlere, ya\u011flar ya\u011f asidi ve gliserole par\u00e7alanarak h\u00fccre zar\u0131ndan ge\u00e7ecek k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011fe getirilir.
\n Kimyasal sindirimle par\u00e7alanan molek\u00fcllerin bir k\u0131sm\u0131 h\u00fccrelerde hemen kullan\u0131lmazlarsa dokularda depo edilebilirler. Hayvanlar yedek besinlerini glikojen ve ya\u011f \u015feklinde, bitkiler ise ni\u015fasta \u015feklinde depo eder.
\n Bitkiler vitaminleri kendi b\u00fcnyelerinde yapabildikleri halde, hayvanlar ve insanlar yapamazlar. Bu y\u00fczden, hayvanlar\u0131n ve insanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca vitamin kayna\u011f\u0131 bitkilerdir. B ve K gibi baz\u0131 vitaminler hayvanlar\u0131n ve insanlar\u0131n ba\u011f\u0131rsaklar\u0131nda ya\u015fayan mikroorganizmalar taraf\u0131ndan sentezlenebilir. Beslenmede, temel besinlerden ba\u015fka, sodyum (Na), potasyum (K), ma\u011fnezyum (Mg), fosfor (P), kalsiyum (Ca) ve demir (Fe) gibi mineral tuzlar\u0131n\u0131n da al\u0131nmas\u0131 gerekir. Vitaminler ve mineraller sindirime u\u011framadan kana ge\u00e7ebilirler.
\na. Karbonhidratlar\u0131n Sindirimi: Karbonhidratlar\u0131n kana ge\u00e7ebilmesi i\u00e7in sindirim organlar\u0131nda en k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131 birimi olan glikoz, fruktoz, galaktoz, riboz ve deoksiriboz monomerlerine kadar par\u00e7alanmalar\u0131 gerekir.
\n Karbonhidratlar\u0131n sindirimi a\u011f\u0131zda ba\u015flar. Besin a\u011f\u0131zda \u00e7i\u011fnenirken t\u00fckr\u00fckteki amilaz enzimi, ni\u015fasta ve glikojen molek\u00fcl\u00fcndeki ba\u011flar\u0131 kopar\u0131r. Onlar\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara (dekstrin) ve maltoza ay\u0131r\u0131r.
\n Karbonhidratlar mideden hi\u00e7bir kimyasal de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framadan oniki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na gelir. Besin ba\u011f\u0131rsa\u011fa girdi\u011finde, ba\u011f\u0131rsak h\u00fccrelerinden pankreas\u0131 uyaran bir hormon salg\u0131lan\u0131r. Bu hormon, pankreastan \u00f6z sular\u0131n salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Pankreas \u00f6z sular\u0131ndaki enzimler (amilaz) a\u011f\u0131zda tam olarak par\u00e7alanmayan karbonhidratlar\u0131 disakkaritlere (maltoza) kadar par\u00e7alar.
\n Disakkaritlerin sindirimini sa\u011flayan enzimler ise ba\u011f\u0131rsak \u00f6z suyunda bulunur. Bu enzimler (maltaz, s\u00fckraz ve laktaz) ise disakkaritleri monosakkaritlere par\u00e7alar. B\u00f6ylelikle karbonhidratlar\u0131n sindirimi tamamlanm\u0131\u015f olur.
\n \u0130nsanda sel\u00fcloz sindirici enzim \u00fcretilmedi\u011fi i\u00e7in sel\u00fcloz kal\u0131n ba\u011f\u0131rsakdan d\u0131\u015fk\u0131 olarak at\u0131l\u0131r.
\nb. Proteinlerin Sindirimi : Proteinlerin ve proteinli bile\u015fiklerin kana ge\u00e7ebilmeleri i\u00e7in, sindirim sisteminde yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan amino asitlere par\u00e7alanmalar\u0131 gerekmektedir.
\n Proteinlerin kimyasal sindirimi midede ba\u015flar; ince ba\u011f\u0131rsaklarda tamamlan\u0131r. Yutulan besin mideye geldi\u011finde, baz\u0131 mide h\u00fccreleri bir hormon salg\u0131lar. Bu hormon mide bezlerinden enzim (pepsin) \u00fcretilmesini sa\u011flar. Bu enzimler proteinlerin daha k\u00fc\u00e7\u00fck birimlere (peptonlara) par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n Par\u00e7alanan proteinler oniki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na geldi\u001f\u011finde, pankreas\u0131n enzimleriyle (tripsin ve kimotripsin) ince ba\u011f\u0131rsaklarda amino asitlere ve dipeptitlere par\u00e7alan\u0131r. Dipeptitler ise ba\u011f\u0131rsak \u00e7eperinden salg\u0131lanan erepsin enzimiyle amino asitlere ayr\u0131\u015f\u0131r.
\n B\u00fct\u00fcn sindirim enzimleri protein yap\u0131da olup, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan g\u00fcnde 100 gr kadar enzim salg\u0131lar. Bu miktar, d\u0131\u015fardan al\u0131nan protein miktar\u0131na yak\u0131nd\u0131r. Salg\u0131lanan enzimler ince ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n son k\u0131sm\u0131nda pinositozla emilerek hidroliz edilir ve emilir. B\u00f6ylece protein kayb\u0131 \u00f6nlenmi\u015f olur.<\/p>\n
c. Ya\u011flar\u0131n Sindirimi : Ya\u011flar\u0131n ince ba\u011f\u0131rsaktan emilebilmesi i\u00e7in ya\u011f asitleri ve gliserine kadar par\u00e7alanmalar\u0131 gerekir.
\n Ya\u011flar, safra tuzlar\u0131n\u0131n ve pankreastan salg\u0131lanan lipaz enziminin etkisiyle ince ba\u011f\u0131rsakta ya\u011f asidi ve gliserole ayr\u0131l\u0131r. Safra tuzlar\u0131, ya\u011f damlalar\u0131n\u0131n y\u00fczeyini art\u0131rararak lipaz enziminin etkisini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r (mekanik etki).
\nOlu\u015fan sindirim \u00fcr\u00fcnleri; tekrar hidroliz edilemeyecek kadar basit molek\u00fcller olduklar\u0131ndan h\u00fccre zar\u0131ndan ge\u00e7ebilirler, h\u00fccrelerde yap\u0131 maddesi olarak veya v\u00fccudun enerji ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda kullan\u0131labilirler.<\/p>\n
3. Sindirilen Besinlerin Emilmesi
\n Sindirim sonucu en k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131lan besin maddelerinin kan ve lenfe ge\u00e7mesine emilme denir.
\na. \u0130nce Ba\u011f\u0131rsakta Emilim: Besin maddeleri en fazla ince ba\u011f\u0131rsaktan emilir. \u0130nce ba\u011f\u0131rsaktaki emilme dif\u00fczyon veya aktif ta\u015f\u0131mayla ger\u00e7ekle\u015fir. Emilen besinler iki yol izler.
\nI. Yol : Glikoz, galaktoz, fruktoz, amino asit, mineraller, su ve baz\u0131 vitaminler inceba\u011f\u0131rsaktan dif\u00fczyon ve aktif ta\u015f\u0131mayla kan damarlar\u0131na ge\u00e7er.
\nII. Yol : Ya\u011f asitleri, gliserol, A, D, E, K vitaminleri ba\u011f\u0131rsak villuslar\u0131nda emildikten sonra lenf k\u0131lcallar\u0131na ge\u00e7er. Bu k\u0131lcallar peke sarn\u0131c\u0131nda toplan\u0131r. Peke sarn\u0131c\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs lenf kanal\u0131 yoluyla sol k\u00f6pr\u00fcc\u00fck alt\u0131 toplardamar\u0131na oradan da \u00fcst ana toplardamara ba\u011flanarak kalbe ula\u015f\u0131r.
\nb. Kal\u0131n Ba\u011f\u0131rsakta Emilim: Sindirilen besin maddelerinin i\u00e7erisinde bulunan suyun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kal\u0131n ba\u011f\u0131rsakta emilir. Kal\u0131n ba\u011f\u0131rsakta bakteri faaliyetleriyle K ve B vitaminleri sentezlenir. Bu vitaminler ve tuzlar\u0131n emilimi de kal\u0131n ba\u011f\u0131rsakta olur.<\/p>\n
Normal bir insanda sindirilen karbonhidratlar\u0131n hepsi, ya\u011flar\u0131n % 95’i ve proteinlerin % 90’\u0131 ince ba\u011f\u0131rsaktan ge\u00e7erken emilir. Bu emilim olaylar\u0131nda dif\u00fczyon, osmoz ve aktif ta\u015f\u0131ma g\u00f6rev yapar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
S\u0130ND\u0130R\u0130M S\u0130STEMLER\u0130 Besin maddelerinin su ve enzimler yard\u0131m\u0131yla yap\u0131ta\u015flar\u0131na kadar par\u00e7alanmas\u0131 olay\u0131na sindirim denir. A. S\u0130ND\u0130R\u0130M \u015eEK\u0130LLER\u0130 1. Mekanik Sindirim Fiziksel etkilerle besinlerin daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Besinlerin kimyasal yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmez. Bu olaylarla enzimlerin etki y\u00fczeyi art\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, esas sindirim kolayla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r. 2. Kimyasal Sindirim H\u00fccrelerin, protein, ya\u011f ve karbonhidratl\u0131 bile\u015fiklerden faydalanabilmesi i\u00e7in bunlar\u0131n …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6204,6200,2285,2508,3863,6198,6197,6203,2549,2538,6201,2303,6202,6199,6195,2113,6196],"class_list":["post-2463","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-besinlerin-sindirimi","tag-cekum","tag-enzim","tag-gliserol","tag-hidroliz","tag-hucre-disi-sindirim","tag-hucre-ici-sindirim","tag-karacigerin-gorevleri","tag-karbonhidrat","tag-koful","tag-kolesterol","tag-protein","tag-safranin-gorevleri","tag-sindirim-sisteminin-kisimlari","tag-sindirim-sistemleri","tag-yag","tag-yag-asiti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2463","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2463"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2463\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2463"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2463"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}