Proteinler T\u00fcm canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda, sudan sonra en \u00e7ok bulunan temel yap\u0131 Maddeleri proteinlerdir.Bu nedenle canl\u0131lar\u0131n kuru a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 proteinlerdir.<\/p>\n
Proteinlerin yap\u0131lar\u0131 karbon , hidrojen , oksijen elementlerinin yan\u0131 s\u0131ra azot elementinden olu\u015fur.Proteinlerde ayr\u0131ca k\u00fck\u00fcrt , fosfor gibi elementler de bulunabilir.<\/p>\n
Proteinlerin yap\u0131ta\u015flar\u0131 amino asitlerdir.Canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda 20 \u00e7e\u015fit amino asit bulunur.Amino asitlerin birbirlerine peptit (amid) ba\u011flar\u0131yla ba\u011flanmas\u0131 (Dehidrasyonu veya peptitle\u015fmesi) ile peptitler , polipeptitler ve proteinler entezlenir.<\/p>\n
Aminoasitlerin R ile g\u00f6sterilen de\u011fi\u015fken grubu herhangi bir Atom ya da atom grubu olabilir.B\u00f6ylece farkl\u0131 aminoasit \u00e7e\u015fitleri olu\u015fur.\u00d6rne\u011fin; R yerine hidrojen ba\u011flan\u0131rsa glisin , CH3 grubu ba\u011flan\u0131rsa alanin denilen aminoasit \u00e7e\u015fitleri olu\u015fur.Amino asitlerin n tanesi n-1 tane su vererek peptit ba\u011flar\u0131yla ba\u011flan\u0131p proteinleri olu\u015fturur.Peptitle\u015fme denilen bu olay\u0131 \u015f\u00f6yle genelle\u015ftirebiliriz.<\/p>\n
n(amino asit) Protein + (n-1) Su<\/p>\n
Her canl\u0131daki , hatta bir canl\u0131n\u0131n farkl\u0131 dokular\u0131ndaki protein \u00e7e\u015fitleri birbirinden farkl\u0131d\u0131r.Bu da proteini olu\u015fturan amino asitlerin \u00e7e\u015fidi , say\u0131s\u0131 ve s\u0131ras\u0131na yani dizili\u015fini fark\u0131ndan kaynaklan\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc canl\u0131lar\u0131n h\u00fccrelerinde her protein \u00e7e\u015fidinin sentezini y\u00f6neten genler birbirinden farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hayvanlar\u0131n yedikleri proteinler sindirim organlar\u0131nda s\u0131ras\u0131yla pepton , peptit ve sonunda amino asitlere ayr\u0131l\u0131r.H\u00fccrelere ta\u015f\u0131nan amino asitlerle canl\u0131n\u0131n kendi proteinleri sentezlenir.<\/p>\n
Proteinler canl\u0131larda \u015fu ama\u00e7larla kullan\u0131l\u0131r
\n 1-) H\u00fccrelerin yap\u0131m ve onar\u0131m\u0131nda sadece protein ya da glikoprotein , lipoprotein halinde yap\u0131 eleman\u0131 olarak.<\/p>\n
2-) Ya\u015famsal olaylar\u0131n d\u00fczenlenmesinde kullan\u0131lan enzimlerin olu\u015fturulmas\u0131nda . \u00d6rne\u011fin solunum sindirim enzimleri gibi.<\/p>\n
3-) Kaslar\u0131n kas\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kas\u0131c\u0131 protein olarak. \u00d6rne\u011fin aktin ve miyozinler gibi.<\/p>\n
4-) \u00c7o\u011fu doku ve organlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen hormon olarak. \u00d6rne\u011fin kan \u015fekerinin miktar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen ins\u00fclin ve glukagon gibi.<\/p>\n
5-) Doku ve organlar aras\u0131nda madde ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak. \u00d6rne\u011fin , O2 ve CO2 ta\u015f\u0131yan hemoglobin gibi.<\/p>\n
6-) Hayvanlar\u0131n v\u00fccudunu yabanc\u0131 maddelere kar\u015f\u0131 koruyucu olarak. \u00d6rne\u011fin , kandaki antikorlar gibi.<\/p>\n
7-) Toksin vb. maddelerin \u00fcretilmesinde. \u00d6rne\u011fin , y\u0131lan zehirleri gibi.<\/p>\n
8-) Depo proteinleri olarak. \u00d6rne\u011fin , kandaki alb\u00fcmin gibi.<\/p>\n
9-) Canl\u0131da , enerji sa\u011flamak \u00fczere kullan\u0131lan karbonhirat ve ya\u011flar yeterli olmad\u0131\u011f\u0131nda enerji verici olarak.Uzun s\u00fcreli a\u00e7l\u0131kta oldu\u011fu gibi.<\/p>\n
Hayvansal besinlerden k\u0131rm\u0131z\u0131 et , beyaz et , s\u00fct , yumurta ; bitkisel besinlerden fasulye , mercimek gibi baklagiller proteinler y\u00f6n\u00fcnden zengin yiyeceklerdir.Proteinlerin , canl\u0131lardaki en \u00e7ok i\u015fleve sahip \u00e7e\u015fidi enzimlerdir.<\/p>\n
PROTE\u0130N MOLEK\u00dcLLER\u0130N\u0130N YAPISI
\n Hem h\u00fccrelerin olu\u015fmas\u0131nda , hem de i\u015flevlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmelerinde temel maddeler proteinlerdir.Bu nedenle h\u00fccrelerin ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri , \u00f6ncelikle protein sentezlemelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r.H\u00fccrenin DNA’lar\u0131ndaki bilgilere uygun protein sentezi , \u201csantral do\u011fma\u201d ad\u0131 verilen a\u015fa\u011f\u0131daki s\u0131rayla yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
Transkripsiyon Translasyon
\n DNA RNA PROTE\u0130N
\n (Yaz\u0131lma) (\u00c7eviri)<\/p>\n
H\u00fccrenin , her \u00e7e\u015fit proteinin yap\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan bu olay , s\u0131ras\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ger\u00e7ekle\u015fir
\n 1-)Yap\u0131lacak proteinlerle ilgili bilgilere sahip olan molek\u00fcl , h\u00fccrenin \u00e7ekirde\u011findeki DNA’lard\u0131r.Her bir proteinlerle ilgili bilgi , iki iplikli DNA’n\u0131n anlaml\u0131 iplik denilen bir ipli\u011finden , el\u00e7i RNA’lara (MRNA) aktar\u0131l\u0131r.Olu\u015fan MRNA’da en az , sentezlenecek proteindeki amino asit say\u0131s\u0131 kadar kodon bulunur.DNA bilgilerini MRNA’ya yaz\u0131lmas\u0131 anl—– gelen bu olaya transkripsiyon denir.<\/p>\n
2-)DNA \u015fifrelerini alan MRNA , \u00e7ekirdek zar\u0131n\u0131n porlar\u0131nda sitoplazmaya ge\u00e7er.Sitoplazmada , ribozomlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00fcy\u00fck alt birimleri aras\u0131na ba\u011flanarak orada kal\u0131p g\u00f6revi yapar.<\/p>\n
3-)DNA’lar\u0131n , sentezleyip sitoplazmaya g\u00f6nderdi\u011fi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 RNA’lar (TRNA’lar) , antikodonlar\u0131na (TRNA’n\u0131n alt ucundaki , 3 n\u00fckleotitten olu\u015fan kodonun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na) uygun olan amino asitlerden her defas\u0131nda bir tane al\u0131p ribozomlara gelir.TRNA , antikodonuyla ribozomdaki MRNA’n\u0131n uygun kodonuna (MRNA’n\u0131n , 3 n\u00fckleotitten olu\u015fan ve 1 amino asit ba\u011flatmakla g\u00f6revli k\u0131sm\u0131na) (n\u00fcleotitlerin ; G ile S , A ile U kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 gelecek \u015fekilde) ba\u011flan\u0131r.Getirdi\u011fi amino asiti , ribozom \u00fczerine aktar\u0131p sitoplazmaya d\u00f6ner.RNA bilgilerini proteine \u00e7evrilmesi anl—– gelen bu olaya translasyon denir.Bu \u015fekilde , her bir amino asidi ta\u015f\u0131yan en az bir \u00e7e\u015fit TRNA vard\u0131r.Bu nedenle , h\u00fccrede en az 20 \u00e7e\u015fit TRNA d\u0131r.<\/p>\n
4-)TRNA’lar\u0131n , \u00f6nce ba\u011flan\u0131p sonra ayr\u0131lmas\u0131yla g\u00f6revi biten MRNA kodonu ribozomdan kayarak bo\u015fa \u00e7\u0131kar.Yerine , hen\u00fcz g\u00f6revini yapmam\u0131\u015f MRNA kodonu gelir.<\/p>\n
5-)Her amino asidin \u00f6zel enzimleri ve ATP’nin enerjisiyle , ribozom \u00fczerinde birbirine peptit ba\u011flar\u0131yla ba\u011flanan amino asitlerden , istenilen protein sentezlenmi\u015f olur. Yani bu olay ;<\/p>\n
n(amino asit (a.a.)+a.a.+a.a.+….) ..Polipeptit zinciri (protein)+(n-1)H2O \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n
6-)DNA’dan verilip, MRNA ile ta\u015f\u0131nan kodonlara uygun protein sentezi , MRNA’n\u0131n bitirme kodonlar\u0131 geldi\u011finde (UAG, UAA ve UGA) tamamlan\u0131r. Belirli amino asitlerin , belirli s\u0131rayla ba\u011flanmas\u0131ndan olu\u015fan proteinler , yap\u0131 maddesi veya h\u00fccre enzimleri gibi d\u00fczenleyiciler olarak kullan\u0131laca\u011f\u0131 yere aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n
7-)G\u00f6revi biten ribozomlar , MRNA’lar , TRNA’lar da ,yap\u0131 birimlerine ayr\u0131l\u0131p, gerekti\u011finde tekrar kullan\u0131lmak \u00fczere sitoplazmaya da\u011f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bu olaylar ayn\u0131 proteinlerden gerekti\u011finde , defalarca tekrarlanabilir. Ancak DNA’daki bilginin ta\u015f\u0131nmas\u0131 , ya da proteinlerin sentezi s\u0131ras\u0131nda bir tek amino asidin bile yanl\u0131\u015f bir yere ba\u011flanmas\u0131, \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olabilir. Bazen , h\u00fccre i\u00e7in ya\u015famsal \u00f6nemi olan bir enzimin \u00fcretilmemesi sonucu , \u00f6l\u00fcme bile neden olabilir. \u00d6rne\u011fin , hemoglobinde , glutamik asit denilen amino asit yerine , valin ad\u0131 verilen amino asit ba\u011flan\u0131rsa , orak h\u00fccre anemisi ad\u0131 verilen hastal\u0131k olu\u015fur. Bu hastalarda hemoglobine oksijen ba\u011flanamaz. Bu da \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, 104 amino asitten olu\u015fan bir solunum enziminde, 40 amino asidin yeri de\u011fi\u015fse bile enzim i\u015flevi de\u011fi\u015fmeden kalabilir.<\/p>\n
B\u0130R POL\u0130PEPT\u0130T (PROTE\u0130N) Z\u0130NC\u0130R\u0130N\u0130N SENTEZLENMES\u0130
\n DNA’dan MRNA \u015feklinde kopya edilen kal\u0131tsal bilgi , protein sentez d\u00fczene\u011fi ile amino asit dizilimine \u00e7evrilir. Bu \u00e7evrimi \u201cTranslasyon\u201ddenir.<\/p>\n
Protein sentezi , \u00e7ekirdekli h\u00fccrelerde \u00f6zellikle \u00e7ekirde\u011fin d\u0131\u015f\u0131nda , yani sitoplazmada meydana gelir. Bununla beraber belirli ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7ekirdekte de protein sentezi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Sitoplazmik protein sentezi , endoplazmik retikuluma ba\u011fl\u0131 ya da serbest polizomlar \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda mitokondriler ve klorolapstlar , kendi \u00f6zel ve ba\u011f\u0131ms\u0131z protein sentez sistemine sahiptirler. Bunlar\u0131n protein sentezi , sitoplazman\u0131n protein sentez aktivitesini y\u00fckseltebilir. Mitokondrilerin protein sentez d\u00fczene\u011fi , \u00f6zellikle kanserli dokularda belirli olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
Peptit sentezinde ilk ad\u0131m , amino asitlerin sitoplazma i\u00e7erisindeki bir enzim (sentetaz)sistemi ile uyar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Her aminoasit \u00e7e\u015fidini uyaran \u00f6zel bir enzim bulunur. Enzim ilk olarak aminoasit(AA)ve ATP’yi katlizleyerek , aminoasit adenilik asit bile\u015fimine (AA-AMP)d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr; ortaya ayr\u0131ca pirofosfat \u00e7\u0131kar. Ayn\u0131 enzim , aminoasidin kendine \u00f6zg\u00fc TRNA’ya ba\u011flanmas\u0131n\u0131 da sa\u011flar ve sonu\u00e7ta TRNA-aminoasitle , serbest adenilik asit ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
MRNA’n\u0131n \u00fczerindeki bilgiye g\u00f6re aminoasitlerin dizilmesi , aminoasit-TRNA ba\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcyle sa\u011flanabilir. \u00d6yle ki , \u00f6rne\u011fin , bir sistein ile onun spesifik TRNA’s\u0131 (sistein-TRNAsis) birbirine ba\u011flan\u0131rsa ve daha sonra sistein alanine \u00e7evrilirse; alanin,ayn\u0131 transfer RNA’ya ba\u011fl\u0131 kal\u0131r, yani bu kompleks alanin-TRNAsis olur. Bu molek\u00fcl ikilisi , protein sentez sistemine eklendi\u011finde , peptit zincirinde sisteinin bulunmas\u0131 gereken b\u00fct\u00fcn yerlere , alaninin yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu deneme protein zincirindeki , aminoasitlerin yerine dikte ettiren sistemin , spesifik-TRNA \u2018kar oldu\u011funu , buna ba\u011fl\u0131 aminoasitlerin hi\u00e7bir rol oynamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ancak kendi \u00f6zel TRNA’s\u0131na ba\u011fl\u0131 aminoasitler ribozoma transfer edilir.<\/p>\n
Ribozomlar\u0131n g\u00f6evi , aminoasit-TRNA’n\u0131n ve b\u00fcy\u00fcyen polipeptit zincirinin y\u00f6n\u00fcn\u00fcn y\u00f6nelimini belirli \u00f6zellikler i\u00e7inde sa\u011flamakt\u0131r.Ancak bu \u015fekilde kal\u0131p \u00fczerindeki genetik kod do\u011frulukla okunabilir.Bu ribozomda bir defada yaln\u0131z tek bir polipeptit zinciri olu\u015fur.Protein sentezi i\u00e7in gerekli kal\u0131p MRNA d\u0131r ve iki kollu DNA’n\u0131n yaln\u0131z tek bir kolunda meydan gelir.Bu MRNA \u00e7ekirde\u011fi terk ederek sitoplazmaya ge\u00e7er ve orada ribozomlarla birle\u015fir.Farkl\u0131 h\u00fccrelerdeki ribozomlar\u0131n , k\u00fctleleri , rRNA’lar\u0131n\u0131 proteinlerine g\u00f6re oranlar\u0131 , rRNA’lar\u0131n\u0131n olu\u015fumu ve bile\u015fimi farkl\u0131d\u0131r ; Fakat genel yap\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan benzerlik g\u00f6sterirler.<\/p>\n
MRNA ancak ribozomlarla temasa ge\u00e7ti\u011fi zaman okunabilir. Bu kontak yetene\u011fini ise ancak ikincil yap\u0131 (sarmal yap\u0131) g\u00f6stermeyen (iplik \u015feklinde olan) ribon\u00fckleik asitler sahiptir.Keza molek\u00fcllerinin sadece bir k\u0131sm\u0131 \u00e7ift kollu yap\u0131 g\u00f6steren \u00e7ekirdek asitleride messenger \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermez.Kontak i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131nda , ribozom aktif bir partnerdir ve bilgi se\u00e7me yetene\u011fi vard\u0131r.\u00d6yle ki , ribozomlar ile homolog MRNA’lar aras\u0131nda bir \u00f6zelle\u015fme vard\u0131r.Bitkisel vir\u00fcslerden elde edilen RNA’lar E.coli ribozomlar taraf\u0131ndan normal ko\u015fullar alt\u0131nda messenger olarak , kabul edilmezler.\u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi homolog de\u011fildir.(ayn\u0131 k\u00f6kenden gelmemi\u015flerdir)<\/p>\n
Ribozomlar 1 M NH4 Cl’i bir ortamda y\u0131kan\u0131rlarsa bu \u00f6zg\u00fcll\u00fcklerini yitirir.Bu y\u0131kanma s\u0131ras\u0131nda f1 ,f2, f3 fakt\u00f6rleri diye adland\u0131r\u0131lan proteinleri ortama verirler.f3 fakt\u00f6r\u00fc , homolog MRNA’n\u0131n (ayn\u0131 k\u00f6kten gelmi\u015f gruplardaki MRNA) tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zg\u00fclle\u015fmi\u015ftir ve \u201cba\u011flay\u0131c\u0131 fakt\u00f6r\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.Bu fakt\u00f6r , MRNA’n\u0131n sedimantasyon sabitesi 30 S olan serbest ribozomal alt birimine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 katelizer.<\/p>\n
30 S + MRNA 30 S \/ MRNA
\n Heterolog messenger olarak adland\u0131r\u0131lan , poliadenilik asit ve poliurudilik asit gibi monoton polin\u00fckleotit dizelerinden meydana gelmi\u015f yapay MRNA’lar ancak tuz deri\u015fiminin y\u00fcksek oldu\u011fu ortamlarda , ribozomlar taraf\u0131ndan kabul edilirler.Bu durumda ba\u011flay\u0131c\u0131 fakt\u00f6r\u00fcn bulunmas\u0131na art\u0131k gerek duyulmaz.<\/p>\n
Protein sentezi \u00f6zellikle tav\u015fanlar\u0131n sadece tek bir protein yapan , yani hemoglobin sentezleyen , retikulosit h\u00fccrelerinde , olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Be\u015f veya daha fazla say\u0131da ribozom birbirlerine bir MRNA arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u011flanm\u0131\u015fsa , yani \u201cPoliribozom\u201d \u015feklinde iseler daha etkili olarak protein sentezlerler.Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda , tek tek halde bulunan ribozomlar\u0131n , poliribozomlar\u0131n bir ucuna ba\u011fland\u0131klar\u0131 , MRNA boyunca yava\u015f yava\u015f hareket ettikleri ve bu hareketleri s\u0131ras\u0131nda , eklenen uygun aminoasitlerle ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 polipeptit zincirinin b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.B\u00f6ylece ribozomlar\u0131n MRNA boyunca bilgiyi okuyarak gitti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.MRNA’n\u0131n t\u00fcm \u015feridi okuduktan sonra , ribozom , MRNA zincirinin ucundan ayr\u0131l\u0131r ve yeni bir MRNA’ya do\u011fru hareket eder.<\/p>\n
Bir genden bir dakika i\u00e7inde ortalama bir MRNA \u00e7\u0131kar ve sitoplazmada ortalama 240 dakika ya\u015far. Bu demektir ki , h\u00fccrede 240 say\u0131s\u0131 sabittir.Bir MRNA’dan yap\u0131lan enzim say\u0131s\u0131 ise daha azd\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc protein sentezi daha yava\u015f y\u00fcr\u00fcr.(her be\u015f dakikada bir tane). Dolay\u0131s\u0131yla enzimlerin ortalama \u00f6mr\u00fc uzam\u0131\u015ft\u0131r.(20 saat kadar)Buna g\u00f6re bir MRNA’dan 20 * 60\/5 = 1200\/5 = 240 enzim meydana gelir.H\u00fccrede 240 MRNA bulundu\u011fundan , enzim say\u0131s\u0131240 * 240 =57.600 enzimdir.Dolay\u0131s\u0131yla DNA \u015fifresi MRNA ile sadece kopya edilemez ayn\u0131 zamanda onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da \u00e7o\u011falm\u0131\u015f olur.Bir MRNA ayn\u0131 anda iki ribozoma kal\u0131pl\u0131k yapabilir \u00f6yle ki molek\u00fcl\u00fcn bir ucu protein sentezini bitirirken , \u00f6b\u00fcr ucu di\u011fer bir ribozoma ba\u011flanm\u0131\u015f ve protein sentezini ba\u015flatm\u0131\u015f olabilir<\/p>\n
B\u00fcy\u00fcyen peptit zinciri her zaman orijinal ribozomuna ba\u011fl\u0131 olarak kal\u0131r , di\u011fer bir ribozoma transferi s\u00f6z konusu de\u011fildir.Replikasyonun , gen transkripsiyonunun ve protein sentezinin t\u00fcm i\u015fleyi\u015fi , p\u00fcrin ve pirimidin baz \u00e7iftleri aras\u0131ndaki zay\u0131f hidrojen ba\u011flar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenir.Bu ba\u011flar\u0131n \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc , i\u015fleyi\u015fin do\u011fru y\u00fcr\u00fcmesini sa\u011flar ve herhangi bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 %0.1 \u2018den \u00e7ok daha azd\u0131r.<\/p>\n
MRNA’daki \u015fifreye g\u00f6re binlerce aminoasidin birle\u015fmesinden polipeptit zincirleri meydana gelmektedir.Ne bir fazla ne bir eksik aminoasit eklenebilir. Aksi taktirde canl\u0131n\u0131n al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 proteinler olu\u015fur ve bu da antikor olu\u015fumuna neden olur.(Allerjik tepkimeler meydana getirerek). Bunun i\u00e7in ayr\u0131ca bir \u2018Kontrol Mekanizmas\u0131’ vard\u0131r. E\u011fer protein sentezinde bir aminoasit bulunmazsa ya da yanl\u0131\u015f d\u00fczenlenirse , sentez \u00e7ok defa devam etmez ve genellikle protein temel elemanlar\u0131na kadar yeniden par\u00e7alan\u0131r. Bu y\u0131k\u0131l\u0131m , enzimler taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Bir protein sentezinin tamamlanabilmesi i\u00e7in , ribozomun son kontrol\u00fcn\u00fc yap\u0131p , sa\u011flam vermesi gerekir. Hatta MRNA bozuk oldu\u011funda , MRNA’n\u0131n kendisi yok edilir. Bir gen taraf\u0131ndan devaml\u0131 bozuk MRNA \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yorsa , \u00e7ok defa , o genden gelen b\u00fct\u00fcn MRNA’lar toplan\u0131p sitoplazmada yok edilir ya da herhangi bir \u015fekilde \u00e7\u0131kmalar\u0131 \u00f6nlenir. Her peptit ba\u011f\u0131n\u0131n kurulu\u015fu bir ATP , yani 7.300 kaloriye gereksinme g\u00f6sterilir. Bu nedenle , yanl\u0131\u015f sentezlenmeler b\u00fcy\u00fck enerji kab\u0131na neden olaca\u011f\u0131 gibi , par\u00e7alanmalar\u0131ndan meydana gelen fazla enerji de h\u00fccreleri \u00f6ld\u00fcrebilir.<\/p>\n
PROTE\u0130N SENTEZ\u0130N\u0130N BA\u015eLAMASI
\n Ba\u011flay\u0131c\u0131 fakt\u00f6r f3’\u00fcn arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla MRNA , translasyona (\u00e7evirime) haz\u0131rd\u0131r. E\u011fer anlaml\u0131 bir protein olu\u015facaksa , emre haz\u0131r bilginin t\u00fcm\u00fcyle terc\u00fcme edilmesi zorunludur.MRNA’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n , \u00f6rne\u011fin ortas\u0131n\u0131n terc\u00fcme edilmesi , ancak bir protein par\u00e7as\u0131n\u0131n meydana gelmesine ve bunun da kural olarak ba\u015f\u0131ndaki ve sonundaki eksik aminoasit diziliminden dolay\u0131 inaktif olmas\u0131na neden olacakt\u0131r.<\/p>\n
En basitinden sentezin ba\u015flama noktas\u0131n\u0131 saptayan yerin MRNA’n\u0131n bir ucunda bulunmas\u0131 ve ribozomlar\u0131n bu noktadan itibaren MRNA’lar\u0131 tan\u0131mas\u0131 gereklidir. Bu durumda 5′ ucundan 3′ ucuna do\u011fru translasyonun yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lacak bir d\u00fczenek olmal\u0131d\u0131r. Do\u011fada , serbest 5′ ucun translasyonun ba\u015flama noktas\u0131 olarak herhangi bir rol\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ba\u015flama noktas\u0131n\u0131n saptanmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar belirli aminoasitlerin N terminalinde daha s\u0131k bulundu\u011funu , \u00f6zellikle methioninin ve daha seyrek olmak \u00fczere s\u0131ras\u0131yla ala , ser , thr , glu’nun bulundu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bu g\u00f6zlemden , belirli bir aminoasitin ya da daha seyrek olarak baz\u0131 aminoasitlerin , protein sentezinin ba\u015flama noktas\u0131n\u0131 i\u015faretledi\u011fi varsay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bakterilerde , methioninin ba\u015flang\u0131\u00e7 aminoasiti olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc saptanm\u0131\u015ft\u0131r.Methionin , ilk olarak \u00f6zg\u00fcl sentetazlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla iki farkl\u0131 TRNA \u00fczerine ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n
F-Sentetaz Meth-t-RNAf % 70
\n Methionin
\n M-Sentetaz Meth-t-RNAm % 30<\/p>\n
TRNAf (f = front = \u00f6n ) , ba\u015flama noktalar\u0131na ba\u011flan\u0131r. T\u00fcm methioninin %70’i bu TRNA’lara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Geri kalan %30’u sentez edilecek protein zincirinin ortas\u0131nda bulunacak (u\u00e7takiler de\u011fil) methioninden sorumlu olan TRNAm ( m = middle = orta)’ya ta\u015f\u0131n\u0131r. Ancak TRNAf \u00fczerinde bulunan aminoasit daha sonraki kademede 10-formiltetrahidrofol asit-transformilazla formillendirilir. Bu formilaz daha \u00f6nce de\u011findi\u011fim f1—-f3 fakt\u00f6rleri gibi ribozomlarla ba\u011flanm\u0131\u015f bir proteindir.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7 aminoasidi , olu\u015fan proteinler i\u00e7in genellikle herhangi bir \u00f6neme sahip de\u011fildir. Aksi taktirde , proteinlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n ya da hepsinin N-terminal pozisyonunda (ucunda) methionin aminoasidi bulunmal\u0131d\u0131r. Bu aminoasid , \u00e7o\u011funlukla \u00f6zel bir enzimle deforme edilir ya da tamamen par\u00e7alan\u0131r. In vitro (h\u00fccresiz ortamda) , form\u00fcllendirilmemi\u015f met TRNA’lar MRNA’n\u0131n ortas\u0131ndaki AUG kodonu taraf\u0131ndan kabul edilmez.Bu nedenle TRNAf \u2018nin ba\u015flama noktas\u0131n\u0131 saptama \u00f6zelli\u011fi sadece formil grubundan gelmemekte , ayr\u0131ca , kendine \u00f6zg\u00fc bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131ndan ileriye gelmektedir. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla , formil-met-TRNAf’nin ba\u011f sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 , ribozom \u00fczerindeki formil grublar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kuvvetlendirilmektedir. Ayn\u0131 i\u015flevler ba\u015flama aminoasid oldu\u011fu tahmin edilen N-asetil-fenil-TRNA ve N-asetilvalil-TRNA i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Formillendirilmi\u015f methionil-TRNAf’nin monte edilmesi , MRNA \u00fczerindeki AUG ve GUG kodonlar\u0131 ile olur. Formillendirilmemi\u015f met-TRNAm , yaln\u0131z AUG kodonu taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n
Ba\u011flanma (tutunma), f1 ve f3 fakt\u00f6rlerinin , AUG (ya da GUG) ba\u015flama tripletlerinin , GTP’nin ve Mg iyonlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu ortamda en fazlad\u0131r.Ba\u015flama fakt\u00f6rlerini aktive edilmesi i\u00e7in yaln\u0131zca GTP (nukleozittrifosfat)’n\u0131n bulunmas\u0131 yeterlidir.GTP’den fosfor asid ayr\u0131lmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc GTP , 5-guanilildifosfonat ile yenilenebilir. Yapay polinukleotitlerle ve \u00f6zellikle ba\u015flama kodu eksik olanlarla , normal ko\u015fullarda protein sentezi g\u00f6zlenmemi\u015ftir bununla beraber , Mg++ deri\u015fiminin , ink\u00fcbasyon ortam\u0131nda , yakla\u015f\u0131k 20 mM’a y\u00fckselmesiyle , f fakt\u00f6rlerine gerek duyulmadan protein sentezi ba\u015flat\u0131labilir.<\/p>\n
Burada dikkate \u00e7ekilecek husus , ba\u015flama olay\u0131na ribozomun k\u00fc\u00e7\u00fck alt biriminin kat\u0131lmas\u0131d\u0131r.Formil-methionil-TRNA’n\u0131n AUG ya da GUG kodonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u015flama kompleksine montesi akla bir soru getirmektedir.MRNA’n\u0131n ortas\u0131ndaki AUG kodonu ba\u015flang\u0131\u00e7 kodonu olarak kullan\u0131lan AUG kodonunda nas\u0131l fark edilebilmektedir? \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki kodonda meteonini kodlar. Bu ayr\u0131m , ribozom b\u00fcy\u00fck alt birimlerinin olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda meydana gelen ba\u015flama kompleksini \u00f6zelli\u011finden ileriye gelmektedir.\u00c7\u00fcnk\u00fc tam bir ribozom \u00fczerine , formil-methionil-TRNAf ba\u011flanmaz. Sentezlenen peptit zincirinin i\u00e7ine methionil-TRNAm ba\u011f\u0131n\u0131n monte edilmesi ise , yukar\u0131daki durumun tersine , ancak her iki ribozomal alt birimin bulunmas\u0131na ; yani tam bir ribozom olu\u015fumuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu , bize ribozomlar\u0131n neden iki as birimden meydana geldi\u011fini a\u00e7\u0131klar.\u00c7\u00fcnk\u00fc 30S’li partik\u00fcl yaln\u0131z ba\u015flama i\u00e7in , tam bir ribozomun olu\u015fumu ise s\u00fcrekli ve do\u011fru bir translasyonun yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gereklidir.Bu sistem ya da d\u00fczenlenme MRNA’n\u0131n rasgele bir noktas\u0131ndan itibaren translasyonunu \u00f6nler.<\/p>\n
Ancak ba\u015flama kompleksinin olu\u015fumundan sonra , tam bir ribozom meydana gelir ve protein sentezleyen sistem i\u015fleyi\u015fine haz\u0131r olur.Protein sentezinde ribozomlar\u0131n \u00f6zelli\u011fini anlayabilmek i\u00e7in , ribozomlar\u0131n \u00fczerinde farkl\u0131 b\u00f6lgeler tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve a\u015fa\u011f\u0131daki gibi isimlendirilmi\u015ftir;<\/p>\n
a-) Giri\u015f ( = aksept\u00f6r taraf\u0131 =decoding taraf\u0131 ya da aminoacil taraf\u0131 )
\n b-) \u00c7\u0131k\u0131\u015f ( =donnor taraf\u0131 =condensing taraf\u0131 ya da pepdidil taraf\u0131 )<\/p>\n
E\u011fer AUG ya da GUG ba\u015flama kodonunu bir MRNA ribozom ile ba\u011flan\u0131rsa , ba\u015flama kodonlar\u0131 ribozomlar\u0131n giri\u015fine yerle\u015fir. ( ya da ba\u015flama kodonlar\u0131n\u0131n yerle\u015fti\u011fi yer ribozomlar\u0131n giri\u015fi olur.) Ba\u015flama fakt\u00f6rlerinin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla meydana gelmi\u015f olan formil-metionil-TRNAf (ba\u015flama kompleksinin olu\u015fumu ) ikinci kademede ribozomun \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131na do\u011fru itilir.Bu itili\u015f , 30S’lik ribozomal alt birimin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl yap\u0131s\u0131n\u0131n ge\u00e7ici olarak de\u011fi\u015fmesine neden olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ba\u015flang\u0131\u00e7 kompleksinin kalitatif (niteliksel) olarak de\u011fi\u015fmesine de neden olur. Ribozom \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 do\u011fru kaym\u0131\u015f olan formil-methionil-TRNAf b\u00fcy\u00fck alt birimi k\u00fc\u00e7\u00fck alt birimle birle\u015ferek tam bir ribozom olu\u015fturmas\u0131na olanak verir. Ba\u015flang\u0131\u00e7 kodonu ribozomun \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yakla\u015f\u0131rken ya da \u00e7\u0131karken , ikinci kodon ribozom giri\u015fine yakla\u015f\u0131r ya da girer ve ayn\u0131 olaylar t4ekrarlan\u0131r. Protein sentezi i\u00e7in, ribozom \u00fczerinde , b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla daha ba\u015fka , aktif b\u00f6lgeler mevcuttur; \u00f6rne\u011fin amino-a\u00e7il-TRNA t\u00fcrlerinin giri\u015fi i\u00e7in bir \u201cKanal B\u00f6lgesi\u201dserbest TRNA ve peptit zincirlerinin savrulmas\u0131 i\u00e7in de bir \u201cF\u0131rlatma B\u00f6lgesi\u201d mevcuttur.<\/p>\n
TRANSFER ENZ\u0130MLER\u0130N ROL\u00dc
\n Ba\u015flama olay\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kademesinden sonra , ba\u015flama kodonu izleyen ikinci baz tripleti kendi aminoa\u00e7il-TRNA’s\u0131n\u0131 kabule haz\u0131rd\u0131r. \u0130\u00e7 aminoasitlerin montesi i\u00e7in , her zaman , baz\u0131 fakt\u00f6rlere gereksinim vard\u0131r. Bunlar, ultra santrif\u00fcjle fraksiyonu yap\u0131lan h\u00fccre ekstrakt\u0131n\u0131n , s\u00fcpernatant 100.000 * g. , k\u0131sa ad\u0131yla s-100 denen maddelerinin i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olarak bulunur. Ribozomlarla ba\u011flanan (y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131m yapan) f, ba\u011flama ve ba\u015flama fakt\u00f6rlerinin aksine, daha sonra di\u011fer bir h\u00fccre kompartimentinden elde edilir.<\/p>\n
Protein sentezinin be\u015finci kademesinde , ikinci aminoasit, tam (komple) olu\u015fmu\u015f ribozomun giri\u015fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ad\u0131m, bir T( transferden gelme) fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ve par\u00e7alanmam\u0131\u015f GTP’nin bulundu\u011fu ortamda ger\u00e7ekle\u015fir. T fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6zellikleri , b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde , f1 fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6zelliklerine benzer. Bu fakt\u00f6r , f1’in aksine, ba\u015flama kodonunu de\u011fil, di\u011fer kodonlar\u0131 tan\u0131r. Ad\u0131 ge\u00e7en T fakt\u00f6r\u00fc bir termosta bil ( Ts) = \u0131s\u0131ya dayan\u0131kl\u0131 ) ve birde termosta bil olmayan (Tu) = \u0131s\u0131ya dayan\u0131ks\u0131z) iki k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. Ts , Tu ile GTP’nin y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 katalizler ve daha sonra aminoacil-TRNA ile stabil (dayan\u0131kl\u0131)bir yap\u0131\u015fma , tutunma kompleksi olu\u015fur.<\/p>\n
GTP + Tu Ts GTP\/Tu<\/p>\n
Aminoa\u00e7il-TRNA
\n GTP\/Tu GTP\/Tu \/aminoa\u00e7il-TRNA
\n Tutunma kompleksi , ribozomun giri\u015f taraf\u0131 \u00fczerindeki ikinci kodon ile ba\u011flan\u0131r. T fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn , ayr\u0131ca , kodon ile3 anti kodonunun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fiminde , sabitle\u015ftirici bir \u00f6zelli\u011fe sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmemektedir.<\/p>\n
Daha sonra , alt\u0131nc\u0131 kademede , giri\u015fte bulunan aminoacil \u2013TRNA , \u00e7\u0131k\u0131\u015f b\u00f6lgesine do\u011fru kayar. Bu translokasyon(yer de\u011fi\u015ftirme9 , ribozomun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131n tekrar de\u011fi\u015fmesi ve ba\u011fl\u0131 GTP’deki bir fosfat\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir. Par\u00e7alanma ribozoma \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir GTPaz’\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu GTPaz , fakt\u00f6r G , yani \u201cTranslokaz\u201d (baz\u0131 hallerde yanl\u0131\u015f olarak peptit sentetaz \u015feklinde kullan\u0131l\u0131r) olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hem T fakt\u00f6r\u00fc , hem G fakt\u00f6r\u00fc , hayvanlardaki protein sentez sistemleri i\u00e7inde bulunan aminoa\u00e7il transferazlara b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uygunluk g\u00f6sterir; fakat ayn\u0131 de\u011fildir. Transferaz-I , bakteriyel T-fakt\u00f6r\u00fc gibi, transferaz-II ise G fakt\u00f6r\u00fc gibi davran\u0131r. Transferaz-I , keza \u201cBa\u011flama enzimi\u201d olarak da tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n
Sentetazlar\u0131n ve ba\u011flay\u0131c\u0131 fakt\u00f6rlerin canl\u0131 gruplar\u0131na g\u00f6re g\u00f6sterdikleri \u00f6zg\u00fcll\u00fck gibi transferaz fakt\u00f6rler de keza ancak homolog (k\u00f6k\u00f6nde\u015f) ribozomlarla tepkimeye girer. T ve fakt\u00f6rleri ancak bakteriyel ribozomlarla (hayvanlar\u0131nkiyle , \u00f6zellikle memeli hayvanlar\u0131nkiyle de\u011fil) transferaz-I ve II ise ancak hayvansal ribozom larla (bakteriyel ribozomlarla de\u011fil) ba\u011f yapabilir. E coli ribozomlar\u0131nda hem G hem T g\u00f6revini y\u00fcklenmi\u015f bir polimerizasyon fakt\u00f6r\u00fc tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.; bu fakt\u00f6r\u00fcn aktivitesi , G ve T fakt\u00f6rlerinde oldu\u011fu gibi birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130kinci aminoasidin TRNA’s\u0131n\u0131 MRNA’ya ba\u011flanmas\u0131ndan sonra , bunu ribozom \u00fczerinde 1. ve 2. aminoasitlerin birbirine ba\u011flanmas\u0131 \u201cpeptit ba\u011f\u0131\u201d izler. Bu ba\u011flanma kendili\u011finden meydana gelen bir olay de\u011fildir. TRNA’ya ba\u011fl\u0131 aminoasitteki enerji , peptit ba\u011f\u0131 i\u00e7in yeterlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc peptit ba\u011flar\u0131n\u0131n gerek duydu\u011fu serbest enerji , aminoacil-TRNA ba\u011f\u0131nda bulunan enerjiden \u00e7ok daha azd\u0131r. Bu peptit ba\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fumu , ribozomlarda protein olarak bulunan 50 S alt birimi \u00fczerine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f \u201cpeptidiltransferaz \u201c denen bir enzim taraf\u0131ndan katalizlenir. Peptit ba\u011f\u0131 , bir aminoasidin amino grubunun ba\u015fka bir aminoasidin karboksil grubuna ba\u011flanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
SON \u00dcR\u00dcNLERLE ENZ\u0130M \u0130\u015eLEVLER\u0130N\u0130N D\u00dcZENLENMES\u0130
\n ALLOSTER\u0130K PROTE\u0130NLER
\n D\u00fczenleme mekanizmas\u0131n\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 , enzim sentezinden ziyade , mevcut enzimin aktivitesinin d\u00fczenlenmesidir. Bu \u015fekildeki bir d\u00fczenleme ( = son \u00fcr\u00fcnle durdurma ) , a\u015fa\u011f\u0131daki gibi y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin bakterilerde , arjinin , en az\u0131ndan d\u00f6rt kademelik bir tepkime zincirinin sonunda sentezlenir.Bunun i\u00e7in d\u00f6rt enzime gereksinme duyulur. Bu enzimler , s\u0131ras\u0131yla , giri\u015f maddesini ad\u0131m ad\u0131m de\u011fi\u015ftirerek , sonu\u00e7ta \u00fcr\u00fcn olarak arjinini yaparlar.Ortama haz\u0131r arjininin eklenirse , arjinin sentezleme mekanizmas\u0131 ba\u015ftan itibaren durdurulur.<\/p>\n
Bundan \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7
\n E\u011fer bakteriler d\u0131\u015far\u0131dan haz\u0131r son \u00fcr\u00fcn sa\u011flayabilirse , ilk ad\u0131mda ilgili enzimlerin aktivasyonunu durdurmakt\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc bu durumda yap\u0131lacak h\u00fccre \u00f6z\u00fctleri , ger\u00e7ekte , bu sentezlemeyi s\u00fcrd\u00fcrecek enzimlerin h\u00fccrede in aktif olarak hala mevcut oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.Baz\u0131 kal\u0131tsal hastal\u0131klarda , sentez zincirinin belirli kademelerinde kesinti olmakta ve ara \u00fcr\u00fcn h\u00fccrede , art\u0131k , ara kademe \u00fcr\u00fcnlerinin de olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Yani yeterince sa\u011flanan son \u00fcr\u00fcn , t\u00fcm sentez dizisinin i\u015flevini ba\u015f\u0131ndan itibaren durdurur.<\/p>\n
Enzim kimyas\u0131nda , uzun zamandan beri , bir enzimin ya da sentez zincirinin i\u015flevinin son \u00fcr\u00fcne benzer maddelere (kompetitif = aldat\u0131c\u0131 molek\u00fcller ) durdurulabilece\u011fi ya da bloke edilebilece\u011fi bilinmektedir.Aldat\u0131c\u0131 molek\u00fcller , enzimin \u00f6zelle\u015fmi\u015f (spesifik) yerine ba\u011flan\u0131r ve b\u00f6ylece , enzim , in aktive olur.<\/p>\n
Bu \u015fekildeki enzimlerde yani son \u00fcr\u00fcnle ya da benzeri maddelerle denetleyebilir enzimlerde iki \u00f6zelle\u015fmi\u015f b\u00f6lgenin bulundu\u011fu varsay\u0131l\u0131r. Bir tanesi substrat’a di\u011feri denetleyen ya da d\u00fczenleyen maddeye ( genellikle son \u00fcr\u00fcne = effekt\u00f6re ) ba\u011flanabilir.Effekt\u00f6r\u00fcn (son \u00fcr\u00fcn\u00fcn ) ortamda birikmesi ve sonu\u00e7ta enzimin \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir yerine ba\u011flanmas\u0131 , enzimin , substrat’a ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan k\u0131sm\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesine neden olur ve enzim bloke edilir. MONOD ve JACOB , bunu , \u201cAllosterik Etki\u201d olarak isimlendirmi\u015flerdir.<\/p>\n
Effekt\u00f6r enzim ba\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcrelidir. Yeterli son \u00fcr\u00fcn , enzim molek\u00fcllerini bloke etmekle beraber miktar\u0131 azald\u0131\u011f\u0131nda serbest kalan enzimler i\u015flev g\u00f6rmeye ba\u015flar. Bu \u015fekilde son \u00fcr\u00fcn ile enzim aras\u0131nda , son \u00fcr\u00fcn\u00fcn deri\u015fimine g\u00f6re bir d\u00fczenleme sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
Bir sentezleme zincirindeki t\u00fcm enzimlerin , allosterik olarak denetlenmedi\u011fi genellikle ilk kademedeki enzimin bloke edildi\u011fi bilinmektedir. Bu \u015fekilde , h\u00fccre , daha ekonomik ve tutumlu olarak \u00e7al\u0131\u015fabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc son \u00fcr\u00fcn\u00fcn ara kademede yer alan di\u011fer enzimleri bloke etmesi , enerji ve madde y\u00f6n\u00fcnden savurganl\u0131k olur.<\/p>\n
PROTE\u0130NLER\u0130N S\u0130ND\u0130R\u0130M\u0130
\n Proteinler , et , s\u00fct , yumurta gibi hayvansal besinlerle ; baklagiller ( fasulye , nohut , mercimek vb. ) gibi bitkisel besinlerde bol bulunan organik maddelerdir. Canl\u0131larda , h\u00fccre zarlar\u0131n\u0131 olu\u015fturarak yap\u0131 maddesi , enzim ve hormonlar\u0131 olu\u015fturarak d\u00fczenleyici madde , h\u00fccrede yeterli karbonhidrat ve ya\u011f bulunmamas\u0131 halinde de enerji hammaddesi olarak kullan\u0131l\u0131r. V\u00fccuda al\u0131nan proteinlerin , hangi ama\u00e7la olursa olsun kullan\u0131labilmeleri i\u00e7in , yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan aminoasitlere par\u00e7alanmalar\u0131 gerekir. Bu ama\u00e7la proteinlerin sindirimi mide de ba\u015flar , on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda devam eder ve ince ba\u011f\u0131rsakta tamamlan\u0131r. \u00dc\u00e7 a\u015famada yap\u0131lan proteinlerin sindirimi a\u015fa\u011f\u0131daki gibi olur :
\n Midede : Yutkunma ve yemek borusunun peristaltik hareketleriyle besinler mideye iletilince , baz\u0131 mide h\u00fccreleri gastritin hormonu salg\u0131lar. Kandaki gastrin de mide \u00f6z sular\u0131 salg\u0131layan bezleri uyararak HCI salg\u0131lamalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir yandan da mukus salg\u0131s\u0131 ile mide \u00e7eperini tahrip etmemesi i\u00e7in in aktif durumda olan pepsinojen enzimi ve s\u00fct \u00e7ocuklar\u0131nda lap enzimi salg\u0131lan\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nce pepsinojen , HCI ile etkile\u015ferek aktif bir proteinaz olan pepsin’e d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr<\/p>\n
Pepsinojen + HCI Pepsin<\/p>\n
Pepsin de , proteinlere etki ederek ilk sindirim \u00fcr\u00fcn\u00fc olan pepton \u2018lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr<\/p>\n
Pepsin
\n Protein + H2O Pepton (polipeptit )<\/p>\n
Lap enzimi , s\u00fct \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n emdi\u011fi s\u00fct\u00fcn proteinini kazein halinde \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fcr :<\/p>\n
Lap
\n S\u00fct proteinleri Kazein + su<\/p>\n
Kazein de pepsin etki ederek polipeptitlerle aminoasitlere par\u00e7alan\u0131r :<\/p>\n
Pepsin
\n Kazein + H2O Polipeptit + Aminoasit<\/p>\n
Mide \u00f6z sular\u0131yla kar\u0131\u015farak kim\u00fcs denilen bulama\u00e7 halinde gelen besinler , ortalama iki saat kadar sonra on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na ge\u00e7er. \u201c sindirim , on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda devam eder.<\/p>\n
PROTE\u0130NLER\u0130N S\u0130ND\u0130R\u0130M\u0130 \u0130NCE BA\u011eIRSAKTA TAMAMLANIR
\n Kim\u00fcs , on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na gelince sekretin hormonu salg\u0131lar. Sekretin , pankreas\u0131 uyar\u0131nca salg\u0131lanan enzimlerle , hi\u00e7 sindirilmemi\u015f proteinlerin ve peptonlar\u0131n sindirimi on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda ve ince ba\u011f\u0131rsakta olmak \u00fczere iki a\u015famada tamamlan\u0131r.<\/p>\n
1-) On iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda
\n Pankreas\u0131n in aktif durumundaki enzimi olan tripsinojen , ba\u011f\u0131rsaktaki baz\u0131 h\u00fccrelerin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 enterokinazla etkile\u015ferek , aktif enzim olan tripsin’e d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
Tripsinojen Enterokinaz Tripsin<\/p>\n
Aktif bir enzim olan tripsin de , mideden gelen peptonlara (polipeptitlere ) etki ederek onlar\u0131 peptitlere ve aminoasitlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
Pepton (polipeptit) + H2O Peptit + Aminoasit<\/p>\n
Besinler , k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131ndan ince ba\u011f\u0131rsa\u011fa ge\u00e7erler.<\/p>\n
2-) \u0130nce ba\u011f\u0131rsakta :\u0130nce ba\u011f\u0131rsak bezlerinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 erepsin enzimi , on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131ndan gelen peptitlere etki ederek onlar\u0131 proteinlerin son sindirim \u00fcr\u00fcnler olan aminoasitlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr :<\/p>\n
Erepsin
\n Peptit + H2O Aminoasitler
\n Olu\u015fan t\u00fcm aminoasitler , ince ba\u011f\u0131rsaktaki villuslar taraf\u0131ndan emilerek kanla , karaci\u011fere ta\u015f\u0131n\u0131p oradan da dola\u015f\u0131ma kat\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Proteinler T\u00fcm canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda, sudan sonra en \u00e7ok bulunan temel yap\u0131 Maddeleri proteinlerdir.Bu nedenle canl\u0131lar\u0131n kuru a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 proteinlerdir. Proteinlerin yap\u0131lar\u0131 karbon , hidrojen , oksijen elementlerinin yan\u0131 s\u0131ra azot elementinden olu\u015fur.Proteinlerde ayr\u0131ca k\u00fck\u00fcrt , fosfor gibi elementler de bulunabilir. Proteinlerin yap\u0131ta\u015flar\u0131 amino asitlerdir.Canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda 20 \u00e7e\u015fit amino asit bulunur.Amino asitlerin birbirlerine peptit (amid) …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2493,2340,2136,5710,6207,2247,6208,2164,6205,6206,2499,2283],"class_list":["post-2465","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amino-asit","tag-hemoglobin","tag-hidrojen","tag-homolog","tag-insulin-ve-glukagon","tag-karbon","tag-methionin","tag-oksijen","tag-peptit","tag-pepton","tag-protein-sentezi","tag-ribozom"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2465"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2465\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}