Y\u0131lanlar S\u00fcr\u00fcngenler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, Suquamata (Pullu S\u00fcr\u00fcngenler) tak\u0131m\u0131ndan, Ophidia alttak\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 hayvanlard\u0131r. Kertenkeleler ise Suquamata tak\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, Lacertilia alt tak\u0131m\u0131 olarak y\u0131lanlardan ayr\u0131lmaktad\u0131r.
\nY\u0131lan ve kertenlelelerde di\u015fler \u00e7eneye yap\u0131\u015f\u0131kt\u0131r, yani \u00e7ukurlar i\u00e7inde de\u011fildir. Kafada bulunan quadrat kemi\u011fi, kertenkelelerin \u00e7o\u011funda y\u0131lanlar\u0131n hepsinde oynakt\u0131r.<\/p>\n
V\u00fccut silindir \u015feklinde uzunca bi\u00e7imlidir, bacaklar bulunmaz ancak baz\u0131 ilkel y\u0131lanlarda an\u00fcs yar\u0131\u011f\u0131n\u0131n her iki taraf\u0131nda mahmuz bi\u00e7iminde arka ayak kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Kulaklar k\u00f6rle\u015fmi\u015ftir, d\u0131\u015f kulak, kulak zar\u0131 ve orta kulan bulunmaz ancak, i\u00e7 kulak vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla y\u0131lanlar duyamazlar ancak yerdeki titre\u015fimleri hissedebilirler.
\nY\u0131lanlar\u0131n g\u00f6z kapa\u011f\u0131 yoktur, g\u00f6z\u00fcn \u00f6n k\u0131sm\u0131nda g\u00f6z\u00fc tamamen \u00f6rten saydam bir tabaka vard\u0131r, bu sebepten, g\u00f6z\u00fc s\u00fcrekli a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Dil uzunca yap\u0131l\u0131 ve ucu \u00e7atall\u0131d\u0131r, y\u0131lan\u0131n a\u011fz\u0131 kapal\u0131yken bile dilini, dudaklar\u0131n \u00f6n k\u0131sm\u0131ndaki bir yar\u0131ktan d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kart\u0131labilir.<\/p>\n
Y\u0131lanlar\u0131 \u00e7o\u011funda sol akci\u011fer bulunmaz (Boidae familyas\u0131 hari\u00e7 onlarda da dol akci\u011fer daha k\u0131sad\u0131r) bununla birlikte sa\u011f akci\u011fer kuyru\u011fa ula\u015facak kadar uzundur ve son k\u0131sm\u0131 hava kesesi bi\u00e7imindedir, bu depolanan hava \u00f6zellikle av\u0131n\u0131 yutarken havas\u0131z kalmamas\u0131 i\u00e7in gereklidir. Y\u0131lanlarda mide, karaci\u011fer, b\u00f6brek de uzun yap\u0131l\u0131d\u0131r. B\u00f6brek, testis gibi organlar ayn\u0131 hizada de\u011fildirler. Y\u0131lanlarda sidik torbas\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Hem y\u0131lanlar\u0131n hem de kertenkelelerin erkeklerinde, iki \u00e7iftle\u015fme organ\u0131 bulunur (Hemipenis) kloak yar\u0131\u011f\u0131 eninedir.<\/p>\n
Y\u0131lanlar ile Kertenkeleler Aras\u0131ndaki Farklar:
\nBir \u00e7o\u011fumuz b\u00f6yle bir soru kar\u015f\u0131s\u0131nda, “Y\u0131lanlar\u0131n ayaklar\u0131 yoktur, oysa kertenkelelerin vard\u0131r.” diyecektir. Bu pek de do\u011fru bir saptama de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 aya\u011f\u0131 olmayan y\u0131lan bi\u00e7iminde kertenkeleler oldu\u011fu gibi, hala arka ayak kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunan y\u0131lanlar da vard\u0131r. \u00f6rne\u011fin \u00fclkemizde hi\u00e7 baca\u011f\u0131 olmayan ve y\u0131landan olduk\u00e7a zor ay\u0131rdedilebilen, d\u00f6rt t\u00fcr kertenkele ya\u015faktad\u0131r. Anguis fragilis, Ophisaurus apodus, Ophiomorus punctatissimus ve Blanus strauchi uzman olmayan ki\u015filerin y\u0131lan sanabilece\u011fi kertenkelelerimizdendir. \u00fclkemizde maalesef bu zarars\u0131z hatta faydal\u0131 hayvanlar \u00e7o\u011fu zaman y\u0131lan zannedilmekte ve insafs\u0131zca \u00f6ld\u00fcr\u00fclmektedir.Bir \u00e7o\u011fumuz b\u00f6yle bir soru kar\u015f\u0131s\u0131nda, “Y\u0131lanlar\u0131n ayaklar\u0131 yoktur, oysa kertenkelelerin vard\u0131r.” diyecektir. Bu pek de do\u011fru bir saptama de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 aya\u011f\u0131 olmayan y\u0131lan bi\u00e7iminde kertenkeleler oldu\u011fu gibi, hala arka ayak kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunan y\u0131lanlar da vard\u0131r. \u00f6rne\u011fin \u00fclkemizde hi\u00e7 baca\u011f\u0131 olmayan ve y\u0131landan olduk\u00e7a zor ay\u0131rdedilebilen, d\u00f6rt t\u00fcr kertenkele ya\u015faktad\u0131r.Anguis fragilis, Ophisaurus apodus, Ophiomorus punctatissimus ve Blanus strauchi uzman olmayan ki\u015filerin y\u0131lan sanabilece\u011fi kertenkelelerimizdendir. \u00fclkemizde maalesef bu zarars\u0131z hatta faydal\u0131 hayvanlar \u00e7o\u011fu zaman y\u0131lan zannedilmekte ve insafs\u0131zca \u00f6ld\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n
Y\u0131lanlar\u0131 Kertenkelelerden Ay\u0131ran 3 \u00d6nemli \u00d6zellik Vard\u0131r:<\/p>\n
* Ketenkelelerin kulak delikleri vard\u0131r, oysa y\u0131lanlar da bu yoktur.
\n* Ketenkelelerin a\u00e7\u0131l\u0131p kapanabilen g\u00f6z kapaklar\u0131 vard\u0131r, (Gekkonidae familyas\u0131, Ophisops, Ablepharus t\u00fcrleri hari\u00e7) y\u0131lanlarda ise g\u00f6z\u00fc ac\u0131l\u0131p kapanmayan sabit bir \u015feffaf plak \u00f6rter.
\n* Kertenkelelerin alt \u00e7enelerinin iki yan par\u00e7as\u0131 (Mandibula) \u00f6n tarafta birbiriyle kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, oysa y\u0131lanlarda bu iki kemik, elastik bir par\u00e7a ile tutturulmu\u015ftur<\/p>\n
Y\u0131lanlar\u0131n Boyu ve Ya\u015fam S\u00fcreleri:
\nGenel olarak y\u0131lanlar\u0131n boyu, 10 cm ile 10 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Daha uzun boyda olanlar\u0131n\u0131n da mevcut oldu\u011fu iddia edilse de bu bilimsel olarak do\u011fru de\u011fildir. D\u00fcnyadaki en uzun boylu y\u0131lanlara \u00f6rnek olarak Anakonda’y\u0131 verebliriz (Bilimsel ad\u0131: Eunectes murinusyakla\u015f\u0131k 10 metre, en k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131lan ise Madagaskarda ya\u015fayan Typhlops reuteri dir ve boyu 10 cm kadard\u0131r. T\u00fcrkiye’deki y\u0131lanlar\u0131n buyu ise en fazla 2 m – 2.3 m dir.<\/p>\n
Y\u0131lanlar, hayvanat bah\u00e7elerinde iyi bak\u0131l\u0131rlarsa 20-30 y\u0131l aras\u0131 ya\u015fayabilirler, ancak do\u011fal ortamlar\u0131nda bu ya\u015f\u0131 dolduramadan ya avlan\u0131rlar, yada \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrler.<\/p>\n
Y\u0131lanlar\u0131 Duyu Organlar\u0131:
\nDaha \u00f6ncede s\u00f6yledi\u011fimiz gibi y\u0131lanlar, sa\u011f\u0131rd\u0131rlar ancak yerdeki titre\u015fimleri hissedebilirler bununla beraber, g\u00f6rme duygular\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, \u00f6zellikle hareketli cisimleri \u00e7abuk alg\u0131larlar. Hem yak\u0131n hem uza\u011f\u0131 g\u00f6rebilmeye uygun yap\u0131lar\u0131 varsa da, daha \u00e7ok yak\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye al\u0131\u015fk\u0131nd\u0131rlar. Koku alma duyular\u0131 da \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir, burun bo\u015flu\u011fundaki koku epitelinden ba\u015fka, iki organ daha vard\u0131r, a\u011f\u0131z tavan\u0131nda bulunan bu iki delikli organ\u0131n ad\u0131 Jacopson organ\u0131d\u0131r, y\u0131lan dili ile toplad\u0131\u011f\u0131 koku molek\u00fcllerini dilini i\u00e7eriye \u00e7ekti\u011fi zaman bu organa deydirir ve kokuyu alg\u0131lar. Crotalidae familyas\u0131na mahsus y\u0131lanlar\u0131n g\u00f6zle burun deli\u011fi aras\u0131nda bir \u00e7ukurluk vard\u0131r bu \u00e7ukurlar\u0131n i\u00e7i duyusal doku ile kapl\u0131d\u0131r \u0131s\u0131ya duyarl\u0131 bu organ\u0131 y\u0131lan bir termal kamera gibi kullan\u0131r ve uzaktaki bir hayvan\u0131n \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 alg\u0131layabilir, baz\u0131 y\u0131lanlarda bu organ o kadar hassast\u0131r ki bir santigrat derecenin y\u00fczde birini bile ay\u0131rt edebilir.<\/p>\n
Y\u0131lanlarda G\u00f6mlek De\u011fi\u015ftirme:
\nSa\u011fl\u0131kl\u0131 bir y\u0131lan y\u0131lda en az 2 veya daha s\u0131k g\u00f6mlek de\u011fi\u015ftirir, de\u011fi\u015ftirme zaman\u0131 gelince deri matla\u015f\u0131r, g\u00f6zleri \u00f6rten \u015feffaf tabaka matla\u015f\u0131r, iki hafta s\u00fcrebilecek olan bu i\u015flem s\u0131ras\u0131nda y\u0131lan faaliyetini kesip bir yere gizlenir. Deri de\u011fi\u015ftirdikten sonra hayvan tekrar parlak renkli olur. Y\u0131lan g\u00f6mle\u011fi elastik oldu\u011fundan \u00e7ektik\u00e7e uzar bu bak\u0131mdan y\u0131lan\u0131n boyu hakk\u0131nda herhangi bir fikir vermez.<\/p>\n
Y\u0131lanlarda \u00dcreme:
\nGenellikle yumurtlamak suretiyle \u00fcreyen y\u0131lanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 canl\u0131 do\u011furur (Engerekler). T\u00fcr\u00fcne g\u00f6re y\u0131lanlar 8-50 aras\u0131 yumurta b\u0131rakabilirler, Engerekler ise 3-12 aras\u0131 yavru d\u00fcnyaya getirirler. Kulu\u00e7ka devri 2-3 ay s\u00fcrer bu y\u0131lan\u0131n t\u00fcr\u00fcne ve ortam\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Yavrular 2 ya\u015f\u0131na geldiklerinde cinsel olgunlu\u011fa eri\u015firler, daha so\u011fuk b\u00f6lgelerde ise bu 4-5 sene al\u0131r.
\nEngerek gibi canl\u0131 do\u011furan y\u0131lanlarda yumurtalar oviduktlar i\u00e7inde geli\u015fir, yavru ince ve saydam bir zarfla \u00f6rt\u00fcl\u00fc do\u011far. Zar hemen do\u011fu\u015ftan sonra y\u0131rt\u0131l\u0131r, bazen de do\u011fumdan \u00f6nce y\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f olur, b\u00f6yle canl\u0131 do\u011furanlara ovovivipar y\u0131lanlar denir. Viperidae (Engerekler), Boidae, Crotalidae Familyalar\u0131ndan y\u0131lanlar ovovivipar d\u0131r.<\/p>\n
Y\u0131lanlarda Zehir:
\nY\u0131lan zehrindeki toksik unsurlar\u0131 fizyolojik etkileri bak\u0131m\u0131ndan iki gurup alt\u0131nda toplayabiliriz:<\/p>\n
Birinci Grup: N\u00f6rotoksin (Neurotoxin) Bunlar sinir sistemi ve iskelet kaslar\u0131na giden sinir u\u00e7lar\u0131nda bozukluklar meydana getirir. Bu bozukluklar \u00f6zellikle beyindeki solunum merkezi ile soluk al\u0131p vermede rol oynayan kaslarda (Bilhassa diyafram) belirgin olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. N\u00f6rotoksinlerin etkisi fazla oldu\u011fu durumlarda solunum tamamen durabilir.<\/p>\n
\u0130kinci Grup: Hemolytik (Kan par\u00e7alay\u0131c\u0131) toksinlerdir. Di\u011fer bir ismi ise Hemapathogen (Kan hastal\u0131\u011f\u0131 yapan) dir. Bunlar dola\u015f\u0131m sisteminde bozukluk meydana getirir ve \u00e7e\u015fitleri olduk\u00e7a fazlad\u0131r. \u00d6rne\u011fin: K\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerini tahrip eden hemolysinler. Kan damarlar\u0131n\u0131n \u00e7eperindeki endothelial h\u00fccrelerini tahrip edip, kan\u0131n damardan d\u0131\u015far\u0131ya s\u0131zmas\u0131na neden olan hemorrhaginler. Damarlarda kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131na neden olan thrombase (=thrombin). Akyuvar ve zehirle temasa ge\u00e7en di\u011fer doku h\u00fccrelerini bozan Cytolysinler. Kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131na mani olan anticoagulin (=antifibrin)ler gibi. T\u00fcrkiye’deki zehirli y\u0131lanlar bu ikinci gruba dahildir ancak zehirleri sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan i\u00e7in, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir etki yapacak g\u00fc\u00e7te de\u011fildir.<\/p>\n
Y\u0131lanlar\u0131n \u0130nsanlarla \u0130li\u015fkileri ve Faydalar\u0131:
\nMaalesef insanlarda y\u0131lanlara kar\u015f\u0131 korkun\u00e7 bir nefret ve \u00f6n yarg\u0131 vard\u0131r. Masallar, efsaneler, deyimler hep y\u0131lan d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kuruludur. Oysa bilinenin aksine y\u0131lanlar insanlar i\u00e7in son derece faydal\u0131 hayvanlard\u0131r.<\/p>\n
Tar\u0131mda, ba\u011f, bah\u00e7e ve tarlalarda bulunan k\u00f6stebek, tarla faresi gibi zararl\u0131 kemirgenleri yiyerek beslendi\u011finden, tar\u0131ma faydas\u0131 dokunmakta ve bir \u00e7ok bili\u00e7li ziraat\u00e7i taraf\u0131ndan y\u0131lanlar korunmaktad\u0131r. Bir farenin bir defada 10 yavru do\u011furdu\u011funu ve yavrular\u0131n bir ayl\u0131k olunca do\u011furabilecek olgunlu\u011fa geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bir fare ve onun neslinden y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 15.000 fare \u00fcreyecektir ve her g\u00fcn bir fare yiyen y\u0131lan\u0131n faydas\u0131 daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Tarlalar\u0131ndaki y\u0131lanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcren veya ticari maksatlarla yurtd\u0131\u015f\u0131na satan ki\u015filer, b\u00fcy\u00fck zararlara u\u011fram\u0131\u015f tarlalar\u0131 fareler taraf\u0131ndan telef edilmi\u015ftir. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda bir \u00e7ok yerde fare ve di\u011fer kemirgenlerle m\u00fccadele etmek i\u00e7in y\u0131lanlar kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
*** \u00d6zellikle T\u00fcrkiye’deki y\u0131lanlar s\u00f6ylenenlerin aksine uysal hayvanlard\u0131r ve insanlardan ka\u00e7arlar, \u00fczerlerine basmad\u0131k\u00e7a (ki ayakkab\u0131s\u0131 olan ve uzun pantolon giymi\u015f birine di\u015flerini bat\u0131ramaz) veya bir k\u00f6\u015feye k\u0131st\u0131r\u0131p rahats\u0131z etmedik\u00e7e insanlar\u0131 \u0131s\u0131rmazlar. Bu bak\u0131mdan onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek yerine \u00fczerlerine basmamaya dikkat g\u00f6stermek daha insani bir hareket olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Y\u0131lanlar S\u00fcr\u00fcngenler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, Suquamata (Pullu S\u00fcr\u00fcngenler) tak\u0131m\u0131ndan, Ophidia alttak\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 hayvanlard\u0131r. Kertenkeleler ise Suquamata tak\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, Lacertilia alt tak\u0131m\u0131 olarak y\u0131lanlardan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Y\u0131lan ve kertenlelelerde di\u015fler \u00e7eneye yap\u0131\u015f\u0131kt\u0131r, yani \u00e7ukurlar i\u00e7inde de\u011fildir. Kafada bulunan quadrat kemi\u011fi, kertenkelelerin \u00e7o\u011funda y\u0131lanlar\u0131n hepsinde oynakt\u0131r. V\u00fccut silindir \u015feklinde uzunca bi\u00e7imlidir, bacaklar bulunmaz ancak baz\u0131 ilkel y\u0131lanlarda an\u00fcs …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6245,6240,6238,6244,6242,6237,2896,6239,6236,6241,6243],"class_list":["post-2482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-hemolysinler","tag-jacopson-organi","tag-kertenleleler","tag-norotoksin","tag-ovovivipar","tag-pullu-surungenler","tag-surungenler","tag-yilanlar-ile-kertenkeleler-arasindaki-farklar","tag-yilanlarin-ozellikleri","tag-yilanlarda-ureme","tag-yilanlarda-zehir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2482\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}