Bitkilerde ve hayvanlarda her t\u00fcr kendine \u00f6zg\u00fc sabit sayida kromozom i\u00e7erir. Kromozomlarin sayisi mitoz b\u00f6l\u00fcnmedeki d\u00fczenli ve kesin olaylarla sabit tutulur. Bir\u00e7ok hayvan ve bitkide kromozom sayisi esittir. Fakat kromozomlardaki kalitim fakt\u00f6rleri farklidir.<\/p>\n
KROMOZOMLARIN YAPISI<\/p>\n
Ilk defa 1840 yilinda botanik\u00e7i Hofmeister tarafindan Tradescamia bitkisinin polen ana h\u00fccrelerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fcs ve 1888 yilinda Vvaldeyer tarafindan da “Kromozom” ismi verilmistir.<\/p>\n
Hi\u00e7bir zaman yeniden yapilmazlar ya eskiden varolan kromozomun b\u00f6l\u00fcnme-sinden ya da tamamlama sentezleri ile yapilirlar. Yasamin s\u00fcrekliligi kromozomlarin devamliligina dayanir. h-ler canlida kromozomlann sekli farkli olmasina karsin, ayni t\u00fcrde ayni kromozomlarin sekilleri birbirine benzerdir.<\/p>\n
\u00d6rnegin, 3. kromozom bir t\u00fcrde ayni sekle sahip olmasina karsilik, ayni t\u00fcrde 3. ile 8. kromozomlarin sekilleri birbirinden farklidir. Sayilari, t\u00fcrden t\u00fcre farkli olur. Sayisi ile organizasyon derecesi arasinda herhangi bir baglanti yoktur.<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck bir kromozom daha fazla gen tasiyabilir. \u00d6rnegin, Ascaris megalocephala un\/va\/ens’\u00f6e 2n = 2 (bilinen en az sayida kromozom tasiyan canli), Drosophila melanogaster’\u00f6e 2n = 8, insanda 2n = 46, ke\u00e7ide 2n = 60, bir t\u00fcr istakozda 2n = 200, Ophyoglos-sum vulgatum (bir \u00e7esit egrelti otul’da 2n = 500 (canlilar arasinda bilinen en fazla kromozom sayili bitki) kromozom vardir. Normal v\u00fccut h\u00fccreleri anadan ve babadan gelen birer kromozom takimina sahiptir. Ana ve babadan gelen es kromozomlarin sekilleri ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri (esey kromozomlari hari\u00e7) birbirine esittir. Bu \u00e7ift kromozom takimi b\u00fct\u00fcn v\u00fccut h\u00fccrelerinde bulunur. B\u00f6yle h\u00fccrelere “S o m a t i k h \u00fc c r e-l e r” adi verilir. Kromozom sayisi bakimindan da “D i p l o i f’tir denir ve 2n ile g\u00f6sterilir. Fakat esey h\u00fccrelerinde, ergin gametlerde ve bazi ilkel canlilarin b\u00fct\u00fcn hayat devrelerinde (yalniz zigot halinde diploit) kromozomlar eslerinden yoksundur. Partenogenetik \u00e7ogalan bazi hayvanlarda, \u00f6rnegin, erkek arilarda, v\u00fccut h\u00fccreleri-nin kromozom sayisi disilerinin somatik h\u00fccrelerindekinin yarisi kadardir. Ya erkek ya da disi esey kromozomunu bulunduranlara “G e r m i n a t i f H \u00fc c r e l e r ” denir. Esi olmayan kromozomlara da “H a p l o i t” denir ve “n” simgesiyle g\u00f6sterilir. Kromozom sayisi sabit olmakla beraber bazi \u00f6zeliesmis h\u00fccrelerde \u00f6rnegin, b\u00f6cek-lenn, \u00f6zellikle bazi sineklerin t\u00fckr\u00fck bezlerinde bu sayi 2n’nin katlari seklinde bir artis g\u00f6sterir. Burada kromozomlar \u00e7ekirdek zan par\u00e7alanmaksizin \u00e7ogalirlar. Buna “E n d o m i t o z i s” ve kromozom durumuna da “P o l i p l o i d i” denir. \u00c7ekir-dek b\u00fcy\u00fckl\u00fcg\u00fc kromozomlarin miktarina bagli oldugundan, poliploidide \u00e7ekirdek hacminde b\u00fcy\u00fcme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Normal bir h\u00fccrede kromozomlar g\u00f6z\u00fckmez. Profazin baslangicindan basla-yarak gittik\u00e7e yay seklinde kivrilan ve kalinlasan ince kromatin agi seklindedir. Sonunda t\u00fcrlere \u00f6zg\u00fc kromozom seklini alincaya kadar kivrilma devam eder. Dino-f\/age\/lata’\u00f6a kromozomlar her zaman g\u00f6z\u00fck\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlarda \u00e7ekirdek zan yoktur ve DNA bazik proteinlere bagli degildir. Bu tip h\u00fccreiere “M e z o k a r y o t i k” h\u00fccreler denir. Bir kromozomu kaba taslak distan incelemeye baslarsak su kisimlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Aralarinda genel olarak a\u00e7i bulunan iki koldan olusur. Kol-lar, primer bogumla birbirinden aynlmistir, buna S e n t r o m e r ” (Kinetokor) denir. iki kolu birbirine esit olan kromozomlara “sentrik”, esit olmayanlara ise “Subsentrik” denir. Bir kollu gibi g\u00f6r\u00fcnen kromozomlara da “Akrosentrik” (buniann sentromeri kromozomlarin ucundadir) kromozomlar denir. Bazi hayvan gruplari bu \u00fc\u00e7 tipten yalniz birine sahiptir. \u00d6rnegin amfibiler yalniz sentrik kromozomlara sahiptir.<\/p>\n
Kromozomlar \u00fczerinde bu primer (birincil) bogumlardan baska, sekonder (ikin-cil) bogumlar da bulunabilir. Bazen (genellikle) kromozomun u\u00e7 kis-minda uydu “S a t e l l i t” denilen yuvarlak ya da uzunca bir yapi bulunur. Uydu, kromozoma ince bir kromatin ipligiyle baglidir. Bu tip kromozomlara SAT kromo-zomlar denir. Sentromerler kromozomlarin ig ipligine takilmasini saglar. Sentromeri olmayan bir kromozom b\u00f6l\u00fcnmeye katilamaz ve tasfiye olur. Bu bogulma yerlerinde bulunan genler, rRNA’lari ve dolayisiyla \u00e7ekirdekcikleri organize ederler. Bu genler \u00e7ok defa y\u00fczlerce kopya halinde bulunur ve buna ‘Gen Amplifikasyon’u ya da ‘Redunanz’ denir. Kromozomlarin u\u00e7larina da “Telomer7′ denir.<\/p>\n
Kromozomun (Insanda) Ince Yapisi: \u00c7\u00f6z\u00fclm\u00fcs DNA’nin uzunlugu, b\u00f6l\u00fcn-mekte olan h\u00fccredeki paketlenmis kromozomlardan yaklasik 100.000 defa daha fazladir. insan kromozomlarinin agirligi, kabaca, DNA ve kromozomdaki proteinie-rin toplamina esittir. DNA’nin “Histonlar” olarak bilinen kromozomal proteinlerle olan baglantilari, tamamen yogunlasmis kromozomlar i\u00e7inde DNA’nin inanilmaz derecede sikica paketlenmesim saglar.<\/p>\n
B\u00f6l\u00fcnmeyen h\u00fccrelerde, \u00e7ekirdek, kromatin olarak bilinen, kaba ve sekilsiz bir gran\u00fcler materyal i\u00e7erir. Kromatin, elektronmikroskop altinda incelendiginde, 0.3-0.5 mp \u00e7apinda boncuk dizisi gibi belirli bir yapiya sahip oldugu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu kromatin ipligine \u00e7ok defa “Kromonema” denir. Kromonemalar, b\u00f6l\u00fcnme evresine girmis kromozomlarda. “Matrix” denen, proteinlerden yapilmis amorf bir madde i\u00e7erisinde bulunur. B\u00f6l\u00fcnmelerin haricinde, kromatin iplikler \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fcs olarak bulunduklari i\u00e7in, isik mikroskopunda g\u00f6r\u00fclmezler. Kromatinlerin her bir boncuguna “Nucleosom” (eski adlandinlmasi ile Kromomer) denir. Nukleozom, d\u00f6rt farkli histon \u00e7esidinin her birinden ikiser adet molek\u00fcl i\u00e7eren bir nukleozom \u00e7ekirdeginden ve bunun \u00fczerinde bir \u00e7ember gibi sarili olan DNA’dan olusur. Besinci \u00e7esit histon, nukleozomun dis y\u00fcz\u00fcnde yer alir ve muhtemelen nukleozo-mun kararli kalmasini ve DNA’nin bulundugu yere sabitlestirilmesini saglar.<\/p>\n
DNA’nin nukleozom etrafinda d\u00f6nen kismi yaklasik 200 baz \u00e7iftinden olusmustur ve bunun da yaklasik 1\/6’si sarilmadan durur. Eger h\u00fccreler b\u00f6l\u00fcnme-leri sirasinda incelenirlerse, kromozomlarin b\u00f6l\u00fcnmeye yaklastik\u00e7a yogunlastiklari g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6l\u00fcnen h\u00fccrelerdeki DNA’nin ve proteinlerin bu denli siki paketlenme mekanizmalari tam olarak bilinmemektedir; fakat birincil ve ikincil kivrilmalarin bu yogunlasmada \u00f6nemli oldugu a\u00e7iktir.<\/p>\n
Kromatinin yogunlasma derecesi. yapisal ve regulat\u00f6r genlerin \u00fcr\u00fcn verme derecelerinin g\u00f6stergesidir. \u00c7esitli kanitlar, kivrilmamis, yani \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fcs kromatin-deki genlerin, yogunlasmis kromatindeki genlerden \u00e7ok daha fazla okunduklarini g\u00f6stermektedir. Kadinlarda \u00e7ok siki paketlenmis X kromozomlarindan biri (Barr Cisimcigi), kalitsal olarak islevsizdir; nitekim homologu olan, \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fcs ve uzamis olan ikinci X kromozomu y\u00fczlerce okunabilir durumda gen tasir. H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnme-sinden \u00f6nce kromozomlar gittik\u00e7e yogunlasirken (anafazda en yogun durumuna ulasir), bazi kromozomiarin bazi b\u00f6lgelerimn diger kisimlardan daha fazla yogunlas-tigi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Boyama ile, belirli evrelerde, belirii yogunlasma (kondensasyon) b\u00f6lgeleri tasiyan kromozomlar g\u00f6sterilebilir. \u00d6zel boyama teknikieriyle bir krorno-zom \u00fczerinde a\u00e7ik (az yogunlasmis b\u00f6lgeler = Eukromatik B\u00f6lgeler) ve koyu (\u00e7ok yogunlasmis = Heterokromatik B\u00f6lgeler) bantlar seklinde g\u00f6r\u00fclen kromatin kisimlari saptanir. Her kromozomdaki bantlarin konumu kendine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr ve bu bantlasmanin incelenmesi, genetik programin aydinlatilmasi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli sonu\u00e7lar verir. Her ne kadar b\u00f6l\u00fcnmekte olan h\u00fccrelerdeki kromozomlarin a\u00e7ik renkli bantlarindaki kromatin, koyu renkli olan kisimlardakine (yani \u00e7ok siki paketlenmis) g\u00f6re nisbeten daha \u00e7ok okunabilen gen tasirsa da, b\u00f6l\u00fcnme olayinin ilerlemis evrelerinde, kromozomun hi\u00e7bir kisminda artik gen okunmasi meydana gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc paketlenme en \u00fcst d\u00fczeyine ulasir. mRNA’ya terc\u00fcme, yalniz, b\u00f6l\u00fcnme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne girmemis h\u00fccrelerdeki, kismen gevsemis kromatin kisimla-rinda ger\u00e7eklesir.<\/p>\n
Histonlar, \u00fc\u00e7 \u00e7esit kromozomal proteinden ancak bir grubudur. Diger ikisi yapisal ve reg\u00fclat\u00f6r proteinlerdir. Histonlari alinan kromozomun sekli bozulmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc sekli olusturan yapisal proteinlerdir. \u00c7iplak DNA sarmallari bu yapisal proteinlere tutunurlar. Reg\u00fclat\u00f6r proteinler en az bilinen gruptur. B\u00fcy\u00fck bir olasilikla DNA’nin \u00e7ift sarmallarini ya da DNA’nin en azindan yapisal ve reg\u00fclat\u00f6r genlenni i\u00e7eren kisimlarini t\u00fcm\u00fcyle \u00f6rterek kapatirlar ve b\u00f6ylece okunmalarini \u00f6nlerler. Kromozomal reg\u00fclat\u00f6r proteinlerin etkisini, gelisme s\u00fcreci i\u00e7erisinde, belirli bir zamana ve siraya g\u00f6re g\u00f6sterdigi ve b\u00f6ylece organizmadaki yapilarin bir zaman dizisi i\u00e7erisinde ortaya \u00e7iktigi bilinmektedir.<\/p>\n
Dev kromozomlarin incelenmesi (sineklerin t\u00fckr\u00fck bezlerinde, Malpiki kanalin-daki h\u00fccrelerde ve bazi yag dokularinda) olduk\u00e7a \u00f6nemli bilgiler vermistir. \u00c7\u00fcnk\u00fc endomitozis ile kromozomlar binlerce defa b\u00f6l\u00fcnmesine karsin, yavru kromonemalar yan yana kalmakta ve bu suretle kuvvetli boyanan DNA bantlari meydana gelmekte-dir. Biz dev kromozomlari haploit olarak kabul ediyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ana ve babadan gelen kromozom \u00e7ifti bunlarda birbirine kaynasmis durumdadir. Mutasyon-larin g\u00f6sterilmesinde \u00f6nemli rol oynarlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc haploit oldugundan \u00e7ekinik genler dahi etkisini fenotipte g\u00f6sterebilecektir.<\/p>\n
Dev kromozomlarin \u00f6zel bir durumunu yumurta sarisi bakimindan zengin olan balik, amfibi, s\u00fcr\u00fcngen ve kuslarda g\u00f6r\u00fcyoruz. Mayoz b\u00f6l\u00fcnmenin profaz evresinde, homolog kromozomlar lamba seklinde dizilirler .<\/p>\n
Kromozomlarin d\u00f6ller boyunca sabit tutulmasi, gamet olusumu sirasinda, homolog kromozomlarin ikiye ayrilmasi ve yalniz bir tanesinin gametlere verilmesiyle rn\u00fcmk\u00fcn olur. 2n sayisi d\u00f6llenme ile tekrar saglanir. Her kromozom i\u00e7erisinde bir ya da birka\u00e7 \u00f6zelligi kontrol eden bir\u00e7ok gen vardir. Her gen belirli bir yerde bulunur; bu yere lokus denir (\u00e7ogul loki). Her h\u00fccrede ayni kromozomdan bir \u00e7ift bulundugun-dan ayni \u00f6zellige etki eden genler de \u00e7ift (en azindan) halde bulunur (Y kromozo-munda bulunanlar hari\u00e7). Kromozomlar birbirinden ayrilirken genler de buna uygun olarak ayrilir. Genler, kromozomlarin i\u00e7inde bir dogrultu \u00fczerinde dizilmislerdir. Homolog kromozomlarda ayni genler ayni yerlerde bulunurlar. Dolayisiyla mayoz esnasinda sinapsis yapan kromozomlar, noktasi noktasina kavustuklarindan homolog genler tamamen birbirlerinin karsisina gelirler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bitkilerde ve hayvanlarda her t\u00fcr kendine \u00f6zg\u00fc sabit sayida kromozom i\u00e7erir. Kromozomlarin sayisi mitoz b\u00f6l\u00fcnmedeki d\u00fczenli ve kesin olaylarla sabit tutulur. Bir\u00e7ok hayvan ve bitkide kromozom sayisi esittir. Fakat kromozomlardaki kalitim fakt\u00f6rleri farklidir. KROMOZOMLARIN YAPISI Ilk defa 1840 yilinda botanik\u00e7i Hofmeister tarafindan Tradescamia bitkisinin polen ana h\u00fccrelerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fcs ve 1888 yilinda Vvaldeyer tarafindan da “Kromozom” …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6250,5939,6249,2470,3452,6251],"class_list":["post-2488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-drosophila-melanogaster","tag-esey-kromozomlari","tag-kalitimin-kromozomal-esasi","tag-kromozom","tag-mitoz-bolunme","tag-s-e-n-t-r-o-m-e-r"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}