DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn ikili sarmal yap\u0131s\u0131
\nEpigenetik, biyoloji’de, DNA dizisindeki de\u011fi\u015fikliklerden kaynaklanmayan, ama ayn\u0131 zamanda \u0131rsi olan, gen ifadesi de\u011fi\u015fikliklerini inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u0131rsi (kal\u0131t\u0131msal) olup genetik olmayan fenotipik varyasyonlar\u0131 incelemektedir. Bu de\u011fi\u015fiklikler h\u00fccreyi ya da organizmay\u0131 do\u011frudan etkilemektedir ancak, DNA dizisinde hi\u00e7 bir de\u011fi\u015fiklik ger\u00e7ekle\u015fmemektedir.<\/p>\n
Etimoloji ve Anlamlar\u0131
\nEski Yunanca; \u03b5\u03c0\u03af- (epi-) \u00f6neki; “\u00fcst\u00fc(nde)”, “\u00fczeri(nde)”, “\u00f6tesi(nde)”, “\u00f6ncesi(nde)”anlamlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. \u0393\u03ad\u03bd\u03b5\u03c3\u03b9\u03c2 (Genesis) ise; “do\u011fu\u015f”, “k\u00f6ken”, “yarat\u0131l\u0131\u015f” veya “olu\u015fum” demektir.
\n Aristoteles, epigenesis “olu\u015fum \u00f6ncesi” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; biyolojide, o zaman en kabul g\u00f6ren teori olan preformasyona “\u00f6nceden olu\u015fum”a kar\u015f\u0131t bir teori olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Aristoteles’in epigenez teorisine g\u00f6re, canl\u0131n\u0131n \u015fekli ve yap\u0131s\u0131 d\u00f6llenme s\u0131ras\u0131nda mevcut de\u011fildir. Bu yap\u0131, do\u011fuma kadar, ba\u015fkala\u015f\u0131mlar yoluyla yava\u015f yava\u015f geli\u015fmektedir.
\nEpigenetik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc (\u03b5\u03c0\u03b9\u03b3\u03b5\u03bd\u03b5\u03c4\u03b9\u03ba\u03cc\u03c2 – epigenetik\u03ccs) i\u015fte ilk defa Aristoteles taraf\u0131ndan, epigenez’e (epigenesis’e) ait, ona dair anlam\u0131nda bir s\u0131fat olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvanlar\u0131n “epigenetik olu\u015fumlar\u0131ndan” ya da “epigenetik geli\u015fimlerinden” bahsederken, onlar\u0131n – o g\u00fcnk\u00fc kan\u0131ya ters olarak – rahimde ya da yumurtada yava\u015f yava\u015f, a\u015fama a\u015fama geli\u015fimlerini kastetmektedir. B\u00f6ylelikle epigenetik, ilk anlam\u0131yla, embriyolojik bir s\u00fcreci anlatan bir s\u0131fat olarak 1940’lara kadar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nEpigenetik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc 1942’de, ilk kez bir bilim dal\u0131 anlam\u0131yla, Conrad Waddington taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onu bir isim olarak “Epigenetic Genetics” (Epigenez Geneti\u011fi) s\u00f6zc\u00fcklerinden, “Epigenetics” (Epigenetik) kelimesini t\u00fcretmi\u015ftir. Waddington’a g\u00f6re epigenetik; geli\u015fim esnas\u0131nda genotipin fenotipi nas\u0131l olu\u015fturdu\u011funu inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r.
\nWaddington’un daha \u00e7ok, embriyolojik bir anlam ile olu\u015fturdu\u011fu “epigenetik” terimi, molek\u00fcler tekniklerin geli\u015fmesiyle, daha molek\u00fcler seviyeye indirilmi\u015f ve de kal\u0131t\u0131msal anlam eklenmi\u015ftir. Bu anlamda, bug\u00fcn en \u00e7ok kullan\u0131lan ve de kabul g\u00f6ren tan\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir:
\nEpigenetik; DNA dizisindeki de\u011fi\u015fikliklerle a\u00e7\u0131klanamayan, mitoz veya mayoz yoluyla kal\u0131t\u0131lan gen ekspresyonu (ifadesi) de\u011fi\u015fikliklerini inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r.
\nGer\u00e7ekte, gen ifadeleri, fenotipi belirledi\u011finden, Waddington’un tan\u0131m\u0131 da yanl\u0131\u015f kabul edilmemektedir. Ancak \u0131rsilik fakt\u00f6r\u00fc bulundurmad\u0131\u011f\u0131ndan eksik g\u00f6r\u00fclmektedir.
\nB\u00f6ylelikle; “Epigenetik” teriminin T\u00fcrk\u00e7e’de be\u015f anlam\u0131 vard\u0131r diyebiliriz. Bunlar:
\nEpigenez teorisine dair anlam\u0131nda s\u0131fat, (Aristoteles)
\nIrsi kavram i\u00e7ermeyen Epigenetik bilimi (Waddington)
\nBu bilime dair anlam\u0131nda s\u0131fat
\nIrsi kavram i\u00e7eren Epigenetik bilimi (\u00e7a\u011fda\u015f)
\nBu bilime dair anlam\u0131nda s\u0131fat
\nHer ne kadar, ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne bu be\u015f anlama sahip olmu\u015f olsa da, son ikisi, \u00e7a\u011fda\u015f bilim taraf\u0131ndan kabul edilen ve bundan sonra bu makalede yer verilecek olan anlamlard\u0131r.<\/p>\n
Yan\u0131tlamaya \u00c7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Sorular
\nFenotipi belirleyen nedir?
\n\u00c7ok h\u00fccreli bir organizmada; \u00f6rne\u011fin bir karaci\u011fer h\u00fccresi ile bir kas h\u00fccresi, tamamen ayn\u0131 genotipi payla\u015f\u0131rlarken, nas\u0131l olur da, apayr\u0131 \u2013 yine de stabil \u2013 gen ifade profillerine ve de farkl\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z h\u00fccre fonksiyonlar\u0131na sahip olabilmektedirler?
\nFibroblastlar veya lenfositler gibi farkl\u0131la\u015fmam\u0131\u015f h\u00fccreler, nas\u0131l h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi yoluyla fenotiplerini stabil bir \u015fekilde korumaktad\u0131rlar?
\nNas\u0131l, bir farkl\u0131la\u015fmam\u0131\u015f k\u00f6k h\u00fccre, bazen b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde iki yeni k\u00f6k h\u00fccre verirken, bazen de bir k\u00f6k h\u00fccre ve de bir farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f h\u00fccre verebilmektedir?
\nMemelilerin, bizim de dahil oldu\u011fumuz Eutheria alts\u0131n\u0131f\u0131na ait di\u015fi bireylerinin her h\u00fccresinde; ayni n\u00fckleoplazma i\u00e7inde bulunan ve de neredeyse \u00f6zde\u015f DNA dizinlerine sahip iki X kromozomundan biri inaktive edilmektedir. \u0130ki X kromozomundan hangisinin inaktive edilece\u011fi nas\u0131l belirlenmektedir ve de inaktivasyon hangi yolla\/yollarla ger\u00e7ekle\u015fmektedir?
\nTamamen ayn\u0131 genotipe sahip tek yumurta ikizlerinin, nas\u0131l olur da hastal\u0131klara genetik yatk\u0131nl\u0131klar\u0131 farkl\u0131 olur?
\n\u00c7evremiz ve de ya\u015fam tarz\u0131m\u0131z bizi (gen ifademizi dolay\u0131s\u0131yla bizi) ne kadar, nas\u0131l etkiler?
\nBu etkiler bizden sonraki jenerasyonlara da aktar\u0131l\u0131r m\u0131?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn ikili sarmal yap\u0131s\u0131 Epigenetik, biyoloji’de, DNA dizisindeki de\u011fi\u015fikliklerden kaynaklanmayan, ama ayn\u0131 zamanda \u0131rsi olan, gen ifadesi de\u011fi\u015fikliklerini inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u0131rsi (kal\u0131t\u0131msal) olup genetik olmayan fenotipik varyasyonlar\u0131 incelemektedir. Bu de\u011fi\u015fiklikler h\u00fccreyi ya da organizmay\u0131 do\u011frudan etkilemektedir ancak, DNA dizisinde hi\u00e7 bir de\u011fi\u015fiklik ger\u00e7ekle\u015fmemektedir. Etimoloji ve Anlamlar\u0131 Eski Yunanca; \u03b5\u03c0\u03af- (epi-) …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6252,6254,6253,2576,6255],"class_list":["post-2490","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-epigenetik","tag-epigenez-genetigi","tag-fenotipik","tag-kalitim","tag-nukleoplazma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2490","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2490"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2490\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}