Canl\u0131larda aktif hareketi sa\u011flayan yap\u0131lar iskelet ve kas sistemleridir. Hareket sa\u011flay\u0131c\u0131 kaslar destekleyici iskeletle birle\u015ferek canl\u0131n\u0131n hareket sistemini olu\u015fturur.<\/p>\n
I.\u0130skelet Sistemi
\n\u0130nsana \u015fekil veren, organlara desteklik sa\u011flayan ve koruyan yap\u0131ya iskelet denir. \u0130skelet sisteminin yap\u0131 birimleri kemiklerdir. \u0130nsan v\u00fccudu 210 kemikten olu\u015fmu\u015ftur. Kemikler, kan h\u00fccrelerinin \u00fcretilmesi, baz\u0131 minerallerin depolanmas\u0131, v\u00fccuda dik \u015fekil kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6revlerini yapar.<\/p>\n
* \u0130nsan \u0130skeletinin B\u00f6l\u00fcmleri<\/p>\n
1. Ba\u015f \u0130skeleti
\nKemikler birbirine \u00e7ok s\u0131k\u0131 tutunmu\u015flard\u0131r ve aralar\u0131nda oynamaz eklemler vard\u0131r. Ba\u015f kemikleri i\u00e7erisindeki beyin ve beyinci\u011fi korur.<\/p>\n
2. G\u00f6vde \u0130skeleti
\nOmurga ve g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinden olu\u015fur.<\/p>\n
Omurga : Omur ad\u0131 verilen d\u00fczensiz \u015fekilli kemiklerden olu\u015fur. \u0130\u00e7inde \u015ferit halinde omurilik siniri vard\u0131r. Bu sinirin bulundu\u011fu kanala omurilik kanal\u0131 denir. Omurga t\u00fcm kemikleri do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 iskelet yap\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6\u011f\u00fcs Kafesi : S\u0131rt omurlar\u0131, kaburgalar ve g\u00f6\u011f\u00fcs kemi\u011finden olu\u015fur. Hareketli \u00f6zellikteki baz\u0131 i\u00e7 organlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Akci\u011ferler ve kalp burada korunur.<\/p>\n
3. \u00dcyeler (kol ve bacaklar)
\nKol ve bacaklar g\u00f6vdeye kemik k\u00f6pr\u00fcler ile ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu k\u00f6pr\u00fclerle aralar\u0131nda tam oynar eklemler vard\u0131r.<\/p>\n
Omuz Kemeri : K\u00fcrek kemi\u011fi ve k\u00f6pr\u00fcc\u00fck kemi\u011finden olu\u015fur. Kol kemiklerini omurgaya ba\u011flar.<\/p>\n
Kal\u00e7a Kemeri : Kal\u00e7a kemi\u011fi ve uyluk kemi\u011finden olu\u015fur. Bacak kemiklerini g\u00f6vdeye ba\u011flar.<\/p>\n
B. Kemiklerin Yap\u0131s\u0131 ve \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
1. K\u0131sa Kemikler<\/p>\n
Boylar\u0131 k\u0131sa olan k\u00fcbik yap\u0131l\u0131 kemiklerdir. Omurlar, el ve ayaklardaki bilek parmak kemikleri\u2026 bu gruba girer.<\/p>\n
2. Yass\u0131 Kemikler<\/p>\n
Kal\u0131nl\u0131klar\u0131 az, levha \u015feklindeki kemiklerdir. Kaburga, k\u00fcrek kal\u00e7a, y\u00fcz ve kafatas\u0131 kemikleri\u2026 bu gruba girer.<\/p>\n
3. Uzun Kemikler<\/p>\n
Boylar\u0131 uzun silindirik kemiklerdir. Kol ve bacaklarda bulunan kemiklerdir. (uyluk, kaval, paz\u0131, \u00f6nkol\u2026 kemikleri gibi).<\/p>\n
4. D\u00fczensiz \u015eekilli Kemikler<\/p>\n
Uzun veya k\u0131sa belirli bir \u015fekle sahip olmayan kemiklerdir. Omurgay\u0131 olu\u015fturan omur kemikleri bu gruba girer.<\/p>\n
Kemiklerin Yap\u0131s\u0131<\/p>\n
\u00b7Kemik zar\u0131 (Periost) : Kemi\u011fin enine b\u00fcy\u00fcmesini, beslenmesini, k\u0131r\u0131lma ve \u00e7atlamalarda onar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n\u00b7K\u0131k\u0131rdak Doku : Eklem b\u00f6lgelerinde, hareket esnas\u0131ndaki kemi\u011fin a\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.
\n\u00b7S\u00fcngerimsi Kemik : \u0130\u00e7inde k\u0131rm\u0131z\u0131 ili\u011fi bulundurur. K\u0131rm\u0131z\u0131 kemik ili\u011fi kan h\u00fccreleri \u00fcretir.
\n\u00b7Sar\u0131 ilik : Ya\u011f depolar ve kan h\u00fccreleri (akyuvarlar) \u00fcretir.
\n\u00b7Sert (s\u0131k\u0131) Kemik : 2\/3 \u00fc minerallerden (kalsiyum, fosfor), 1\/3 de h\u00fccrelerden olu\u015fur. Kemi\u011fe sertlik ve diren\u00e7 kazand\u0131r\u0131r.
\n\u00b7K\u0131rm\u0131z\u0131 \u0130lik : Alyuvarlar\u0131 \u00fcretir.<\/p>\n
C. Eklemler<\/p>\n
Kemikleri birbirine ba\u011flayan yap\u0131lara eklem denir. Hareket yetene\u011fine g\u00f6re 3 \u00e7e\u015fit eklem bulunur.
\n1.Oynar (hareketli) eklemler : Omuz eklemi, kal\u00e7a eklemi.
\n2.Yar\u0131 oynar eklemler : Omurlar aras\u0131 eklemler.
\n3.Oynamaz eklemler : Ba\u015f, kal\u00e7a eklemleri.<\/p>\n
II.Kas Sistemi<\/p>\n
V\u00fccudun hareketini, baz\u0131 organlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yap\u0131lara kas denir. Kaslar kas\u0131l\u0131p \u2013 gev\u015feme \u00f6zelli\u011fine sahip olan h\u00fccrelerden olu\u015fur.<\/p>\n
Kas h\u00fccrelerinin birle\u015fmesiyle olu\u015fan ipliksi yap\u0131lara kas teli (lif) denir. Kas tellerinin birle\u015fmesiyle olu\u015fan yap\u0131lara da kas demeti denir.<\/p>\n
* \u0130skelet Kaslar\u0131 (K\u0131rm\u0131z\u0131 Kaslar)<\/p>\n
\u0130skelete ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Y\u00f6netimini beyin sa\u011flar. \u0130ste\u011fimiz ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Kas\u0131lmalar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. H\u0131zl\u0131 kas\u0131l\u0131r, \u00e7abuk yorulurlar. \u0130skelet kaslar\u0131 oynar ve yar\u0131 oynar eklem b\u00f6lgelerinde kemiklerin hareket etmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Yap\u0131s\u0131nda oksijen depo eden proteinleri (myoglobinler) bulunduklar\u0131 i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 renklidirler. \u00c7ok say\u0131da kas demetinden olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in \u00e7izgili kaslar da denir. (Ba\u015f, boyun, kol, bacak, parmak, g\u00f6z kapa\u011f\u0131, g\u00f6\u011f\u00fcs kaslar\u0131\u2026)<\/p>\n
* D\u00fcz Kaslar (Beyaz Kaslar)<\/p>\n
\u0130\u00e7 organlar\u0131m\u0131zdaki kaslard\u0131r. \u0130ste\u011fimiz d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 yava\u015ft\u0131r. Kas\u0131lmalar\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcr. (Mide, ba\u011f\u0131rsak, idrar torbas\u0131, damar duvarlar\u0131, yemek borusu kaslar\u0131\u2026) Uzun s\u00fcreli kas\u0131l\u0131p, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 esnas\u0131nda yorulmazlar.<\/p>\n
* Kalp Kas\u0131<\/p>\n
K\u0131rm\u0131z\u0131l\u0131 kasd\u0131r. Fakat iste\u011fimiz d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 omurilik so\u011fan\u0131 denetler. G\u00fc\u00e7l\u00fc, h\u0131zl\u0131 ve ritmik olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Uzun s\u00fcreli kas\u0131l\u0131p, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 esnas\u0131nda yorulmazlar.<\/p>\n
III.Endokrin Sistemi<\/p>\n
A. Hormonlar ve \u00d6zellikleri<\/p>\n
Canl\u0131lar\u0131n v\u00fccudundaki yap\u0131lar aras\u0131nda bir ileti\u015fim ve koordinasyon vard\u0131r. Bu koordinasyon sinir sistemi ve hormonlar ile sa\u011flan\u0131r. Sinir sistemi ve hormonal sistem ortakla\u015fa organlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fczenler.<\/p>\n
Hormonlar insanlarda i\u00e7 salg\u0131 bezleri taraf\u0131ndan \u00fcretilir. \u00dcretilen hormonlar kan s\u0131v\u0131s\u0131na verilerek etkileyece\u011fi hedef organa yollan\u0131r.<\/p>\n
Hormonlar kan yolu ile v\u00fccutta yay\u0131l\u0131rlar ancak sadece ilgili hedef organlar\u0131 etkileyebilirler. Hormonlar\u0131n organlar\u0131 etkilemesi yava\u015f ve uzun s\u00fcrelidir.<\/p>\n
* Hormon \u00dcreten Organlar <\/p>\n
\u00d6zel salg\u0131lar olu\u015fturup, paketleyerek d\u0131\u015far\u0131ya salan organlara salg\u0131 bezi denir. Salg\u0131 bezleri i\u00e7erdikleri \u00e7ok say\u0131daki golgi organelleri yard\u0131m\u0131yla \u00f6zel maddeler \u00fcretirler. \u00dcrettikleri salg\u0131 maddelerinin \u00f6zelliklerine ve salg\u0131lama yerine g\u00f6re 3 \u00e7e\u015fit salg\u0131 bezi vard\u0131r.<\/p>\n
\u00b7D\u0131\u015f salg\u0131 bezi : \u00dcretti\u011fi salg\u0131y\u0131 (enzim, t\u00fck\u00fcr\u00fck\u2026) \u00f6zel bir kanalla ilgili organa yollar.
\n\u00b7\u0130\u00e7 salg\u0131 bezi : \u00dcretti\u011fi salg\u0131y\u0131 (hormon) do\u011frudan kana verir.
\n\u00b7Karma salg\u0131 bezi : 2 \u00e7e\u015fit salg\u0131 maddesi (enzim ve hormon) \u00fcretip hem kana hem de ilgili organa ayr\u0131 ayr\u0131 yollar.<\/p>\n
1. Hipofiz Bezi<\/p>\n
Hipofiz bezi, beynin taban k\u0131sm\u0131nda hipotalamusun alt\u0131ndaki kemik bo\u015flu\u011fundad\u0131r. Fasulye b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde, pembe renkli bir bezdir. \u00d6n ve arka lob olmak \u00fczere iki par\u00e7al\u0131 bir yap\u0131ya sahiptir.<\/p>\n
\u00b7\u0130\u00e7 salg\u0131 bezlerinin patronu olup, salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormonlarla di\u011fer bezlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kontrol eder.
\n\u00b7Sinir sistemi ile hormonal sistem aras\u0131nda ili\u015fki kurar.
\n\u00b7V\u00fccudun b\u00fcy\u00fcmesi ve geli\u015fmesi tamamen bu bezin \u00fcretti\u011fi b\u00fcy\u00fcme hormonuyla sa\u011flan\u0131r. B\u00fcy\u00fcme hormonu insanda fazla salg\u0131lanacak olursa devlik, az salg\u0131lanacak olursa c\u00fcceli\u011fe sebep olur.
\n\u00b7Ayr\u0131ca \u00fcretti\u011fi \u00f6zel salg\u0131lar yard\u0131m\u0131yla kan bas\u0131nc\u0131n\u0131, su dengesini\u2026 ayarlar.<\/p>\n
2. Tiroit Bezi<\/p>\n
Boynun \u00f6n, \u00fcst k\u0131sm\u0131nda g\u0131rtla\u011f\u0131n hemen alt\u0131nda yer al\u0131r. Par\u00e7al\u0131 bir yap\u0131ya sahiptir. Tiroit bezi iki \u00e7e\u015fit hormon \u00fcretir.<\/p>\n
a.Tiroksin Hormonu : V\u00fccut metabolizmas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fcmeyi ve geli\u015fmeyi etkiler. \u0130yot olmadan tiroksin hormonu sentezlenemez. Bu sebeple yiyeceklerde iyot bulunmas\u0131na dikkat edilmelidir.
\nNot : E\u011fer v\u00fccuda yeterince iyot al\u0131nmazsa tiroit bezi a\u015f\u0131r\u0131 \u015fi\u015ferek tiroksin \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sonu\u00e7ta tiroit bezinin hacmi artmakta ve \u201cguatr\u201d ad\u0131 verilen rahats\u0131zl\u0131\u011fa sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\n
b.Kalsitonin Hormonu : Kandaki kalsiyum ve fosfat miktar\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Kalsiyum ve fosfat gibi baz minerallerin kemiklerin yap\u0131s\u0131nda depolanmas\u0131yla kemiklerin sertle\u015fmesini sa\u011flar.<\/p>\n
3.B\u00f6brek \u00dcst\u00fc Bezi<\/p>\n
Kar\u0131n bo\u015flu\u011funun bel b\u00f6lgesinde bir \u00e7ift olarak bulunur. B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezi, kabuk ve \u00f6z b\u00f6lgesi olmak \u00fczere yap\u0131 ve g\u00f6rev bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 iki k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur.<\/p>\n
a.Kabuk b\u00f6lgesi : Aldosteron hormonunu salg\u0131lar.
\nAldosteron : V\u00fccudun su ve mineral oran\u0131n\u0131 ayarlar. V\u00fccutta ve kanda bulunan, su ve minerallerin b\u00f6breklerden s\u00fcz\u00fclme oran\u0131n\u0131 ayarlar.<\/p>\n
b.\u00d6z b\u00f6lgesi : Adrenalin hormonu \u00fcretir.<\/p>\n
Adrenalin : Bu hormon karbonhidrat metabolizmas\u0131n\u0131 ve kan\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 ayarlar. Korku ve sevin\u00e7 an\u0131nda kalbin at\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131 bu hormona ba\u011fl\u0131d\u0131r. V\u00fccuttaki organlar\u0131n ve ya\u015famsal olaylar\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131ran hormon \u00e7e\u015fididir. Heyecanlanma, k\u0131zma, korkma\u2026 gibi durumlarda bol miktarda \u00fcretilir.<\/p>\n
4.Pankreas Bezi<\/p>\n
Kar\u0131n bo\u015flu\u011funda midenin hemen alt k\u0131sm\u0131nda bulunan \u00f6nemli bir organd\u0131r. Hem i\u00e7 salg\u0131 hem de d\u0131\u015f salg\u0131 yapan bir bezdir. \u00dcretti\u011fi iki \u00e7e\u015fit hormon ile kandaki \u015feker (glikoz) dengesini ayarlar.
\nPankreas iki \u00e7e\u015fit hormon \u00fcretir.<\/p>\n
a.Glukagon : Pankreas\u0131n alfa h\u00fccreleri taraf\u0131ndan \u00fcretilir. Kan \u015fekerinin (glikozun) artmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Karaci\u011ferde depolanan \u015fekeri kana ge\u00e7irir.
\nb.\u0130ns\u00fclin : Pankreas\u0131n beta h\u00fccreleri taraf\u0131ndan \u00fcretilir. Kan \u015fekerinin azalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u015eekerin karaci\u011fer ve dokulara ge\u00e7erek depolanmas\u0131nda etkilidir.<\/p>\n
Not : \u0130ns\u00fclin hormonunun yeterince sentezlenmedi\u011fi durumda, kanda bulunan \u015fekerin bir k\u0131sm\u0131 b\u00f6breklerden s\u00fcz\u00fclerek idrara ge\u00e7er. Bu olaya \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 denir. \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 olanlar d\u0131\u015far\u0131dan haz\u0131r ins\u00fclin hormonu kullan\u0131rlar.<\/p>\n
5.E\u015fey Bezleri
\nErkekte testisler (erbezleri), kad\u0131nda ovaryumlar (yumurtal\u0131klar) bu gruba girer. Bu yap\u0131lar sperm ve yumurta \u00fcretmenin yan\u0131nda salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel cinsiyet hormonlar\u0131 (\u00f6strojen, testesteron\u2026) yard\u0131m\u0131yla cinsiyet karakterlerinin olu\u015fmas\u0131na kaynakl\u0131k denir. (Karma bez \u00f6zelli\u011fi)
\nE\u015fey bezlerinin \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131yla beraber ergenlik \u00e7a\u011f\u0131 de\u011fi\u015fmeleri de ba\u015flar. (Sesin de\u011fi\u015fmesi, k\u0131l olu\u015fumu\u2026)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Canl\u0131larda aktif hareketi sa\u011flayan yap\u0131lar iskelet ve kas sistemleridir. Hareket sa\u011flay\u0131c\u0131 kaslar destekleyici iskeletle birle\u015ferek canl\u0131n\u0131n hareket sistemini olu\u015fturur. I.\u0130skelet Sistemi \u0130nsana \u015fekil veren, organlara desteklik sa\u011flayan ve koruyan yap\u0131ya iskelet denir. \u0130skelet sisteminin yap\u0131 birimleri kemiklerdir. \u0130nsan v\u00fccudu 210 kemikten olu\u015fmu\u015ftur. Kemikler, kan h\u00fccrelerinin \u00fcretilmesi, baz\u0131 minerallerin depolanmas\u0131, v\u00fccuda dik \u015fekil kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6revlerini yapar. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5770,6373,2446,6376,6374,5771,6371,6370,2522,6367,2415,6368,2592,5768,2439,6375,6369,6372,5767,6018],"class_list":["post-2559","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bas-iskeleti","tag-bobrek-ustu-bezi","tag-eklemler","tag-esey-bezleri","tag-glukagon","tag-govde-iskeleti","tag-hipofiz-bezi","tag-hormon-ureten-organlar","tag-hormonlar","tag-iskelet","tag-kalp-kasi","tag-kas-ve-endokrin-sistem","tag-kikirdak-doku","tag-kisa-kemikler","tag-omurga","tag-pankreas-bezi","tag-periost","tag-tiroit-bezi","tag-uzun-kemikler","tag-yassi-kemikler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2559"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2559\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}