\u0130nsan Genom Projesi’yle birlikte bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisinde yeniliklerden bahsedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir insan\u0131n b\u00fct\u00fcn program\u0131n\u0131n onun her h\u00fccresindeki DNA molek\u00fcllerine \u015fifrelendi\u011fini bilmemize ve bu bilgiye ait temel kodlar\u0131 da heceleyerek s\u00f6kmemize ra\u011fmen bu \u015fifreli bilgilerin potansiyel halden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale ge\u00e7mesinin s\u0131rlar\u0131 halen \u00e7ok kompleksliktir. Biyologlar b\u00fct\u00fcn himmetlerini bir tek h\u00fccreden ba\u015flay\u0131p 100 trilyon h\u00fccreye ula\u015ft\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda farkl\u0131la\u015fan ve yeni \u00f6zellikler kazanan h\u00fccrelerin b\u00f6l\u00fcnmelerindeki m\u00fckemmel program ve hassas zamanlamaya da dikkati \u00e7ekmektedirler.
\n L\u00e2boratuardaki fare kemik ili\u011fi h\u00fccrelerinin beyin h\u00fccrelerine benzer h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bilim d\u00fcnyas\u0131nda yeni tart\u0131\u015fmalar ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Heyecan verici bu yeni geli\u015fmenin odak noktas\u0131nda k\u00f6k h\u00fccreleri bulunmaktad\u0131r.
\n E\u011fer insan v\u00fccudunun tedavisi bir araban\u0131n bozulan par\u00e7as\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek kadar kolay olsayd\u0131 diyabetten (\u015feker) kalp hastal\u0131klar\u0131na kadar bir\u00e7ok hastal\u0131k bug\u00fcn olmayacakt\u0131. Eskimi\u015f y\u0131pranm\u0131\u015f yaralanm\u0131\u015f yorulmu\u015f bir h\u00fccremizin yerine canl\u0131 ve taze yeni h\u00fccre konabilirse bug\u00fcn tedavisi m\u00fcmk\u00fcn olmayan hastal\u0131klar kolayca tedavi edilebileceklerdir. \u015eeker hastalar\u0131nda bozuk olan pankreastaki h\u00fccrelerin yerine yenileri konulabildi\u011fi takdirde \u015feker hastalar\u0131 istedikleri kadar \u015fekeri perhiz yapmadan yiyebileceklerdir. Bunlar insana \u00fctopik g\u00f6r\u00fcnse de t\u0131p d\u00fcnyas\u0131 hemen her hafta gelen yeni haberlerle yeni geli\u015fmelere sahne olmaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en sayg\u0131n ve en \u00f6nde gelen dergilerinden Cell Science Nature ve Nature Genetik son say\u0131lar\u0131nda k\u00f6k h\u00fccreleriyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalara yer ay\u0131rmakta ayr\u0131ca konunun politik k\u00fclt\u00fcrel ve ahl\u00e2k\u00ee boyutlar\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. ‘Kemik ili\u011finden beyne kemik ili\u011finden karaci\u011fere deriden beyne beyinden kalbe kandan beyine’ ba\u015fl\u0131klar\u0131yla yay\u0131mlanan bu makalelerde; k\u00f6k h\u00fccrelerinin \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc \u00f6zellikleri farelerde yap\u0131lan transplantasyon (organ doku veya h\u00fccre nakli) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6k h\u00fccrelerinden yeni kan damarlar\u0131n\u0131n meydana geli\u015fi zay\u0131f kemiklerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi beyindeki ve omurilikteki hasarlar\u0131n tamiri rapor edilmektedir. H\u00e2disenin asl\u0131 \u015fudur: erken embriyona (d\u00f6llenmeden sonraki ilk saatler) fetal dokulara (anne karn\u0131ndaki embriyonun h\u00fccre gruplar\u0131) ve yeti\u015fkinlerdeki baz\u0131 dokulara kendi yap\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek ba\u015fka tip h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015fme kabiliyeti yarat\u0131l\u0131\u015ftan verilmi\u015ftir.
\n K\u00f6k H\u00fccreleri
\n \u0130nsan \u00f6yle m\u00fckemmel \u015fekilde yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki trilyonlarca h\u00fccre ve atom insan\u0131n biyolojik hayat\u0131 i\u00e7in beraber \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bozulan ve eskiyen h\u00fccrelerin yerine yenileri yap\u0131lmakta v\u00fccuda giren zararl\u0131 mikroplarla sava\u015fmak i\u00e7in savunma h\u00fccreleri \u00fcretilmektedir. G\u00f6z\u00fcm\u00fczdeki h\u00fccreler g\u00f6rme pankreastaki h\u00fccreler salg\u0131 akci\u011ferlerimizdeki h\u00fccreler solunum i\u00e7in farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015fte v\u00fccudumuzdaki b\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerin ilk ana h\u00fccresine ‘k\u00f6k h\u00fccresi’ ad\u0131 verilir. \u015eekilsiz ve yumu\u015fak bir plastik nas\u0131l ustas\u0131n\u0131n elinde de\u011fi\u015fik \u015fekiller alabiliyorsa k\u00f6k h\u00fccreleri de farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015febiliyorlar. Bilim adamlar\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 tam olarak a\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok nokta vard\u0131r. \u0130nsan hayat\u0131 erkek ve kad\u0131n cinsiyet h\u00fccrelerinin bir araya gelmesiyle ba\u015flar. D\u00f6llenmi\u015f yumurta tek bir h\u00fccre olmakla birlikte v\u00fccut sistemlerini meydana getirecek b\u00fct\u00fcn h\u00fccreler bu tek h\u00fccreden \u00e7o\u011falacakt\u0131r. Bu d\u00f6llenmi\u015f yumurtaya totipotent denir. M\u00e2n\u00e2s\u0131; her \u015fey olma potansiyeli olan demektir. D\u00f6llenmeden birka\u00e7 saat sonra bu totipotent h\u00fccre iki e\u015fit par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Bu iki e\u015fit totipotent h\u00fccreden biri al\u0131n\u0131p rahim`e yerle\u015ftirilirse canl\u0131 geli\u015fimi yine olmaktad\u0131r. Genetik olarak ayn\u0131 olan tek yumurta ikizleri de b\u00f6yle olmaktad\u0131r. \u0130ki totipotent h\u00fccre bilemedi\u011fimiz sebepler \u00e7er\u00e7evesinde ayr\u0131l\u0131p her ikisi ferd\u00ee olarak geli\u015fmektedirler. D\u00f6llenmeden d\u00f6rt g\u00fcn ve birka\u00e7 h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesinden sonra bu totipotent h\u00fccreler farkl\u0131la\u015fmaya ba\u015flayarak blastocyt denilen i\u00e7i bo\u015f bir k\u00fcreye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Blastosistte iki tip h\u00fccre vard\u0131r; biri d\u0131\u015f tabaka biri de k\u00fcrenin i\u00e7inde olan i\u00e7 tabaka. Blastosistin d\u0131\u015f tabakas\u0131ndan (throphoblast) dokuz ay boyunca bebe\u011fin beslenmesini ve solunumunu sa\u011flayacak plasenta ve koruyucu chorion tabakas\u0131 geli\u015fir. Blastosistin i\u00e7 h\u00fccre tabakas\u0131ndan (embriyonik d\u00fc\u011f\u00fcm) g\u00f6z kalb beyin kaslar kemikler vs gibi doku ve organlar geli\u015fir. Ancak bunun i\u00e7in i\u00e7 h\u00fccre tabakas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f h\u00fccre tabakas\u0131yla bir arada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. Yaln\u0131z tek ba\u015f\u0131na i\u00e7 h\u00fccre tabakas\u0131ndan hi\u00e7bir canl\u0131 geli\u015fmez. \u0130\u00e7teki h\u00fccre k\u00fcmesine pluripotent h\u00fccreler de denir. Bunun m\u00e2n\u00e2s\u0131 \u00e7e\u015fitli doku ve h\u00fccre tipine d\u00f6n\u00fc\u015febilen h\u00fccre demektir. Pluripotent h\u00fccreler totipotent de\u011fillerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc pluripotent h\u00fccrelerden plasenta olu\u015famaz. Plasenta olmay\u0131nca da canl\u0131 geli\u015fimi olmaz.
\n Pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleri multipotent k\u00f6k h\u00fccreleri denilen biraz daha \u00f6zelle\u015fmi\u015f h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Kademe kademe bir nevi ihtisas ve uzmanla\u015fma safhas\u0131 ge\u00e7iren pluripotent h\u00fccreler daha husus\u00ee uzman h\u00fccreler h\u00e2line gelirler. Mesel\u00e2; kan meydana getirecek k\u00f6k h\u00fccreleri; oksijen ta\u015f\u0131yarak solunumda gerekli olan alyuvarlar hastal\u0131klarla sava\u015fan akyuvarlar ve p\u0131ht\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011flayan trombositler gibi birbirinden farkl\u0131 hususiyetlere sahip \u00fc\u00e7 ana grupta farkl\u0131la\u015f\u0131rlar. Deri k\u00f6k h\u00fccreleri \u00e7e\u015fitli tipteki deri h\u00fccrelerini kas k\u00f6k h\u00fccreleri de farkl\u0131 tipteki kas dokular\u0131n\u0131 meydana getirirler. B\u00f6yle husus\u00ee kabiliyete sahip k\u00f6k h\u00fccrelerine multipotent k\u00f6k h\u00fccreleri denir. Neticede bir tek d\u00f6llenmi\u015f yumurtadan milyarlarca farkl\u0131 h\u00fccre olu\u015fur.
\n Pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleri erken geli\u015fim d\u00f6neminde bulunmalar\u0131na ra\u011fmen multipotent k\u00f6k h\u00fccreleri \u00e7ocuklarda ve yeti\u015fkinlerde bulunabilmektedirler. Mesel\u00e2 \u00fczerinde en \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f kan k\u00f6k h\u00fccrelerini ele alal\u0131m. Kan k\u00f6k h\u00fccreleri her insan\u0131n kemik ili\u011finde bulunur. Bazen \u00e7ok az miktarda kanda da bulunabilirler. Bu k\u00f6k h\u00fccreleri hayat\u00ee \u00f6neme sahiptirler. \u00d6m\u00fcr boyu bu k\u00f6k h\u00fccreleri \u00e7e\u015fitli tipteki kan h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015ferek hayat\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. K\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccresinin (alyuvar) \u00f6mr\u00fc ortalama 120 g\u00fcnd\u00fcr. E\u011fer k\u00f6k h\u00fccreleri olmasayd\u0131 insan\u0131n \u00f6mr\u00fc de belki 120 g\u00fcn olacakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan alyuvars\u0131z bir an bile ya\u015fayamaz.
\n Blastosistin i\u00e7 h\u00fccre tabakas\u0131ndan olu\u015fan pluripotent k\u00f6k h\u00fccrelerine embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleri (embriyonic stem cell) de denilmektedir. K\u00f6k h\u00fccreleri klonogenik yani \u00e7o\u011falt\u0131labilme kabiliyetleri y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok \u00f6zel bir ehemmiyete sahiptirler.
\n K\u00f6k H\u00fccreleri Nas\u0131l Elde Edilir?
\n \u015eu an i\u00e7in k\u00f6k h\u00fccrelerini elde etmek i\u00e7in iki kaynak vard\u0131r. Birinci metotta k\u00f6k h\u00fccreleri do\u011frudan blastosistin i\u00e7 h\u00fccre tabakas\u0131ndan elde edilirler. Bu metot k\u0131s\u0131rl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan in vitro fertilizasyon (v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131 d\u00f6llenme) kliniklerinde t\u00fcp bebek elde etmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Anne baban\u0131n m\u00fcsaadesi al\u0131narak uygulanan bu teknikte blastosistin totipotent i\u00e7 h\u00fccreleri \u00f6zel haz\u0131rlanm\u0131\u015f ortamlarda \u00e7o\u011falt\u0131larak pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleri elde edilmektedir. \u0130kinci teknikde k\u00f6k h\u00fccreler d\u00fc\u015f\u00fck veya sonland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f gebeliklerden elde edilmektedirler. Bazen de hayvan deneyleri kullan\u0131l\u0131r. Kamuoyunun yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve klonlama metodu ile elde edilen Dolly \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi k\u00f6k h\u00fccreleri klonlama ile de elde edilebilmektedir. V\u00fccut h\u00fccresi \u00e7ekirdek nakli ad\u0131 verilen bu klonlama (\u00e7o\u011faltma) metodunda normal bir hayvan\u0131n yumurta h\u00fccresi al\u0131n\u0131r. Bu h\u00fccrenin DNA ve RNA gibi genetik maddesinin oldu\u011fu \u00e7ekirde\u011fi yumurta h\u00fccresinden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. \u00c7ekirde\u011fi al\u0131nan h\u00fccrede besinler ve embryon geli\u015fimi i\u00e7in gerekli maddeler vard\u0131r. Daha sonra sperm ve yumurta d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015fka bir v\u00fccut h\u00fccresi al\u0131narak \u00e7ekirde\u011fi al\u0131nm\u0131\u015f yumurta h\u00fccresi ile birle\u015ftirilir. Bu yeni h\u00fccre art\u0131k totipotent bir h\u00fccredir. Totipotent h\u00fccre hemen blastosist h\u00e2line ge\u00e7er. Blastosistin i\u00e7 h\u00fccrelerinden de pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleri olu\u015fur.
\n K\u00f6k H\u00fccrelerinin Muhtemel Uygulama Alanlar\u0131
\n Temel bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u00f6k h\u00fccreleri insan geli\u015fimi s\u0131ras\u0131nda olan kompleks ve bir hayli girift olaylar\u0131 anlamam\u0131za hizmet ederler. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n maksad\u0131 h\u00fccre \u00f6zelle\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda karar mek\u00e2nizmas\u0131n\u0131n madd\u00ee sebeplerinin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131d\u0131r. Elbette bir h\u00fccrenin kas m\u0131 kemik mi olaca\u011f\u0131na ilah\u00ee kudret karar veriyor. Ama ilah\u00ee ilim ve kudretin yarat\u0131l\u0131\u015ftaki tecellisi daima madd\u00ee sebepleri perde yaparak \u00f6rt\u00fcl\u00fc mucizeler \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu i\u015flerin madd\u00ee arka pl\u00e2n\u0131nda genlerin oldu\u011funu biliyoruz. Ancak k\u00f6k h\u00fccrelerini harekete ge\u00e7iren onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131ran yava\u015flatan veya durduran madd\u00ee fakt\u00f6rleri h\u00e2l\u00e2 bilinmemektedir. \u0130nsan v\u00fccudunda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan genler hayat i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan proteinleri sentezlemektedirler. Ama \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlardaki uyar\u0131c\u0131 proteinlerin ihtiya\u00e7 duyulan yerde ve olmas\u0131 gerekti\u011fi kadar tam vaktinde haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 ile ilgili bilgiler hen\u00fcz \u00e7ok eksiktir. Kanser ve do\u011fum kusurlar\u0131 gibi bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n sebebi bu h\u00fccrelerin farkl\u0131la\u015farak uzmanla\u015fma mek\u00e2nizmalar\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fmadan do\u011fan ar\u0131zalarda g\u00f6r\u00fclmektedir. H\u00fccrelerin belli vazifelere uygun olarak uzmanla\u015fmalar\u0131 sistemleri anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n da \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilecektir. Mesel\u00e2 h\u00fccreye anormal olmas\u0131 i\u00e7in giden protein molek\u00fcl\u00fcne ait sinyal normale \u00e7evrildi\u011finde h\u00fccre anormalle\u015fmeyecektir.
\n K\u00f6k h\u00fccrelerinin yeni il\u00e2\u00e7lar\u0131n geli\u015fiminde ve il\u00e2\u00e7lar\u0131n test edilmesi safhas\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. K\u00f6k h\u00fccreleri bu deneylerde kullan\u0131labilirse \u00e7ok farkl\u0131 h\u00fccrelere de ayn\u0131 deneyler uygulanabilecektir. Kan hastal\u0131klar\u0131 ile ilgili bir il\u00e2\u00e7 kan k\u00f6k h\u00fccrelerinde kas hastal\u0131klar\u0131 ile ilgili bir il\u00e2\u00e7 da kas k\u00f6k h\u00fccrelerinde denenebilecektir. E\u011fer bu il\u00e2\u00e7 k\u00f6k h\u00fccrelerinde m\u00fcspet bir netice verirse hayvan ve insan deneylerine ge\u00e7ilebilecek.
\n K\u00f6k h\u00fccreleri i\u00e7in di\u011fer bir uygulama sahas\u0131 kusurlu ve bozuk h\u00fccrelerin yerine sa\u011flam h\u00fccre ve dokular\u0131n \u00fcretilmesidir. Bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisi ar\u0131zal\u0131 h\u00fccrelerin de\u011fi\u015ftirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. Parkinson alzheimer omirilik yaralanmalar\u0131 ve sinir tahribatlar\u0131na ba\u011fl\u0131 fel\u00e7ler kalb hastal\u0131klar\u0131 \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 eklem rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 osteoporoz ve romatizman\u0131n k\u00f6k h\u00fccrelerinden yararlan\u0131larak tedavisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.
\n Sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalb kas h\u00fccrelerinin nakli kronik (m\u00fczmin) kalb hastalar\u0131 i\u00e7in umut vaat etmektedir. K\u00f6k h\u00fccrelerinden elde edilen kas h\u00fccreleri ar\u0131zal\u0131 kalbe nakledildi\u011finde (fareler \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda) kalb normal fonksiyonuna d\u00f6nmektedir.
\n Tip1 \u015feker hastalar\u0131nda pankreas\u0131n insulin \u00fcreten adac\u0131k h\u00fccreleri bozulmu\u015flard\u0131r. Yeni h\u00fccrelerin nakliyle insanda en k\u00fc\u00e7\u00fck protein hormonu olan (51 aminoasitten yap\u0131lm\u0131\u015f) ins\u00fclin salg\u0131lanmas\u0131 normale d\u00f6nebilecektir.
\n B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelere ra\u011fmen yine de her \u015fey g\u00fcll\u00fck g\u00fclistanl\u0131k de\u011fildir. Daha al\u0131nacak \u00e7ok yol vard\u0131r. \u00d6ncelikle h\u00fccre \u00f6zelle\u015fmesinin mek\u00e2nizmas\u0131 tam olarak a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. \u0130kinci olarak imm\u00fcn reaksiyon olarak bilinen v\u00fccudun yeni h\u00fccre ve organlar\u0131 kabul etmemesi v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131na atmas\u0131 h\u00e2disesinin de \u00fcstesinden gelinmelidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da \u015fu anda bir\u00e7ok ki\u015finin g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fi h\u00e2disenin etik boyutudur.
\n Bilim d\u00fcnyas\u0131 k\u00f6k h\u00fccreleri ile u\u011fra\u015f\u0131rken politikac\u0131lar da bu konuya izin verilip verilmemesini tart\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. \u0130ngiltere; embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleri ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ve klonlamaya izin veren tek \u00fclkedir. Bizzat \u00fclkenin ba\u015fbakan\u0131 bu konuya tam destek vermektedir. Japonya ve Almanya’da bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar \u015fu an yasakt\u0131r. Avustralya’n\u0131n baz\u0131 eyaletlerinde k\u00f6k h\u00fccreleri ve insan \u00fcremesiyle ilgili klonlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yasakland\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde baz\u0131 eyaletlerde serbesttir. Amerika’da genel olarak yasak olsa da baz\u0131 \u00f6zel durumlarda \u00f6zel izinler al\u0131narak \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131labilmektedir. NIH (Milli Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fc) destekli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar k\u00f6k h\u00fccreleri ile \u00e7al\u0131\u015fma yetkisine sahipler.
\n \u00d6rnek \u00c7al\u0131\u015fmalar Ve Gelecek \u0130\u00e7in Pl\u00e2nlar
\n Standford \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n Science dergisinde yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada beyine enjekte edilen kemik ili\u011fi h\u00fccrelerinden sinir h\u00fccrelerine benzer h\u00fccreler olu\u015fmu\u015ftur.
\n Nature dergisindeki bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise kemik ili\u011fi nakli yap\u0131lan kad\u0131nlarda kemik ili\u011fi h\u00fccrelerinin karaci\u011fer h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zlenmi\u015ftir. Hatt\u00e2 erkeklerden kemik ili\u011fi alan kad\u0131n hastalarda Y kromozomu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bilindi\u011fi gibi Y kromozomu erkeklere has bir kromozomdur. Bu kromozomun kemik ili\u011fi h\u00fccrelerinden farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Benzer neticelere fareler \u00fczerinde yap\u0131lan deneylerde de rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Yine Science dergisindeki bir yay\u0131nda kemik ili\u011fi h\u00fccrelerinin beyin h\u00fccrelerine ve kas h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir.
\n T\u0131p d\u00fcnyas\u0131nda k\u00f6k h\u00fccrelerinin en \u00e7ok kullan\u0131laca\u011f\u0131 sahan\u0131n n\u00f6rolojik (beyinsinir) bilimler olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n temelinde sinir h\u00fccrelerinin kayb\u0131 veya \u00f6l\u00fcm\u00fc vard\u0131r. Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131nda dopamin adl\u0131 kimyev\u00ee maddeyi sa\u011flayan h\u00fccreler; alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda asetilkolin \u00fcreten h\u00fccreler ve amyotrophic sclerosis de kaslar\u0131 harekete ge\u00e7iren sinir h\u00fccreleri \u00f6lmektedir. Fel\u00e7 travma ve omurilik yaralanmalar\u0131nda da sinir h\u00fccrelerinin kayb\u0131 vard\u0131r. Hayvanlar \u00fczerinde yap\u0131lan deneylerde k\u00f6k h\u00fccreleri ile ba\u015far\u0131l\u0131 neticeler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n K\u00f6k h\u00fccre \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sa\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n tedavisini \u00e7\u00f6zecek gibidir. Sa\u011f\u0131rl\u0131k; genetik mikrobik veya darbeler neticesinde sesi alan i\u00e7 kulaktaki h\u00fccrelerin kayb\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan bir durumdur. Pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleri ile \u00fcretilen sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fitme h\u00fccreleri eskileri ile de\u011fi\u015ftirildi\u011finde sa\u011f\u0131rl\u0131k problemi kalmayacakt\u0131r. Ancak burada da b\u00fct\u00fcn k\u00f6k h\u00fccre \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi \u00f6nemli bir engel vard\u0131r: K\u00f6k h\u00fccrelerini husus\u00ee vazifelendirilmi\u015f h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren sinyal nedir? Bu mek\u00e2nizma nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r? \u00d6ncelikle bu sorular cevapland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nas\u0131l oluyor da bir k\u00f6k h\u00fccre daha sonra bir g\u00f6z kulak kalb kas ve kan gibi y\u00fczlerce farkl\u0131 h\u00fccreye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor? Bilim d\u00fcnyas\u0131 \u015fimdi bu sorulara cevap ar\u0131yor; sorular cevapland\u0131k\u00e7a \u00e7al\u0131\u015fmalar b\u00fcy\u00fck bir ivme kazanacak bir\u00e7ok hastal\u0131k da in\u015faallah tedavi edilebilecektir.
\n \u0130leride tedavisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen di\u011fer baz\u0131 hastal\u0131klar \u015funlard\u0131r: B\u00f6brek hastal\u0131klar\u0131 yar\u0131k damak yar\u0131k dudak kanser alerji mikrobik hastal\u0131klar g\u00f6z ve deri hastal\u0131klar\u0131.
\n B\u00f6ylesi \u00fcmitler vaat etmesine ra\u011fmen suiistimale a\u00e7\u0131k olan bu mesele her konu da oldu\u011fu gibi k\u00f6t\u00fc niyetli insanlara kar\u015f\u0131 tedbir alma gere\u011fini hissettirmi\u015ftir.
\n \u0130nsan klonlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n gayr\u00ee ahl\u00e2k\u00ee oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen uzmanlar\u0131n bask\u0131s\u0131yla da yap\u0131lan “insan klonlamas\u0131n\u0131 yasaklayan kanun Bush ve y\u00f6netimi taraf\u0131ndan Amerikan Senatosu’nda 26 Nisan 2001 tarihinde kabul edildi. Her ne maksatla olursa olsun v\u00fccut h\u00fccresi \u00e7ekirde\u011fi transferi metodu ile kanunu ihl\u00e2l edenlere 1.000.000. dolar para cezas\u0131 ve 10 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 verilebilecek. Science dergisi haberi “Yokolan K\u00f6k H\u00fccreleri Yokolan Bilim” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla h\u00fck\u00fcmeti su\u00e7layarak kamuoyuna duyurdu. Buna ra\u011fmen ABD’de bilim eti\u011fi bilim felsefesi ahl\u00e2k ve Hristiyanl\u0131k konular\u0131nda verilen seminerlerde ve organizasyonlarda mesele enine boyuna ele al\u0131nmaktad\u0131r.
\n Enteresan olan meselenin Hristiyanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapanlara hi\u00e7 kimse “antilaik” “dinci” veya “gerici” gibi s\u0131fatlar yak\u0131\u015ft\u0131rmazken; \u00fclkemizde bilim adamlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 meseleyi ahl\u00e2k\u00ee veya din\u00ee zeminde tart\u0131\u015fmak isteyenleri hemen bu s\u0131fatlarla yaftalamaktad\u0131rlar. \u0130\u015fte Bat\u0131daki bilim adamlar\u0131 ile bizdeki bilim adamlar\u0131 aras\u0131ndaki fark!… Galiba oradaki teknolojik fark\u0131 kapatmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan \u00e7ok bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ahl\u00e2k\u00ee tav\u0131r farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatmam\u0131z gerekiyor.
\n B\u00fct\u00fcn bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda diyebiliriz ki k\u00f6k h\u00fccre biyolojisi ve k\u00f6k h\u00fccre teknolojisi yeni yeni geli\u015fiyor. \u015eu an emekleme d\u00f6nemini ya\u015fayan bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n soru i\u015fareti uyand\u0131ran noktalar\u0131 \u00e7oktur. Karanl\u0131k noktalar ayd\u0131nland\u0131k\u00e7a; k\u00e2inata ibret ve hayret nazar\u0131yla bakan kalbi ve vicdan\u0131 \u00f6lmemi\u015f insanlar\u0131n iman ufku in\u015faallah daha da a\u00e7\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsan Genom Projesi’yle birlikte bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisinde yeniliklerden bahsedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir insan\u0131n b\u00fct\u00fcn program\u0131n\u0131n onun her h\u00fccresindeki DNA molek\u00fcllerine \u015fifrelendi\u011fini bilmemize ve bu bilgiye ait temel kodlar\u0131 da heceleyerek s\u00f6kmemize ra\u011fmen bu \u015fifreli bilgilerin potansiyel halden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale ge\u00e7mesinin s\u0131rlar\u0131 halen \u00e7ok kompleksliktir. Biyologlar b\u00fct\u00fcn himmetlerini bir tek h\u00fccreden ba\u015flay\u0131p 100 trilyon h\u00fccreye ula\u015ft\u0131r\u0131rken ayn\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2319,5627,6424,6420,6421,2599,6423,6419,6422,2164,2463],"class_list":["post-2580","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-akciger","tag-alyuvar","tag-aminoasit","tag-dna-molekulleri","tag-embriyonik-dugum","tag-genetik","tag-insulin","tag-kok-hucreler","tag-kok-hucreleri-nasil-elde-edilir","tag-oksijen","tag-trombositler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2580\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}