D\u00fcnyadaki canl\u0131lardaki temel organik bile\u015fiklerden biri de lipitlerdir. Lipitler oyil ve ya\u011flar olarak ayr\u0131l\u0131r. Ya\u011flar oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131 halde bulunan lipitler, oyiller ise gene oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda s\u0131v\u0131 halde bulunan lipitlerdir. Biyolojik \u00f6nemi olan lipitler ya\u011f asitleri, n\u00f6tr lipitler (trigliserit), fosfolipitler, steroitler vb.dir. Lipitler insan ve hayvanlar\u0131n temel besinleri aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n
Lipitlerin kimyasal yap\u0131 ve g\u00f6revleri [de\u011fi\u015ftir]Lipitler kutuplu bir yap\u0131ya sahip de\u011fildir. Bunun i\u00e7in suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmezler ya da \u00e7ok az \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler. Eter, kloroform, benzen, aseton gibi organik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde \u00e7\u00f6z\u00fcnebilirler. Yap\u0131lar\u0131n\u0131 C H O elementleri olu\u015fturur. Ayr\u0131ca yap\u0131lar\u0131nda P N elementleri de bulunabilir. \u0130\u00e7erdikleri karbon miktar\u0131, oksijene g\u00f6re daha fazla oldu\u011fundan, ya\u011flar v\u00fccutta yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman karbonhidrat ve proteinlere g\u00f6re daha \u00e7ok enerji verir. Ya\u011flar\u0131n yak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in daha \u00e7ok oksijene gereksinim vard\u0131r. Genellikle enerji ve yap\u0131 maddeleri olarak kullan\u0131lan lipitlerin canl\u0131lar i\u00e7in \u00f6nemli \u00e7e\u015fitlerinden biri trigliseritlerdir.<\/p>\n
Esterle\u015fme s\u0131ras\u0131nda, gliserol molek\u00fcl\u00fc ile lipit asitlerinin aras\u0131ndan birer molek\u00fcl su a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Bu tepkime s\u0131ras\u0131nda gliserole \u00fc\u00e7 ayr\u0131 \u00e7e\u015fit lipit asidi ba\u011flanabilece\u011fi gibi ayn\u0131 \u00e7e\u015fit lipit asitleri de ba\u011flanabilir.<\/p>\n
Lipitlerin canl\u0131 v\u00fccudunda \u00e7e\u015fitli g\u00f6revleri vard\u0131r. Lipit \u00e7e\u015fitlerinden olan fosfolipitler, h\u00fccre zar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir bile\u015fenini olu\u015fturur. Lipitler glikozla birle\u015ferek glikolipitleri, proteinlerle birle\u015ferek lipoproteinleri olu\u015fturur.<\/p>\n
Lipitlerin h\u00fccrede yanmas\u0131 ile \u00e7ok miktarda metabolik su a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. K\u0131\u015f uykusuna yatan, uzun yollar\u0131 kullanan hayvanlar\u0131n v\u00fccudunda depo ettikleri ya\u011f\u0131n yak\u0131lmas\u0131 sonucu enerji sa\u011flan\u0131rken, a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan metabolik su da ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Lipitlerin \u00e7e\u015fitleri
\n Ya\u011f asitleri
\n Doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri [de\u011fi\u015ftir]\u00c7ift ba\u011fl\u0131 karbon atomlar\u0131 i\u00e7erirler. Neredeyse tamam\u0131 s\u0131v\u0131 haldedir. S\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan \u00f6rnekleri linoleik asit, linolenik asit ve oleik asittir. \u00c7ift ba\u011flar\u0131n\u0131n konumuna g\u00f6re cis veya trans \u015feklinde bulunabilirler.b\u00f6yle ya\u011f asitlerine doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri denir<\/p>\n
Hidroksi ya\u011f asitleri : Doymu\u015f veya doymam\u0131\u015f olabilirler. Yap\u0131lar\u0131ndaki hidrojen gruplar\u0131n\u0131 yerinde hidroksil gruplar\u0131 i\u00e7erirler. Beyin glikolipitlerin de s\u0131k rastlanan \u00f6rnekleridir.<\/p>\n
Eikozaenoidler :20 karbonlu \u00e7ok say\u0131da \u00e7ift ba\u011f i\u00e7eren ya\u011f asitleridir. Tipik \u00f6rne\u011fi ara\u015fidonik asittir. 4 alt s\u0131n\u0131f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Prostaglandinler :Hormonlara benzerler ancak kanla ta\u015f\u0131nmazlar ve lokal etki g\u00f6sterirler ayr\u0131ca dola\u015f\u0131ma kat\u0131ld\u0131klar\u0131nda yap\u0131lar\u0131 bozulur ve i\u015flevlerini kaybederler.<\/p>\n
Tromboksanlar \u0131ht\u0131la\u015fmada etkin rol oynarlar.<\/p>\n
L\u00f6kotrienler :Ac\u0131 hissini duymada ve yara alan b\u00f6lgede k\u0131zar\u0131kl\u0131k olmas\u0131nda etkilidirler<\/p>\n
Bronkokonstrikt\u00f6r ]
\n Trigliseritler(N\u00f6tr Ya\u011flar) :3 ya\u011f asidi ve bir gliserol\u00fcn esterle\u015fmesiyle olu\u015fan yap\u0131d\u0131r. \u0130nsanlarda lipitlerin depo \u015feklidir.<\/p>\n
Fosfolipitler :Lipitlerin lipitlerden sonraki en \u00f6nemli grubudur. Fosforik asidin (H3PO4) diesteridirler. Bunlara fosfatitler de denebilir.<\/p>\n
Mumlar :Y\u00fcksek molek\u00fcll\u00fc lipit asitlerinin, y\u00fcksek molek\u00fcll\u00fc doymu\u015f monoalkoller ile yapt\u0131klar\u0131 esterlerdir. Yap\u0131lar\u0131nda ya\u011f asidi olarak serotin asit (CH3-(CH2)24-COOH) ve alkol olarak 16 C\u2019li setil, 18 C\u2019li oktandesil veya 20 C\u2019li seril alkol bulunur. Mumlar 2\u2019ye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Ger\u00e7ek mumlar: 16-20 karbonlu ya\u011f asitleri ile 16-18 karbonlu d\u00fcz zincirli y\u00fcksek alkollerin esterleridir.
\n Di\u011fer mumlar: Aromatik (halkal\u0131) alkollerin lipit asitleri ile olu\u015fturduklar\u0131 esterlerdir. Kolesterol, A ve D vitaminleri esterleri bu gruba girer.
\n Mumlar suda erimez, organik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde erir. Lipitler gibi kolay hidrolize olmaz ve sabunla\u015fmaz. Lipaz enzimleri mumlar\u0131 \u00e7ok yava\u015f hidrolize edebildi\u011finden mumlar\u0131n besinsel de\u011feri fazla de\u011fildir. Mumlar biyolojik y\u00f6nden \u00f6nemlidir. Bitki ve hayvan v\u00fccutlar\u0131n\u0131 \u00f6rten mum tabakalar\u0131 su kayb\u0131n\u0131 \u00f6nler. Mumlar meyvelerin kurutulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda suyun buharla\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyip kurumay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirdiklerinden k\u0131rm\u0131z\u0131 erik gibi \u00fczerinde mum tabakas\u0131 meyveler kurutma \u00f6ncesi NaOH, KOH, Na2CO3 vb. alkali \u00e7\u00f6zeltilerine bat\u0131r\u0131l\u0131r. Alkali uygulamas\u0131 kurumay\u0131 engelleyen mum tabakas\u0131n\u0131 inceltir veya ortadan kald\u0131rarak kuruma h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Mumlar end\u00fcstride merhem ve kozmetik \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Steroidler o\u011fada serbest halde veya lipit asitleri ile esterle\u015fmi\u015f halde bulunan kristalsi alkollerdir. Hayvan, bitki ve mantar streolleri olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 grupta toplan\u0131r. Steroidler lipit sabunla\u015ft\u0131ktan sonra ayr\u0131lan sabunla\u015fmayan art\u0131k i\u00e7inde bulunur. Steroidlerin fizyolojik \u00f6nemi \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Cinsiyet hormonlar\u0131, adrenalin kortizon gibi hormonlar, safra asitleri, baz\u0131 alkoloidler, D vitaminleri steroit grubundaki bile\u015fiklerdir. Steroidlerin en \u00f6nemlileri kolesterol ve ergesterold\u00fcr.<\/p>\n
\u0130zopren t\u00fcrevleri
\n Ya\u011flar\u0131n bozulmas\u0131 [de\u011fi\u015ftir]Ya\u011flar \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k, su, hava ve baz\u0131 metaller gibi d\u0131\u015f etkenler ve bakteri, maya ve k\u00fcf mantarlar\u0131 gibi mikroorganizmalar\u0131n etkisine kar\u015f\u0131 \u00e7ok duyarl\u0131d\u0131r. Bekletilmeleri s\u0131ras\u0131nda bu etkiler alt\u0131nda ya\u011flar ya\u011f bozulmas\u0131 veya ac\u0131la\u015fma denilen, kimyasal olarak \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015fmelere u\u011frar. Bunun sonucu tat ve koku de\u011fi\u015fmesi olur ve ya\u011f yenilmez duruma gelir. Bu olay ya\u011flar\u0131n hidroliz ve atmosfer oksijeniyle y\u00fckseltgenmesi sonucu de\u011fi\u015fik maddelerin meydana gelmesinden ileri gelir. Bu maddeler serbest ya\u011f asitleri, ketonlar ve aldehitlerdir.<\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n insan v\u00fccudu i\u00e7in \u00f6nemi :Ya\u011flar h\u00fccrede yap\u0131 ve enerji maddesi olarak kullan\u0131l\u0131r. Enerji kayna\u011f\u0131 olarak \u00f6nce karbonhidratlar ikinci derecede ya\u011flar kullan\u0131l\u0131r. Ya\u011flar fazla al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kolayca ya\u011f dokusu i\u00e7inde depolan\u0131r. Deri alt\u0131nda ve i\u00e7 organlar\u0131n \u00e7evresinde depo ya\u011flar, canl\u0131y\u0131 so\u011fuktan, darbelerden korur. Ya\u011flar\u0131n di\u011fer bir \u00f6nemli g\u00f6revi de h\u00fccre zar\u0131n\u0131 olu\u015fturmalar\u0131d\u0131r. \u0130nsan v\u00fccudun \u00e7e\u015fitli yerlerindeki h\u00fccre zarlar\u0131nda %25 ile %75 nispet de bulunabilirler. H\u00fccre zar\u0131na ak\u0131c\u0131l\u0131k ve esneklik kazand\u0131r\u0131rlar. Hidrofobik ve anyonik karakterleri sayesinde baz\u0131 iyon ve polar maddelerin de ge\u00e7i\u015fine engel olurlar. Baz\u0131 ya\u011flar\u0131n bile\u015fiminde v\u00fccut taraf\u0131ndan yap\u0131lamayan b\u00fcy\u00fcme, geli\u015fme ve derinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gerekli olan ya\u011f asidi bulunur.<\/p>\n
V\u00fccutta fazla al\u0131nan karbonhidrat ve proteinler ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek depolan\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 ya\u011fl\u0131 ya da ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilen besinlerde beslenme, damarlarda t\u0131kanmalara yol a\u00e7abilir; bunun sonucunda da kalp hastal\u0131klar\u0131 ve dola\u015f\u0131m bozukluklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilir. Ayr\u0131ca, \u015fi\u015fmanl\u0131\u011fa neden olur.<\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n v\u00fccut \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki g\u00f6revleri :Enerji sa\u011flar. (Karbonhidratlardan sonra ikinci s\u0131rada enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r. Karbonhidratlar\u0131n yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 durumda ya\u011flar enerji sa\u011flamaktad\u0131r.)
\n Ya\u011fda eriyen A, D, E, K vitaminlerinin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.
\n B\u00fcy\u00fcme ve normal metabolik olaylar F..U..C..K gerekli ya\u011f asitlerinin al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n Doyma duyusunun olu\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.
\n Organlar\u0131n \u00e7evresini sararak desteklik yapar ve d\u0131\u015f etkenlere kar\u015f\u0131 korur.
\n V\u00fccuttan \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 \u00f6nler.
\n H\u00fccrenin yap\u0131 maddelerindendir.
\n V\u00fccutta sentezlenemeyen elzem ya\u011f asitleri ya\u011flarla al\u0131n\u0131r.
\n Lipitlerin gebelik, laktasyon (emzirme d\u00f6nemi), d\u0131\u015f ko\u015fullara dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve protein metabolizmas\u0131 \u00fczerine etkileri vard\u0131r.
\n V\u00fccut derisinin esnekli\u011finin korumas\u0131nda etkilidir.
\n Sinir sistemine olumlu etki yapar, sindirim metabolizmas\u0131n\u0131n d\u00fczenli y\u00fcr\u00fcmesini sa\u011flar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnyadaki canl\u0131lardaki temel organik bile\u015fiklerden biri de lipitlerdir. Lipitler oyil ve ya\u011flar olarak ayr\u0131l\u0131r. Ya\u011flar oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131 halde bulunan lipitler, oyiller ise gene oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda s\u0131v\u0131 halde bulunan lipitlerdir. Biyolojik \u00f6nemi olan lipitler ya\u011f asitleri, n\u00f6tr lipitler (trigliserit), fosfolipitler, steroitler vb.dir. Lipitler insan ve hayvanlar\u0131n temel besinleri aras\u0131nda yer al\u0131r. Lipitlerin kimyasal yap\u0131 ve …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4455,4458,4456,6442,2508,6445,2247,4457,6446,4486,6444,2509,2164,4592,6447,6443,2507,2307],"class_list":["post-2592","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aseton","tag-benzen","tag-eter","tag-fosfolipitler","tag-gliserol","tag-hidroksi-yag-asitleri","tag-karbon","tag-kloroform","tag-lipaz","tag-lipit","tag-lipitlerin-cesitleri","tag-lipoproteinler","tag-oksijen","tag-organik-bilesikler","tag-steroidler","tag-steroitler","tag-trigliserit","tag-yag-asitleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2592"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2592\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}