Programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc (PH\u00d6 veya PCD), herhangi bir h\u00fccrenin, h\u00fccre i\u00e7i bir programla \u00f6lmesinin planlamas\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir.
\n Nekrozdan farkl\u0131 olarak, \u00f6len h\u00fccrelerin sonucunda dokuda akut hasarlanma ve enflamasyon yan\u0131t olu\u015fturulmaz. Programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc, genellikle canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 boyunca yarar sa\u011flayan d\u00fczenli bir s\u00fcre\u00e7tir. PH\u00d6, bitkiler ve metazoa gruplar\u0131n\u0131n doku geli\u015fimleri s\u0131ras\u0131nda esasi fonksiyonlar\u0131 sergiler.
\nApoptozis ya da Tip I h\u00fccre-\u00f6l\u00fcm\u00fc
\nOtofajik ya da Tip II h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc (sitoplazmik – h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finin yok edilmesinden \u00f6nce \u00f6zel bir s\u0131rayla b\u00fcy\u00fck vakuollerin organelleri yemesiyle bilinen s\u00fcre\u00e7.)
\nProgramlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bu iki \u015feklinden ba\u015fka yollarda bulunmu\u015ftur. Apotoptik olmayan programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc olarak bilinen (ya da “kaspas-ba\u011f\u0131m\u0131sz programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc” veya “nekroz benzeri programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc”) bu alternatif \u00f6l\u00fcm yollar\u0131 apoptozis gibi etkiliidir, arka planda i\u015flem g\u00f6r\u00fcrler ve PH\u00d6’n\u00fcn ana tiplerini olu\u015ftururlar.
\n Bitki h\u00fccrelerinde k\u0131smen otofajik h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fcne benzer \u015fekilde PH\u00d6 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. PH\u00d6’n\u00fcn baz\u0131 temel \u00f6zellikleri bitkiler ve metazoada b\u00fcy\u00fck oranda korunmu\u015ftur.
\n “Programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc”, 1964’de Lockshin ve Williams taraf\u0131ndan b\u00f6cek dokular\u0131n\u0131n geli\u015fimindeki ili\u015fkilerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ondan sekiz y\u0131l kadar \u00f6nce de apotozis ke\u015ffedilmi\u015ftir. O zamandan bu yana “PH\u00d6”, bu iki terimden daha genel bir kullan\u0131m haline gelmi\u015ftir.
\n PH\u00d6, son zamanlarda gittki\u00e7e artan ilgi ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n konusu olmu\u015ftur. Bu e\u011filim, 2002’de Sydney Brenner (BK), H. Robert Horvitz (USA) ve John E. Sulston (BK)’\u0131n Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc almas\u0131yla da vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bitki Dokular\u0131nda Programlanm\u0131\u015f H\u00fccre \u00d6l\u00fcm\u00fc
\nArabidopsis t\u00fcrlerinde tan\u0131mlanan “APL”, d\u00fczenler vask\u00fcler dokular\u0131 d\u00fczenler Bonke ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, vask\u00fcler bitkilerin uzun mesafeli ta\u015f\u0131ma yapan iki sisteminden biri olan ksilemde, \u00e7e\u015fitli h\u00fccre tiplerinin “h\u00fccre duvarlar\u0131 kal\u0131nl\u0131klar\u0131nda ve programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcmlerinde, d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerin dikkatlice ba\u011flanmas\u0131n\u0131n farkl\u0131l\u0131klar” i\u00e7eridi\u011fini belirtmi\u015flerdir. Yazarlar, bitkilerdeki PH\u00d6 \u00fcr\u00fcnlerinin yap\u0131sal \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu\u011funu da vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.
\n PH\u00d6’n\u00fcn temel morfolojik ve biyokimyasal \u00f6zellikleri, bitkiler ve hayvanlar aleminde korunmu\u015ftur.
\n Bitki h\u00fccrelerin spesifik \u00e7e\u015fitleri e\u015fsiz h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc programlar\u0131n\u0131 her nas\u0131lsa ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131 not d\u00fc\u015fmek gerekir. Hayvan apotozisiyle birlikte bunlar yayg\u0131n \u00f6zelliklerdir -\u00f6rne\u011fin \u00e7ekirdek DNA’s\u0131 degredasyonu- fakat bitkiler ksilemin trakeid elemanlar\u0131ndaki vakuol\u00fcn \u00e7\u00f6kmesiyle tetiklenen h\u00fccre \u00e7ekirde\u011fi degredasyonu gibi kendi \u00f6zelliklerine sahiplerdir.
\n Oxford \u00dcniversitesinden bitki bilimciler, Janneke Balk ve Christopher J. Leaver, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi bitkisinin h\u00fccrelerindeki mitokondriyal genomdaki mutasyona ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n\u0131n sonucu olarak mitokondrinin vask\u00fcler bitkilerin ve di\u011fer \u00f6karyotik h\u00fccrelerin PH\u00d6’de temel rol oynad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Polenlerde Kendini D\u00f6llenmenin PH\u00d6 ile \u00d6nlenmesi
\n Polenizasyon s\u0131ras\u0131nda bitkiler kendilerini d\u00f6llemenin engellenmesinde \u00f6nemli bir anlam\u0131 olan “kendiyle uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131” (SI) y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. Gelincik bitkisi \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar polenlerin bulundu\u011fu yer olan pistillerdeki proteinlerin polenle etkile\u015fti\u011fini ve \u00f6rne\u011fin kendi poleniyle uyu\u015fmazl\u0131kta PH\u00d6’n\u00fc tetikledi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Steven G. Thomas ve Veronica E. Franklin-Tong bir de, PH\u00d6’ce izlenen polen t\u00fcp\u00fc geli\u015fiminin h\u0131zl\u0131 inhibisyonunun yan\u0131t gerektirdi\u011fini de bulmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Mycetozoa’da Programlanm\u0131\u015f H\u00fccre \u00d6l\u00fcm\u00fc
\n Sosyal tabaka k\u00fcf\u00fc Dictyostelium discoideum e\u011fer unisel\u00fcler formundaysa avc\u0131 amipe benzer bir davran\u0131\u015f sergilerken, gelecek nesili verecek olan sporlar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131t\u0131rken hareketli bir s\u00fcm\u00fckl\u00fcb\u00f6ce\u011fe benzer bir \u00f6zellik sergiler.
\n Bitkinin \u00f6l\u00fc h\u00fccrelerden olu\u015fan sap\u0131, bir \u00e7e\u015fit PH\u00d6 olan otofajik h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn baz\u0131 \u00f6zelliklerini payla\u015f\u0131r: h\u00fccrelerin i\u00e7ide olu\u015fan b\u00fcy\u00fck vakuoller, kromatin yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n bir a\u015famas\u0131 fakat DNA’n\u0131n hi\u00e7 par\u00e7alanmamas\u0131. \u00d6l\u00fc h\u00fccrelerce b\u0131rak\u0131lan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n yap\u0131sal rol\u00fc bitki dokusundaki PH\u00d6’nin \u00fcr\u00fcnlerini an\u0131msat\u0131r.
\nD. discoideum, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden milyonlarca y\u0131l \u00f6nce \u00f6karyotik atalar\u0131ndan meydana gelen olas\u0131 bir dal\u0131n par\u00e7as\u0131 olan s\u0131va\u015f\u0131k bir k\u00fcft\u00fcr. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, onlar ye\u015fil bitkilerin, mantarlar\u0131n ve hayvanlar\u0131n atalar\u0131ndan sonra farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Fakat evrim a\u011fac\u0131ndaki yerlerine g\u00f6re ger\u00e7ek \u015fudur; PH\u00d6 basit\u00e7e D. discoideumun 6. kromozomumda saklan\u0131p, ona ek bir anlam katar: apoptozisin \u00f6zelliklerinden olan kaspaslara ba\u011f\u0131ml\u0131 olmayan geli\u015fimsel PH\u00d6 yolunun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin verir. <\/p>\n
PH\u00d6’n\u00fcn Evrimsel K\u00f6keni
\n Biyologlar uzun zaman mitokondrinin daha b\u00fcy\u00fck \u00f6karyotik h\u00fccrelerden endobiyontlar\u0131 da kapsayan bakterilerden k\u00f6kenlendi\u011finden \u015f\u00fcphelendiler. Lynn Margulis 1967’de bu teorinin kazanan\u0131 oldu, ger\u00e7ek d\u00fcnyaca kabul edildi. Bu teorinin inand\u0131r\u0131c\u0131 olay\u0131, mitokondrinin kendi DNA’s\u0131na sahip olmas\u0131 ve genler ve replikasyon ayg\u0131tlar\u0131yla donat\u0131lmas\u0131 ger\u00e7e\u011finde yatar. Bu evrimsel ad\u0131m, enerji \u00fcreten bakterileri yutmaya ba\u015fayan ilkel \u00f6karyotikler i\u00e7in daha riskli ve z\u0131t olarak proto-\u00f6karyotik konaklar\u0131na sald\u0131rmalar\u0131ya ba\u015flayan mitokondrilerin atalar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok tehlikeli olacakt\u0131r. Bu, insan beyaz kan h\u00fccreleri ve bakteriler aras\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala devam eder. Zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda, sald\u0131rgan bakteriler beyaz kan h\u00fccrelerince yokedilir, bununla beraber; prokaryotlar\u0131n hasarlanmas\u0131 sonucu enfeksiyon diye bilinen sonu\u00e7la bilinen kimyasal sava\u015f i\u00e7in \u00e7ok da ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011fildir. Bu nadir evrimsel olaylardan birini g\u00fcm\u00fcn\u00fczden yakla\u015f\u0131k 2 milyon y\u0131l \u00f6nce kesin \u00f6karyotlar ve sadece varolmay\u0131p, enerji \u00fcreten fakat simbiyozimden kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yarar sa\u011flayan prokaryotlar i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn yapar. Mitokondriye sahip \u00f6karyotik h\u00fccreler \u00f6l\u00fcmle ya\u015fam aras\u0131nda bir \u00e7izgide canl\u0131 tutulur, \u00e7\u00fcnk\u00fc mitokondri kendi h\u00fccre intihar\u0131n\u0131 tetikleyebilecek molek\u00fclleri hala i\u00e7ermektedir. Bu s\u00fcre\u00e7 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece programland\u0131\u011f\u0131 zaman yava\u015f olarak geli\u015fir. H\u00fccrelere verilen kesin sinyallerle (kom\u015fulardan uyar\u0131, stres ya da DNA hasar\u0131 gibi) mitokondri biyokimyasal kaskada neden olup, h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tetikleyen kaspas aktivat\u00f6rlerini salar. Bu \u015fekilde, h\u00fccre intihar\u0131 mekanizmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015famlar\u0131m\u0131zda varolan \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc (PH\u00d6 veya PCD), herhangi bir h\u00fccrenin, h\u00fccre i\u00e7i bir programla \u00f6lmesinin planlamas\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. Nekrozdan farkl\u0131 olarak, \u00f6len h\u00fccrelerin sonucunda dokuda akut hasarlanma ve enflamasyon yan\u0131t olu\u015fturulmaz. Programlanm\u0131\u015f h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc, genellikle canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 boyunca yarar sa\u011flayan d\u00fczenli bir s\u00fcre\u00e7tir. PH\u00d6, bitkiler ve metazoa gruplar\u0131n\u0131n doku geli\u015fimleri s\u0131ras\u0131nda esasi fonksiyonlar\u0131 sergiler. Apoptozis ya …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6523,4482,5938,2472,6521,6522,6524,6520,5653],"class_list":["post-2641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-apotozis","tag-biyokimya","tag-biyolog","tag-mantarlar","tag-nekroz","tag-otofajik","tag-polenizasyon","tag-programlanmis-hucre-olumu","tag-prokaryot"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2641"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2641\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}