Kompleman sistem Komplement sistemi veya tamamlay\u0131c\u0131 sistem bir canl\u0131dan patojenlerin temizlenmesine yard\u0131m eden biyokimyasal bir kaskadd\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin bir canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 s\u00fcresindeki gidi\u015flerle de\u011fi\u015fmeyen ve uyum sa\u011flamayan do\u011fu\u015ftan gelen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine ait geni\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. Bununla beraber edinilmi\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemiyle birlikte i\u015fleme konulup eyleme ge\u00e7irilebilir.
\n Kompleman sistem normalde zimogenler diye bilinen dola\u015fan kanda inaktif olan bulunan proteinlerinin k\u00fc\u00e7\u00fck miktar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Baz\u0131 tetikleyiciler taraf\u0131ndan uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sistemdeki proteazlar \u00f6zg\u00fcl proteinlere sitokinleri salmak \u00fczere ayr\u0131l\u0131rlar ve daha ileri ayr\u0131lmalar\u0131 y\u00fckseltecek kaskadlar\u0131 ba\u015flat\u0131rlar. Bu kaskad\u0131n aktivasyonun sonucu h\u00fccre-\u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc y\u00fczey sald\u0131r\u0131 kompleksinin etkinle\u015ftirilmesi ve yan\u0131t\u0131n\u0131n olduk\u00e7a y\u00fckseltilmesidir. Serum proteinleri serozal proteinler ve h\u00fccre y\u00fczeyi proteinlerini kapsayan 20’nin \u00fczerinde protein ve protein par\u00e7alar\u0131 kompleman sistemini d\u00fczenler. Bu proteinler ana olarak karaci\u011fer taraf\u0131ndan sentezlenirler ve kan serumunun globulin y\u00fczdesinde %5’lik bir orana sahiplerdir.
\n \u00dc\u00e7 biyokimyasal yol kompleman sistemini etkinle\u015ftirir:
\nKlasik kompleman yolu
\nAlternatif kompleman yolu
\nMannoz ba\u011flay\u0131c\u0131 lektin yolu
\nKlasik ve alternatif kompleman sistemi yollar\u0131<\/p>\n
Tarih\u00e7e
\n19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru kan serumunun bakterileri \u00f6ld\u00fcrebilme yetene\u011finde bir fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ya da presibinin oldu\u011fu bulundu. 1896’da gen\u00e7 bir Bel\u00e7ika’l\u0131 bilimadam\u0131 Jules Bordet Paris Pasteur Enstit\u00fcs\u00fcnde bu prensibin iki bile\u015fende analiz edildi\u011fini yay\u0131mlad\u0131:
\nBir s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-sabit bile\u015fen
\nBir s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken bile\u015fen (S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken serum \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etkinli\u011fini kaybeden demek.)
\nS\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-sabit bile\u015fen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 \u00f6zg\u00fcl mikroorganizmalara sunulmu\u015f bulunurken s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken bile\u015fen b\u00fct\u00fcn normal serumca sunulan \u00f6zg\u00fcl-olmayan antimikrobiyal aktiviteden sorumlu bulundu. S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken bile\u015fen bizim \u015fu an bahsetti\u011fimiz kompleman yani “tamamlay\u0131c\u0131”yd\u0131.
\n Kompleman (tamamlay\u0131c\u0131) terimi Paul Ehrlich taraf\u0131ndan 1890’lar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru onun b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini teorisinin par\u00e7alar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu teoriye g\u00f6re ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi h\u00fccreleri y\u00fczeylerinde antijenleri tan\u0131yan \u00f6zel resept\u00f6rler (alma\u00e7lar) ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Antijenle ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama s\u0131ras\u0131nda bu resept\u00f6rlerin \u00e7o\u011fu \u015fekillenir ve dola\u015fan kana d\u00f6k\u00fcl\u00fcrlerdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde “antikor”lar olarak isimlendirdi\u011fimiz bu resept\u00f6rler Ehrlich taraf\u0131ndan ba\u011flama kapasitelerinin her ikisini de (\u00f6zg\u00fcl antijeni tan\u0131r ve ba\u011flan\u0131rlar fakat ayr\u0131ca taze serumdaki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken olan antimikrobiyal bile\u015fene de ba\u011flan\u0131rlar) vurgulamak i\u00e7in “ambosept\u00f6rler” olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu y\u00fczden Ehrlich bu s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131-de\u011fi\u015fken bile\u015feni kompleman (tamamlay\u0131c\u0131) olarak nitelendirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc bu; ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin h\u00fccreleri “tamamlayan” kanda bulunan bir \u015feydi.
\n Bordet tamamlay\u0131c\u0131n\u0131n sadece bir tipi oldu\u011funa inan\u0131rken Ehrlich her antijene-\u00f6zg\u00fc ambosept\u00f6r\u00fcn kendine \u00f6zg\u00fcl tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funa inand\u0131.
\n Bu tezatl\u0131k 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda kompleman\u0131n \u00f6zg\u00fcl antikorlarla kombinasyonlarda ya da \u00f6zg\u00fcl-olmayan yollarda rol oynayabilece\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc.
\n Bat\u0131 dillerinde kompleman s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc tamamlay\u0131c\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden bu biyolojik sistemin ad\u0131 da T\u00fcrk\u00e7eye “kompleman sistemi” olarak girmi\u015ftir.<\/p>\n
Bak\u0131\u015f
\n\u00dc\u00e7 yolun hepsi de proteaz C3-konvertaz\u0131n homolog \u015fekillerini \u00fcretir. Alternatif ve mannoz-ba\u011flay\u0131c\u0131 lektin yollar\u0131 C3 hidrolizis ya da antijenlerle antikorlar\u0131n sunumu (\u00f6zg\u00fcl-olmayan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yan\u0131t\u0131) olmaks\u0131z\u0131n etkinle\u015febilirken klasik kompleman sistemi etkinle\u015fme i\u00e7in tipik olarak antikorlara ihtiya\u00e7 duyar.
\n Bu \u00fc\u00e7 yolda da bir C3-konvertaz C3a ve C3b yaratarak ve daha sonraki ayr\u0131lma ve etkinle\u015fme kaskadlar\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131na neden olacak \u015fekilde bile\u015fen C3’e ayr\u0131l\u0131r ve onu etkinle\u015ftirir.
\n C3b opsonizasyonla fagositlerlerce daha b\u00fcy\u00fck internalizasyona \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden patojenlerin y\u00fczeyine ba\u011flan\u0131r. C5a yang\u0131ya h\u00fccrelerin toplanmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olan \u00f6nemli bir kemokindir. C3a ve C5a’n\u0131n her ikisi de anaflatoksin etkisine sahiplerdir damar ge\u00e7irgenli\u011fini ve d\u00fcz kas yo\u011funlu\u011funu artt\u0131rma kadar mast h\u00fccrelerinin degran\u00fclasyonunu do\u011frudan tetiklerler. C5b C5b’in C6 C7 C8 ve polimerik C9 i\u00e7eren MAC ile sonu\u00e7lanan y\u00fczey sald\u0131r\u0131 kompleksini ba\u015flat\u0131r.
\n MAC kompleman kaskadad\u0131n sitolitik son \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr hedef h\u00fccrenin ozmotik lizisine neden olan bir transmembran kanal\u0131 olarak \u015fekillenir. Kupffer h\u00fccreleri ve di\u011fer makrofaj h\u00fccre tipleri tamamlay\u0131c\u0131-kapl\u0131 patojenlerin temizlenmesine yard\u0131mc\u0131 olurlar. Do\u011fu\u015ftan gelen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin par\u00e7as\u0131 olarak kompleman kaskad\u0131n elementleri omurgal\u0131lardan daha ilkel canl\u0131larda da bulunabilir en yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ilkel atnal\u0131 yengeci t\u00fcrleri sistemin \u00f6nceleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden daha gerilerde olabildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
1. Klasik Kompleman Yolu<\/p>\n
Klasik kompleman sistemi C1 kompleksinin (bir C1q ve iki C1r ve C1s molek\u00fcl\u00fc i\u00e7erir) etkinle\u015fmesiyle ve\/veya C1q’nun M ve G s\u0131n\u0131f\u0131ndan antijenlerle kompleks yapm\u0131\u015f (IgM’nin bir molek\u00fcl\u00fc yolu ba\u015flatmaya yeterlidir) antikorlara ba\u011flanmas\u0131yla tetiklenir. IgG (daha \u00e7ok molek\u00fcle ihtiya\u00e7 duymas\u0131 ya da C10 kompleksiyle do\u011frudan patojenin y\u00fczeyine ba\u011flanmas\u0131yla) en az etkilidir. Bu ba\u011flanma C1q molek\u00fcl\u00fcnde iki C1r (bir serin proteaz) molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn etkile\u015ftirilmesinde \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden konformasyonal de\u011fi\u015fikliklere liderlik eder. B\u00f6ylece bunlar C1s’e (ba\u015fka bir serin proteaz) ayr\u0131l\u0131rlar. C1-kompleksi C4’\u00fc bu halde ba\u011flar ve daha sonra C2 (C2’y\u0131 \u00fcretir ve asl\u0131nda C2b olarak adland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc “b”ler geleneksel olarak daha b\u00fcy\u00fck par\u00e7al\u0131 \u00fcr\u00fcnlerdir) ve C4’e ayr\u0131r\u0131r.
\n C1r ve C1s’nin uyar\u0131lmas\u0131 C1-inhibit\u00f6r\u00fcnce kontrol edilir. C4b ve C2a klasik yolu \u015fekillendirmek i\u00e7in C3-konvertazla (lektin yolu etkinle\u015ftirilmesinde \u015fekillenen C4b2a kompleksi C3-konvertaz\u0131n ayn\u0131s\u0131d\u0131r) ba\u011flar. C3-konvertaz\u0131n \u00fcretimi C3’\u00fcn C3a ve C3b’ye ayr\u0131lmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck eder; C3b; C2a’ya ve C4b’ye (C3 konvertaz) C5 konvertaz\u0131 yapmak \u00fczere kat\u0131l\u0131r.
\n C3-konvertaz eritrosit membranlar\u0131n\u0131 bir GPI \u00e7engeliyle ba\u011flayan DAF (bozulma h\u0131zland\u0131rma fakt\u00f6r\u00fc) ile bozulur.<\/p>\n
2. Alternatif Kompleman Yolu<\/p>\n
Alternatif kompleman yolu patojenin y\u00fczeyinde do\u011frudan bulunan C3 hidrolizis ile tetiklenir. Bu di\u011fer yollardaki patojen-ba\u011flay\u0131c\u0131 protein gibi g\u00fcven vermez. Alternatif kompleman yolunda C3 proteini karaci\u011fer taraf\u0131ndan \u00fcretilir ve kandaki enzimlerle C3a ve C3b’ye ayr\u0131l\u0131r. E\u011fer kanda hi\u00e7 patojen yoksa C3a ve C3b proteini par\u00e7alar\u0131 etkinliklerini yitirir. Bununla beraber e\u011fer bir patojenin yak\u0131nlar\u0131ndaysa C3b’nin baz\u0131 par\u00e7alar\u0131 patojenin plazma mambran\u0131na ba\u011flan\u0131r. Bundan sonra kompleman fakt\u00f6r B ba\u011flanacakt\u0131r. Bu kompleks fakt\u00f6r D ile Ba’ya ve alternatif yolla C3-konvertaz ile Bb’ye ayr\u0131lacakt\u0131r. Bundan sonra patojenin y\u00fczeyini “kancalam\u0131\u015f” C3bBb kompleksi bir elektrikli testere gibi rol al\u0131p patojendeki kancal\u0131 C3bBb say\u0131s\u0131n\u0131 olumlu etkileyecek olan kandaki C3’\u00fcn C3a ve C3b’ye hidrolizini katalizler. C3’\u00fcn hidrolizinden sonra C3b kompleksi C5’i C5a ve C5b’ye ayr\u0131lacak olan C3bBbC3b’ye karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131r (d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr). C5a ve C3a’n\u0131n mast h\u00fccresi degran\u00fclasyonunu tetikledi\u011fi bilinir. C5b ile C6 C7 C8 ve C9 (C5b6789) kompleksi ayr\u0131ca MAC olarak bilinen h\u00fccre zar\u0131 aras\u0131nda bulunan y\u00fczey sald\u0131r\u0131 kompleksini \u015fekillendirmek \u00fczere karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131r ve h\u00fccre lizisini ba\u015flat\u0131r.<\/p>\n
3. Lektin Yolu (MBL – MASP)
\nLektin yolu klasik yola homologdur fakat opsoninle mannoz-ba\u011flay\u0131c\u0131 lektin (MBL) ve fikolinler C1q yerinedir. MBL-ili\u015fkili serin proteazlar\u0131 etkinle\u015ftiren MASP-1 ve MASP-2 (ayr\u0131 ayr\u0131 C1r ve C1s’ye benzeyen) C4’\u00fc C4a ve C4b’ye ve C2’yi C2a ve C2b’ye ayr\u0131abilen mannoz-ba\u011flay\u0131c\u0131 lektinin patojenin y\u00fczeyindeki mannoz art\u0131klar\u0131na ba\u011flanmas\u0131yla bu yol etkinle\u015ftirilir.
\n C4b ve C2a o zaman birlikte C3-konvertaz\u0131 \u015fekillendirmek i\u00e7in klasik yolda oldu\u011fu gibi ba\u011flar. Fikolinler MBL ile homologdur ve MASP arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla benzer fonksiyonlardad\u0131r. Omurgas\u0131zlarda edinilmi\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi olmaks\u0131z\u0131n fikolinler geni\u015fletilmi\u015f ve onlar\u0131n ba\u011flama \u00f6zg\u00fcll\u00fckleri patojene \u00f6zg\u00fc olmayan molek\u00fclleri tan\u0131ma zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 telafi etmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir. <\/p>\n
Kompleman Sisteminin D\u00fczenlenmesi
\nKompleman sistemi a\u015f\u0131r\u0131 derecede harap olmu\u015f ev sahibinin dokular\u0131nda etkilenle\u015ftirilmesiye olduk\u00e7a d\u00fczenlenebilme potansiyeline sahiptir. Kompleman sistemi daha fazla konsantrasyonlarda bulunduklar\u0131 kan plazmas\u0131ndan sal\u0131nan kompleman kontrol proteinleri taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir. Baz\u0131 kompleman kontrol proteinleri kompleman taraf\u0131ndan hedeflenen kendini-sunan h\u00fccrelerin y\u00fczeylerinden sal\u0131n\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin; y\u00fczey sal\u0131d\u0131r\u0131 kompleksinin \u015fekillenmesi s\u0131ras\u0131nda C9 polimerizasyonun bask\u0131layan CD59.<\/p>\n
Hastal\u0131klardaki Rol\u00fc
\n Kompleman sisteminin bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k bile\u015feni olarak Barraquer-Simons sendromu ast\u0131m lupus erythematosus glomerulonefrit artritin \u00e7e\u015fitli \u015fekilleri otoimm\u00fcn kalp hastal\u0131klar\u0131 multipl skleroz enflamasyonlu ba\u011f\u0131rsak hastal\u0131\u011f\u0131 ve iskemia-reperfusyon yaralanmalar\u0131 gibi baz\u0131 hastal\u0131klarda rol ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Kompleman sistemi ayr\u0131ca gittik\u00e7e artarak Alzheimer gibi merkezi sinir sistemi hastal\u0131klar\u0131yla ve di\u011fer n\u00f6rodejeneratif \u015fartlarla da ili\u015fkilendirilmektedir. Terminal yollar\u0131n yetmezlikleri otoimm\u00fcn hastal\u0131klarda ve menejit gibi enfeksiyonlar\u0131n her ikisinde de Gram negatif bakterilere sald\u0131rmada rol alan C56789 kompleksinin rol\u00fcyle ili\u015fkilidir. Kompleman sisteminin d\u00fczenleyicileri fakt\u00f6r H ve y\u00fczey kofakt\u00f6r proteinindeki mutasyonlar atipik hemolitik \u00fcremi sendromuyla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Bundan ba\u015fka yayg\u0131n olan fakt\u00f6r H’deki (Y402H) tek n\u00fckleotidli polimorfizim yayg\u0131n g\u00f6z hastal\u0131\u011f\u0131 (ya\u015fa ba\u011fl\u0131 mak\u00fcler dejenerasyon) ile ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Bu bozukluklar\u0131n hepsi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ev sahibinin y\u00fczeylerindeki hatal\u0131 kompleman etkinle\u015fmeyle ili\u015fkilendirilmektedir.
\n Ge\u00e7mi\u015f ara\u015ft\u0131rmalar HIV\/AIDS s\u0131ras\u0131nda kompleman sisteminin v\u00fccudu daha \u00e7ok hasarlad\u0131\u011f\u0131 maniplasyonlar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Biyokimyasal kaskad reaksiyonlardan birinin \u00fcr\u00fcnlerinin gelecek reaksiyonlarda yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimyasal reaksiyonlar dizisine verilen add\u0131r.
\nBiyokimyada baz\u0131 \u00f6nemli biyokimyasal kaskad tepkimeleri vard\u0131r \u00f6rne\u011fin; koag\u00fclasyon kaskad\u0131 gibi enzimatik kaskadlar kompleman sistemi ve sinyal iletimi kaskadlar\u0131 gibi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kompleman sistem Komplement sistemi veya tamamlay\u0131c\u0131 sistem bir canl\u0131dan patojenlerin temizlenmesine yard\u0131m eden biyokimyasal bir kaskadd\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin bir canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 s\u00fcresindeki gidi\u015flerle de\u011fi\u015fmeyen ve uyum sa\u011flamayan do\u011fu\u015ftan gelen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine ait geni\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. Bununla beraber edinilmi\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemiyle birlikte i\u015fleme konulup eyleme ge\u00e7irilebilir. Kompleman sistem normalde zimogenler diye bilinen dola\u015fan kanda inaktif olan bulunan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4482,6541,6543,6536,6539,6542,6540,6538,2303,6537],"class_list":["post-2647","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-biyokimya","tag-hidrolizis","tag-koagulasyon","tag-kompleman-sistem","tag-kupffer-hucreleri","tag-lektin-yolu","tag-makrofaj","tag-ozmotik-lizisin","tag-protein","tag-zimogen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2647\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}