\u00d6karyotik bir h\u00fccredeki mRNAn\u0131n \u00f6mr\u00fc. RNA h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finde sentezlenir; tamamen i\u015flemden ge\u015ftikten sonra sitoplazmaya ta\u015f\u0131n\u0131r ve ribozomda \u00e7evrime u\u011frar. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn sonunda RNA y\u0131k\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Mesajc\u0131 RNA (mRNA) sentezlenecek bir proteinin amino asit dizisine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kimyasal \u015fifreyi ta\u015f\u0131yan bir molek\u00fcld\u00fcr. mRNA bir DNA kal\u0131ptan transkripsiyon yoluyla sentezlenir ve protein sentez yeri olan ribozomlara protein kodlay\u0131c\u0131 bilgiyi ta\u015f\u0131r. Burada \u00e7evirim (translasyon) s\u00fcreci sonucu RNA polimerindeki bilgi ile bir amino asit polimeri \u00fcretilir. N\u00fckleik asitlerin (mRNA ve DNA) amino asit dizilerine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen b\u00f6lgelerindeki her \u00fc\u00e7 baz proteindeki bir amino asite kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Bu \u00fc\u00e7l\u00fclere kodon denir her biri bir amino asit kodlar biti\u015f kodonu ise protein sentezini durdurur. Bu i\u015flem iki di\u011fer RNA t\u00fcr\u00fcn\u00fc daha gerektirir: ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 RNA (tRNA) kodonun tan\u0131nmas\u0131na arac\u0131l\u0131k eder ve ona kar\u015f\u0131l\u0131k gelen amino asiti getirir; ribozomal RNA (rRNA) ise ribozomdaki protein imalat mekanizmas\u0131n\u0131n kataliz merkezidir.<\/p>\n
Sentez i\u015flem ve fonksiyon
\n1.1 Transkripsiyon
\n1.2 \u00d6karyotik pre-mRNA i\u015flemesi
\n1.2.1 5′ ba\u015fl\u0131k eklemesi
\n1.2.2 U\u00e7birle\u015ftirme
\n1.2.3 Redaksiyon
\n1.2.4 Poliadenilasyon
\n1.3 Ta\u015f\u0131ma
\n1.4 \u00c7evirim
\n 2.Yap\u0131
\n2.1 5′ ba\u015fl\u0131k
\n2.2 Kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lgeler
\n2.3 \u00c7evrilmeyen b\u00f6lgeler
\n2.4 Poli[A] kuyru\u011fu
\n2.5 Monosistronik ve polisistronik mRNA
\n2.6 mRNA daireselle\u015fmesi
\n 3.Y\u0131k\u0131m
\n3.1 Prokaryotic mRNA y\u0131k\u0131m\u0131
\n3.2 \u00d6karyotik mRNA devir h\u0131z\u0131
\n3.3 AU-zengini eleman y\u0131k\u0131m\u0131
\n3.4 Anlams\u0131zl\u0131k arac\u0131l\u0131kl\u0131 y\u0131k\u0131m
\n3.5 K\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fcdaheleci RNA (siRNA)
\n3.6 Mikro RNA (miRNA)
\n3.7 Di\u011fer y\u0131k\u0131m mekanzimalar\u0131<\/p>\n
Sentez \u0130\u015flem ve Fonksiyon
\n Bir mRNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 onun transkripsiyonu ile ba\u015flar ve y\u0131k\u0131m\u0131 ile sona erer. \u00c7evrim ba\u015flamadan evvel bir mRNA molek\u00fcl\u00fc i\u015flenmi\u015f redaksiyona u\u011fram\u0131\u015f ve ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olabilir. \u00d6karyotik mRNA molek\u00fclleri \u00e7o\u011fu zaman kapsaml\u0131 bir i\u015flenme (\u0130ng. procesing) ve ta\u015f\u0131nma gerektirirler prokaryotlar ise bunu gerektirmezler.<\/p>\n
1. Transkripsiyon
\n Transkripsiyon s\u0131ras\u0131nda RNA polimeraz DNA’daki bir gendeki bilgiyi gereken say\u0131da mRNA olarak kopyalar. Bu s\u00fcre\u00e7 \u00f6karyot ve prokaryotlarda birbirine benzer. \u00d6nemli bir fark transkripsiyon s\u0131ras\u0131nda \u00f6karyotik RNA polimeraz\u0131n mRNA i\u015flenme enzimleriyle beraber olmas\u0131d\u0131r \u00f6yle ki transkripsiyon ba\u015flad\u0131ktan sonra i\u015flenme h\u0131zla takip edebilir. K\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olan i\u015flenmemi\u015f veya k\u0131smen i\u015flenmi\u015f \u00fcr\u00fcne pre-mRNA denir; tamamen i\u015flendikten sonra olgun mRNA olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2. \u00d6karyotik Pre-mRNA \u0130\u015flemesi
\n mRNA i\u015flemesi \u00f6karyot prokaryot ve arkeler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u00d6karyotik olmayan mRNA’lar transkripsiyon sonras\u0131nda olgundurlar ve ender durumlar d\u0131\u015f\u0131nda i\u015flenme gerektirmezler. Buna kar\u015f\u0131n \u00f6karyotik pre-mRNA’lar kapsaml\u0131 bir i\u015flenme gerektirirler.
\n2.1. 5′ ba\u015fl\u0131k eklemesi
\n5′ ba\u015fl\u0131k (di\u011fer adlar\u0131yla RNA ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 RNA 7-metilguanozin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 veya RNA m7G ba\u015fl\u0131k) transkripsiyon ba\u015flang\u0131c\u0131ndan hemen sonra bir \u00f6karyotik mRNA’n\u0131n “\u00f6n\u00fcne” yani 5′ ucuna eklenmi\u015f de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f bir guanin bazl\u0131 bir n\u00fckleotittir. 5′ ba\u015fl\u0131k ilk yaz\u0131lm\u0131\u015f n\u00fckleotit ile 5′-5′-trifosfat ba\u011f\u0131 ile ba\u011flanm\u0131\u015f bir u\u00e7 (terminal) 7-metilguanozin kal\u0131nt\u0131s\u0131d\u0131r. mRNA’n\u0131n ribozom taraf\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131 ve RNaz’lardan korunmas\u0131 i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir.
\nBa\u015fl\u0131k eklemesi transkripsiyon e\u015fliklidir ve transkripsiyonla beraber ger\u00e7ekle\u015fir \u00f6yle ki iki s\u00fcre\u00e7 birbirlerine etki ederler. Transkripsiyonun ba\u015flamas\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcre sonra sentezlenmekte olan mRNA’n\u0131n 5′ ucuna RNA polimeraz ile birle\u015fik olan ba\u015fl\u0131k sentezleme kompleksi ba\u011flan\u0131r. Bu enzim kompleksi mRNA ba\u015fl\u0131k eklemesi i\u00e7in gerekli kimyasal ad\u0131mlar\u0131 katalizler. Sentez \u00e7ok ad\u0131ml\u0131 bir tepkimedir.
\n2.2. U\u00e7birle\u015ftirme
\nU\u00e7birle\u015ftirme (\u0130ng. spicing) intron ad\u0131 verilen protein kodlamayan baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n pre-mRNA’dan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 i\u015flemidir; kalan k\u0131s\u0131mlar protein kodlay\u0131c\u0131 dizileri kapsar ve bunlara ekson denir. Bazen pre-mRNA molek\u00fclleri farkl\u0131 \u015fekillerde u\u00e7birle\u015ftirmeye u\u011frayabilirler b\u00f6ylece bir gen birden fazla proteini kodlayabilir. Bu s\u00fcrece alternatif u\u00e7birle\u015ftirme denir. U\u00e7birle\u015ftirme genelde splisozom olarak adland\u0131r\u0131lan bir RNA-protein kompleksi taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirir ama baz\u0131 RNA molek\u00fclleri kendi u\u00e7birle\u015ftirmelerini kendileri katalizleyebilir.
\n2.3. Redaksiyon
\nBaz\u0131 durumlarda bir mRNA’n\u0131n bilgi i\u00e7eri\u011fi onu meydana getiren bazlarda kimyasal de\u011fiklikler sonucu h\u00fccre taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilir. \u0130nsanlarda bunun bir \u00f6rne\u011fi apolipoprotein B mRNA’s\u0131d\u0131r baz\u0131 dokularda dizisi de\u011fi\u015fir (redakte olur) baz\u0131lar\u0131nda ise de\u011fi\u015fmez. Redaksiyon sonucu erken bir durma kodonu yarat\u0131l\u0131r bu da \u00e7evrim sonucu daha k\u0131sa bir protein olu\u015fmas\u0131na neden olur.
\n2.4. Poliadenilasyon
\nPoliadenilasyon bir mRNA molek\u00fcl\u00fcne bir poladenilil par\u00e7as\u0131n\u0131n kovalent ba\u011f ile eklenmesidir. \u00d6karyotik organizmalarda \u00e7o\u011fu mRNA 3′ ucunda poliadenile olur. Poli[A] kuyru\u011fu ve ona ba\u011fl\u0131 olan protein mRNA’n\u0131n ekson\u00fckleazlar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131m\u0131ndan korur. Poliadenilasyon ayr\u0131ca transkripsiyon sonlanmas\u0131 i\u00e7in mRNA’n\u0131n \u00e7ekirdekten ihrac\u0131 ve \u00e7evirim i\u00e7in de \u00f6nemlidir. mRNA prokaryotik organizmlarda da poliadenile olabilir ama bu canl\u0131larda poli[A] kuyru\u011fu ekson\u00fckleotik y\u0131k\u0131m\u0131 engellemek yerine kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.
\n Poliadenilasyon DNA’n\u0131n RNA’ya yaz\u0131l\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve onu hemen takiben olur. Transkripsiyon tamamlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan RNA polimerazla birle\u015fik bir endon\u00fckleaz kompleksi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla mRNA zinciri kesilir. mRNA kesildikten sonra kesim yerindeki serbest 3′ uca yakla\u015f\u0131k 250 adenozin kal\u0131nt\u0131s\u0131 eklenir. Alternatif u\u00e7birle\u015ftirmede oldu\u011fu gibi bir mRNA’n\u0131n birden fazla say\u0131da poliadenilasyon \u00e7e\u015fidi olabilir.<\/p>\n
3. Ta\u015f\u0131ma
\n \u00d6karyotlarla prokaryotlar aras\u0131ndaki bir di\u011fer fark mRNA ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00d6karyotik transkripsiyon ve translasyon h\u00fccre i\u00e7inde farkl\u0131 b\u00f6lmelerde cereyan etti\u011fi i\u00e7in \u00f6karyotik mRNA’n\u0131n h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finden sitoplazmaya ihrac\u0131 gerekmektedir. Olgun mRNA’lar g\u00f6rd\u00fckleri i\u015flemler sayesinde tan\u0131n\u0131rlar ve \u00e7ekirdek g\u00f6zene\u011finden ihra\u00e7 edilirler. N\u00f6ronlarda mRNA’lar soma’dan dendritlere ta\u015f\u0131n\u0131rlar d\u0131\u015f bir uyarman\u0131n ard\u0131ndan orada yerel bir \u00e7evirim olur. \u00c7o\u011fu mesaj ise kendilerini h\u00fccre i\u00e7inde belli konuma hedefleyen “posta kodlar\u0131” ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
4. \u00c7evirim
\n Prokaryotlarda mRNA i\u015flenme ve ta\u015f\u0131nmaya gerek duymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ribozom taraf\u0131ndan \u00e7evrilmeleri transkripsiyon olur olmaz ba\u015flayabilir. Bu y\u00fczden prokaryotik \u00e7evrimin transkripsiyonla e\u015flikli ve “ko-transkripsiyonel” (e\u015f yaz\u0131ml\u0131) oldu\u011fu s\u00f6ylenir.
\n \u0130\u015flenmi\u015f ve sitoplazmaya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f \u00f6karyotik mRNA (yani olgun mRNA) ribozomlar taraf\u0131ndan \u00e7evrime u\u011frayabilir. \u00c7evrim ya sitoplazmada serbest dola\u015fan ribozomlarda olur ya da sinyal tan\u0131ma taneci\u011fi mRNA’y\u0131 endoplazmik retikuluma havale ettikten sonra oradaki ribozomlarda olur. Dolay\u0131s\u0131yla prokaryotlardan farkl\u0131 olarak \u00f6karyotik \u00e7evrim transkripsiyon ile do\u011frudan e\u015flikli de\u011fildir.<\/p>\n
Yap\u0131<\/p>\n
Olgun bir \u00f6karyotik mRNA’n\u0131n yap\u0131s\u0131. Tamamen i\u015flenmi\u015f bir mRNAn\u0131n bir 5′ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 5′ \u00e7evrilmeyen b\u00f6lgesi (5′ UTR) kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lgesi 3′ \u00e7evrilmeyen b\u00f6lgesi (3′ UTR) ve poli[A] zinciri olur.<\/p>\n
1. 5′ ba\u015fl\u0131k
\n 5′ ba\u015fl\u0131k pre-mRNA’n\u0131n “\u00f6n\u00fcne” (5′ ucuna) 5′-5′-trifosfat ba\u011f\u0131 ile eklenmi\u015f de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f bir guanin n\u00fckleotittir. Bu de\u011fi\u015fim mRNA’n\u0131n ribozomar taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131p ba\u011flanmas\u0131 ayr\u0131ca 5′ ekson\u00fckleazlardan korunmas\u0131 i\u00e7in gereklidir. U\u00e7birle\u015ftirme ve ta\u015f\u0131nma gibi ba\u015fka temel s\u00fcre\u00e7ler i\u00e7in de gereklidir.<\/p>\n
2. Kodlay\u0131c\u0131 B\u00f6lgeler
\n Kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lgeler kodonlardan olu\u015fur bunlarda bulunan bilgi de\u015fifre edilip ribozomlar taraf\u0131ndan bir proteine (genelde \u00f6karyotlarda) veya birka\u00e7 proteine (genelde prokaryotlarda) \u00e7evrilir. Kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lgeler bir ba\u015flama kodonu ile ba\u015flar ve bir biti\u015f kodonu ile sona erer. Genelde ba\u015flama kodonu bir AUG \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcd\u00fcr biti\u015f kodonu ise UAA UAG veya UGA’d\u0131r. Kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lge genelde dahil\u00ee baz \u00e7iftleriyle stabilize durumdad\u0131r bu onun y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 engeller. Protein kodlay\u0131c\u0131 olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lgenin baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 pre-mRNA’dad\u00fcznleyici dizi olarak i\u015flev g\u00f6rebilirler \u00f6rne\u011fin eksonik u\u00e7birl\u015ftirme h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 ve eksonik u\u00e7birle\u015firme susturucusu olarak.<\/p>\n
3. \u00c7evrilmeyen B\u00f6lgeler
\n\u00c7evrilmeyen b\u00f6lgeler (yayg\u0131n olarak \u0130ngilizce Untranslated region k\u0131saltmas\u0131 olan UTR olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar) mRNA’n\u0131n ba\u015flama kodonundan evvel ve biti\u015f kodonundan sonra gelen \u00e7evrilmeyen k\u0131s\u0131mlard\u0131r. Bunlar kodlay\u0131c\u0131 b\u00f6lge ile birlikte yaz\u0131l\u0131rlar olgun RNA’da da yer ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in eksonik say\u0131l\u0131rlar. Bu b\u00f6lgelerin gen ifadesinde \u00e7e\u015fitli roller oynad\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir bunlar\u0131n aras\u0131nda mRNA kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (stabilitesi) mRNA konumlanmas\u0131 (lokalizasyonu) ve \u00e7evirim verimlili\u011fi bulunmaktad\u0131r. Bir UTR’nin bu i\u015flevleri yerine getirmesi UTR’de bulunan dizilere ba\u011fl\u0131d\u0131r ve mRNA’lar aras\u0131nda fark edebilir.
\nmRNA’n\u0131n kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 5′ UTR ve\/veya 3′ UTR taraf\u0131ndan belirlenebilmesinin nedeni ribon\u00fckleaz denen RNA y\u0131k\u0131c\u0131 enzimlerin ve yard\u0131mc\u0131 proteinlerinin onlara farkl\u0131 ba\u011flanma afiniteleri g\u00f6stermesidir.
\n\u00c7evirim verimlili\u011fi ve bazen \u00e7evirimin tamemen ketlenmesi (inhibisyonu) UTR’ler taraf\u0131ndan kontrol edilebilir. 3′ veya 5′ UTR’lere ba\u011flanan proteinler ribozomlar\u0131n mRNA’ya ba\u011flanmas\u0131na etki edebilirler. 3′ UTR’ye ba\u011flanan mikroRNA’lar da \u00e7evirim verimlili\u011fini ve mRNA kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyebilir.
\nmRNA’n\u0131n sitoplazmada konumlanmas\u0131n\u0131n 3′ UTR’nin bir i\u015flevi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. H\u00fccrenin belli bir b\u00f6lgesinde gerekli olan proteinler orada sentezlenebilir; b\u00f6yle durumlarda 3′ UTR mRNA’n\u0131n \u00e7evrimi i\u00e7in oraya ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak diziler i\u00e7erebilir.
\n \u00c7evrilmeyen b\u00f6lgelerdeki dizi elemanlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 RNA’ya yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman karakteristik ikincil yap\u0131lar olu\u015ftururlar. Bu yap\u0131sal mRNA elemanlar RNA’n\u0131n d\u00fczenlenmesine yararlar. mRNA elemanlar\u0131n\u0131n bir s\u0131n\u0131f\u0131 riboanahtarlar k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcllere do\u011frudan ba\u011flan\u0131p \u015fekillerini de\u011fi\u015ftirirler bunun sonucu yaz\u0131l\u0131m veya \u00e7evirim h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fir. B\u00f6yle durumlarda d\u00fczenleyici proteinler olaya kar\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mRNA kendi kendini d\u00fczenlemi\u015f olur.<\/p>\n
4. Poli [A] Kuyru\u011fu
\n 3′ poli [A] kuyru\u011fu pre-mRNA’n\u0131n 3′ kuyru\u011funda yer alan \u00e7o\u011fu zaman birka\u00e7 y\u00fcz adenin n\u00fcleotidinden olu\u015fmu\u015f bir zincirdir. Bu kuyruk \u00e7ekirdekten ihrac\u0131 ve \u00e7evirimi sa\u011flar ayr\u0131ca \u00f6karyotlarda mRNA’y\u0131 y\u0131k\u0131mdan korur.<\/p>\n
5. Monosistronik ve Polisistronik mRNA
\n Bir mRNA tek bir proteini kodlamaya yetecek genetik bilgi i\u00e7erirse onun monosistronik oldu\u011fu s\u00f6ylenir. \u00c7o\u011fu \u00f6karyotik mRNA b\u00f6yledir. Buna kar\u015f\u0131n polisistronik mRNA’lar bir ka\u00e7 gene ait bilgiyi ta\u015f\u0131rlar bunlardan birka\u00e7 farkl\u0131 protein kodlar. Bu proteinler \u00e7o\u011fu zaman birbiriyle ili\u015fkili i\u015flevlere sahiptir bir operon olarak yaynyana bulunurlar ve beraber d\u00fczenlenirler. Bakteri ve arkelerde bulunan mRNA’lar\u0131n \u00e7o\u011fu polisistroniktir. Sadece iki protein kodlayan mRNA i\u00e7in disitronik terimi kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
6. mRNA Daireselle\u015fmesi
\n \u00d6karyotlarda ba\u015fl\u0131k ba\u011flay\u0131c\u0131 kompleksi ve poli[A]-ba\u011flay\u0131c\u0131 proteinin birle\u015fmesi sonucu mRNA’lar\u0131n daireselle\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Daireselle\u015fmenin ribozomlar\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flayarak \u00e7evrimin daha verimli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Y\u0131k\u0131m
\n Ayn\u0131 h\u00fccrede farkl\u0131 mRNA’lar\u0131n farkl\u0131 \u00f6m\u00fcrleri (stabiliteleri) vard\u0131r. Bakterilerde mRNA’lar\u0131n \u00f6mr\u00fc birka\u00e7 saniyeden bir saatten fazlaya kadar s\u00fcrebilir; memeli h\u00fccrelerinde mRNA \u00f6m\u00fcrleri birka\u00e7 dakikadan g\u00fcnlere kadar uzanabilir. Bir mRNA’n\u0131n stabilitesi ne kadar y\u00fcksek olursa ondan o kadar daha fazla protein \u00fcretilebilir. mRNA’n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6mr\u00fc h\u00fccrenin de\u011fi\u015fen ihtiya\u00e7lar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak protein sentezini h\u0131zla de\u011fi\u015ftirebilmesini sa\u011flar. Mesajc\u0131 RNA’n\u0131n imhas\u0131na yol a\u00e7an \u00e7e\u015fitli mekanizmalar vard\u0131r baz\u0131lar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1. Prokaryotic mRNA Y\u0131k\u0131m\u0131
\n Prokaryotlardaki mRNA’n\u0131n \u00f6mr\u00fc \u00f6karyotlardakinden genelde \u00e7ok daha k\u0131sad\u0131r. Prokaryotlarda mRNA \u00f6mr\u00fcn\u00fcn d\u00fczenlenmesi \u00f6karyotlardakinden \u00e7ok daha basittir. Prokaryotlarda mesajlar\u0131 h\u0131zla y\u0131kan \u00e7e\u015fitli RNaz’lar vard\u0131r bunlar RNA’n\u0131n dizisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak etkirler. Alternatif olarak uzunlu\u011fu on ila y\u00fczlerce n\u00fckleotit aras\u0131 olan k\u0131sa RNA molek\u00fclleri (sRNA) belli mRNA’lara ba\u011flan\u0131p onlar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na neden olurlar. sRNA’daki t\u00fcmleyici (komplemanter) diziler mRNA’ya ba\u011flanarak iki iplik\u00e7ikli RNA molek\u00fclleri olu\u015ftururlar bunlar baz\u0131 tip RNaz’lara substratt\u0131rlar.
\nYak\u0131n zamanda bakteri mRNA’lar\u0131nda da bir \u00e7e\u015fit 5′ ba\u015fl\u0131k oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. 5′ u\u00e7ta bir trifosfat grubu bulunmaktad\u0131r bundan iki fosfat \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131rsa kalan 5′ monofosfat mRNA RNaz E adl\u0131 ekson\u00fckleaz taraf\u0131ndan par\u00e7alan\u0131r.<\/p>\n
2. \u00d6karyotik mRNA Devir H\u0131z\u0131
\n \u00d6karyotlarda \u00e7evirim ile mRNA y\u0131k\u0131m\u0131 aras\u0131nda bir denge vard\u0131r. Aktif olarak \u00e7evrilmekte olan mesajlara polizomlar \u00f6karyotik ba\u015flama fakt\u00f6rleri (eIF-4E ve eIF-4G) ve poli[A] ba\u011flay\u0131c\u0131 protein ba\u011fl\u0131d\u0131r. eIF-4E ve eIF-4G ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131karma enzimi DCP2’yi bloke eder poli[A] ba\u011flay\u0131c\u0131 protein de eksozom kompleksi bloke ederek mesaj\u0131 korur. G\u0131da yetersizli\u011fi veya viral enfeksiyon durumlar\u0131nda \u00e7evirim aksayabilir ve y\u0131k\u0131m h\u0131zlanabilir. \u00c7evirim ve y\u0131k\u0131m aras\u0131ndaki denge P-cismi ad\u0131 verilen sitoplazmik yap\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7oklu\u011fu ile anla\u015f\u0131labilir. Bir mRNA’n\u0131n her \u00e7evirimi s\u0131ras\u0131nda poli-A kuyru\u011fu ekson\u00fckleazlar taraf\u0131ndan k\u0131salt\u0131l\u0131r. Bunun sonucu olarak mesaj\u0131n dairesel yap\u0131s\u0131 bozulur ve ba\u015fl\u0131k ba\u011flanma yap\u0131s\u0131 destabilize olur. Mesaj sonra eksozom kompleksi veya ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131kartma kompleksi taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece etkin olmayan mesajlar h\u0131zle yok edilir aktif mesajlar ise sa\u011flam kal\u0131r h\u00fccrenin o anda gerek duydu\u011fu mesajlar se\u00e7ime u\u011frar. \u00c7evrimin durmas\u0131 ve mesaj\u0131n y\u0131k\u0131m komplekslerine aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n mekanizmas\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 hen\u00fcz bilinmemektedir.<\/p>\n
3. AU-zengini Eleman Y\u0131k\u0131m\u0131
\n Baz\u0131 memeli mRNA’lar\u0131ndaki AU-zengini elemanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bu dizilere ba\u011flanan proteinlerin etkisi sonucu bu mesajlar\u0131 destabilize eder. AU-zengini elemanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla mRNA’n\u0131n h\u0131zl\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131 t\u00fcm\u00f6r nekroz fakt\u00f6r ve gran\u00fclosit-macrofaj koloni uyar\u0131c\u0131 fakt\u00f6r (GM-CSF) gibi etkili sitokinlerin fazla \u00fcretilmesine engel olan \u00f6nemli bir mekanizmad\u0131r. AU-zengini elemanlar ayr\u0131ca c-Jun ve c-Fos gibi onkogenik transkripsiyon fakt\u00f6rlerini d\u00fczenler. AU-zengini elemanlar\u0131 tan\u0131yan ba\u011flan\u0131c\u0131 proteinler hem eksozom kompleksi hem de ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131karma kompleksi taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131ma \u00f6nayak olur.<\/p>\n
4. Anlams\u0131zl\u0131k Arac\u0131l\u0131kl\u0131 Y\u0131k\u0131m
\n \u00d6karyot mesajlar mesaj i\u00e7inde erken durma kodonlar\u0131na (anlams\u0131z kodonlara) bakan “anlams\u0131zl\u0131k arac\u0131l\u0131kl\u0131 y\u0131k\u0131m” (\u0130ng. nonsense mediated decay) ile denetlenirler. Bu durma kodonlar\u0131 alternatif u\u00e7birle\u015ftirme adaptif imm\u00fcn sistemdeki V(D)J rekombiansyonu DNA’da mutasyonlar transkripsiyon hatalar\u0131 gibi nedenlerle meydana gelebilir. Erken bir biti\u015f kodonunun alg\u0131lanmas\u0131 halinde ya 5 u\u00e7tan ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131karma kompleksi ile ya 3′ u\u00e7tan eksozom ile ya da endon\u00fckleolitik kesme yoluyla y\u0131k\u0131m ile sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n
5. K\u00fc\u00e7\u00fck M\u00fcdaheleci RNA (siRNA)
\n Metazoanlarda Dicer taraf\u0131ndan i\u015flenmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift iplik\u00e7ikli bir RNA t\u00fcr\u00fc RNA uyar\u0131ml\u0131 susturma kompleksi (RNA-induced silencing complex RISC) i\u00e7ine al\u0131n\u0131r. Bu komplekste yer alan bir endon\u00fckleaz bu k\u00fc\u00e7\u00fck RNA ile baz \u00e7ifti kurabilen mRNA’lar\u0131 par\u00e7alar. siRNA \u00e7ift iplik\u00e7ikli RNA vir\u00fcslerine ka\u015f\u0131 bir savunma mekanizmas\u0131d\u0131r. siRNA ayr\u0131ca laboratuvarda h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde genlerin fonksiyonunu bast\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
6. Mikro RNA (miRNA)
\n MikroRNA (MiRNA) mesajc\u0131 RNA’n\u0131n dizisine nerdeyse tam komplemanter olan k\u0131sa RNA’lard\u0131r. miRNA’n\u0131n mRNA’ya ba\u011flanmas\u0131 sonucu mesaj\u0131n \u00e7evrimi bask\u0131lanabilir veya ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131karma kompleksi taraf\u0131nda 5′ ba\u015fl\u0131k \u00e7\u0131kart\u0131labilir. miRNA’n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma mekanzimas\u0131 aktif olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
7. Di\u011fer Y\u0131k\u0131m Mekanzimalar\u0131
\n Mesajlar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na neden olan ba\u015fka mekanizmalar da vard\u0131r bunlar\u0131n aras\u0131nda biti\u015fsiz y\u0131k\u0131m (\u0130ng. Non-stop decay) Piwi-etkile\u015fimli RNA taraf\u0131ndan susturma say\u0131labilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00d6karyotik bir h\u00fccredeki mRNAn\u0131n \u00f6mr\u00fc. RNA h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finde sentezlenir; tamamen i\u015flemden ge\u015ftikten sonra sitoplazmaya ta\u015f\u0131n\u0131r ve ribozomda \u00e7evrime u\u011frar. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn sonunda RNA y\u0131k\u0131l\u0131r. Mesajc\u0131 RNA (mRNA) sentezlenecek bir proteinin amino asit dizisine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kimyasal \u015fifreyi ta\u015f\u0131yan bir molek\u00fcld\u00fcr. mRNA bir DNA kal\u0131ptan transkripsiyon yoluyla sentezlenir ve protein sentez yeri olan ribozomlara protein kodlay\u0131c\u0131 bilgiyi …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2493,6544,6215,2556,6546,5083,2303,6545,2283,6547,5968],"class_list":["post-2651","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amino-asit","tag-mesajci-rna","tag-monofosfat","tag-okaryot","tag-poliadenilasyon","tag-polimer","tag-protein","tag-redaksiyon","tag-ribozom","tag-stabilite","tag-transkripsiyon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2651\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}