Harekete neden olan etkiler insanlar\u0131 uzun s\u00fcre ilgilendirmi\u015f ve bu konuda Galileo ve Newtona dek pek ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar elde edilmemi\u015fti. Galileo\u2019dan \u00f6nce filozoflar, bir cismi devindirebilmek i\u00e7in kesinlikle bir etkinin, yani bir kuvvetin gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmemi\u015fler ve ola\u011fan halde bir cismin durmas\u0131 gerekti\u011fine inanmam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten bir d\u00fczlem \u00fczerinde bir cisim kayd\u0131r\u0131lmak istenirse, cismin k\u0131sa bir s\u00fcre gittikten sonra yava\u015flay\u0131p durdu\u011fu g\u00f6zlenir. Bu g\u00f6zlem d\u0131\u015f bir kuvvet olamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kayman\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini destekler. Galileo yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerde bu inanc\u0131n ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. E\u011fer cisim ve onun \u00fczerinde durdu\u011fu d\u00fczlen p\u00fcr\u00fczs\u00fcz hale getirilirse ve cisim ya\u011flan\u0131rsa, cismin h\u0131z\u0131n\u0131n daha yava\u015f azald\u0131\u011f\u0131 ve cismin daha ileride durdu\u011fu g\u00f6zlenir. Buna g\u00f6re, cismin kaymas\u0131 yava\u015flat\u0131c\u0131, yani b\u00fct\u00fcn s\u00fcrt\u00fcnmeler, ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131rsa, cismin de\u011fi\u015fmez bir h\u0131zla yoluna bir do\u011fru boyunca sonsuza de\u011fin devam sonucu \u00e7\u0131kar. Galileo\u2019nun vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7 bu idi. Ona g\u00f6re, bu cismin h\u0131z\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in bir d\u0131\u015f kuvvet gerekir; ama belli bir h\u0131zda giden cismin h\u0131z\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in bir kuvvete gerek yoktur. Mesela bir sand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczlemde itti\u011fimiz durum i\u00e7in, ellimizin verdi\u011fi itme sand\u0131\u011fa bir h\u0131z kazand\u0131r\u0131r, fakat d\u00fczlem sand\u0131\u011fa bir kuvvet uygulayarak onu yava\u015flat\u0131r ve durdurur. Her iki kuvvette h\u0131zda bir de\u011fi\u015fim, yani bir ivme olu\u015fturur. \u0130\u015fte Galileo\u2019nun buldu\u011fu bu ger\u00e7e\u011fi, Galileo\u2019nun \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn do\u011fan Isaac Newton bir evrensel yasa olarak 1686’da yazd\u0131\u011f\u0131 Principia Mathematica Philosophia Naturalis adl\u0131 kitab\u0131nda ortaya koydu.<\/p>\n
Newton’un birinci yasas\u0131 (Eylemsizlik ilkesi) <\/p>\n
Herhangi bir cisim \u00fczerine bir kuvvet etki etmiyorsa, ya da etki eden kuvvetlerin bile\u015fkesi s\u0131f\u0131rsa, cisim durumunu de\u011fi\u015ftirmez; yani duruyorsa durur, deviniyorsa yani hareket ediyorsa, devinimini bir do\u011fru boyunca devam ettirir.<\/p>\n
a) Duran bir cisme bir kuvvet etki etmedik\u00e7e cisim yine hareketsiz kal\u0131r. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bile\u015fkesi s\u0131f\u0131r (R=0) ise, cisim o anki durumunu korur. Bir cisim i\u00e7in net kuvvet 0 ise ivme a = 0 olur.<\/p>\n
b) Hareketli bir cisme bir kuvvet etki etmezse, cismin h\u0131z\u0131 ve y\u00f6n\u00fc de\u011fi\u015fmez. Cisim hareket ediyorsa d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal yani sabit h\u0131zl\u0131 olarak hareketine devam eder.<\/p>\n
D\u0131\u015far\u0131dan uygulanan bir kuvvetin etkisinde olmayan bir cismin durgun halde kal\u0131r yani hareketsiz olur ya da sabit bir h\u0131zla hareket eder. H\u0131z\u0131n sabit olmas\u0131 do\u011fal olarak ivmenin s\u0131f\u0131r olmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n
Newton\u2019un bu birinci yasas\u0131 g\u00f6zlem \u00e7er\u00e7evelerini de tan\u0131mlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel olarak bir cismin ivmesi, yani h\u0131z\u0131ndaki de\u011fi\u015fim belli bir g\u00f6zlem \u00e7er\u00e7evesine g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Birinci yasaya g\u00f6re cismin \u00e7evresinde ba\u015fka bir cisim yoksa, yani bir cisme belli bir kuvvet etki etmiyorsa, \u00f6yle g\u00f6zlem \u00e7evreleri bulabiliriz ki, cismin bu \u00e7er\u00e7evelerde ivmesi olmas\u0131n. Cisimlerin \u00fczerine etki eden kuvvetlerin olmamas\u0131 durumunda cisimlerin durumlar\u0131n\u0131 korumas\u0131 maddenin bir \u00f6zelli\u011fi olarak al\u0131n\u0131r ve buna eylemsizlik denir. Newton\u2019un birinci yasas\u0131na da \u00e7o\u011fu kez eylemsizlik yasas\u0131 denir ve bunun ge\u00e7erli oldu\u011fu g\u00f6zlem \u00e7er\u00e7evelerine eylemsizlik g\u00f6zlem \u00e7er\u00e7eveleri denir. Bu \u00e7er\u00e7eveler dura\u011fan y\u0131ld\u0131zlara g\u00f6re duran ya da d\u00fczg\u00fcn de\u011fi\u015fmez bir h\u0131zla giden g\u00f6zlem \u00e7er\u00e7eveleridir.<\/p>\n
Newton\u2019un birinci yasas\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bir cismin durmas\u0131 veya de\u011fi\u015fmez bir h\u0131zla gitmesi aras\u0131nda fark yoktur. Buna g\u00f6re, bir eylemsiz \u00e7er\u00e7evede durdu\u011fu g\u00f6zlenen bir cisim, ba\u015fka bir \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131l\u0131nca de\u011fi\u015fmez bir h\u0131zla gider g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Her iki \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re de cismin bir h\u0131z\u0131 yoktur. Her iki \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re de h\u0131z de\u011fi\u015fmez. Buna g\u00f6re her iki \u00e7er\u00e7evedeki g\u00f6zleyici de cismin \u00fczerine bir kuvvet etkidi\u011fi ya da, etki eden kuvvetlerin bile\u015fkesinin s\u0131f\u0131r oldu\u011fu bulunur.<\/p>\n
E\u011fer cisme bir kuvvet etki ediyorsa, ya da etki eden kuvvetlerin bile\u015fkesi s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131ysa, cisim kuvvet y\u00f6n\u00fcnde ya da bile\u015fke kuvvet y\u00f6n\u00fcnde sabit bir ivmeyle hareket edecektir. S\u00f6zkonusu kuvvetle, bu kuvvetin kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ivmenin oran\u0131 sabittir ve bu orana Eylemsizlik K\u00fctlesi denir.<\/p>\n
Form\u00fcl olarak, Eylemsizlik K\u00fctlesi = Kuvvet \/ \u0130vme olacakt\u0131r.<\/p>\n
Newton’un ikinci yasas\u0131 <\/p>\n
Birinci yasadan biliyoruz ki, kuvvet olmad\u0131\u011f\u0131nda cismin h\u0131z\u0131nda bir de\u011fi\u015fim, yani ivme s\u00f6z konusu de\u011fildir. O halde kuvvet oldu\u011funda, bir ivme yani bir h\u0131z de\u011fi\u015fimi olmal\u0131d\u0131r. Kuvvet ile ivme aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 bulabilmek i\u00e7in, \u00f6nce ayn\u0131 bir cisme de\u011fi\u015fik \u015fiddet ve do\u011frultuda kuvvet uygulan\u0131p F ve a \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcrse, sonrada farkl\u0131 cisimlerle ayn\u0131 \u00f6l\u00e7meler yap\u0131l\u0131rsa \u015fu sonu\u00e7lar elde edilir:<\/p>\n
1) B\u00fct\u00fcn durumlarda ivmenin do\u011frultusu ile kuvvetin do\u011frultusu ayn\u0131d\u0131r. Bu sonu\u00e7, cisim ba\u015flang\u0131\u00e7ta durgunda olsa, herhangi bir h\u0131zla belli do\u011frultuda gitse de do\u011frudur.<\/p>\n
2) Belli bir cisim i\u00e7in kuvvetin \u015fiddetinin, ivmenin de\u011ferine oran\u0131 de\u011fi\u015fmez kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
F\/a=sabit<\/p>\n
F = m a e\u015fitli\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi k\u00fctle, uygulanan kuvvete kar\u015f\u0131 cismin kazanaca\u011f\u0131 ivmeye kar\u015f\u0131 koyan bir nicelik olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yani, ayn\u0131 bir kuvvetle k\u00fctlesi k\u00fc\u00e7\u00fck olan bir cisim daha b\u00fcy\u00fck bir ivme, k\u00fctlesi b\u00fcy\u00fck olan bir cisim ise daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir ivme kazan\u0131r. S\u00f6zgelimi duran ya da hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyen bir h\u0131zla giden otomobilin (~ 1500 kg) h\u0131z\u0131nda, saniyede 5 m\/s lik bir h\u0131z de\u011fi\u015fimi sa\u011flayabilmek i\u00e7in 7500 N luk bir kuvvet gerekirken, ayn\u0131 h\u0131z de\u011fi\u015fimini bir kamyonda (~2000 kg) sa\u011flayabilmek i\u00e7in 10000 N luk bir kuvvet gerekir. Bu y\u00f6n\u00fcyle k\u00fctle, devinime kar\u015f\u0131 koyan bir niceliktir; ba\u015fka bir deyimle, \u00f6telenme devinimindeki de\u011fi\u015fime kar\u015f\u0131 koyar. Bu a\u00e7\u0131dan k\u00fctleye, \u00f6teleme eylemsizli\u011fi de denir.<\/p>\n
Newton\u2019un ikinci yasas\u0131 olarak bilinen F = m . a e\u015fitli\u011fi vekt\u00f6rel bir e\u015fitliktir. Bir cisme ayn\u0131 anda \u00e7e\u015fitli do\u011frultularda, \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde bir\u00e7ok kuvvet etki etti\u011finden, cisim bunlar\u0131n bile\u015fkesi y\u00f6n\u00fcnde bir ivme kazan\u0131r.<\/p>\n
Devinim tek boyutta ise bu durumda kuvvetler de tek do\u011frultuda olaca\u011f\u0131ndan, kuvvetlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin cebirsel toplam\u0131n\u0131n k\u00fctleye oran\u0131, ivmenin de\u011ferini verir. Devinim iki boyutta ise bu durumda kuvvetlerin x,y bile\u015fenleri bulunur, bunlar\u0131n cebirsel toplam\u0131n\u0131n k\u00fctleye b\u00f6l\u00fcm\u00fc o y\u00f6ndeki ivme bile\u015feninin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc verir.<\/p>\n
* \u0130vme uygulanan kuvvetle do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r ve kuvvet y\u00f6n\u00fcndedir.
\n * Cismin momentumunda zamana g\u00f6re de\u011fi\u015fiminin oran\u0131, cisme etkiyen kuvvetle do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Newton’un \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yasas\u0131 (Etki-tepki ilkesi) <\/p>\n
G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda bir cisme bir kuvvet uygulanmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda, onun herhangi bir yolla itilmesi ya da \u00e7ekilmesi akl\u0131m\u0131za gelir. S\u00f6zgelimi as\u0131l\u0131 bir m\u0131knat\u0131s \u00e7ubu\u011funu yakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ayn\u0131 cins kutuplar kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011finde, as\u0131l\u0131 m\u0131knat\u0131s\u0131n bizde uzakla\u015facak y\u00f6nde gitti\u011fini; z\u0131t cins kutuplar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi durumunda as\u0131l\u0131 olan m\u0131knat\u0131s\u0131n bize do\u011fru geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Her iki durum i\u00e7in elimizdeki m\u0131knat\u0131s\u0131n, as\u0131l\u0131 olan m\u0131knat\u0131sa bir kuvvet uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun sonucu olarak as\u0131l\u0131 m\u0131knat\u0131s\u0131n devinime (harekete) ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleriz. Bunun yan\u0131nda, elimizde tuttu\u011fumuz m\u0131knat\u0131s\u0131n da, di\u011fer m\u0131knat\u0131sa yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken \u00e7ekilip itildi\u011fini hissederiz.<\/p>\n
Do\u011fadaki b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ek kuvvetler \u00e7evreyle etkile\u015fme sonucu olu\u015furlar. Bir cisim di\u011fer bir cisme bir kuvvetle etki etti\u011finde, di\u011fer cisim de bu cisme bir kuvvet uygular. Buna ek olarak bu kuvvetlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri e\u015fit, y\u00f6nleri z\u0131tt\u0131r. Bu durumda, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f tek bir kuvvetten s\u00f6z edilemez. \u0130ki cisim aras\u0131ndaki etkile\u015fimde bu kuvvetlerden birine \u00abetki\u00bb di\u011ferine \u00abtepki\u00bb kuvveti denir. Ba\u015fka bir deyimle,kuvvetlerden birisi \u00abetki\u00bb olarak al\u0131n\u0131rsa, di\u011feri birinciye kar\u015f\u0131 \u00abtepki\u00bb olarak al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
1. Herhangi bir etkiye kar\u015f\u0131 her zaman bir tepki vard\u0131r ya da iki cismin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkisi daima e\u015fit, fakat z\u0131t \u00f6zelliklidir.
\n 2. \u0130ki cisim aras\u0131nda olu\u015fan etkile\u015fmede F kuvveti, ikincinin birinciye etkidi\u011fi F kuvvetine e\u015fit fakat z\u0131t y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Harekete neden olan etkiler insanlar\u0131 uzun s\u00fcre ilgilendirmi\u015f ve bu konuda Galileo ve Newtona dek pek ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar elde edilmemi\u015fti. Galileo\u2019dan \u00f6nce filozoflar, bir cismi devindirebilmek i\u00e7in kesinlikle bir etkinin, yani bir kuvvetin gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmemi\u015fler ve ola\u011fan halde bir cismin durmas\u0131 gerekti\u011fine inanmam\u0131\u015flard\u0131. Ger\u00e7ekten bir d\u00fczlem \u00fczerinde bir cisim kayd\u0131r\u0131lmak istenirse, cismin k\u0131sa bir …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6724,3511,2753,2160,6723],"class_list":["post-2712","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-eylemsizlik-kutlesi","tag-galileo","tag-ivme","tag-newton","tag-newton-hareket-yasalari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2712"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2712\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}