G\u00f6ky\u00fcz\u00fc binlerce y\u0131ld\u0131r tutkunu oldu\u011fu muz ve anlayabilmek u\u011frunu b\u00fcy\u00fck gayretler sarfetti\u011fimiz meraklar\u0131m\u0131z\u0131n bas\u0131nda gelir, insano\u011flu, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcndeki o sonsuz ve bir o kadar da gizemli uzay\u0131 tan\u0131yabilmek i\u00e7in elinden gelen t\u00fcm imkanlar\u0131 seferber etmi\u015f, geli\u015ftirdi\u011fi d\u00fcrb\u00fcnlerle, teleskoplarla, uydularla uzay\u0131n derinliklerinde ne olup bitti\u011finden haberdar olmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 s\u00fcresince, evrendeki konumunun ne oldu\u011fu konusunda bir karara varabilmi\u015f, bunun yan\u0131nda gittik\u00e7e artan yeni sorunlarla kar\u015f\u0131 kars\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Bug\u00fcn, art\u0131k devasa bir evrende herhangi birinden pek farkl\u0131 olmayan bir galakside ve k\u00fc\u00e7\u00fck say\u0131labilecek bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7evresinde hayat\u0131m\u0131z\u0131 devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyoruz. Yine sunun da fark\u0131nday\u0131z ki, en geli\u015fmi\u015f aletlerimizle ancak uzay\u0131n \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc izleyebiliyoruz. Fakat buna ra\u011fmen, evrende bulunan maddenin yo\u011funlu\u011fu, kainat\u0131n ve d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ya\u015f\u0131, big-bang’le evrenin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu gibi bir\u00e7ok kozmolojik sorunu a\u00e7\u0131klayabilecek derecede fikir sahibiyiz. <\/p>\n
Evrendeki olaylar\u0131, zaman zaman g\u00f6zlemlerimizden hareketle bazen de ortaya att\u0131\u011f\u0131m\u0131z kuramlarla a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Bu durumda, evrende olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimiz bir tak\u0131m sonu\u00e7lara da varabiliriz. \u0130\u015fte karadelikler de varl\u0131\u011f\u0131 konusunda hi\u00e7bir \u015fey bilinmeden, b\u00fct\u00fcn matematiksel a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ve teorileri elde edilmi\u015f nadir konulardan biridir. <\/p>\n
\u0130lk defa 1969’da Amerikal\u0131 J. Wheeler taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lan karadelikler sonsuz yo\u011funlukta madde ta\u015f\u0131yabilen g\u00f6k cisimleridir. G\u00fcne\u015f’ten y\u00fczlerce kere daha b\u00fcy\u00fck olan y\u0131ld\u0131zlar, ya\u015famlar\u0131n\u0131n sonunda o kadar k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrler ki bir nokta kadar boyutsuz, hacimsiz bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnebilirler. \u00d6yle ki, bu yap\u0131dan bir \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 kadar almaya kalksan\u0131z: tonlarca maddeyi ta\u015f\u0131man\u0131z gerekir. Bu yo\u011fun ve kavran\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 olu\u015fumlar, karadeliklere \u00e7ok yo\u011fun ve etkili bir \u00e7ekim alan\u0131 kazand\u0131r\u0131r. Nitekim, A.Einstein’\u0131n \u00f6zel relativite teorisinde belirtti\u011fi “evrendeki en y\u00fcksek h\u0131za sahip \u0131\u015f\u0131k” bile karadeliklerin yeterince yak\u0131n\u0131na geldi\u011finde bu g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fctle \u00e7ekimine yenilerek, karadelikler taraf\u0131ndan yutulur. VVheeler, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, \u00fczerine gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yutabildi-\u011finden dolay\u0131 karadeliklere bu ismi vermi\u015fti. <\/p>\n
Karadeliklerin g\u00f6zlemlenmesi <\/p>\n
Karadelikler, \u00fczerlerine gelen her maddeyi ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kolayca emebildiklerinden dolay\u0131 hi\u00e7bir zaman do\u011frudan g\u00f6zlenemezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bir cismi g\u00f6rebilmemiz \u0130\u00e7in, ancak ondan bize \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n gelmesi gerekir. Bir karadelik ise, uzaydaki gaz ve tozlar\u0131 toplarken \u00e7evresindeki uzayda bir tak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yapar. \u0130ste. onlar\u0131 bu etkilerinden yararlanarak, dolayl\u0131 yoldan g\u00f6zleyebiliriz. <\/p>\n
Karadeliklerin g\u00f6zlemlenebilirle y\u00f6ntemlerinden biri, \u00e7evresinde yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ekimsel alandan ge\u00e7en \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, sapmas\u0131n\u0131n \u00d6l\u00e7\u00fclmesidir. Kuvvetli \u00e7ekim alanlar\u0131ndan gecen \u0131\u015f\u0131k \u0131s\u0131nlar\u0131, bildi\u011fimiz do\u011frusal yolundan sapar. Bu ilke. ger\u00e7ekte y\u0131ld\u0131z, gezegen, nebula gibi uzayda bulunan b\u00fcy\u00fck k\u00fctlelerin, bulunduklar\u0131 yerlerde k\u00fctlelerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re. g\u00f6remedi\u011fimiz ancak teorik ve deneysel olarak bilinen e\u011frilikler, \u00e7ukurluklar olu\u015fturmas\u0131ndan ileri gelir, S\u00f6zgelimi. G\u00fcne\u015f’in \u00e7evresinde bu e\u011frilik \u00e7ok az oldu\u011fundan, \u0131\u015f\u0131k 1.64 sn’lik bir ac\u0131 fark\u0131yla e\u011filir. Ama bunu karadelikler i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, sapt\u0131r\u0131c\u0131 etkinin \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bir karadeli\u011fin arkas\u0131nda bulunan bir y\u0131ld\u0131zdan \u00e7\u0131kan \u0131\u015f\u0131n\u0131n bize ula\u015fabilmesi i\u00e7in O en az iki yolu vard\u0131r. \u0130\u015f\u0131k \u0131s\u0131nlar\u0131n\u0131n her biri. karadeli\u011fin bir yai n\u0131ndan gelmek \u00fczere ayr\u0131larak bize ula\u015f\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla biz. bir y\u0131ld\u0131z\u0131 ikiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu olaya “\u00e7ekimsel mercek” etkisi denir. <\/p>\n
Karadeliklerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda en verimli y\u00f6ntem, uzaydaki gaz ve toz zerrelerinin karadelik taraf\u0131ndan emiliminin saptanmas\u0131d\u0131r. Bir karadeli\u011fin \u00e7ekimine kap\u0131lan gazlar, \u00e7ok kuvvetli x -\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u0131\u015f\u0131mas\u0131 yapar. Bu \u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok uzaktan alg\u0131lanabilmesi \u0130\u00e7in de. karadeliklerin ancak y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 gaz ve tozlar\u0131n bol oldu\u011fu b\u00f6lgelerde aranmas\u0131 gerekir. B\u00f6ylece, bir karadeli\u011fin g\u00f6zlenebilmesi i\u00e7in en ideal konumun, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hemen yan\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. <\/p>\n
1970’de Amerika’n\u0131n uzaya g\u00f6nderdi\u011fi bir x-\u0131s\u0131n\u0131 uydusu olan “Uhuru” uzaydan ilgin\u00e7 bir tak\u0131m veriler elde etti. Daha bir y\u0131l\u0131n\u0131 doldurmam\u0131\u015ft\u0131 ki Uhuru, Ku\u011fu tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n en parlak y\u0131ld\u0131z\u0131 olan Cygnus x-l’de \u00e7ok yo\u011fun x-\u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131l\u0131m\u0131 buldu. Cygnus x -l saniyede bin kereden fazla titre\u015fiyordu. Bu da s\u00f6z\u00fc edilen \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131n boyutlar\u0131n\u0131n, beklenenden \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Dikkatle yap\u0131lan g\u00f6zlemlerin sonunda: bu y\u0131ld\u0131z\u0131n HD226868 taraf\u0131ndan beslenen bir karadelikti. Teorilerin, y\u0131llar \u00f6nce \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sonu\u00e7lar, ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. <\/p>\n
\u0130zleyen y\u0131llarda, uzaya bir \u00e7ok x-\u0131\u015f\u0131n\u0131 uydusu g\u00f6nderildi. Bu uydular da 339 ayr\u0131 x-\u0131s\u0131n\u0131 kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi toplayan Uhuru’n\u00fcn izinden giderek, bize evrenin x-\u0131sm\u0131 haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu haritada \u00f6zellikle Circu-nus x-l. GK339-4 ve V861 Scorpii karadelik olarak kabul edilen ilk g\u00f6k cisimleridir. <\/p>\n
E\u011fri uzay zaman\u0131n anlam\u0131 <\/p>\n
Einstein 1905 ve 1915 y\u0131llar\u0131nda ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel ve genel g\u00f6relilik kuramlar\u0131yla do\u011faya, maddeye, uzaya ve zamana farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirdi. Onun bu bulu\u015flar\u0131yla; belki de fizik, felsefe dal\u0131nda en \u00d6nemli s\u0131nav\u0131n\u0131 veriyordu. Birbiriyle \u0130lintili olan bu kuramlara g\u00f6re; hareket eden saatler yava\u015flayabiliyor, cetvellerin boylar\u0131 k\u0131sal\u0131yor cisimlerin k\u00fctleleri, h\u0131zlar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla artabiliyordu. Einstein’\u0131n yeni denklemleri Newton\u2019un koydu\u011fu klasik anlay\u0131\u015fa, ancak \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck h\u0131zlarda uygunluk g\u00f6stermekteydi. <\/p>\n
Einstein. hep saatlere, cetvellere ve g\u00f6zlemcilere ba\u011fl\u0131 olmayan evrensel bir \u00e7ekim kuram\u0131 hayal ederdi ve Tanr\u0131’n\u0131n, kendine bir ke\u00e7i inad\u0131 ile \u0130yi koku alan bir burun verdi\u011fini s\u00f6ylerdi. Ger\u00e7ek \u015fu ki; O’nun bu \u00f6zellikleri amac\u0131na ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n
Genel g\u00f6relilik kuram\u0131, k\u00fctle \u00e7ekiminin nas\u0131l isledi\u011fini anlat\u0131r. Ama bunu yaparken; hi\u00e7bir zaman \u00e7ekimi bir kuvvet olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Bunun yerine, cisimlerin \u00e7evresindeki \u00e7ekim alanlar\u0131n\u0131n, uzay ve zaman\u0131n b\u00fck\u00fclmesi sonucu olu\u015ftu\u011funu s\u00f6yler. Cisimler, i\u00e7erdikleri k\u00fctlelerine oranla uzayda \u00e7ukurluklar olu\u015fturur. Ve zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yava\u015flat\u0131r. Ancak uzay\u0131n derinliklerinde, t\u00fcm \u00e7ekim kaynaklar\u0131ndan uzakta, uzay ve zaman tam anlam\u0131yla d\u00fczd\u00fcr. \u00c7ekim alan\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc artt\u0131k\u00e7a uzay-zaman e\u011frili\u011fi de art\u0131\u015f g\u00f6sterir. B\u00fct\u00fcn bunlardan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: Madde uzay-zaman\u0131n nas\u0131l e\u011filece\u011fini, uzay-zaman da maddenin nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 belirler. <\/p>\n
Uzay-zaman d\u00fc\u015f\u00fcncesine somut bir \u00f6rnek olarak sunu verebiliriz: Il\u0131k bir yaz gecesi uzaya bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Binlerce y\u0131ld\u0131z, g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne serilmi\u015ftir. Bize en yak\u0131n y\u0131ld\u0131zlardan olan Sirius’a g\u00f6zlerimizi kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 haya! edelim. Sirius. g\u00fcne\u015f sistemine yakla\u015f\u0131k 8,5 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktad\u0131r. Bu ise; o y\u0131ld\u0131zdan \u00e7\u0131kan bir \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131n\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcm\u00fcze ancak 8,5 y\u0131l sonra ula\u015fabildi\u011fini bize anlat\u0131r. Yani y\u0131ld\u0131za bakmakla onun 8,5 y\u0131l \u00f6nceki halini g\u00f6rmekteyiz. Ya 250 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki bir galaksiyi g\u00f6zlemledi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnsek? Tahmin edersiniz ki; galaksinin yery\u00fcz\u00fcnde dinazorlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc devirlerdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc alg\u0131lar\u0131z. <\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, y\u0131ld\u0131zlara bakmakla uzay\u0131n zamandan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyece\u011fini kavrar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc incelerken, asl\u0131nda evrenin ge\u00e7mi\u015fine bakmaktay\u0131z. \u0130\u015fte. birbirinden ayr\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz bu d\u00f6rt boyutlu anlay\u0131\u015fa (en. boy. y\u00fckseklik, zaman) uzay-zaman denir. Nas\u0131l, bir cetvel uzunlu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcyorsa . kolumuzdaki saat de zaman y\u00f6n\u00fcnde uzakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7er. <\/p>\n
Einstein. kuram\u0131n matematiksel ispat\u0131 yan\u0131nda bir de deney \u00f6nerdi. O’na g\u00f6re G\u00fcne\u015f de \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 belli bir oranda saptamal\u0131yd\u0131. 1919’da bir G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 esnas\u0131nda, uzaydaki konumu \u00f6nceden bilinen bir y\u0131ld\u0131z \u00fczerinde g\u00f6zlem yap\u0131ld\u0131. Ger\u00e7ekten de. y\u0131ld\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 G\u00fcne\u015f’in yan\u0131ndan ge\u00e7erken: uzay-zaman e\u011frili\u011fi nedeniyle \u00f6nceki konumundan daha a\u00e7\u0131kta g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. G\u00f6zlem sonunda elde edilen say\u0131lar da teorik hesaplarla bulunana yak\u0131nd\u0131. 60 y\u0131l boyunca tekrarlanan di\u011fer deneyler de Einstein’i hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00e7ok hassas aletler yard\u0131m\u0131yla, uzayda yap\u0131lacak bir deney d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6nme ekseninin bulundu\u011fu d\u00fczlem \u00fczerine, yakla\u015f\u0131k 640 km y\u00fcksekli\u011fe yerle\u015ftirilecek GP-B k\u00fctle \u00e7ekim arac\u0131 en hassas uzay-zaman g\u00f6zlemini yapacak. <\/p>\n
G\u00f6relilik kuram\u0131, uzay\u0131n e\u011frili\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak zaman\u0131n da ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n yava\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Uzayda, e\u011fim ne kadar fazlaysa o b\u00f6lgede ayn\u0131 oranda. zaman yava\u015f i\u015fler. E\u011fimin en fazla oldu\u011fu yerler de g\u00f6k cisimlerinin merkezleridir. Merkezden uzakl\u0131k artt\u0131k\u00e7a zaman\u0131n b\u00fcz\u00fclmesi de azal\u0131r. \u00c7ok katl\u0131 bir binan\u0131n zemin kat\u0131 ile en \u00fcst kat\u0131 aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 ilk defa 1960’da \u00f6l\u00e7\u00fclebildi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde isg, en hassas saatler olan atom saatleriyle yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli deneyler de bu ilkeyi destekledi.<\/p>\n
….KARADEL\u0130KLER….(2)…….<\/p>\n
D\u0131\u015f katmanlar\u0131n\u0131 uzaya p\u00fcsk\u00fcrterek G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin 1.4 kat\u0131 haline gelen \u00f6lm\u00fc\u015f y\u0131ld\u0131zlar,ya\u015famlar\u0131n\u0131 Beyaz C\u00fcce olarak devam ettirirken,k\u00fctlesi bunun \u00fczerindeki bir de\u011fere sahip olan y\u0131ld\u0131zlar da N\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler.
\n Buna kar\u015f\u0131n ya\u015fam s\u00fcresinin sonuna gelmi\u015f olan bir y\u0131ld\u0131z e\u011fer G\u00fcne\u015f\u2019in en az 2.5 kat\u0131 bir k\u00fctleye sahipse bu sefer de yoz elektron ve n\u00f6tron bas\u0131nc\u0131 taraf\u0131ndan kendini dengeleyemeyece\u011finden, y\u0131ld\u0131z\u0131n sahip oldu\u011fu k\u00fctle nedeniyle trilyonlarca bas\u0131n\u00e7 ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar.\u00c7\u00f6kmesiyle birlikte y\u0131ld\u0131z,\u00e7evresine uygulad\u0131\u011f\u0131 gravitasyonel \u00e7ekimin g\u00fc\u00e7lenmesine, dolay\u0131s\u0131yla da uzay zaman e\u011frili\u011fini gittik\u00e7e art\u0131rmas\u0131na neden olur ki, sonunda \u0131\u015f\u0131k dahil hi\u00e7bir \u015feyin ka\u00e7mas\u0131na izin vermeyece\u011fi k\u0131ritik bir a\u015famaya gelir.\u0130\u015fte \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n art\u0131k ka\u00e7amayaca\u011f\u0131 bu kritik yar\u0131\u00e7apa \u201cOlay Ufku\u201d, y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kerek bir karadelik olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in meydana gelecek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe de \u201cschwarzch\u0131ld\u201d yar\u0131\u00e7ap\u0131 ad\u0131 verilir.Bu a\u015famadan sonra ise, y\u0131ld\u0131z olay ufkunun alt\u0131nda t\u00fcm k\u00fctlesini merkezdeki s\u0131f\u0131r hacimde ve sonsuz yo\u011funluktaki Z\u00fcmr\u00fct\u00fc Anka misali bir D\u00fc\u015fsel Tekillik noktas\u0131nda toplamaya y\u00f6nelik \u00e7\u00f6kmesine devam eder.
\n Bir karadelik ne kadar k\u00fctleli ise, yo\u011funlu\u011fu,olay ufkunun etki alan\u0131 ve y\u00fczey alan geni\u015fli\u011fi de o kadar fazla olur. E\u011fer G\u00fcne\u015f bir karadelik olabilseydi, schwarzch\u0131ld yar\u0131\u00e7ap\u0131 3 km,G\u00fcne\u015f\u2019in 150 milyar kat\u0131 k\u00fctleye sahip olan samanyolu galaksisinin 450 milyar km. ve t\u00fcm evreni kapal\u0131 evren haline getirecek kadar madde bulunmu\u015f olsayd\u0131 ,onun da yar\u0131 \u00e7ap\u0131 300 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadar olacakt\u0131. Ayr\u0131ca yapay bir karadelik olu\u015fturmay\u0131 deneseydik, 1600 ton demiri cm.\u2019 nin y\u00fcz milyonda birine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak gerekirdi.Ayn\u0131 durumu d\u00fcnyam\u0131z\u0131n kendisine uygulamak amac\u0131yla t\u00fcm k\u00fctlesi 1 cm. yar\u0131\u00e7apl\u0131 bir misket i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilseydi,suyun yo\u011funlu\u011funun cm k\u00fcpte bir gram oldu\u011fu yerde d\u00fcnyan\u0131n be\u015f gram olan yo\u011funlu\u011funu trilyar kez art\u0131rm\u0131\u015f olurduk. Bunun ilgin\u00e7 yan\u0131,D\u00fcnya bu halde iken Ay\u2019\u0131n yine onun \u00e7evresinde d\u00f6nmesini s\u00fcrd\u00fcrebilmesidir. Ay\u2019daki bir insan bu misketi asla g\u00f6remezdi, fakat \u00e7ekimini alg\u0131layabilirdi.
\n Ayn\u0131 \u015fekilde G\u00fcne\u015f de Beyaz C\u00fcce olma durumuna geldi\u011finde yak\u0131n gezegenleri yutmas\u0131na kar\u015f\u0131n,d\u0131\u015f gezegenler y\u00f6r\u00fcngelerinde hareket etmeye devam edecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc evrende \u00f6nemli olan hacim de\u011fil,k\u00fctledir. Yani bir \u015fey hacimce ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun,e\u011fer k\u00fctlesi seyrekse ba\u015fka deyi\u015fle yo\u011funlu\u011fu az ise, kendinden daha yo\u011fun olan fakat \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fctlenin \u00e7ekimine kap\u0131lmak durumundad\u0131r. Bununla beraber G\u00fcne\u015f \u2018ten \u00fc\u00e7 defa b\u00fcy\u00fck, \u00e7\u00f6ken bir y\u0131ld\u0131z\u0131n,karadelik haline gelmesi, saniyenin 67 milyon birinde ,G\u00fcne\u015f \u2018ten on kat daha k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z i\u00e7in saniyenin 4 milyonda biri, milyon kez daha b\u00fcy\u00fck bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kme s\u00fcresi de di\u011ferlerine g\u00f6re olduk\u00e7a uzun bir dilim olan saniyenin d\u00f6rtte biri kadar olmaktad\u0131r.
\n Bir karadelik k\u00fctlesi,elektrik y\u00fck\u00fc ve d\u00f6nme h\u0131z\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclebilir \u00fc\u00e7 parametreye sahiptir. \u015eu ana kadar \u00fczerinde durdu\u011fumuz (dura\u011fan)schwarzchild tipi karadelikleri idi. \u015eimdi de elektrik y\u00fckl\u00fc olanlar ile d\u00f6nen t\u00fcrleri \u00fczerinde dural\u0131m. (Bunlara ayr\u0131ca Reissner-Nordstrom ile Kerr karadelikleri de denmektedir).
\n Bilindi\u011fi \u00fczere, Elektromanyetik kuvveti,\u00e7ekim (gravitasyonel) kuvvetlerinden 10 say\u0131s\u0131n\u0131n 40. kuvveti kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak ,y\u00fcks\u00fcz ve dura\u011fan bir karadelik \u00fczerine elektrik y\u00fck\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcrerek y\u00fckledi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman,olu\u015fan Elektromanyetik kuvvet, \u00e7ekim kuvvetine kar\u015f\u0131 koyarak tekilli\u011fin \u00e7evresinde iki ayr\u0131 olay ufkunun olu\u015fmas\u0131na neden olacakt\u0131r. Yani, zaman\u0131n durdu\u011fu iki b\u00f6lge. Deli\u011fin elektrik y\u00fck\u00fc artt\u0131k\u00e7a i\u00e7 olay ufku b\u00fcy\u00fcmeye,\u00e7ekimden kaynaklanan d\u0131\u015f olay ufku ise k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flar. Alabilece\u011fi en fazla y\u00fckle y\u00fcklendi\u011finde ise, iki olay ufku \u00e7ak\u0131\u015farak birbirlerini yok edip olay ufkunun kalkmas\u0131n\u0131 ve tekilli\u011fin \u00e7\u0131plak olarak g\u00f6r\u00fcnmesini sa\u011flar.
\n Fakat burada \u00f6nemli olan bir husus,b\u00f6yle bir karadeli\u011fin evrende bulunabilece\u011finin beklenmemesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Elektromanyetik kuvvet alanlar\u0131 o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki, her y\u00f6ne do\u011fru, bir\u00e7ok \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 gaz ve toz bulutlar\u0131n\u0131n atomlar\u0131n\u0131 kolayca ay\u0131rarak y\u00f6r\u00fcngelerindeki elektronlar\u0131 itip art\u0131 y\u00fckl\u00fc \u00e7ekirde\u011fi de kendine \u00e7ekerek n\u00f6tr duruma gelir. Bu sefer deli\u011fin, art\u0131 y\u00fckle y\u00fcklendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ise, \u00e7evresindeki eksi y\u00fckl\u00fc elektronlar\u0131 kendine \u00e7ekerek ayn\u0131 \u015fekilde y\u00fcks\u00fcz hale gelir.
\n III. olarak,biraz \u00f6nce bahsedildi\u011fi gibi yine elektriksel olarak y\u00fcks\u00fcz ve dura\u011fan bir karadeli\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alal\u0131m. Deli\u011fi d\u00f6nd\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z taktirde yine ikinci bir olay ufku a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bunun nedeni de t\u0131pk\u0131 merkezka\u00e7 kuvvetinde oldu\u011fu gibi,d\u00f6nmesiyle \u00e7ekim kuvvetine direnmesidir. Deli\u011fin d\u00f6nme h\u0131z\u0131 artarsa,i\u00e7indeki olay ufku artmaya ,d\u0131\u015f olay ufku ise daralmaya ba\u015flayacakt\u0131r. D\u00f6nme maksimum h\u0131za ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ise,iki olay ufku \u00fcst \u00fcste \u00e7ak\u0131\u015farak ortadan kaybolur ve y\u00fckl\u00fc karadeliklerde oldu\u011fu gibi yine \u00e7\u0131plak tekillik olu\u015fur. Fakat y\u00fckl\u00fc olan t\u00fcrle olan benzerli\u011fine kar\u015f\u0131n, bu t\u00fcr\u00fcn Tekilli\u011fi,d\u00f6nme eksenine dik ve ekvator d\u00fczleminde halka \u015feklinde olmaktad\u0131r.
\n Daha sonra karadeliklerin ayr\u0131 uzay-zaman noktalar\u0131n\u0131 birbirlerine ba\u011flama \u00f6zelli\u011fi ortaya konunca,di\u011fer ikisinde hangi y\u00f6nden yakla\u015f\u0131l\u0131rsa yakla\u015f\u0131ls\u0131n sonsuzca e\u011frilmi\u015f uzay zaman taraf\u0131ndan par\u00e7alanmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu t\u00fcrde ancak yandan,yani ekvator d\u00fczleminden yakla\u015fmakla par\u00e7alanman\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, sonsuz e\u011frilmi\u015f uzay zamandan etkilenmeden halka tekilli\u011finin i\u00e7inden ge\u00e7ebilme \u015fans\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (belli bir a\u00e7\u0131 ile tekilli\u011fe girme \u015fart\u0131 ile).
\n Ayr\u0131ca bu t\u00fcr karadelikler k\u00fcresel bi\u00e7imde olmay\u0131p d\u00f6nme h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak,ekvator b\u00f6lgeleri \u015fi\u015fkin haldedir. \u015eu an i\u00e7in kendi etraf\u0131nda saniyede on bin kez d\u00f6nen b\u00f6yle bir karadelik bilinmektedir.\u0130ki olay ufuklu sistemlerde var olan ayr\u0131 bir \u00f6zellik de ufuklar\u0131n ortas\u0131nda uzay\u0131n soyut olmas\u0131n kar\u015f\u0131n, i\u00e7 olay ufku ile tekillik aras\u0131ndaki uzay\u0131n bizim uzayla ayn\u0131 olmas\u0131d\u0131r.
\n G\u00fcne\u015f\u2019in tam 2.95 kat\u0131 olan bir karadeli\u011fin schwarzch\u0131ld ile olay ufkunun yar\u0131 \u00e7aplar\u0131 \u00f6zel bir hal olarak ayn\u0131 uzunlukta olup \u00fcst \u00fcste \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k durumdad\u0131r.Bu durumda da karadeli\u011fin donmu\u015f y\u00fczeyi ayn\u0131 zamanda onun olay ufku olur.
\n Bununla birlikte ba\u015flang\u0131\u00e7ta evreni olu\u015fturan t\u00fcm maddenin ayn\u0131 anda ve ayn\u0131 yerde olmas\u0131ndan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck patlamadan 10 \u00fcss\u00fc (-20) sn lik zaman par\u00e7as\u0131 i\u00e7inde bu a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011fun b\u00f6lgelerin s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla birlikte, mini karadeliklerin olu\u015fabilece\u011fi hesaplanarak her \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 k\u00fcpl\u00fck hacimde b\u00f6yle \u00fc\u00e7 y\u00fcz yap\u0131n\u0131n olabilece\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.Bu mini karadeliklerin ortalama yar\u0131\u00e7aplar\u0131 bir proton boyutundaki 10 \u00fcss\u00fc (-13) cm,a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 da yakla\u015f\u0131k olarak Everest Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na e\u015fit 10 \u00fcss\u00fc (15) gramd\u0131r.
\n Bize en yak\u0131n b\u00f6yle bir karadeli\u011fin yakla\u015f\u0131k 1.6 trilyon km uzakl\u0131kta oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. G\u00fcne\u015f\u2019e yakla\u015facak bir karadeli\u011fin var oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak,buharla\u015fmadan ya da G\u00fcne\u015f\u2019ten etkilenmeden i\u00e7inde hareket ederek, k\u00fctle yutup \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte enerji \u00fcreterek ve onun i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcyerek daha b\u00fcy\u00fck bir karadelik olarak ayr\u0131labilir.
\n Ayr\u0131ca bunun gibi ya da daha b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019e \u00e7arpmas\u0131 veya yak\u0131n bir y\u00f6r\u00fcngede konu\u015flanmas\u0131 da G\u00fcne\u015f\u2019e ait t\u00fcm maddeyi hortumlay\u0131p onu karadelik i\u00e7inde yok edebilir. Bu durumda da Beyaz c\u00fcce halinde mevcudiyetini devam ettirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz G\u00fcne\u015f\u2019in bir karadelik olmas\u0131 bu \u015fekilde s\u00f6z konusu olabilmektedir.
\n B\u00f6yle bir durumun evrende olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemleriyle (bunlar evrende bolca vard\u0131r.)a\u00e7\u0131klanabilir.Ki bu sistemde bildi\u011fimiz normal bir y\u0131ld\u0131z ile ondan \u00f6nce \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlayarak \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir karadelik bulunmaktad\u0131r. Karadeli\u011fin olay ufku zar\u0131na yakalanan y\u0131ld\u0131z\u0131n sahip oldu\u011fu hidrojen ve helyum gazlar\u0131n\u0131n (ki kolay \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler) karadeli\u011fin y\u00fczeyindeki yakalanma girdab\u0131nda helisler \u00e7izerek milyarlarca derece \u0131s\u0131n\u0131p x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131nlamas\u0131 ile olay anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\n Bu x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131m\u0131 beyaz c\u00fccelerde ve n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131nda da vard\u0131r. Fakat ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi beyaz c\u00fcce olmayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve onlar kadar parlak olmamalar\u0131, n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 olamayacak kadar da d\u00fczenli aral\u0131klarla x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yaymamalar\u0131d\u0131r.
\n B\u00f6yle tehlikeli olabilecek bir cismin, \u015fu anda galaksi merkezinden 9 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktan bize do\u011fru saniyede 50 km.\u2019lik h\u0131zla yakla\u015fmakta oldu\u011fu tesbit edilmi\u015ftir. Bundan kurtuldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnsek dahi, galaksimizin merkezindeki \u015fiddetli olaylar\u0131n neden oldu\u011fu dev k\u00fctleli ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 d\u00f6nen bir karadeli\u011fin i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklenip onda yok olmam\u0131z da \u00e7ok \u00e7ok y\u00fcksek olas\u0131l\u0131klar i\u00e7indedir.
\n Al\u0131nan radyasyonla ispatlanm\u0131\u015f olan bu karadelikler G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin 10 \u00fcss\u00fc(6) ile10 \u00fcss\u00fc(9) kat\u0131 aras\u0131nda k\u00fctle i\u00e7erirler.Bununla beraber, yap\u0131lan g\u00f6zlem ve hesaplamalar y\u00fcz bin \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 geni\u015fli\u011findeki galaksimizin kendi ekseni etraf\u0131nda 250 milyon y\u0131lda tamamlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn nedeninin de galaktik sistemin d\u0131\u015f\u0131nda yer alm\u0131\u015f bir karadeli\u011fin korkun\u00e7 \u015fiddetteki \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcnden kaynaklanmakta oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.
\n Yerle\u015fik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 zorlayan karadeliklerin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Toskana k\u0131rlar\u0131nda gezerken \u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i A.Einstein\u2019 \u0131n zihninde uyanan \u015fu iki soruyu kendimize sormam\u0131z gerekecektir.
\n \u0130lki: \u201cAcaba bir \u0131\u015f\u0131k dalgas\u0131 \u00fczerinde yolculuk etseydik d\u00fcnyay\u0131 ve evreni nas\u0131l alg\u0131lard\u0131k?\u201d ikincisi ise, \u201cbu durumda d\u0131\u015far\u0131daki bir g\u00f6zlemci bizi nas\u0131l g\u00f6r\u00fcrd\u00fc?\u201d
\n Bu sorular,karadeli\u011fe do\u011fru hareket eden bir g\u00f6zlemci ile ona d\u0131\u015far\u0131dan bakan ayr\u0131 bir g\u00f6zlemcinin birbirlerini ve \u00e7evrelerini nas\u0131l alg\u0131lar sorusu ile e\u015fde\u011fer oldu\u011fu i\u00e7in, bir ana uzay gemisi ve ana gemiden de ayr\u0131 bir arac\u0131n karadeli\u011fe do\u011fru g\u00f6nderildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ayr\u0131ca bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde hem duran,hem de hareket halindeki g\u00f6zlemcilerimiz birbirlerine her saniye birer sinyal g\u00f6ndersinler. D\u0131\u015ftan bakan g\u00f6zlemci ilkin hi\u00e7bir \u015fey fark etmez ve g\u00f6nderdi\u011fi her saniyelik sinyale kar\u015f\u0131l\u0131k gelen sinyalleri aynen almaya devam eder (\u00e7\u00fcnk\u00fc de\u011fi\u015fimler \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na \u00e7ok yakla\u015ft\u0131k\u00e7a a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r). Fakat hareketli olan karadeli\u011fe yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a, d\u0131\u015ftaki g\u00f6zlemciye gelen sinyallerin zaman aral\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f artmaya, gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalga boyu da k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayarak k\u0131z\u0131l renkte g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flar. Bunun nedeni \u00e7ekimin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 etkinin fotonlar \u00fczerindeki belirtisidir; yani enerjisini azaltmaktad\u0131r. T\u0131pk\u0131,Dopler etkisi olarak bilinen yasaya g\u00f6re,evrenin geni\u015flemesiyle birlikte bizden uzakla\u015fan cisimlerin g\u00f6nderdi\u011fi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n,h\u0131z nedeniyle k\u0131rm\u0131z\u0131ya kaymas\u0131 gibi. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ara\u00e7 karadeli\u011fin olay ufkuna yakla\u015ft\u0131k\u00e7a,d\u0131\u015ftaki g\u00f6zlemci her saniyeye kar\u015f\u0131l\u0131k,s\u0131ras\u0131yla artan bir zaman aral\u0131\u011f\u0131yla sinyalleri almas\u0131yla beraber, arac\u0131n boyutlar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve k\u00fctlesinin de artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemler.Ve tam ara\u00e7 olay ufku s\u0131n\u0131r\u0131na geldi\u011finde ise, bu zaman geni\u015flemesi 1 saniyeye kar\u015f\u0131l\u0131k sonsuz bir s\u00fcreye uzayarak (ki zaman durmu\u015ftur art\u0131k) bu uzay zaman a\u011f\u0131nda (sadece zaman parametresini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z taktirde) arac\u0131n donmu\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc alg\u0131lar hale gelir.Bu durumda da arac\u0131n boyutlar\u0131 s\u0131f\u0131r, k\u00fctlesi ise sonsuz olur.
\n \u015eimdi de ara\u00e7taki bir g\u00f6zlemci,d\u0131\u015far\u0131y\u0131 nas\u0131l alg\u0131lar onu g\u00f6relim. \u00d6ncelikle o da anormal bir \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015fmaks\u0131z\u0131n hareket etmesine ra\u011fmen, \u00e7ekim etkisi artt\u0131k\u00e7a (gelen sinyallerin dalga boylar\u0131 k\u0131salarak mavi renge do\u011fru kayar), geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 cisimlerin kenarlar\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcnde g\u00f6rmeye ba\u015flar. Nedeni de hareketin (\u00e7ekimin) yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 uzay zaman\u0131n e\u011filip b\u00fck\u00fclmesidir. I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir s\u00fcrate ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ise her \u015feyin s\u0131k\u0131\u015f\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck dairesel pencereye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bakt\u0131\u011f\u0131 uzay\u0131n k\u00fctlesinin azalarak \u015feffafla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131,boyutlar\u0131n uzay\u0131p artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zaman\u0131n da h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Tam olay ufkunda ise,h\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ula\u015farak (olay ufkuna giren t\u00fcm nesneler,\u00e7ekim etkisiyle s\u0131ras\u0131yla molek\u00fcllerine,atomlar\u0131na,par\u00e7ac\u0131klar\u0131na ve nihayetinde fotonlar\u0131na yani en temel bile\u015fenlerine ayr\u0131l\u0131p \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla hareket etmektedirler.) k\u00fctlenin s\u0131f\u0131r, zaman ve boyutlar\u0131n da sonsuz olmas\u0131yla,dairesel pencerede kapanarak Tekillik de yok olur.
\n Evrenin gizlerinin sakl\u0131 oldu\u011fu bu noktada t\u00fcm tarih t\u00fcketilmi\u015f, uzay ve zaman,madde ve enerji anlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olur. Art\u0131k burada,bilimin yasalar\u0131ndan, dolay\u0131s\u0131yla Einstein denklemleri ve quantum mekani\u011finden s\u00f6z edilemez.Fizi\u011fin bitip fikir y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu boyutta,madde ve enerji yerini fokur fokur kaynayan kaotik bir yap\u0131daki Kuantum K\u00f6p\u00fcklerine b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n
….KARADEL\u0130KLER……. (3)……..<\/p>\n
Genel r\u00f6lativite teorisi, devinen a\u011f\u0131r cisimlerin, uzay\u0131n e\u011frili\u011fi i\u00e7inde \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla yol alan dalgalanmalar \u015feklinde k\u00fctlesel \u00e7ekim dalgalar\u0131 yay\u0131n\u0131na neden olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bunlar elektromanyetik alan dalgalanmalar\u0131 olan \u0131\u015f\u0131k dalgalanmalar\u0131na benzemesine kar\u015f\u0131n, ay\u0131rt edilmeleri \u00e7ok zordur ve \u0131\u015f\u0131k gibi, kendisini yay\u0131nlayan nesnelerden enerji al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler.
\n Bu y\u00fczden de b\u00fcy\u00fck k\u00fctlelerden olu\u015fmu\u015f bir sistemin, zamanla dura\u011fanl\u0131kta karar k\u0131lmas\u0131 beklenebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her t\u00fcrl\u00fc devinim enerjisi, \u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131yla uzakla\u015f\u0131p gidecektir. T\u0131pk\u0131 suya at\u0131lan mantar\u0131n \u00f6nce inip \u00e7\u0131kmas\u0131na kar\u015f\u0131n, yay\u0131lan halkalar\u0131n enerjisini uza\u011fa ta\u015f\u0131d\u0131k\u00e7a devinimini azalt\u0131p sonunda dura\u011fanla\u015fmas\u0131 gibi.
\n Bununla birlikte, kuantum fizi\u011findeki \u00e7ift olu\u015fmas\u0131 denen olaya g\u00f6re y\u00fcksek enerjili gamma \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n enerjilerini E=m.c2 denklemlerine uygun bir bi\u00e7imde par\u00e7ac\u0131k ve kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131k \u00e7iftlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Yani bir gamma \u0131\u015f\u0131n\u0131 (fotonlar) bir ba\u015fka fotonla \u00e7arp\u0131\u015farak yerinde bir par\u00e7ac\u0131k \u00e7ifti olu\u015fturmaktad\u0131r. Uzay\u0131n bo\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz boyutlar\u0131nda bu par\u00e7ac\u0131klar her an var olup yok olurlar. Ve bunlar\u0131n \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreler i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p kaybolmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6zlenemediklerinden, ger\u00e7ekte yok olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n edimsiz \u00e7iftler olarak mevcutturlar.(Bunlar deneysel olarak ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r.)
\n Bu kavram \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, proton boyutlar\u0131nda t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f maddeden olu\u015fmu\u015f bir milyar ton k\u00fctleli bir mini karadeli\u011fin \u00e7evresinde, bu edimsiz par\u00e7ac\u0131klar\u0131n s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p yok olmalar\u0131 ve karadeli\u011fin boyutlar\u0131n\u0131n da \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, bu \u00e7iftlerden biri, karadeli\u011fin i\u00e7ine girerken, e\u015fi, yaln\u0131z kalan par\u00e7ac\u0131k kuantum, mekaniksel y\u00f6nden yok olmayarak ger\u00e7ek d\u00fcnyada, ger\u00e7ek bir par\u00e7ac\u0131k olmaya zorlan\u0131r ve evrenin en uzak k\u00f6\u015felerine gitmekle \u00f6zg\u00fcr halde b\u0131rak\u0131l\u0131r. Uzaktan bakan bir g\u00f6zlemci de ,bu par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n karadelikten \u00e7\u0131km\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir yarg\u0131yla karadeliklerin par\u00e7ac\u0131k yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecektir. Bununla birlikte, do\u011fan\u0131n enerji dengesinin korunmas\u0131 nedeniyle de bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan enerjinin bir yerlerden gelmesi gerekmektedir ki, bu da a\u00e7\u0131k kaynak olarak karadeli\u011fin \u00e7ekim alan\u0131n\u0131n enerjisidir.
\n Bu y\u00fczden par\u00e7ac\u0131k yayd\u0131k\u00e7a da karadelik, enerji ve E=m.c2 itibariyle de k\u00fctle yitirir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yay\u0131lan her 1 kg.\u2019 l\u0131k par\u00e7ac\u0131k i\u00e7in karadeli\u011fin k\u00fctlesi de 1 kg. azalarak zamanla buharla\u015fmaya ba\u015flar.
\n Bir karadeli\u011fin par\u00e7ac\u0131k ya da enerji yayma h\u0131z\u0131, deli\u011fe bir s\u0131cakl\u0131k de\u011feri verilerek tan\u0131mlan\u0131r. Y\u0131ld\u0131z b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki karadeliklerin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, derecenin milyonda biri kadar (mutlak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n \u2013273,16 derece oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, ne kadar so\u011fuk oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r) oldu\u011fundan (ayr\u0131ca \u00e7ekim alan\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131ndan ) par\u00e7ac\u0131k ka\u00e7ma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok zay\u0131f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir karadeli\u011fin buharla\u015f\u0131p yok olma s\u00fcresi milyarlarca y\u0131l iken, mini karadeliklerin buna k\u0131yasla \u00e7ok daha azd\u0131r.
\n Deli\u011fin boyutlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden olu\u015fan \u00e7iftlerden biri karadeli\u011fin olay ufkunun i\u00e7ine girerken,di\u011ferinin ka\u00e7ma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. Bundan dolay\u0131 da karadeli\u011fin k\u00fctlesi ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fckse, bu olay\u0131n etkisi daha fazla olaca\u011f\u0131 i\u00e7in par\u00e7ac\u0131k yay\u0131mlamas\u0131 da o kadar fazla olacakt\u0131r. Bu da bu t\u00fcr kardeliklerin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
\n Ger\u00e7ekten de bir trilyon madde i\u00e7eren bir ilk karadeli\u011fin (evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131nda olu\u015fan mini karadelikler) s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 1 milyar derece iken, delik k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e bu de\u011fer artmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak karadelik k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e,\u0131s\u0131nacak ve daha \u00e7ok par\u00e7ac\u0131k yay\u0131mlayacak, par\u00e7ac\u0131k yay\u0131mlad\u0131k\u00e7a daha da k\u00fc\u00e7\u00fclecek ve k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e de \u2026
\n Buharla\u015f\u0131p patlay\u0131ncaya de\u011fin bu k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc b\u00f6ylece devam edip gidecek ve son 1\/10 sn i\u00e7inde de karadeli\u011fin t\u00fcm enerjisi 10 milyon tane 1 megatonluk hidrojen bombas\u0131n\u0131n (ki 1 hidrojen bombas\u0131 atom bombas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 1400 kat\u0131d\u0131r) ayn\u0131 anda patlamas\u0131na e\u015fde\u011fer bir g\u00fc\u00e7le patlayarak gamma \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecektir.
\n B\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir enerji Ay\u0131 toz haline getirmeye ve tozlar\u0131 g\u00fcne\u015f sisteminin her yan\u0131na da\u011f\u0131tmaya yeterlidir. 1 milyon tonluk mini bir karadelik otuz y\u0131l i\u00e7inde t\u00fcm\u00fcyle buharla\u015f\u0131p patlamas\u0131na kar\u015f\u0131n,k\u00fctlesi 1 milyar ton olan bir karadelik de ya\u015fam\u0131n\u0131 300 milyon y\u0131l s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. K\u00fctleleri 4 milyar tondan daha b\u00fcy\u00fck olanlar\u0131 ise, yava\u015f yava\u015f buharla\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmektedirler.
\n G\u00fcne\u015fin tam 2,95 kat\u0131 olan bir karadeli\u011fin schwarzch\u0131ld yar\u0131\u00e7ap\u0131 ile olay ufkunun yar\u0131\u00e7ap\u0131 \u00f6zel bir hal olarak ayn\u0131 uzunlukta olup \u00fcst \u00fcste \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k durumdad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, karadeli\u011fin donmu\u015f y\u00fczeyi ayn\u0131 zamanda onun olay ufku olur. \u00c7ift olay ufuklu karadeli\u011fin d\u0131\u015f ile i\u00e7 olay ufuklar\u0131 aras\u0131nda uzay soyut iken i\u00e7 olay ufku ile tekillik aras\u0131ndaki b\u00f6lgeye ge\u00e7ilince, tekrar bizim uzay zaman boyutlar\u0131na ge\u00e7erek i\u00e7 olay ufkunun yar\u0131\u00e7ap\u0131 uzunlu\u011fu reel olur.
\n Fakat, schwarzch\u0131ld karadeliklerinde, karadeli\u011fin k\u00fctlesi olay ufkunun ard\u0131nda kal\u0131p soyut olaca\u011f\u0131ndan (ki di\u011fer karadeliklerde de ayn\u0131d\u0131r ) yani b\u00f6yle k\u00fctlesel bir tan\u0131m bize g\u00f6re, bizim var kabul edi\u015fimize g\u00f6re mevcut olaca\u011f\u0131ndan, tek y\u00f6nl\u00fc zar\u0131n arkas\u0131na ge\u00e7erek yolculuk yapan birisi ezilmek \u00fczere merkeze do\u011fru \u00e7ekildi\u011finde, \u00f6n\u00fcnde kendisini ba\u015fka bir sona g\u00f6t\u00fcrecek madde y\u0131\u011f\u0131n\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmaks\u0131z\u0131n hareketine devam edecektir.
\n Ayr\u0131ca evrende, makrokozmostan mikrokozmosa her \u015fey kendi \u00e7evrimleri i\u00e7erisinde kurtdelikleri i\u00e7erir.
\n Dolay\u0131s\u0131yla insan da,anne karn\u0131ndaki bir akdelikten d\u00fcnyaya gelip b\u00fcy\u00fcr ya\u015far ve sonucunda da karadeli\u011fine g\u00f6m\u00fclerek asl\u0131na r\u00fccu etmeye ba\u015flar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde say\u0131l\u0131 baz\u0131 bilim adamlar\u0131 da (mesela Poul Davies gibi) par\u00e7ac\u0131klar ad\u0131 alt\u0131nda olan\u0131n ger\u00e7ekte evrenin o boyuta \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f birer karadelik oldu\u011funu (*1) (Elektromanyetik alan par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 olan fotonlara da ayn\u0131 \u015fekilde alttaki evrenimizin t\u00fcnel u\u00e7lar\u0131 olan kurt delikleri olarak bak\u0131labilmektedir.) belirtmeleriyle birlikte John Wheeler de daha temel d\u00fczeydeki evrenin dokusunun kuantum k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kurtdelikleri oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle schwarzch\u0131ld karadeliklerindeki gibi mini karadelikler ve akdelikler olan fotonlar.
\n Yani evrenimizi mikroskopik olarak g\u00f6zden ge\u00e7irebilseydik, \u00fc\u00e7 boyutlu uzay\u0131n t\u00fcm anlam\u0131n\u0131 yitirerek uzay zaman \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fcn kuantum k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc denilen,olu\u015fan ve g\u00f6zden kaybolan,devaml\u0131 hareket halinde fakat asla ilerlemeyen veya gerilemeyen ba\u015ftan ba\u015fa dura\u011fan ve zamans\u0131z olup,bitmek t\u00fckenmek bilmeyen bir etkinlikle dolu solucan deliklerinden olu\u015fmu\u015f bir dantel gibi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrd\u00fck.
\n Biraz daha a\u00e7arsak, uzay, \u00fczerinde u\u00e7an bir pilota g\u00f6re d\u00fcz bir okyanusa benzer, fakat \u00fczerine d\u00fc\u015fen talihsiz bir kelebek i\u00e7in \u00e7alkant\u0131l\u0131 bir karma\u015fad\u0131r. Daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da t\u00fcm yap\u0131n\u0131n her taraf\u0131 solucan delikleriyle doluncaya kadar daha \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve bu delikler uzaydaki her noktan\u0131n,di\u011fer b\u00fct\u00fcn noktalarla oyuk bir fincan kulbunun fincan i\u00e7indeki iki ayr\u0131 b\u00f6lgeyi birle\u015ftirmesi gibi ba\u011flar.
\n Bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da elektromanyetik ve gravitasyonel kuvvetlerle di\u011fer iki kuvvetin kuantum k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcne tesir edip sakin bir g\u00f6le at\u0131lm\u0131\u015f bir kayan\u0131n meydana getirdi\u011fi dalgalar\u0131n \u00f6rne\u011fine benzer bir titre\u015fim meydana getirerek,\u00e7ekirdek alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar diye belirtti\u011fimiz \u015feylerin, bu titre\u015fim modelleri ya da dalgalar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. (Yani elektromanyetik olarak olu\u015fmu\u015f \u00fc\u00e7 boyutlu holografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler).Bunlardan baz\u0131lar\u0131 proton,baz\u0131lar\u0131 n\u00f6tron,di\u011fer baz\u0131lar\u0131 ise kuark\u2026vb.dir. Bu dalgalar, atomlar\u0131 meydana getirmek \u00fczere birbirlerine etki ederek, atomlar,molek\u00fclleri,molek\u00fcller de fiziki d\u00fcnyan\u0131n maddesini meydana getirmektedir.
\n B\u00f6ylece garip bir bi\u00e7imde kayalar ve y\u0131ld\u0131zlar, sadece Hi\u00e7likteki bu dalgalanmalardan ibaret olurlar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle; fiziki ger\u00e7ekli\u011fin temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131 bizim onlar\u0131 bildi\u011fimiz anlamda nesneler olmay\u0131p mini karadelik ve akdelikler olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nan uzay\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki hafif b\u00fck\u00fclmenin bir yer\u00e7ekimi alan\u0131n\u0131 ba\u015fka bir yerdeki farkl\u0131 cinsten bir e\u011frili\u011fe sahip dalgal\u0131 bir geometri bir (maddeye g\u00f6re var sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z belli skaladaki dalgalar olan) elektro manyetik alan\u0131n\u0131,e\u011frili\u011fi fazla d\u00fc\u011f\u00fcmlenmi\u015f bir b\u00f6lgede par\u00e7ac\u0131k gibi hareket eden bir y\u00fck, k\u00fctle enerji yo\u011funlu\u011funu ifade ederek her \u015feyin hi\u00e7li\u011fin kendisi olan (ki varl\u0131k yoklu\u011fun ta kendisidir) bu e\u011frilikten (geometriden) ibaret oldu\u011funu belirterek kuantum k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcndeki dalgalanmalar \u015feklindeki madde kavram\u0131n\u0131n, bo\u015f uzay zaman ile Tek ve ayn\u0131 \u015fey olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.
\n Nas\u0131l gravitasyonel ve elektromanyetik dalgasal kuvvetler,maddi nesneler ve par\u00e7ac\u0131klar\u0131n aras\u0131ndaki etkile\u015fimlerden olu\u015fmu\u015flarsa, alg\u0131lar ve di\u011fer zihinsel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de beyin (duygular ve v\u00fccut) ile ,onu \u00e7evreleyen ger\u00e7ek d\u00fcnya aras\u0131ndaki etkile\u015fimlerden olu\u015fmu\u015ftur. Bu y\u00fczden g\u00f6zlemler,alg\u0131lar ve t\u00fcm evrenin temel \u00f6zelliklerinin maddi de\u011fil, zihinsel olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.
\n B\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f da bizi,d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda var kabul etti\u011fimiz karadelik-akdelik (kurtdelikleri) gibi kavramlar\u0131n \u00f6telerde,haricimizdeki bir ortamda de\u011fil (\u00e7\u00fcnk\u00fc onlar orada yer alm\u0131yorlar) bilincin \u00f6rt\u00fcnerek d\u0131\u015fta var kabul ettirdi\u011fi bir yan\u0131lsama oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine g\u00f6t\u00fcr\u00fcp her \u015feyin her \u015feyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu ve bunun bilincin bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu g\u00f6sterir. Dolay\u0131s\u0131yla,zihnimiz,\u00f6z\u00fcm\u00fcz olan bilincimizin kurtdeli\u011fine s\u0131\u00e7rama yapabilseydi, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyuttan t\u00fcm evrenimizin bir ka\u011f\u0131t gibi d\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrd\u00fck ve bir misti\u011fin \u201cbilin\u00e7lili\u011fi evreni kapsamakta olan bir insan i\u00e7in evren kendi \u201cbilinci\u201d olur,bu arada fiziksel bedeni de \u201cEvrensel Akl\u0131n\u201d beliri\u015fi \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kendi i\u00e7sel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc en y\u00fcce ger\u00e7ekli\u011fin bir ifadesi olur, kendi s\u00f6z\u00fc de sonsuz ger\u00e7ekli\u011fin ve kuvvetin bir yans\u0131mas\u0131 haline gelir.\u201d s\u00f6zleriyle ifade etti\u011fi bi\u00e7imde evrenimizi g\u00f6klerin, arz\u0131n ve da\u011flar\u0131n emanetlenemedi\u011fi y\u00fck\u00fc sahiplenerek alg\u0131lard\u0131k.
\n Dinsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda:
\n Hz \u0130sa (a.s), kendisine \u201cBize Baba\u2019y\u0131 g\u00f6ster\u201d diyen havarisi Filipus\u2019u \u201cbunca zamand\u0131r sizinle birlikteyim,Beni h\u00e2l\u00e2 tan\u0131mad\u0131n m\u0131\u201d diye biraz azarlay\u0131p \u201csize s\u00f6yledi\u011fim s\u00f6zleri kendili\u011fimden s\u00f6ylemiyorum; ama bende ya\u015fayan Baba kendi i\u015flerini yap\u0131yor. Ben Babaday\u0131m,Baba Bendedir. Beni g\u00f6ren Babay\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201difadeleriyle, sistemi k\u0131saca dile getirirken, Hz Muhammed (s.a.v) de bunu en vurucu hali ile \u201cNefsini bilen Rabbini bilir.\u201d s\u00f6z\u00fc ile \u00f6zetlem<\/p>\n
….KARADEL\u0130KLER……. (4)……..<\/p>\n
Karadeliklerin do\u011fas\u0131n\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in, Einstein\u2019in genel g\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla alan kavram\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmam\u0131z gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc evrensel \u00e7ekim kuvveti, Newton\u2019un ortaya koydu\u011fu gibi, iki k\u00fctle aras\u0131ndaki kuvvetin bu iki k\u00fctle ve aralar\u0131ndaki uzakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck de\u011fil, bu kuvvete kaynakl\u0131k eden g\u00f6kcisminin olu\u015fturdu\u011fu e\u011fri uzay\u0131n geodeziklerini izlemesi \u015feklinde ifade edilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bir cismin \u00e7evresindeki \u00e7ekim alan\u0131, yine o cismin i\u00e7inde bulundu\u011fu uzay- zaman yap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fckmesi, burmas\u0131 ile olu\u015fur. Bu nedenle k\u00fctle \u00e7ekimi dedi\u011fimiz \u015fey, uzay-zaman\u0131n kendisinden kaynaklanan bir \u00f6zelliktir (durumdur).
\n Bunu kafam\u0131zda canland\u0131rabilmemiz i\u00e7in uzay\u0131 sadece eni ve boyu olan iki boyutlu bir y\u00fczeyle temsil edilen \u00e7ar\u015faf gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp d\u00fcmd\u00fcz (ki bu ger\u00e7ekte \u00fc\u00e7 boyutlu uzay\u0131 temsil etmekte) gergin bi\u00e7imde bir arkada\u015f\u0131m\u0131zla iki ucundan s\u0131k\u0131ca tutal\u0131m. \u015eimdi bu y\u00fczeye bir elma konuldu\u011funda \u00e7ar\u015faf hemen gerginli\u011fini kaybederek elman\u0131n kendi etraf\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyuta (yani ger\u00e7ekte d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc zaman boyutuna) \u00e7\u00f6kmesine neden olacakt\u0131r. (1) Elma yerine bir karpuz koydu\u011fumuzda ise ellerimizdeki gerginlik biraz daha artarak karpuzun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla ilgili olarak \u00e7ar\u015faf biraz daha \u00e7\u00f6kecektir. Karpuz yerine a\u011f\u0131r bir g\u00fclle konuldu\u011fu takdirde de \u00e7ar\u015faf\u0131n y\u00fczeyi o kadar \u00e7\u00f6kecektir ki, art\u0131k ucundan elle tutmak bile zorla\u015facakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc cisimler k\u00fctleleri ile do\u011fru orant\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde y\u00fczeyi e\u011friltip b\u00fckmektedirler. E\u011fer g\u00fcllenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ar\u015faf\u0131n dayanma s\u0131n\u0131r\u0131ndan fazla ise o zaman \u00e7ar\u015faf bir k\u00fclah halini al\u0131p y\u0131rt\u0131lacakt\u0131r.
\n Bunu uzay zamana monte etti\u011fimizde ise, y\u0131rt\u0131lmayla beraber ya evrenin (\u00e7ar\u015faf\u0131n) ba\u015fka bir b\u00f6lgesiyle birle\u015fecek ya da ayr\u0131 evrenler (\u00e7ar\u015faf d\u00fczlemine paralel di\u011fer \u00e7ar\u015faflar)olarak nitelendirilen yap\u0131larla huni bi\u00e7iminde ba\u011flant\u0131 kuracakt\u0131r. Bununla birlikte bir misketi al\u0131p \u00e7ar\u015faf\u0131n y\u00fczeyine f\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, misket iki boyutlu y\u00fczeyde ilerlemesine kar\u015f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutta olu\u015fturdu\u011fu \u00e7ukur ve neden oldu\u011fu e\u011fik y\u00fczey etraf\u0131nda dairesel harekete zorlanacakt\u0131r. \u0130\u015fte G\u00fcne\u015fi \u00e7ar\u015faf y\u00fczeyine konan karpuz, d\u00fcnyay\u0131 da misket olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, d\u00f6rt boyutlu uzay-zamanda yerk\u00fcremiz d\u00fcmd\u00fcz hareket etmesine kar\u015f\u0131n \u00fc\u00e7 boyutlu uzayda, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyuta olan e\u011frilik y\u00fcz\u00fcnden dairesel hareket ederek sanki aralar\u0131nda \u00e7ekim kuvveti varm\u0131\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle \u00e7ekim e\u011frilik bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla madde; uzay-zaman\u0131n nas\u0131l b\u00fck\u00fclece\u011fini, uzay-zaman a\u011f\u0131da; maddenin nas\u0131l davran\u0131\u015f sergileyece\u011fini belirler.
\n T\u00fcm bunlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, asl\u0131nda gravitasyonel (yer\u00e7ekimi) kuvveti, cisimlerin uzay-zamandaki hareket \u015fekillerinin olu\u015fturmu\u015f oldu\u011fu bir yan\u0131lsamad\u0131r. Bir ad\u0131m daha ilerlersek, evrende as\u0131l var olan sadece ve sadece uzay-zamand\u0131r. Madde (da\u011f, ta\u015f, sandalye,…) ve enerji (d\u00f6rt temel kuvvet) ise, ger\u00e7ekte var olmay\u0131p uzay-zaman kuma\u015f\u0131ndaki birer buru\u015fukluktan, e\u011frilikten, b\u00fc\u011fr\u00fcl\u00fckten ibarettir. Yani madde ve enerjinin her biri bu uzay-zaman kuma\u015f\u0131nda bir yumru\u011fa, t\u00fcmsek ve \u00e7ukura kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Bu nedenle g\u00fcne\u015fin etraf\u0131nda d\u00f6nmekte olan d\u00fcnyam\u0131z, ger\u00e7ekte bir uzay-zaman \u00e7ukuru etraf\u0131ndaki e\u011fimde yol almakta olan daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ukurdur. Beyaz c\u00fcce ve n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131 bu \u00e7ukurlar\u0131n yani e\u011fimin en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu yerler iken, karadelikler ise, uzay-zaman a\u011f\u0131n\u0131n, kuma\u015f\u0131n\u0131n delindi\u011fi y\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerdir. Bu y\u0131rt\u0131\u011f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu uzay-zaman kuma\u015f\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 b\u00fck\u00fclmeler (buru\u015fukluklar), karadeliklerin o muazzam \u00e7ekim g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Bu durumun en b\u00fcy\u00fck ispatlar\u0131ndan biride, k\u00fctlesi s\u0131f\u0131r yani k\u00fctlesiz fotonlar\u0131n (yada elektromanyetik dalgalar\u0131n)b\u00fcy\u00fck g\u00f6k cisimlerinin yan\u0131ndan ge\u00e7erken yollar\u0131ndan sapmalar\u0131d\u0131r. E\u011fer ger\u00e7ekten \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc (kuvveti) bildi\u011fimiz klasik anlamda mevcut olsayd\u0131, fotonlar\u0131n (Elektromanyetik dalgalar\u0131n) bu g\u00f6k cisimlerinin yan\u0131ndan ge\u00e7tiklerinde hi\u00e7 etkilenmemeleri gerekirdi. Oysa durum bunun tam tersidir. Demek oluyor ki, fotonlar(elektromanyetik dalgalar) Newtonsal \u00e7ekim etkisiyle de\u011fil, g\u00f6k cisimleri taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015f e\u011fri uzay\u0131 takip etmelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc sapmaya u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. Yada hareket ettikleri uzay e\u011frildi\u011fi i\u00e7in fotonlarda do\u011fal olarak o uzayla birlikte b\u00fck\u00fcl\u00fcrler.
\n B\u00f6ylece, e\u011fri uzay-zaman\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7en \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 da, yolundan ayr\u0131larak b\u00fck\u00fcl\u00fcr. Bu y\u00fczden de \u00f6rne\u011fin, g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00fcne\u015fin yan\u0131nda g\u00f6r\u00fclen y\u0131ld\u0131zlar ger\u00e7ekteki yerlerinden biraz sapm\u0131\u015f (kaym\u0131\u015f) olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir.
\n Bununla birlikte uzay-zaman e\u011frili\u011finin bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fi de,\u00f6zel r\u00f6lativite teoreminde oldu\u011fu gibi fiziksel kavramlar\u0131n h\u0131za ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fimlerinin ona e\u015fde\u011fer \u00e7ekim alt\u0131nda da ger\u00e7ekle\u015fmesidir. T\u0131pk\u0131, bir cismin \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir s\u00fcratte sahip olaca\u011f\u0131 k\u00fctlenin,e\u015fde\u011fer \u00e7ekim alt\u0131nda da (k\u00fctleyi h\u0131zland\u0131rmadan) ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm sonucunu vermesi gibi…
\n Dolay\u0131s\u0131yla uzay-zaman e\u011frili\u011finin (\u00e7ekiminin) fazla oldu\u011fu yerdeki zaman\u0131n da d\u0131\u015ftan bakan g\u00f6zlemciye g\u00f6re yava\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Yani, uzay\u0131n derinliklerinde, t\u00fcm \u00e7ekim kaynaklar\u0131ndan uzaktaki saatler normal h\u0131zda ilerlerken \u00e7ekimin yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelere yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ekimsel e\u011frilik nedeniyle saatler normalden daha yava\u015f ilerler. Bununla ilgili olarak, bir binan\u0131n alt kat\u0131ndaki saatlerin, \u00fcst kattakilerden ve yery\u00fcz\u00fcnden gittik\u00e7e uzakla\u015fan t\u00fcm saatlerden daha yava\u015f \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 deneysel olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.
\n T\u00fcm bunlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda karadeliklere tekrar d\u00f6nersek, y\u0131ld\u0131z\u0131 olu\u015fturan par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131ndaki \u00e7ekim kuvveti \u00fcst\u00fcn gelmeye ba\u015flay\u0131nca \u00e7\u00f6kme h\u0131zlan\u0131r. Saniyeler i\u00e7inde elektronlar, n\u00f6tron ve protonlar\u0131n birbirlerinin i\u00e7ine girmesiyle y\u0131ld\u0131z\u0131n boyu ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u00c7ekim kuvveti, y\u0131ld\u0131z\u0131n hacmini k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fck\u00e7e y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7evresindeki uzay-zaman e\u011frili\u011fi de gittik\u00e7e artar. Bunun sonucu olarak da y\u0131ld\u0131z y\u00fczeyinden ayr\u0131lan \u0131\u015f\u0131nlar da giderek daha b\u00fcy\u00fck oranda e\u011filmeye ba\u015flarlar. Bu b\u00fck\u00fclme sonunda \u00f6yle bir kritik a\u015famaya gelinir ki, t\u00fcm \u0131\u015f\u0131nlar tekrar y\u0131ld\u0131z y\u00fczeyine geri d\u00f6nerler. Y\u0131ld\u0131zdan \u00e7\u0131kan \u0131\u015f\u0131nlar ne y\u00f6nden olursa olsun e\u011fri uzay zaman taraf\u0131ndan geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclece\u011finden, y\u0131ld\u0131z simsiyah kesilir ve hi\u00e7bir cisim \u0131\u015f\u0131ktan h\u0131zl\u0131 hareket edemeyece\u011fi i\u00e7in de (fakat bu alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evren i\u00e7in ge\u00e7erlidir) art\u0131k y\u0131ld\u0131zdan d\u0131\u015f evrene hi\u00e7bir \u015fey ka\u00e7amaz ve sonucunda \u00e7ekim \u00f6ylesine g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelir ki, y\u0131ld\u0131z tam anlam\u0131yla evrenden yok olur.
\n I\u015f\u0131\u011f\u0131n art\u0131k ka\u00e7amayaca\u011f\u0131 kritik yar\u0131\u00e7apa olay ufku, y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kerek bir karadelik olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in meydana gelecek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe de \u201cschwarzch\u0131ld\u201d yar\u0131\u00e7ap\u0131 denir. Her ne kadar olay ufkundan bahsederken sanki burada somut bir \u015fey varm\u0131\u015f gibi alg\u0131lansa da ger\u00e7ekte burada fiziki yada maddi olan hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Burada sadece sonsuz bir bi\u00e7imde b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f, e\u011frilmi\u015f uzay-zamandan yada mutlak bo\u015fluktan ba\u015fka bir \u015fey yoktur. (2) Buna \u201csaf k\u00fctle \u00e7ekim topuda\u201d denilmektedir. Bununla birlikte olay ufkunun ard\u0131nda ne olup bitti\u011fini anlaman\u0131n hi\u00e7bir yolu yoktur. Bu ufkun ard\u0131nda kimseyle haberle\u015femezsiniz. (Mesaj gider, ama oradaki mesaj asla gelmez) \u00c7\u00fcnk\u00fc oras\u0131, bizim uzay zaman\u0131m\u0131zdan soyutlanarak evrenimizin bir par\u00e7as\u0131 olmaktan art\u0131k \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve y\u0131ld\u0131z da olay ufkunun alt\u0131nda t\u00fcm k\u00fctlesini merkezdeki s\u0131f\u0131r hacimde ve sonsuz yo\u011funluktaki bir D\u00dc\u015eSEL TEK\u0130LL\u0130K noktas\u0131nda toplamaya y\u00f6nelik \u00e7\u00f6kmesine devam eder.
\n Bir karadelik ne kadar k\u00fctleli ise, yo\u011funlu\u011fu da o kadar fazlad\u0131r. E\u011fer G\u00fcne\u015f bir karadelik olabilseydi schwarzch\u0131ld yar\u0131\u00e7ap\u0131 3 km, g\u00fcne\u015fin 150 milyar kat\u0131 k\u00fctleye sahip olan Samanyolu Galaksisinin 450 milyar km ve t\u00fcm alg\u0131layabildi\u011fimiz evrende kapal\u0131 bir evren haline getirecek kadar madde bulunmu\u015f olsayd\u0131 onun da yar\u0131 \u00e7ap\u0131 300 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadar olacakt\u0131. Ayr\u0131ca yapay bir karadelik olu\u015fturmak i\u00e7in de 1600 ton demiri cm\u2019 nin y\u00fcz milyonda birine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak gerekirdi. Bununla beraber, e\u011fer d\u00fcnyam\u0131z\u0131n t\u00fcm k\u00fctlesi 1 cm yar\u0131\u00e7apl\u0131 bir misket i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilseydi, suyun yo\u011funlu\u011funun santimetre k\u00fcpte bir gram oldu\u011fu yerde d\u00fcnyan\u0131n be\u015f gram olan yo\u011funlu\u011funu trilyar kez art\u0131rm\u0131\u015f olurduk. Bir karadelik yaratmak i\u00e7in ya bir nesneye \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fctle eklemek yada hi\u00e7bir k\u00fctle eklemeyip sadece o nesnenin boyutlar\u0131n\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ap\u0131n\u0131 olabildi\u011fince k\u00fc\u00e7\u00fcltmemiz gerekir. Bu durumda cismin k\u00fctlesi sabit olmas\u0131na kar\u015f\u0131n yo\u011funlu\u011fu artacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir cismin sahip oldu\u011fu k\u00fctlesel \u00e7ekim kuvveti o cismin k\u00fctlesiyle do\u011fru, cisimden olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n karesiyle ters orant\u0131l\u0131d\u0131r. Yani, cisme olan uzakl\u0131k artt\u0131k\u00e7a \u00e7ekim kuvveti azalmakta, yakla\u015ft\u0131k\u00e7a artmaktad\u0131r. Mesela bir top b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki cismi milyon kez k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, cismin yar\u0131 \u00e7ap\u0131 da k\u00fc\u00e7\u00fclece\u011finden cismin y\u00fczeyindeki \u00e7ekim kuvvetini de bir \u00f6nceki durumuna g\u00f6re milyon kere milyon art\u0131rm\u0131\u015f oluruz. Bunun ilgin\u00e7 yan\u0131, d\u00fcnya b\u00f6yle halde iken Ay\u2019\u0131n yine onun \u00e7evresinde d\u00f6nmesini s\u00fcrd\u00fcrebilmesidir. Ay\u2019daki bir insan bu misketi asla g\u00f6remezdi, fakat \u00e7ekimini alg\u0131layabilirdi. Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fcne\u015f de beyaz c\u00fcce olma durumuna geldi\u011finde yak\u0131n gezegenleri yutmas\u0131na kar\u015f\u0131n (bu s\u0131rada kuvvet dengelerinin bozulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarsak), d\u0131\u015f gezegenler y\u00f6r\u00fcngelerinde hareket etmeye devam ederdi. Ancak ger\u00e7ekten kuvvet dengeleri bozulaca\u011f\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f gezegenler da\u011f\u0131larak g\u00fcne\u015f sisteminin d\u0131\u015f\u0131na itilirler.
\n \u00c7\u00fcnk\u00fc evrende \u00f6nemli olan hacim de\u011fil, k\u00fctledir. Yani bir \u015fey hacimce ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun, e\u011fer k\u00fctlesi seyrekse ba\u015fka deyi\u015fle yo\u011funlu\u011fu az ise, kendinden daha yo\u011fun olan fakat \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fctlenin \u00e7ekimine kap\u0131lmak durumundad\u0131r. Bununla beraber G\u00fcne\u015f\u2019ten \u00fc\u00e7 defa b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6ken bir y\u0131ld\u0131z\u0131n, karadelik haline gelmesi benzer de\u011fi\u015fle y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kme h\u0131z\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ula\u015fmas\u0131, saniyenin 67 milyon birinde, g\u00fcne\u015ften on kat daha k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z i\u00e7in saniyenin 4 milyonda biri, milyon kez daha b\u00fcy\u00fck bir y\u0131ld\u0131z\u0131n da \u00e7\u00f6kme s\u00fcresi di\u011ferlerine g\u00f6re olduk\u00e7a uzun bir dilim olan saniyenin d\u00f6rtte biri kadar olmaktad\u0131r.
\n Karadeliklerin do\u011fas\u0131n\u0131 daha da derinden alg\u0131lamak i\u00e7in, karadeli\u011fe do\u011fru hareket eden bir g\u00f6zlemci ile ona d\u0131\u015far\u0131dan bakan ayr\u0131 bir g\u00f6zlemcinin birbirlerini ve \u00e7evrelerini nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmek amac\u0131yla bir uzay gemisinin oldu\u011funu ve ana gemiden de ayr\u0131 bir arac\u0131n karadeli\u011fe do\u011fru g\u00f6nderildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ayr\u0131ca bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de hem duran, hem de hareket halindeki g\u00f6zlemcilerimiz birbirlerine her saniye mavi renkli bir sinyal g\u00f6ndersinler. D\u0131\u015ftan bakan g\u00f6zlemci ilkin hi\u00e7bir \u015fey fark etmez ve g\u00f6nderdi\u011fi her saniyelik sinyale kar\u015f\u0131l\u0131k gelen sinyalleri aynen almaya devam eder (\u00e7\u00fcnk\u00fc de\u011fi\u015fimler \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na \u00e7ok yakla\u015ft\u0131k\u00e7a a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r). Fakat hareketli olan karadeli\u011fe yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a, d\u0131\u015ftaki g\u00f6zlemciye gelen sinyallerin zaman aral\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f artmaya,mavi renkli \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalga boyu da k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayarak k\u0131z\u0131l renkte g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flar. Bunun nedeni \u00e7ekimin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 etkinin fotonlar \u00fczerindeki belirtisidir. Yani enerjisini azalt\u0131r. T\u0131pk\u0131, Dopler etkisi olarak bilinen yasaya g\u00f6re,evrenin geni\u015flemesiyle birlikte bizden uzakla\u015fan cisimlerin g\u00f6nderdi\u011fi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n h\u0131z nedeniyle k\u0131rm\u0131z\u0131ya kaymas\u0131 gibi. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ara\u00e7 karadeli\u011fin olay ufkuna yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, d\u0131\u015ftaki g\u00f6zlemci her saniyeye kar\u015f\u0131l\u0131k, s\u0131ras\u0131yla artan bir zaman aral\u0131\u011f\u0131yla sinyalleri almaya ba\u015flar ve tam ara\u00e7 olay ufku s\u0131n\u0131r\u0131na geldi\u011finde,bu zaman geni\u015flemesi 1 saniyeye kar\u015f\u0131l\u0131k sonsuz bir s\u00fcreye uzayarak (ki zaman durmu\u015ftur art\u0131k) bu uzay zaman a\u011f\u0131nda arac\u0131n donmu\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc alg\u0131lar hale gelir. (3)
\n \u015eimdi de ara\u00e7taki bir g\u00f6zlemci, d\u0131\u015far\u0131y\u0131 nas\u0131l alg\u0131lar onu g\u00f6relim. \u00d6ncelikle o da anormal bir \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015fmaks\u0131z\u0131n hareket etmesine ra\u011fmen, \u00e7ekim etkisi artt\u0131k\u00e7a (gelen sinyallerin dalga boylar\u0131 k\u0131salarak mavi rengin \u00fcst\u00fcndeki renk yelpazelerine kayar), geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 cisimlerin kenarlar\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcnde g\u00f6rmeye ba\u015flar. Nedeni de hareketin(\u00e7ekimin) yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 uzay zaman\u0131n e\u011filip b\u00fck\u00fclmesidir. I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir s\u00fcrate ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ise, her \u015feyin s\u0131k\u0131\u015f\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck dairesel pencereye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bakt\u0131\u011f\u0131 uzay\u0131n k\u00fctlesinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 (\u015feffafla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131) boyutlar\u0131n uzay\u0131p artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zaman\u0131n da h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr.
\n Tam olay ufkunda ise, h\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ula\u015farak (olay ufkuna giren t\u00fcm nesneler, \u00e7ekim etkisiyle s\u0131ras\u0131yla molek\u00fcllerine, atomlar\u0131na, par\u00e7ac\u0131klar\u0131na ve nihayetinde fotonlar\u0131na yani en temel bile\u015fenlerine ayr\u0131l\u0131p \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla hareket ederek, enerji, mikrodalga asl\u0131na d\u00f6nerler.) k\u00fctlenin s\u0131f\u0131r, zaman ve boyutlar\u0131n da sonsuz olmas\u0131yla, dinsel verilerdeki g\u00f6k katlar\u0131n\u0131n kitab\u0131n sayfalar\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fclmesi gibi, dairesel pencerede kapanarak TEK\u0130LL\u0130KTE yok olur. Yani, evrenin t\u00fcm tarihi t\u00fcketilmi\u015f, uzay-zaman, madde, enerji de anlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olur.
\n D\u0131\u015ftan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, karadeli\u011fin olay ufkundaki cismin donmu\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alg\u0131lanmas\u0131na kar\u015f\u0131n, hareketli olan cisim olay ufkunun ard\u0131na ge\u00e7erek \u0131\u015f\u0131ktan h\u0131zl\u0131 takyon boyutuna girer. Burada soyut olan zaman, somut, somut olan uzay da soyut hale d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr (ve bilinen t\u00fcm yasalar ters i\u015fler). Bu boyutta zaman ba\u015fka deyi\u015fle Nedensellik ilkesi ters i\u015fledi\u011finden, hareketli cisim merkeze do\u011fru ilerledik\u00e7e t\u00fckenmi\u015f olan evrenin tarihi, gelecekten ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru akmaya ba\u015flar ve karadeli\u011fin tam merkezine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ise evrenin ilk olu\u015fum an\u0131ndaki safhaya ula\u015f\u0131r. Ve buras\u0131 ayn\u0131 zamanda karadelik k\u00fcresinin tam merkezi, kurt deli\u011findeki hortumun da tam orta noktas\u0131d\u0131r. Yolculuktan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere bu nokta da evrenimize ve evrenlere ait t\u00fcm bilgi en ufak detay\u0131na kadar mevcuttur. Yine bu nokta da ba\u015flang\u0131\u00e7 ve son birle\u015fiktir daha do\u011frusu ayn\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu nokta da evrenimiz ve evrenlere ait son hareket bellidir. Sonraki s\u00fcre\u00e7te ise (olay ufuklar\u0131n\u0131 bir huniye benzetirsek, huni hortumlar\u0131n\u0131n birle\u015fti\u011fi bu nokta dan), hortumun di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fcne do\u011fru hareket ederken evren soyut (takyonik) olarak zamanda ileri do\u011fru akmaya ba\u015flar ve everenin sonu geldi\u011finde di\u011fer kurt deli\u011finin olay ufkunda takyon enerjisi bildi\u011fimiz anlamda enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp safha-safha yo\u011funla\u015f\u0131rken zamanda gelecekten ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru giderek evrenin herhangi bir uzay ve zaman\u0131na geri d\u00f6ner ve orada a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar.
\n \u015eimdi de bu nokta ya madde plan\u0131ndan giderek de\u011fil de, direkt tepe nokta dan bakacak olursak; bu nokta evren ve evrenlere ait b\u00fct\u00fcn programlara sahip bir bi\u00e7imde big-bang nokta ve noktalar\u0131 olarak kainat\u0131 meydana getirir. Benzer bir ifadeyle; Mutlak Bilince ait h\u00fclyal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler bu nokta ile beraber filizlenerek big-bang patlamalar\u0131yla \u00f6nce bildi\u011fimiz t\u00fcrden enerji boyutunda sonrada s\u0131ras\u0131yla yo\u011funla\u015farak alg\u0131lay\u0131c\u0131s\u0131na g\u00f6re maddesel evrenleri meydana getirmektedirler.
\n \u0130\u015fte evrenimiz, t=0 an\u0131 olan bu nokta ile 10 \u00fcss\u00fc (-43) saniye aras\u0131nda soyut bir halde s\u00fcper uzayda iken, 10 \u00fcss\u00fc (-43) sn de S\u00fcper Uzay sona ererek soyut haldeki enerji Planck k\u00fctleli akdelik noktas\u0131n\u0131n olay ufkundan bildi\u011fimiz anlamda kuantla\u015fma ile birlikte enerji ve madde \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\n Konunun daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tekrardan maddesel boyuttan yola \u00e7\u0131karsak; 10 \u00fcss\u00fc (-33) cm \u00e7apl\u0131 Planck aral\u0131\u011f\u0131 yada karadeli\u011fin tam olay ufkuna geldi\u011fimizde bildi\u011fimiz uzay-zaman yap\u0131s\u0131 ortadan kalk\u0131p tek bir nokta olarak s\u00fcper uzaya a\u00e7\u0131l\u0131r\u0131z. Bu boyutta ise, bizim evrenle birlikte sonsuz evrenlere ait big-bang noktalar\u0131 bulunur. Bu noktalara bir a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunlar t\u00fcnellerin a\u011fz\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcper uzay\u0131n giri\u015fi t\u00fcnellerin a\u011fz\u0131ndan meydana gelmi\u015f bir yap\u0131d\u0131r (dokudur) diyebiliriz. Bu boyutta noktalar bir di\u011ferinin ayn\u0131s\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in her bir t\u00fcnelde de di\u011fer t\u00fcm t\u00fcnellere ait olan bilgiler mevcuttur. Bizim evrene ait olan big-bang noktas\u0131 yada bu t\u00fcnelin a\u011fz\u0131ndan i\u00e7eri girdi\u011fimizde (ki bunlar\u0131n hepsi boyutsal ini\u015ftir) evrenimize ait t\u00fcm olu\u015flar deminde dedi\u011fimiz gibi sonsuz gelecekten ge\u00e7mi\u015fe akarak bize g\u00f6re t=0 an\u0131nda en ba\u015fa d\u00f6ner. Yaln\u0131z t=0 s\u0131n\u0131r\u0131nda s\u00fcper uzay\u0131n tavan\u0131nda g\u00f6r\u00fcnen t\u00fcm t\u00fcnellerde bu nokta da birle\u015firler ki buraya mistik dille \u201cNur \u00fcst\u00fcne Nur\u201d denmektedir. Yani \u00f6yle bir nokta d\u00fc\u015f\u00fcnelim ki, s\u00fcper uzay\u0131n taban\u0131 olan bu noktadan huni bi\u00e7iminde sonsuz t\u00fcneller \u00e7\u0131kmakta ve s\u00fcper uzay\u0131n tavan\u0131 olan t\u00fcnellerin ucundan (a\u011fz\u0131ndan) big-bang patlamalar\u0131yla somut enerji ve maddesel evrenler olu\u015fmakta.
\n t=0 an\u0131ndan \u00f6ncesinde ise ne oldu\u011funa bilim cevap verememektedir. Bunun cevab\u0131n\u0131 sufizm de buluyoruz. Mistisizm bu noktan\u0131n \u00f6ncesinde, bize g\u00f6re soyut olarak ifade etti\u011fimiz takyonlara bile soyut bir boyut olan mana boyutunun oldu\u011funu s\u00f6yler. Resulullah da \u201cAllah var idi ve Onunla birlikte hi\u00e7bir \u015fey yok idi\u201d \u015feklinde ki ifadesiyle bu boyutta Allah\u2019\u0131n kendi kendine var oldu\u011funu belirtmektedir. Bir ba\u015fka anlamda buras\u0131 Salt \u0130lim boyutudur. Bu boyutta kesinlikle bir yarat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir ve yarat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011fa ait olan t\u00fcm olaylarda \u015fekilsiz ve suretsiz bir bi\u00e7imde burada mevcuttur. Yarat\u0131lma bu t=0 an\u0131ndan itibaren ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i bu andan itibaren t\u00fcm boyutlarda da Ondan ayr\u0131 bir \u015fey yok fakat bu boyutlar yoktan var edilmi\u015ftir. \u00dcstelik bunlar bile bize g\u00f6re anlat\u0131mlard\u0131r.
\n Bununla birlikte; dini terminolojide Hz Muh(sav) in mira\u00e7 hadisesinde, Sitrei M\u00fcnteha olarak isimlendirdi\u011fi ve Cebrail (as) \u0131n \u201cbir ad\u0131m daha atarsam yanar\u0131m\u201d (ki varl\u0131\u011f\u0131m bir \u00fcst boyut itibariyle devam eder anlam\u0131nda) dedi\u011fi bu nokta, t\u00fcm enerji bi\u00e7imlerinin sona erip bitti\u011fi ve Allah\u2019a ait olan manalar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rd\u0131r ki, bu boyutta zaman kavram\u0131n\u0131n her t\u00fcr\u00fcne yer yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sonsuz ve s\u0131n\u0131rs\u0131z boyuttaki zaman birimi \u201cAn\u201d olarak ifade edilmektedir.
\n Burada \u00e7ok \u00f6nemli bir husus da; manalar\u0131n enerjiye yani soyuttan somuta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ilk anda, s\u0131n\u0131rda ki sonsuz-s\u0131n\u0131rs\u0131z enerji boyutunda da yine zaman ve mekan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 mevcut de\u011fildir. Bu yap\u0131da da zaman birimi \u201cAn\u201d d\u0131r ve her \u015fey yine \u015fekilsiz ve suretsiz bir bi\u00e7imde bir B\u00fct\u00fcn olarak mevcuttur. Uzay-zaman dedi\u011fimiz \u015fey, bu ilk andaki Bilin\u00e7li Enerjinin \u00e7e\u015fitli oranlarda, terkiplerde yo\u011funla\u015fmas\u0131 sunucu big-bang patlamalar\u0131yla bildi\u011fimiz enerji ve madde bi\u00e7iminde g\u00f6r\u00fcnmesiyle meydana gelmi\u015ftir. \u0130\u015fte tam bu t=0 an\u0131 olarak kabul etti\u011fimiz ve t\u00fcm sonsuz t\u00fcnellerin birle\u015fim noktas\u0131 olan bu nokta da ki sonsuz enerjiye mistik dille Allah\u2019\u0131n Kudret S\u0131fat\u0131n\u0131n mazhar\u0131 olarak Ruhu Azam, \u0130lim S\u0131fat\u0131n\u0131n mazhar\u0131 olarak Akl\u0131 Evvel (Kozmik Bilin\u00e7), Kimli\u011fine de Hakikat\u0131 Muhammediye ismi verilmektedir. D\u0131\u015far\u0131dan bu nokta (asl\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey olmaz ama anlat\u0131m sadedinde) 0 (Hi\u00e7lik) noktas\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131rken, ayn\u0131 \u015feye i\u00e7eriden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu noktan\u0131n sonsuz-s\u0131n\u0131rs\u0131z bir Bilin\u00e7 ve Enerjiye sahip bir yap\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. i\u015fte Kainattaki t\u00fcm yarat\u0131lm\u0131\u015flar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bilincini bu Melekten al\u0131rlar.
\n Bu konuyu \u00fcnl\u00fc \u0130slam misti\u011fi \u015eeb\u00fcsteri ise \u015f\u00f6yle ifade etmektedir. \u201cB\u00fct\u00fcn devir, g\u00fcnler, aylar, y\u0131llar tek bir noktan\u0131n i\u00e7ine toplanm\u0131\u015f, bir ana s\u0131\u011fm\u0131\u015f. Ezelle ebed birbirinin ayn\u0131. Ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktadan itibaren d\u00f6n\u00fcp duran \u015fu devran, binlerce \u015fekle b\u00fcr\u00fcn\u00fcp g\u00f6r\u00fcnmekte. Her noktada bir d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015flamakta,ve yine o noktada bitmekte, merkezde O, bu d\u00f6n\u00fc\u015f de d\u00f6nende O\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00f6ky\u00fcz\u00fc binlerce y\u0131ld\u0131r tutkunu oldu\u011fu muz ve anlayabilmek u\u011frunu b\u00fcy\u00fck gayretler sarfetti\u011fimiz meraklar\u0131m\u0131z\u0131n bas\u0131nda gelir, insano\u011flu, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcndeki o sonsuz ve bir o kadar da gizemli uzay\u0131 tan\u0131yabilmek i\u00e7in elinden gelen t\u00fcm imkanlar\u0131 seferber etmi\u015f, geli\u015ftirdi\u011fi d\u00fcrb\u00fcnlerle, teleskoplarla, uydularla uzay\u0131n derinliklerinde ne olup bitti\u011finden haberdar olmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 s\u00fcresince, evrendeki konumunun ne oldu\u011fu konusunda bir …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2731,2722,2134,6752,2218,2136,6748,6750,6749,2139,6751,2141],"class_list":["post-2734","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-cekimsel-mercek","tag-einstein","tag-elektron","tag-gravitasyonel","tag-helyum","tag-hidrojen","tag-karadelikler-nelerdir","tag-karadeliklerin-gozlemlenmesi","tag-kozmolojik","tag-notron","tag-schwarzchild","tag-uzay"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2734"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2734\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}