Fizyonomi; bir di\u011fer ifadeyle ilm-i k\u0131yafet veya Araplar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ifadeyle ilm-i firaset, insan\u0131n i\u00e7 \u00e2lemi ile d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc aras\u0131ndaki m\u00fcnasebeti inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Alman filozof Kant; onu “i\u00e7 \u00e2lemi g\u00f6zlemleyen bilim dal\u0131” olarak tan\u0131mlar. Fizyonomi, v\u00fccudun tezah\u00fcr\u00fcnden -\u00f6zellikle y\u00fcz hatlar\u0131ndan – yola \u00e7\u0131karak insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn yorumlanmas\u0131 \u015feklinde tarif edilir. Fizyonominin temelinde; ekran veya monit\u00f6r\u00fcn kaydedilen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc yans\u0131tmas\u0131 gibi, v\u00fccut ve y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fcn de ruh\u00ee halimizi yans\u0131tmakta oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131 yatmaktad\u0131r. Kim bu monit\u00f6rdeki i\u015faretleri do\u011fru okuyabilirse, o ki\u015finin \u00f6zelliklerinden haberd\u00e2r olabilir. Yani ki\u015finin kabiliyetlerinden tutun, ahl\u00e2k\u00ee yap\u0131s\u0131 ve hatt\u00e2 daha da ileri giderek al\u0131n yaz\u0131s\u0131na kadar baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 yakalanabilir.<\/p>\n
\u0130lm-i k\u0131yafet kavram\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak \u015f\u00f6yle de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir: Nas\u0131l ki herhangi bir \u015feyi \u00f6rten \u015feyler k\u0131yafettir. Benzer \u015fekilde insano\u011flunun ruhuna, Rabb’i taraf\u0131ndan giydirilen beden de bir nevi k\u0131yafettir. O halde bu k\u0131yafette; ruhuna, mizac\u0131na ve ki\u015fili\u011fine ait tecelliler sakl\u0131d\u0131r ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Fizyonomi sadece insanlarla de\u011fil, hayvanlar, bitkiler ve tabiatla da ilgilenmektedir. Mesel\u00e2 R\u00f6nesans devri hekimlerinden Paracelsus, bitkinin d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc m\u00fc\u015fahede ederek, \u015fifal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyordu.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fim kurabilmek i\u00e7in muhatapla y\u00fcz y\u00fcze gelmek son derece \u00f6nem arz etmektedir. Bu sebeple herkesin bir derece fizyonomiyi dikkate ald\u0131\u011f\u0131 ve uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Fizyonomi ne zaman bilim dal\u0131 h\u00e2line gelmi\u015ftir?<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131 eski belgelere g\u00f6re, Babil’de tikleri ara\u015ft\u0131ran ve bunlar\u0131 yorumlayan sokak yorumcular\u0131ndan bahsedilir. Hatt\u00e2 bunlar\u0131n r\u00fcya tabir edenlere g\u00f6re hem ucuz olmas\u0131, hem de uzun uzun tabirlere ihtiya\u00e7 b\u0131rakmamas\u0131 sebebiyle, daha \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6rd\u00fckleri rivayet edilir.<\/p>\n
Kimileri bilgileriyle y\u00fcz\u00fc yorumlay\u0131p para kazan\u0131rken, Aristo ve \u00f6\u011frencileri gibi kimi zeki insanlar da, insan ve hayvanlar\u0131n y\u00fcz \u00f6zelliklerini analiz ediyorlard\u0131. B\u00f6ylece g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek ge\u00e7erlili\u011fini koruyan fizyonominin temel prensipleri \u015fekillenmeye ba\u015flar. Buna g\u00f6re al\u0131n k\u0131sm\u0131, zihn\u00ee potansiyele; g\u00f6z ile a\u011f\u0131z aras\u0131 k\u0131s\u0131m mizac\u0131na; \u00e7enenin \u015fekli ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc canl\u0131l\u0131\u011fa ve fizik\u00ee g\u00fcc\u00fcne i\u015faret eder denmi\u015ftir. Bu konuda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f ki\u015filer, bu suretle insan\u0131n sa\u011fl\u0131k durumunu tespit edebilir. Bir\u00e7ok hekim hastal\u0131\u011f\u0131n belirtilerini yakalamak \u00fczere bu metoda ba\u015fvurur.<\/p>\n
\u0130\u015flenen g\u00fcnahlar ruhumuzda kirlilik meydana getirir. Sa\u011fl\u0131k durumu ve hissiyat\u0131m\u0131z y\u00fcz\u00fcm\u00fcze yans\u0131r. \u0130yi bir bak\u0131m ile g\u00fczelli\u011fe kavu\u015furuz: \u0130\u00e7 huzur, do\u011fru beslenme, yeterli uyku, temiz \u00e7evre, ibadet ve iyi niyetli olma g\u00fczellik vesileleridir.<\/p>\n
18. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131na do\u011fru Avrupa’da elit kesim aras\u0131nda bir fizyonomi furyas\u0131 ba\u015flar. Bir\u00e7ok sarayda, entelekt\u00fcel \u00e7evrede y\u00fcz yorumu bir hobi haline gelir. Z\u00fcrihli din adam\u0131 Johann Caspar Lavater g\u00f6z\u00fc kapal\u0131yken 100.000 burun aras\u0131ndan, kral\u0131n burnunu tan\u0131yabilme iddias\u0131nda bulunabilecek kadar ileri gitmi\u015ftir. (Ancak bunu hi\u00e7 denememi\u015ftir.) Onun 20.000’in \u00fczerinde me\u015fhur ki\u015finin y\u00fcz yorumuna ait bilgiler ihtiva eden kitab\u0131, en \u00e7ok satan kitaplar aras\u0131ndad\u0131r. Ne var ki Lavater, fizyonominin ne kadar s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funun fark\u0131ndayd\u0131. Olumlu y\u00f6n\u00fc ise, Lavater’in kitab\u0131 bir\u00e7ok yazar, filozof, karikat\u00fcrist, ressam, hekim ve mimara ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Lavater her insanda Allah’\u0131n (cc) isimlerinden birinin daha \u00e7ok tecelli etti\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ne var ki bu g\u00f6r\u00fc\u015f zamanla yerini, kin, korku ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fu’da, \u00f6zellikle \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinde bu bilim dal\u0131 zamanla yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk eser \u0130mam-\u0131 \u015eafii Hazretlerinindir. Fakat bu eser g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015f de\u011fildir. Daha sonra Kindi’nin “Risale fi’l-Firase”si, Yuhanna \u0130bn\u00fc’l B\u0131tr\u0131k’\u0131 (10. yy) Aristoteles’ten \u00e7evirdi\u011fi “Kitab\u00fc’s-Siyase fi Tedbiri’r Riyase” ve Ebubekir Razi’nin “Kitab\u00fc’l-Mansuri”si bu mevzudaki ilk eserlerden say\u0131l\u0131r. \u0130bn-i Sina’n\u0131n da bu konuda bir eseri oldu\u011fu bilinmektedir. Fahreddin R\u00e2z\u00ee (\u00f6.1209) taraf\u0131ndan yaz\u0131lan “Kitab\u00fc’l Firase” o zamana kadar yaz\u0131lan en b\u00fcy\u00fck eser olarak kabul edilmi\u015ftir. Arap\u00e7a olarak yaz\u0131lan “k\u0131yafetn\u00e2me”lerin son \u00f6rne\u011fini Talib Ensari D\u0131m\u0131\u015fki “Kitab\u00fc’l-Adab ve’s-Siyase fi \u0130lmi’n nazari ve’l Firase” adl\u0131 eseriyle vermi\u015ftir. K\u0131yafet ile al\u00e2kal\u0131 eser verenler aras\u0131nda Ku\u015feyri (Etv\u00e2r\u00fc Selattini’l M\u00fcslimin) ve Muhiddin-i Arab\u00ee Hazretleri (Tedbirat\u00fc’l-\u0130lahiye) de yer al\u0131r.<\/p>\n
K\u0131yafetn\u00e2me olarak bilinen bu eserlerin Fars\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015f ilki K\u00e2\u015f\u00e2ni’ye (\u00f6.1392) aittir. Ne yaz\u0131k ki bu da g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015f de\u011fildir. Daha sonra Dervi\u015f Abdurrahman Mirek’in “Tuhfet\u00fc’l-Fak\u00eer”i gelir.<\/p>\n
Eskilerin en g\u00f6zde e\u015f, ortak, arkada\u015f ve i\u015f\u00e7i se\u00e7me arac\u0131 olan k\u0131yafet ilmi, Osmanl\u0131 zaman\u0131nda da bu t\u00fcr metinlerin haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle, saraya adam al\u0131n\u0131rken ve i\u015f\u00e7i se\u00e7erken bu bilim dal\u0131ndan azam\u00ee \u015fekilde faydalan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e k\u0131yafetn\u00e2melerin ilk \u00f6rne\u011fi Hamdullah Hamdi’nin “K\u0131yafetn\u00e2me” adl\u0131 eseridir. Bu eserde renk, boy, yanak, sa\u00e7, \u00e7ene, sakal, parmak gibi 26 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda karakter tahlilleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e k\u0131yafetn\u00e2melerin di\u011ferleri ise “Firasetn\u00e2me” ile Uzun Firdevsi, \u0130lyas bin \u0130sa-y\u0131 Saruhan\u00ee (\u00f6.1559-60), Abd\u00fclmecid ibn \u015eeyh Nasuh (\u00f6.1565), Mustafa bin Evranos (16.yy) ve Balizade Mustafa say\u0131labilir.
\n T\u00fcrk\u00e7e k\u0131yafetn\u00e2melerin en son \u00f6rne\u011fi Erzurumlu \u0130brahim Hakk\u0131 Hazretlerinin “Marifetn\u00e2me” (1835) adl\u0131 eseri bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Alman beyin uzman\u0131 Franz Josef Gall’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kayda de\u011fer. Gall, beynin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinin, ki\u015finin kabiliyet ve davran\u0131\u015flar\u0131na tesir etti\u011fini ifade etmi\u015f ve b\u00f6ylece n\u00f6rofizyolojinin kurucular\u0131 aras\u0131na girmi\u015ftir. K\u0131saca \u00f6zetlemek gerekirse: Kafatas\u0131n\u0131n \u015fekli, ki\u015finin kabiliyet ve zaaflar\u0131na i\u015faret eder. Bir\u00e7ok uzmana g\u00f6re bu durum bir sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r, baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re ise, esasl\u0131 bir tespittir. Daha sonralar\u0131 bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin istismar edilip \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n zeminini olu\u015fturmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir talihsizliktir.<\/p>\n
Gall, idam edilen su\u00e7lular\u0131n kafataslar\u0131n\u0131 inceleyerek, kriminal bir yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6stergesi olabilecek i\u015faret ve \u00f6zellik aram\u0131\u015ft\u0131r. 1876 y\u0131l\u0131nda bu ifrat d\u00fc\u015f\u00fcnce en \u00fcst noktaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131: \u0130talyan asker\u00ee hekim Cesare Lombroso “Kriminal \u0130nsan” ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131yla d\u00fcnyaya vehmin nas\u0131l bilim suretine b\u00fcr\u00fcnebilece\u011fini g\u00f6steriyordu. Lombroso’a g\u00f6re mesel\u00e2 zanl\u0131 ki\u015filer, belirgin b\u00fcy\u00fckl\u00fckte veya k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckte kafa tas\u0131na, kep\u00e7e kula\u011fa, ka\u015flar\u0131n \u00fczerinde \u015fi\u015fkinli\u011fe sahip olup \u00e7\u0131lg\u0131n veya bulan\u0131k bak\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ele\u015ftirmenler bu \u00f6\u011fretiyi “idaml\u0131k fizyonomi” diye tenkit ederek masum insanlar\u0131 su\u00e7lu gibi damgalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. ABD’de ki\u015filerin sosyal \u00e7evresi ile kriminallik aras\u0131ndaki m\u00fcnasebetler ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, Avrupa’da ise, ki\u015finin do\u011fu\u015ftan v\u00fccudunda kriminal bir miza\u00e7 veya yap\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 tespite \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn dahi \u00e7irkin g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc insanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi bu d\u00f6nemin kal\u0131nt\u0131lar\u0131d\u0131r. Bu idaml\u0131k fizyonomi \u00f6\u011fretisi Almanya’da 1920’li y\u0131llarda ifrat seviyesine ula\u015f\u0131r: 1929 y\u0131l\u0131nda i\u015flenen bir dizi cinayet D\u00fcsseldorf\u2019lular\u0131 deh\u015fet ve korku i\u00e7inde b\u0131rak\u0131r. Polis muhtemel f\u00e2ili takdim etti\u011finde, kimsenin bundan \u015f\u00fcphesi yoktur: 21 ya\u015f\u0131ndaki zek\u00e2 \u00f6z\u00fcrl\u00fc Hans Stausberg su\u00e7lu imaj\u0131na uymaktad\u0131r. Ancak bir cinayet daha i\u015flendi\u011finde, “D\u00fcsseldorf’un ger\u00e7ek vampiri” bulunur. Ad\u0131 Peter K\u00fcrten’dir. Y\u00fcz\u00fc iyi niyetli, zarars\u0131z, \u015f\u00fcphe uyand\u0131rmayan bir tiptir. Bu bir \u015foktur. Hemen hemen herkes, onu g\u00f6rme f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulur. K\u00fcrten’in foto\u011fraf\u0131 b\u00fct\u00fcn gazetelerde yay\u0131mlan\u0131r. Art\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc haberle\u015fme devri \u00e7oktan ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hatt\u00e2 fizyonomi \u00f6\u011fretisinin bizzat kendisi dahi foto\u011fraf sayesinde, daha sonra filmle de b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015f yakalayacakt\u0131r. Foto\u011fraf\u00e7\u0131lar, sanat\u00e7\u0131lar ve filozoflar, fizyonomik sorularla ilgilenirler. Tipik Alman nas\u0131ld\u0131r? Tipik i\u015f\u00e7i y\u00fcz\u00fcn\u00fcn ana hatlar\u0131 nelerdir? Ne var ki bu sahadan \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k hezeyan\u0131na sadece bir ad\u0131m vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 Hitler’in kendi y\u00fcz\u00fc ise, bir\u00e7ok fizyonomi uzman\u0131 i\u00e7in problem te\u015fkil eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc Otto Malig gibi uzmanlar, F\u00fchrer’in y\u00fcz\u00fcnde pl\u00e2ns\u0131zl\u0131k, gurur ve \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa meyil ke\u015ffederler ve bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden dolay\u0131 hapse d\u00fc\u015ferler. Baz\u0131lar\u0131 ise kasten bu hatlar\u0131 g\u00f6rmezden gelerek, dikkati Hitler’in mavi g\u00f6zlerine ve ellerinin g\u00fczelli\u011fine \u00e7eker.<\/p>\n
21. y\u00fczy\u0131lda, psikoloji, n\u00f6roloji, t\u0131p ve sanat gibi \u00e7e\u015fitli disiplinlerde fizyonomi konular\u0131 tekrar ele al\u0131nmakta; “nonverbal ileti\u015fim”, yani sadece mimik ve v\u00fccut diliyle ger\u00e7ekle\u015fen ileti\u015fim \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar reva\u00e7 g\u00f6rmektedir. Bu \u00e7abalar, insan g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc robotlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n
Portre ressam\u0131 Carl Huter’in izindeki Huter dernekleri ve di\u011fer fizyonomi uzmanlar\u0131n\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131 teori veya kriminal-antropolojiden uzakla\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen, \u015fu temel soru mevcudiyetini korumaktad\u0131r: Fizyonomi yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 ne derece ger\u00e7ektir? Bir\u00e7ok dile de yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, dar kafal\u0131lar, kal\u0131n kafal\u0131lar, nurlu y\u00fczler vs var m\u0131d\u0131r? Bu konuda \u00e7e\u015fitli fikirler \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir. Mesel\u00e2 Duisburglu Psikolog Prof. Siegfried Frey, fizyonomi yorumlar\u0131n\u0131, yorumcunun \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 ve ruh haletine ba\u011flarken, di\u011fer uzmanlar tam z\u0131dd\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fe sahiptirler. Mesel\u00e2 Harvard psikologlar\u0131ndan Nalini Ambady ve Robert Rosenthal, tan\u0131mad\u0131klar\u0131 y\u00fcz\u00fc do\u011fru yorumlad\u0131klar\u0131ndan s\u0131k s\u0131k bahsederler. \u00d6zellikle bir ki\u015finin ho\u015fsohbet mi, yoksa i\u00e7ine kapan\u0131k m\u0131 oldu\u011funda tam isabet kaydetmi\u015fler. Bir \u00f6\u011fretmenin pedagojik kabiliyetini, sadece foto\u011frafa bakarak tahmin etmede de ba\u015far\u0131 notu iyidir. Yap\u0131lan tahminler, ilgili \u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frencilerinin ifadeleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00fc\u00e7te ikiyi a\u015fan nispette bir uyu\u015fma oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00fcnl\u00fc uzman Dr. Claudia Schm\u00f6lder fizyonomi kavram\u0131n\u0131n yerine “biyo-psikoloji”yi koymay\u0131 teklif eder ve \u015funu ekler: burada bir\u00e7ok ger\u00e7ek ve b\u00fcy\u00fck bir tecr\u00fcbe hazinesi yatmaktad\u0131r. Ne var ki bir insan\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in, ona sadece bakmak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onunla -psikolojinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi- g\u00f6r\u00fc\u015fmek l\u00e2z\u0131md\u0131r.<\/p>\n
Fizyonominin hem taraftarlar\u0131, hem de \u015fiddetli ele\u015ftirmenleri bulunmas\u0131n\u0131n temelinde \u015fu yatmaktad\u0131r: Hi\u00e7bir zaman \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmayan al\u0131nyaz\u0131s\u0131 ve ferd\u00ee h\u00fcrriyete dair meselelere dokunulmaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifade ile hayat sahnesinde kaderin tayin etti\u011fi bir role mahkum muyuz, yoksa c\u00fcz’\u00ee irademizle bir rol se\u00e7ebilir miyiz? Verasetin ve \u00e7evrenin insan karakteri veya mizac\u0131 \u00fczerine tesiri nedir?<\/p>\n
\u0130mam \u015eafi\u00ee Hazretleri bu konuya dair \u015f\u00f6yle bir hat\u0131ras\u0131n\u0131 anlat\u0131r:
\n “\u0130lm-i firaset (sezgi ve anlay\u0131\u015f bilgisi) ile ilgili kitaplar aramak i\u00e7in Yemen’e gittim. Konuyla ilgili kitaplar\u0131 ald\u0131ktan sonra geri d\u00f6nerken konaklamak i\u00e7in, yolda evinin avlusunda duran bir adama u\u011frad\u0131m. Adam g\u00f6k g\u00f6zl\u00fc ve \u00e7\u0131k\u0131k al\u0131nl\u0131 biriydi. Bu suret, firaset ve k\u0131yafet ilmine g\u00f6re olumsuz s\u00eeretin habercisiydi. Beni evine misafir etti. Bir de g\u00f6rd\u00fcm ki, pek c\u00f6mert bir adam! Bana ak\u015fam yeme\u011fi ve g\u00fczel koku, hayvan\u0131ma yulaf, ayr\u0131ca yatak ve yorgan g\u00f6nderdi. Bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce kendi kendime dedim ki: \u0130lm-i firaset, bu adam\u0131n olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck bir \u015fahsiyete sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ben ise ondan hay\u0131r ve iyilikten ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rm\u00fcyorum. Demek ki bu ilim bo\u015f ve ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131ym\u0131\u015f!<\/p>\n
Sabah olunca yan\u0131mdaki hizmet\u00e7i \u00e7ocu\u011fa hayvan\u0131 eyerlemesini s\u00f6yledim. Hayvana binip \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m s\u0131rada adama dedim ki:
\n – Mekke’ye geldi\u011fin zaman, Muhammed b. \u0130dris’in (\u015eafi\u00ee) evini soruver. Adam dedi:
\n – Peki, d\u00fcn gece sana yapt\u0131\u011f\u0131m hizmetin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 nerede?
\n – Neymi\u015f o?
\n – Sana iki dirheme yemek ald\u0131m; ayr\u0131ca ayn\u0131 fiyatlarla kat\u0131k, g\u00fczel koku, hayvan\u0131na yem, sana yatak ve yorgan al\u0131verdim…
\n \u00c7ocu\u011fa dedim ki:
\n – O\u011flum, ona istedi\u011fini ver! Ba\u015fka bir \u015fey kald\u0131 m\u0131?
\n – Ev kiras\u0131 nerede? Ben evimi sana geni\u015fletip kendime daraltt\u0131m!<\/p>\n
Bu durumu g\u00f6r\u00fcnce kanaatim g\u00fc\u00e7lendi ki, firaset ilmi ger\u00e7ekmi\u015f.”
\n Ne var ki bir hususu a\u00e7madan ge\u00e7memek gerekir. \u0130lm-i firasetle, \u00f6zellikle \u015fizofrenilerin \u00e7ehresinden, hasta oldu\u011funu okumada, “Suretin s\u00eeretine \u015fahittir; ba\u015fka \u015fahit aramak zaiddir.” s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ger\u00e7eklik pay\u0131 olsa da, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n, ona inanan insan\u0131n tabiat\u0131n\u0131 terbiye etti\u011fine, tevbenin de k\u00f6t\u00fc \u00e2det ve huylar\u0131n\u0131 \u0131sl\u00e2h etti\u011fine, ba\u015fta Sahabe-i Kiram olmak \u00fczere \u0130sl\u00e2m tarihi boyunca canl\u0131 \u00f6rneklerine \u015fahit olunmu\u015ftur. Y\u00fczdeki her bir k\u0131sm\u0131n kendine g\u00f6re a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olabilir; fakat ki\u015fi terbiye, irade, \u00f6zellikle bir m\u00fcr\u015fidin rehberli\u011finde iyi, g\u00fczel olan\u0131 bulabilir. B\u00f6ylece isnad olunan baz\u0131 olumsuzluklar, m\u00fcspet y\u00f6ne kanalize edilebilir.<\/p>\n
Kendini fizyonomiye adamas\u0131na ra\u011fmen Carl Huter \u015fu ilgin\u00e7 tespitte bulunur ve konuya \u00e2deta nokta koyar: “Hakikate giden yol, manev\u00ee ayd\u0131nlanmad\u0131r. En d\u00fcz, en y\u00fcce ve l\u00e2hut\u00ee olan budur. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki her \u015fey akl\u00ee bilgi, hakikat dedi\u011fimiz \u015feylerin fark edilmesi, bunlar hakk\u0131nda yan\u0131lg\u0131ya u\u011franmas\u0131ndan ibaret olan sisli bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n getirdi\u011fi bilgelik okuludur.”<\/p>\n
Bu mevzuda s\u00f6ylenebilecek \u00f6nemli bir husus da \u015fudur: B\u00fct\u00fcn mahl\u00fbk\u00e2t\u0131 bir sanat eseri olarak yaratan ve onda bin bir esmas\u0131n\u0131n tecellisini g\u00f6steren, Allah (cc) insano\u011flunun s\u00eem\u00e2s\u0131ndaki hi\u00e7bir k\u0131vr\u0131m\u0131 veya \u00e7izgiyi bo\u015funa yaratmam\u0131\u015ft\u0131r. Gerek y\u00fcz\u00fcm\u00fcz ve gerekse elimiz asl\u0131nda birer kitap gibi bizim hakk\u0131m\u0131zda y\u00fczlerce bilgiyi sergilemektedir. Fakat bunu herkesin kolayca okumas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. K\u0131yafet ilmindeki belli \u015fartlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olan bilgileri hemen yorumlay\u0131p de\u015fifre etmek ki\u015fiyi yan\u0131ltabilir ve ba\u015fkalar\u0131 hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelerin uyanmas\u0131na, haks\u0131zl\u0131klara ve fitneye sebep olabilir.<\/p>\n
Zira ki\u015finin burnuna veya kula\u011f\u0131na bakarak hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc zanda bulundu\u011fumuz takdirde, dinin, m\u00fcr\u015fidin ailenin terbiye edicili\u011fini g\u00f6zard\u0131 etmi\u015f oluruz. Halbuki fizyonomik olarak k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe meyilli g\u00f6r\u00fcnen o \u015fah\u0131s \u00e7ok cidd\u00ee bir nefis terbiyesinden, bir m\u00fcr\u015fidin tezg\u00e2h\u0131ndan ge\u00e7mi\u015f ve k\u00f6t\u00fc huylar\u0131n\u0131 tadil edip, \u00e7ok m\u00fckemmel bir insan olmu\u015f olabilir. Yarat\u0131l\u0131\u015ftan kendinde olan k\u00f6t\u00fc meyelan\u0131, hayra \u00e7evirmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck mesafeler kat etmi\u015f bir ki\u015finin hakk\u0131nda sadece y\u00fcz\u00fcne bakarak mahkum etmek ise, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k olur.<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k 2.400 y\u0131l \u00f6nce ya\u015fanan \u015fu olay da konuyu ayd\u0131nlatmaya vesile olacakt\u0131r: Zaman\u0131n \u00fcnl\u00fc y\u00fcz yorumcusu Atinal\u0131 Zopriros, Sokrates i\u00e7in, “\u015eehvetin kurban\u0131 bir ayya\u015ft\u0131r.” der. Bunun \u00fczerine Sokrates tebess\u00fcm eder ve kendisinden \u015fu hikmetli s\u00f6zler kaydedilir: “Ben, i\u00e7g\u00fcd\u00fclerine d\u00fc\u015fk\u00fcn bir ayya\u015f? Meylim bu olabilir; fakat bunu ben iradem alt\u0131na ald\u0131m.” Bu durumda bu ilmi ne yok farz edip, reddetmeli, ne de insanlar\u0131 mahkum edecek kadar abartmal\u0131d\u0131r. Kalb\u00ee ve ruh\u00ee hayat\u0131n derinliklerine v\u00e2k\u0131f bir m\u00fcr\u015fidin okuyup yorumlayabilece\u011fi s\u0131rl\u0131 bir kitap olan fizyonomiyi, bo\u015f ve faydas\u0131z bir ilim gibi de g\u00f6remeyiz. Bu takdirde Allah\u2019\u0131n yaratt\u0131klar\u0131n\u0131n her h\u00e2lini, i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bilmeden yaratt\u0131\u011f\u0131 gibi yanl\u0131\u015f bir netice \u00e7\u0131kar. Halbuki Allah\u2019\u0131n (cc) y\u00fcz\u00fcm\u00fcze \u00e7izdi\u011fi her bir \u00e7izgi belli bir m\u00e2n\u00e2y\u0131 gizlemektedir. Zira O (cc) abes i\u015f yapmaz.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de “en g\u00fczel s\u00fbrette yarat\u0131lan” insan; salih amellerle ruhunu besleyip, had\u00eeste m\u00fcjdelendi\u011fi \u00fczere, “Allah’\u0131n g\u00f6ren g\u00f6z\u00fc, i\u015fiten kula\u011f\u0131, y\u00fcr\u00fcyen aya\u011f\u0131” \u015ferefine n\u00e2il olunca; yine Allah-u Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n el-Al\u00eem, el-Musavvir, el-Cemil, el-Cel\u00eel, er-Rahman gibi daha bir\u00e7ok isminin tecellig\u00e2h\u0131 olan insan \u00e7ehresinde bir\u00e7ok s\u0131rra vak\u0131f olunmas\u0131 muhtemeldir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Fizyonomi; bir di\u011fer ifadeyle ilm-i k\u0131yafet veya Araplar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ifadeyle ilm-i firaset, insan\u0131n i\u00e7 \u00e2lemi ile d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc aras\u0131ndaki m\u00fcnasebeti inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Alman filozof Kant; onu “i\u00e7 \u00e2lemi g\u00f6zlemleyen bilim dal\u0131” olarak tan\u0131mlar. Fizyonomi, v\u00fccudun tezah\u00fcr\u00fcnden -\u00f6zellikle y\u00fcz hatlar\u0131ndan – yola \u00e7\u0131karak insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn yorumlanmas\u0131 \u015feklinde tarif edilir. Fizyonominin temelinde; ekran veya monit\u00f6r\u00fcn kaydedilen …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2132,6785,6790,6786,6789,6788,6395,3405,1343,6787,3406],"class_list":["post-2754","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aristo","tag-fizyonomi","tag-imam-safii","tag-kiyafetname","tag-kriminal","tag-marifetname","tag-noroloji","tag-psikoloji","tag-ronesans","tag-rzurumlu-ibrahim-hakki-hazretleri","tag-tip"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2754"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2754\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}