G\u00f6r\u00fclebilir evrenin \u00f6tesinde, bu evrene paralel ba\u015fka evrenler de varm\u0131 d\u0131r? Mistikler ve filozoflar b\u00f6yle oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.Bilim adamlar\u0131 ise yak\u0131n zamanlara de\u011fin b\u00f6yle bir \u015feyin olanaks\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131.Fakat bug\u00fcn fizik\u00e7iler paralel evrenlerin olabilece\u011fini matematiksel olarak ortaya koyabiliyorlar.
\n PARALEL EVRENLER kavram\u0131, bug\u00fcn bilimsel terimlerle a\u00e7\u0131k\u00e7a bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131labilmektedir.Bilim adamlar\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fumuz evrenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir tak\u0131m neden sonu\u00e7 ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131yla a\u00e7\u0131klayabiliyorlar.Asl\u0131nda bu a\u00e7\u0131klama, \u00fc\u00e7 boyutlu uzay\u0131n t\u00fcm\u00fcyle onun yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan fizik nesnelerden ibaret oldu\u011fu esas\u0131na dayan\u0131r.Bu yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imi ilk bak\u0131\u015fta, evrenin var olan her \u015fey demek olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelebilir.Fakat iki \u00f6nemli nokta var.Birincisi, bilim adamlar\u0131n\u0131n evren a\u00e7\u0131klamalar\u0131, birtak\u0131m soyut kavramlar\u0131(g\u00fczellik ve sevgi gibi) a\u00e7\u0131klamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131r.Oysa her ne kadar fizik bir evrende ya\u015f\u0131yorsak da, bu t\u00fcr soyut kavramlar bu fizik evren i\u00e7erisinde \u00f6nemli bir yer tutarlar.\u0130kinci olarak da bilimin t\u00fcm yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve bu konuya ili\u015fkin kab\u00fclleri kesinlikle \u00fc\u00e7 boyut ile s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n 3 koordinat belirtilmelidir
\n \u0130kinci nokta, paralel evrenler tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n odak noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.Evrenimiz \u00fc\u00e7 boyutlu bir mekand\u0131r.Herhangi bir nesnenin konumunu kavrayabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle onun \u00fc\u00e7 koordinat\u0131n\u0131 belirlememiz gerekir.Bunun en somut \u00f6rne\u011fi havac\u0131l\u0131kta g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Bir u\u00e7a\u011f\u0131n pilotu, yerdeki hava trafik kontrol\u00f6r\u00fcne havadaki konumunu bildirmek i\u00e7in 3 rakam vermek zorundad\u0131r: Bu de\u011ferler u\u00e7a\u011f\u0131n havada bulundu\u011fu yerin enlemini, boylam\u0131n\u0131 ve yere olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.
\n Peki, \u00fc\u00e7 boyutun \u00f6tesi var m\u0131d\u0131r? Matematik\u00e7iler di\u011fer boyutlar\u0131 idrak etmenin san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar zor olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar.Di\u011fer boyutlar ger\u00e7ekten de matematiksel olarak kavranabilir, fakat bu durum \u00fc\u00e7 boyutlu insan beyni i\u00e7in de s\u00f6z konusu mudur? T\u00fcm kavramlar\u0131m\u0131zla birlikte \u00fc\u00e7 boyutlu bir mekanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bu pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.Fakat \u015fu \u00f6rnekler, bunu anlamam\u0131za biraz yard\u0131mc\u0131 olabilir.
\n Nokta, ka\u011f\u0131t ve masa \u00f6rnekleri
\n Uzaydaki tek bir noktay\u0131 ele alal\u0131m . Bu noktan\u0131n herhangi bir y\u00f6ne do\u011fru uzanan hacmi yoktur.Dolay\u0131s\u0131yla bir matematik\u00e7i i\u00e7in o nokta boyutsuzdur.D\u00fcz bir \u00e7izgiyi alal\u0131m. O da sadece bir y\u00f6ne do\u011fru uzar.Geni\u015fli\u011fi ve y\u00fcksekli\u011fi yoktur, sadece uzunlu\u011fu vard\u0131r.Bu bak\u0131mdan o \u00e7iz\u011fi de bir matematik\u00e7i i\u00e7in tek boyutludur.Bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.Geni\u015fli\u011fi ve uzunlu\u011fu vard\u0131r ama derinli\u011fi yoktur.Dolay\u0131s\u0131yla o da iki boyutludur.Bir masay\u0131 ele alal\u0131m.Geni\u015fli\u011fiyle, uzunlu\u011fuyla ve derinli\u011fiyle \u00fc\u00e7 boyutlu bir nesnedir.\u00d6rneklerimizi bir kez daha inceleyelim: Boyutsuz, tek boyutlu, iki boyutlu ve \u00fc\u00e7 boyutlu.Burada durmam\u0131z i\u00e7in herhangi bir neden var m\u0131? Ni\u00e7in bundan sonraki boyutlar\u0131 ke\u015ffe \u00e7\u0131kmayal\u0131m?
\n \u0130ki boyutlu evren: Flatland
\n Tekrar ka\u011f\u0131t \u00f6rne\u011fine d\u00f6nelim ve bu iki boyutlu d\u00fcnyada ya\u015fayan varl\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim.Flatlandliler (R. Edwin Abbott, Flatland adl\u0131 bilimkurgu roman\u0131nda, iki boyutlu bir evreni ve oradaki ya\u015fam\u0131 anlat\u0131r.) sadece iki boyutu bilirler: Sa\u011f-sol, \u00f6n-arka.Onlar\u0131n t\u00fcm hareketleri ka\u011f\u0131t\u0131n derinli\u011fi olmayan y\u00fczeyi ile s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.(Onlar derinli\u011fi sadece kendi boyutlar\u0131ndaki yer\u00e7ekimi olarak \u00f6l\u00e7\u00fcmleyip duyumsarlar.) Flatlandliler \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutla ilgili olarak hi\u00e7bir\u015fey bilmezler.Hatta \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutu hayal edemezler. Flatlandlilerin \u00fczerinde ya\u015fad\u0131kalr\u0131 bu ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131n\u0131n sonsuz bir geni\u015flikte oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.Bu durumda onlar do\u011fall\u0131kla kendi iki boyutlu evrenlerinin t\u00fcm ”var olu\u015fu” olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcneceklerdir.\u00d6te yandan kendi evrenlerinin ”alt\u0131nda” ya da ”\u00fcst\u00fcnde” de ba\u015fka evrenlerin oldu\u011funu ise asla anlayamayacaklard\u0131r.Hatta anlamaman\u0131n \u00f6tesinde, bu kendilerine s\u00f6ylendi\u011finde kabul bile etmeyeceklerdir.
\n Paralel Flatlandler
\n Bizim \u00fc\u00e7 boyutlu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131zla ise, Flatland evreni as\u0131l ger\u00e7ekli\u011fin \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.Bu arada iki ayr\u0131 Flatland evreni birbirine paralel bir \u015fekilde yer alabilir ve bunlar\u0131n her birinde ya\u015fayan varl\u0131klar derinlik duygusuna sahip olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in birbirlerinin fark\u0131na varamazlar.Bu t\u00fcr birbirine paralel iki Flatland evreni \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir boyutta bir araya gelirler, t\u0131pk\u0131 bir kitab\u0131n sayfalar\u0131 gibi.
\n Einstein’\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131
\n Her ne kadar bilimsel d\u00fczeyde \u015fimdilik bir varsay\u0131m olarak kab\u00fcl ediliyorsa da, birtak\u0131m bilimsel \u00f6n bilgiler \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmemi\u015f olsayd\u0131, paralel evrenler felsefesi bir kavram olman\u0131n \u00f6tesinde hi\u00e7bir\u015fey ifade etmeyecekti.Paralel evrenler konusuyla ilgili ilk kap\u0131y\u0131 a\u00e7an ki\u015finin Albert Einstein oldu\u011fu biliniyor.Einstein’in \u00fcnl\u00fc genel r\u00f6lativite teorisinde paralel evrenleri birbirine ba\u011flayan ”k\u00f6pr\u00fclerden” s\u00f6z edilir.Genel r\u00f6lativite teorisi \u00e7ekim, uzay ve zaman konular\u0131n\u0131 kapsayan olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir teoridir.R\u00f6lativite teorisine g\u00f6re, bir \u00e7ekim alan\u0131 e\u011fimli bir uzay demektir.\u00dc\u00e7 boyutlu uzay, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir buyuta uzan\u0131r.Tekrar Flatland’e d\u00f6nersek, bu iki boyutlu alem, \u00fc\u00e7 boyutlu uzay\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir boyuta a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ne demek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131m edecektir.
\n Hemen yan\u0131ba\u015f\u0131m\u0131zda yer alan mekanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 olgusu, bizim d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir boyut tasar\u0131mlar\u0131m\u0131zdan olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r.Her \u015feyden \u00f6nce, \u00fc\u00e7 boyutlu beynimizin bu t\u00fcr bir olguyu kab\u00fcllenmesi olduk\u00e7a zordurB\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m ancak iki boyutlu bir paralel evren modeli ile sa\u011flanabilir.Modern bilimsel yakla\u015f\u0131mlar, paralel evrenlerin varl\u0131\u011f\u0131na, hatta gereklili\u011fine dikkat \u00e7ekiyor.D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir boyut kavram\u0131 paralel evrenlerin nerede olabilece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 ip u\u00e7lar\u0131 veriyor.\u00d6zellikle Einstein ‘\u0131n bu t\u00fcr evrenlerin karadelikler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla nas\u0131l birbirine ba\u011flanabilece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 \u00f6n bilgiler ortaya koydu\u011fu biliniyor.Asl\u0131nda paralel evrenler bir d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyutta ayn\u0131 uzayda ayn\u0131 yerdedirler.Fakat araya bir zaman duvar\u0131 girmi\u015ftir.Paralel evrenler birbirlerine de\u011fmeden sonsuz tabakalar \u015feklinde bir kitab\u0131n sayfalar\u0131 gibi \u00fcst \u00fcste dizilirler.Paralel evrenler ve kendi evrenimize ait farkl\u0131 zaman tabakalar\u0131(Ge\u00e7mi\u015f, \u015eimdi, Gelecek) bu d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyutta birbirleri i\u00e7erisine ge\u00e7erek bir kitab\u0131n sayfalar\u0131 gibi dizilmi\u015flerdir.
\n Flatland 3 boyutlu oluyor
\n Flatland’i olu\u015fturan iki boyutlu ka\u011f\u0131t tabakas\u0131n\u0131n \u00fczerine a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan bir nesne koyal\u0131m. \u0130ki boyutlu ka\u011f\u0131t bu nesnenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc hemen buru\u015facak ve \u015fekli bozulacakt\u0131r.Dolay\u0131s\u0131yla iki boyutlulu\u011funu yitirecek, buru\u015fuk bir y\u00fczeyi olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir boyut, yani derinlik kazanacakt\u0131r.B\u00f6ylece bu yeni \u00fc\u00e7 boyutlu mekanda k\u00fctle\u00e7ekimi denen etki olu\u015facakt\u0131r.Flatland, \u00e7ukurla\u015fmas\u0131na ra\u011fmen yine Flatland olmaya devam edecektir.Fakat \u015fu farkla ki, Flatlandliler bu kez meyilli bir y\u00fczey \u00fczerinde yolculuk yapacaklard\u0131r.Buradaki \u00e7ukurla\u015fma, hemen akla bir karadelik getiriyor.Bir karadeli\u011fin Flatland’de oldu\u011fu gibi \u00fczerinde durabilece\u011finiz bir y\u00fczeyi yoktur.Sadece nesneyi daha derinlere \u00e7eken ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc vard\u0131r.Flatland’in bir karadeli\u011fe yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m, ne olacakt\u0131r o zaman? Flatland’in iki boyutl\u0131 evreni karadeli\u011fin \u00e7ekim etkisine girdi\u011finde, giderek k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ve b\u00fck\u00fclmeye ba\u015flayacakt\u0131r.Sanki bir huninin kenarlar\u0131ndan i\u00e7eriye do\u011fru, bir t\u00fcnele do\u011fru kay\u0131yor gibi olacakt\u0131r.<\/p>\n
Einstein-Rosen K\u00f6pr\u00fcs\u00fc
\n Einstein ve yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Nathan Rosen’in bu karadelik t\u00fcnellerini matematiksel olarak kab\u00fcl ettikleri ve inceledikleri biliniyor.Einstein ve Rosen, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucunda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bie \u015fey ke\u015ffettiler: Karadelik t\u00fcnellerinin dibi yoktur.Burada, u\u00e7lar\u0131ndan birbirlerine ba\u011fl\u0131 iki huni s\u00f6z konusudur.Birle\u015ftikleri nokta, t\u00fcnelin ”bo\u011faz” k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturur.Dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcnelin bir ucundan giren bir nesne, merkezdeki ya da bo\u011fazdaki ola\u011fan \u00fcst\u00fc \u00e7ekimin etkisiyle, t\u00fcnelin \u00f6b\u00fcr ucundan d\u0131\u015far\u0131 f\u0131rlat\u0131l\u0131r.\u00d6yleyse \u00f6b\u00fcr yanda ne vard\u0131r?\u00d6b\u00fcr yan, yeni bir evrendir, ilkinden tamam\u0131yla farkl\u0131 bir evrendir bu! \u0130\u015fte bu iki evreni birbirine ba\u011flayan t\u00fcnele Einstein-Rosen K\u00f6pr\u00fcs\u00fc ad\u0131 verilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00f6r\u00fclebilir evrenin \u00f6tesinde, bu evrene paralel ba\u015fka evrenler de varm\u0131 d\u0131r? Mistikler ve filozoflar b\u00f6yle oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.Bilim adamlar\u0131 ise yak\u0131n zamanlara de\u011fin b\u00f6yle bir \u015feyin olanaks\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131.Fakat bug\u00fcn fizik\u00e7iler paralel evrenlerin olabilece\u011fini matematiksel olarak ortaya koyabiliyorlar. PARALEL EVRENLER kavram\u0131, bug\u00fcn bilimsel terimlerle a\u00e7\u0131k\u00e7a bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131labilmektedir.Bilim adamlar\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fumuz evrenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir tak\u0131m …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2722,6847,3196,6846,6845,6844],"class_list":["post-2788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-einstein","tag-einstein-rosen-koprusu","tag-enlem","tag-flatland","tag-koordinat","tag-paralel-evrenler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2788"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}