Fizi\u011fin kavram ve ilkeleri, F\u0130Z\u0130\u011e\u0130N KAVRAM VE \u0130LKELER\u0130. Fizik biliminin yap\u0131s\u0131na temel olu\u015fturan \u00fc\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnce ana hatlar\u0131yla \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<\/p>\n
Korunum yasalar\u0131 ve bak\u0131\u015f\u0131m. Fizikteki korunum yasalar\u0131, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir fiziksel sistemdeki kimi \u00f6l\u00e7\u00fclebilir niceliklerin zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fmeyece\u011fi kural\u0131n\u0131 koyar. Korunum yasalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, do\u011fan\u0131n bak\u0131\u015f\u0131m yasalar\u0131yla, yani uzaysal ve zamansal koordinatlar\u0131n d\u00f6nd\u00fcrme, \u00f6telenme, yans\u0131ma gibi \u00e7e\u015fitli bak\u0131\u015f\u0131m i\u015flemleriyle de\u011fi\u015fmezli\u011fi kural\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkilidir. En yayg\u0131n korunum yasas\u0131, maddeyle ilgili olan\u0131d\u0131r. Yasa, bilimsel olarak ilk kez 18. y\u00fczy\u0131l sonunda Frans\u0131z kimyac\u0131 A. Lavoisier taraf\u0131ndan ifade edildi. Buna g\u00f6re, evrendeki madde toplam\u0131 de\u011fi\u015fmez, yani madde ne yarat\u0131labilir ne de yok edilebilir. Enerjinin korunumu yasas\u0131, 19. y\u00fcz\u0131lda matematik form\u00fclasyonuna kavu\u015ftu. Bu yasa da, evrendeki toplam enerji niceli\u011finin sabit kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Einstein’\u0131n k\u00fctle ile enerjinin e\u015fde\u011ferli\u011fini veren denkleminden sonra iki yasa birle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Newton mekani\u011finde, bir sistemin \u00fczerine bir d\u0131\u015f kuvvet etkimedi\u011fi durumlarda toplam do\u011frusal momentumun sabit oldu\u011funu belirleyen bir korunum yasas\u0131 vard\u0131r. Bu yasa, geometrik uzay\u0131n \u00f6telenme bak\u0131\u015f\u0131-m\u0131yla ili\u015fkilidir. Benzer olarak, bo\u015f uzay\u0131n her b\u00f6lgesinin birbiriyle \u00f6zde\u015f oldu\u011funun kabul\u00fc, tam bir d\u00f6ng\u00fcsel bak\u0131\u015f\u0131m bulundu\u011fu anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu da, bir cismin k\u00fctlesine ve a\u00e7\u0131sal h\u0131z\u0131na ili\u015fkin olan ve a\u00e7\u0131sal momentum denilen fiziksel niceli\u011fin korunumu yasas\u0131yla ilgilidir.<\/p>\n
Temel par\u00e7ac\u0131klar d\u00fczeyinde kuvantum mekani\u011fi ve \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131 \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Korunumun yasalar\u0131 ve bunlara ili\u015fkin bak\u0131\u015f\u0131mlar da birincil rollerde bulunur. Kuvantum kuram\u0131, kristaller, atomlar, \u00e7ekirdekler ve temel par\u00e7ac\u0131klar gibi g\u00f6rece daha basit sistemlere uygulan\u0131r. Bunlarda dinamik ve i\u00e7kin bak\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 g\u00f6zlemek daha kolayd\u0131r. Kuvantum mekani\u011finin ortaya koydu\u011fu bak\u0131\u015f\u0131mlardan biri uzamsal bak\u0131\u015f\u0131md\u0131r (p bak\u0131\u015f\u0131m\u0131). Uzay evirtim i\u015flemcisine (operat\u00f6r) parite (e\u015flem) i\u015flemcisi denir. Bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7 boyutlu koordinat sistemindeki durumunu belirleyen dalga denkleminde x, y ve z yerine \u2014 x, -y ve z de\u011ferleri kondu\u011funda dalga fonksiyonu de\u011fi\u015fmiyorsa, paritesi +1, de\u011fi\u015fiyorsa \u20141 kabul edilir. Parkenin korunumu yasas\u0131 do\u011fan\u0131n sa\u011f vida ya da sol vida referans ^sistemleri aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Zamansal bak\u0131\u015f\u0131m (T bak\u0131\u015f\u0131m\u0131), hareketin zaman i\u00e7inde geri d\u00f6n-d\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyle ilgilidir. Fizik yasalar\u0131n\u0131n bir hareketin olu\u015fumuna izin verdi\u011fi kabul edilirse ters hareket de izinli olmal\u0131d\u0131r. Zaman\u0131n tersinirli\u011fi \u015f\u00f6yle anlat\u0131labilir: Bir sistemin hareketi, \u00f6zg\u00fcl koordinat ve h\u0131zlarla belirtilen durumlar dizisi olarak betimlendi\u011finde, t\u00fcm hareket do\u011frultular\u0131, yani t\u00fcm h\u0131zlar, kar\u015f\u0131t de\u011ferleriyle de\u011fi\u015ftirilirse sistem ters do\u011frultuda gene ayn\u0131 durumlardan ge\u00e7er. Geriye oynat\u0131lan bir sinema filminde herhangi bir resmin gene g\u00f6r\u00fclmesi bu bak\u0131\u015f\u0131ma \u00f6rnek olabilir. Uzay ye zaman\u0131n evirtim bak\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 y\u00fck e\u015flenimi ad\u0131 verilen bir ba\u015fka bak\u0131\u015f\u0131mla birle\u015fmi\u015ftir. Y\u00fck e\u015flenimi, her y\u00fckl\u00fc temel par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131t par\u00e7ac\u0131k olarak adland\u0131r\u0131lan z\u0131t y\u00fckl\u00fc bir e\u015fleni\u011fi olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Kar\u015f\u0131t elektron ya da pozitron, kar\u015f\u0131t proton, kar\u015f\u0131t n\u00f6tron, kar\u015f\u0131t hidrojen gibi par\u00e7ac\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 deneysel olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu bak\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n birle\u015ftirildi\u011fi CPT bak\u0131\u015f\u0131m\u0131 gibi de\u011fi\u015fmezlikler, ayr\u0131 ayr\u0131 y\u00fck ve parite kor\u00fcnumlann\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 zay\u0131f etkile\u015fimler durumunda ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. Bunlardan ba\u015fka i\u00e7 bak\u0131\u015f\u0131mlar grubu i\u00e7inde kimi mutlak, kimi yakla\u015f\u0131k bak\u0131\u015f\u0131mlar da bulunmaktad\u0131r. Kesinlikle korunum-lu y\u00fckler, izospin bak\u0131\u015f\u0131m\u0131, 51\/(3) bak\u0131\u015f\u0131m\u0131 bunlara \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n
Alan kuram\u0131. Fizikte bir alan, uzay ve zamanda g\u00f6zlenebilir bir niceli\u011fin s\u00fcrekli da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. \u00d6l\u00e7\u00fclebilir olmas\u0131 gereken bu g\u00f6zlenebilir nicelik, bir s\u0131v\u0131n\u0131n rengi, atmosferdeki toz yo\u011funlu\u011fu, Yer’i \u00e7evreleyen magnetik alan gibi olaylar \u00e7e\u015fitlemesinden herhangi biri olabilir. G\u00f6zlenen nicelik, uzayda de\u011fi\u015fim g\u00f6sterip zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fmiyorsa statik alandan, aksi halde ise zaman de\u011fi\u015fimli alandan s\u00f6z edilir. Bir alan\u0131n matematiksel tan\u0131m\u0131, onun uzay\u0131n bir fonksiyonu oldu\u011fu kabul\u00fcne dayan\u0131r. Alandaki herhangi bir nokta, uzayda \u00f6b\u00fcr noktalara g\u00f6re konumu cinsinden belirlenir. \u00d6l\u00e7\u00fclen \u00f6zellik, do\u011frultudan ba-\u011f\u0131ms\u0131zsa skaler niceliktir, do\u011frultuya ba\u011fl\u0131ysa vekt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n
Alanlar\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rman\u0131n \u00e7e\u015fitli yollar\u0131 vard\u0131r; ama ba\u015flang\u0131\u00e7ta bunlar\u0131 maddesel olan ve maddesel olmayan alanlar olarak ikiye ay\u0131rmak gerekir. Maddesel alanlarda g\u00f6zlenebilir nicelik, bir gaz\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, bir s\u0131v\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131 ya da yo\u011funlu\u011fu gibi, maddenin bir \u00f6zelli\u011fini g\u00f6sterir. Maddesel olmayan alan ise herhangi maddesel bir \u00f6zelli\u011fi betimlemez; belli ko\u015fullar alt\u0131nda uzay\u0131n bir noktas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacak baz\u0131 gizli etkileri betimler. \u00d6rne\u011fin, elektrik alan\u0131 b\u00f6yledir. “G\u00f6zlenebilir” alan, alan fonksiyonuyla verilen ve uzay\u0131n x, y, z koordinatlar\u0131yla tan\u0131mlanan bir noktas\u0131ndaki de\u011feri bulunabilen elektrostatik aland\u0131r. O noktada ger\u00e7ekten var olan herhangi bir \u015fey yoktur. E\u011fer bir elektrik y\u00fck\u00fc, x, y, z koordinatlar\u0131yla tan\u0131mlanan noktaya yerle\u015ftirilirse, alan fonksiyonuyla orant\u0131l\u0131 bir kuvvetin etkisinde kalacakt\u0131r. Magnetik alan, k\u00fctle\u00e7ekimi alan\u0131 ve olas\u0131l\u0131k alanlar\u0131 bu t\u00fcrden alanlara \u00f6rnektir.<\/p>\n
Alanlar, g\u00f6zlenebilir fonksiyonlar\u0131n\u0131n skaler, vekt\u00f6r ya da tensor olu\u015flar\u0131na g\u00f6re de s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Bir skaler nicelik, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc olan, ancak y\u00f6n\u00fc olmayan niceliktir. K\u00fctle, yo\u011funluk, s\u0131cakl\u0131k skaler niceliklerdir. Vekt\u00f6r, uzayda y\u00f6nlenmi\u015f niceliktir. Kuvvet, elektrik ve magnetik alan \u015fiddetleri vekt\u00f6r niceliklerine \u00f6rnek verilebilir. Alan\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclebilir niceli\u011fi yaln\u0131zca skaler ya da vekt\u00f6rel niceliklerle ifade edilemiyorsa ve b\u00f6ylesi bir\u00e7ok niceli\u011fin bir arada ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyorsa bir tensor kurulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Atmosferde herhangi bir noktadaki bas\u0131n\u00e7, gaz molek\u00fclleri ile Yer aras\u0131ndaki k\u00fctle\u00e7ekimi etkisinden do\u011far. Bir yandan yery\u00fcz\u00fcne do\u011fru gaz molek\u00fcllerinin h\u0131zlanmas\u0131na yol a\u00e7an bu \u00e7ekim etkisinden, \u00f6b\u00fcr yandan y\u00fcklendikleri \u0131s\u0131l enerji y\u00fcz\u00fcnden birbirleriyle \u00e7arp\u0131\u015fan molek\u00fcllerin atmosferin geni\u015flemesini sa\u011flayan etkisinden kaynaklanan iki kar\u015f\u0131t e\u011filim aras\u0131nda bir kararl\u0131 durum olu\u015fur. B\u00f6ylece atmosfer bas\u0131nc\u0131, yery\u00fcz\u00fcnden y\u00fcksekli\u011fin azalan bir fonksiyonu olur. Bu durum skaler alanlar i\u00e7in en basit \u00f6rneklerdendir. S\u0131cakl\u0131k alan\u0131, k\u00fctle\u00e7ekimi alan\u0131, hareketli ak\u0131\u015fkanlar\u0131n yo\u011funluklar\u0131 gibi alanlar da benzer skaler alanlard\u0131r.<\/p>\n
Elektromagnetik alan fizikteki en \u00f6nemli vekt\u00f6r alan\u0131 say\u0131labilir. Her ikisi de vekt\u00f6r alan\u0131 olan elektrik ve magnetik alanlar, durgun olmad\u0131klar\u0131nda karakteristik bir bi\u00e7imde etkile\u015fir.<\/p>\n
Tensor alanlar\u0131na \u00f6rnek, bir hidrodinamik sistemdeki bas\u0131n\u00e7 alan\u0131d\u0131r. Bu durum, ak\u0131\u015fkan i\u00e7indeki farkl\u0131 noktalar\u0131n farkl\u0131 s\u0131cakl\u0131klarda oldu\u011fu karma\u015f\u0131k hareketler sistemine kar\u015f\u0131l\u0131k olur.<\/p>\n
Fiziksel sabitler. Fizi\u011fin temel kuramlar\u0131n\u0131n form\u00fclle\u015ftirilmesinde ve bunlar\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyaya uygulanmas\u0131nda temel fiziksel sabitler denilen kimi de\u011fi\u015fmez nicelikler ortaya \u00e7\u0131kar. Bu temel sabitler aras\u0131nda \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n vakumdaki (bo\u015fluk) h\u0131z\u0131 (c), temel y\u00fck (e), elektronun k\u00fctlesi (mej, Planck sabiti (h) ve ince yap\u0131 sabiti say\u0131labilir.<\/p>\n
Temel sabitlerin say\u0131sal de\u011ferlerinin kesin do\u011frulukla bilinmesi iki nedenle \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Fizi\u011fin temel kuramlar\u0131n\u0131n nicel \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri, kuramlardaki sabitlerin say\u0131sal de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bu sabitlerin fizi\u011fin farkl\u0131 alanlar\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli deneylerden sa\u011flanan say\u0131sal de\u011ferlerinin dikkatle incelenmesi, fizik kuramlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu ve genel tutarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleyebilme olana\u011f\u0131n\u0131 verir. Temel sabitler, genellikle milyonda birka\u00e7 k\u0131s\u0131ml\u0131k do\u011frulukla \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Do\u011fruluk niceli\u011fine y\u00fcklenen anlam; kuram ya da deneyin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, herhangi bir niceli\u011fin say\u0131sal de\u011ferinin, ger\u00e7ek de\u011ferden ne kadar uzak oldu\u011funu g\u00f6steren belirsizli\u011fin ba\u011f\u0131l boyutudur. Do\u011fruluk ya da belirsizlik, uygulamada milyonda k\u0131s\u0131m (ppm) olarak g\u00f6sterilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Fizi\u011fin kavram ve ilkeleri, F\u0130Z\u0130\u011e\u0130N KAVRAM VE \u0130LKELER\u0130. Fizik biliminin yap\u0131s\u0131na temel olu\u015fturan \u00fc\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnce ana hatlar\u0131yla \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir: Korunum yasalar\u0131 ve bak\u0131\u015f\u0131m. Fizikteki korunum yasalar\u0131, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir fiziksel sistemdeki kimi \u00f6l\u00e7\u00fclebilir niceliklerin zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fmeyece\u011fi kural\u0131n\u0131 koyar. Korunum yasalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, do\u011fan\u0131n bak\u0131\u015f\u0131m yasalar\u0131yla, yani uzaysal ve zamansal koordinatlar\u0131n d\u00f6nd\u00fcrme, \u00f6telenme, yans\u0131ma gibi \u00e7e\u015fitli bak\u0131\u015f\u0131m …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[3586,2722,6881,6879,2136,6880,2160,2139,4942,2138],"class_list":["post-2817","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atomlar","tag-einstein","tag-elektromagnetik-alan","tag-fizigin-kavram-ve-ilkeleri","tag-hidrojen","tag-kuvantum-kurami","tag-newton","tag-notron","tag-pozitron","tag-proton"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2817"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2817\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}