Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131, Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 Einstein\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 idi; klasik deterministik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn g\u00fcn\u00fcn\u00fc dolduru\u015funu temsil ediyordu. Einstein, uzay, zaman ve madde fikirlerini modern bi\u00e7imlerine getirerek Newton fizi\u011finin \u00f6tesine giderken, fizi\u011fin \u00e7er\u00e7evesi tamamen deterministik idi. Newton evreninin b\u00fcy\u00fck saati Einstein taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti -\u00e7arklar ve b\u00f6l\u00fcmler farkl\u0131yd\u0131- fakat, Einstein saatin hareketinin hala sonsuz ge\u00e7mi\u015f ve gelecekte tamamen \u00f6nceden belirli oldu\u011fu konusunda Newton ile anla\u015f\u0131yordu.
\n Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 Nas\u0131l Geli\u015ftirildi?
\n Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131 bir tek ki\u015finin yaratm\u0131\u015f oldu\u011funa inanmak zordur. Kuram, uzay, zaman, enerji, madde ve geometriyi muazzam bir ufku ve anlam\u0131 olan uyumlu bir b\u00fct\u00fcn halinde birle\u015ftirmektedir.<\/p>\n
Einstein, Z\u00fcrih\u2019te iken ve Berlin\u2019deki ilk y\u0131llar\u0131nda, fizikte pozitivizmin b\u00fcy\u00fck savunucusu olan filozof fizik\u00e7i Ernst Mach\u2019\u0131n entellekt\u00fcel etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Mach, kuramsal fizik\u00e7ilerin, fizikte deneysel i\u015flemlerle kesin, do\u011frudan bir anlam kazand\u0131r\u0131lamayan herhangi bir fikir kullanmamalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Deneysel d\u00fcnyayla ilgisi olmayan fikirler, fiziksel kuram i\u00e7in y\u00fczeysel olarak de\u011ferlendiriliyordu. Mach\u2019\u0131n y\u00f6ntemi yeni fizi\u011fin geli\u015fiminde \u00f6nder bir kuvvet oldu.<\/p>\n
Einstein, bu y\u00f6ntemin ustas\u0131yd\u0131. Einstein\u2019\u0131n uzay ve zaman tan\u0131mlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlay\u0131n: uzay bir \u00f6l\u00e7\u00fc \u00e7ubu\u011fu ile \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feydir. \u00d6l\u00e7me i\u015fine do\u011frudan ba\u015fvuran bu tan\u0131mlar, uzay ve zaman kavramlar\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olduklar\u0131 t\u00fcm a\u015f\u0131r\u0131 felsefi bagaj\u0131 kesip att\u0131lar. Pozitivist, yaln\u0131zca, \u00f6l\u00e7me gibi do\u011frudan i\u015flemler yoluyla bildi\u011fimiz \u015feylerden s\u00f6z etmekte \u0131srar eder. Fiziksel ger\u00e7eklik, kafalar\u0131m\u0131zdaki fantezilerle de\u011fil, fiili deneysel i\u015flemlerle tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n
Ancak Einstein, Berlin\u2019e yerle\u015ftikten sonra, kat\u0131 pozitivist tutumdan uzakla\u015ft\u0131 ve bu durum, k\u0131smen, i\u015f arkada\u015f\u0131 Planck\u2019\u0131n ikna edici tezlerinin sonucunda oldu. Ayn\u0131 zamanda Einstein\u2019in Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131 ve ona ula\u015fmak i\u00e7in kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnce y\u00f6ntemi, onu kat\u0131 pozitivist y\u00f6ntemin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 konusunda ikna etti.<\/p>\n
Einstein bir pozitivist olarak kalm\u0131\u015f olsayd\u0131, genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131 ke\u015ffetmi\u015f olup olmayaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphelidir. Einstein daha sonra, kendisinin Berlin’de patent ofisinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerden arkada\u015f\u0131 olan filozof Maurice Solovine\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta, kendi y\u00f6ntemini anlatt\u0131. Bu y\u00f6ntem Einstein\u2019\u0131n \u00f6nerme y\u00f6ntemi olarak isimlendirilebilir.
\n Geni\u015fleyen Evren’in G\u00f6zlenmesi
\n Einstein, genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131, Evren’in b\u00fct\u00fcn\u00fcne uygulad\u0131. Sonlu ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir Evren modeli kurdu ve bunun matematiksel yap\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi. Amerikal\u0131 astronom Edwin Powell Hubble (1889-1953), 1920’li y\u0131llarda Evren’in ya\u015f\u0131, olu\u015fumu ve da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flatan bilim adam\u0131.<\/p>\n
Hubble, 1929’da yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerle uzak g\u00f6kadalar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131, buradan kalkarak da bunlar\u0131n D\u00fcnya’dan uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. Evren geni\u015fliyordu. Oysa Einstein’in evreni dura\u011fand\u0131.<\/p>\n
Kuram, b\u00fcy\u00fck k\u00fctlelerin yak\u0131n\u0131ndan ge\u00e7en \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n k\u00fctle\u00e7ekim alan\u0131n\u0131n etkisiyle e\u011filece\u011fini, bu nedenle de uzak bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n G\u00fcne\u015f’in kenar\u0131ndan ge\u00e7erken yapaca\u011f\u0131 sapman\u0131n hesaplanabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve k\u00f6t\u00fc hava ko\u015fullar\u0131, ilk g\u00f6zlemin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 engelledi. Kuram’\u0131n ilk genel kan\u0131tlar\u0131 iki \u0130ngiliz bilim adam\u0131ndan geldi: 29 May\u0131s 1919’da G\u00fcney Afrika’da (Gine K\u00f6rfezi’ndeki bir adada) ve Brezilya’da g\u00f6zlenen G\u00fcne\u015f tutulmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda elde edildi.<\/p>\n
Sonu\u00e7lar tam Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131 kan\u0131tlayacakken, iki ayr\u0131 yerin sonu\u00e7lar\u0131 birbirine ters d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Daha sonralar\u0131 da g\u00f6zlemler ve deneyler, onu do\u011frulamaya devam etti. 1922’de G\u00fcney Afrika ve Brezilya’dan al\u0131nan verilerin farkl\u0131 sou\u00e7lar vermesi \u00fczerine Lick G\u00f6zlemevi’nin y\u00f6neticisi William W. Campbell, bir sonraki tutulmay\u0131 izlemek i\u00e7in Avustralya’ya gitti.<\/p>\n
Tutulma, yakla\u015f\u0131k be\u015f dakika izlenebildi\u011fi i\u00e7in “Naif y\u0131ld\u0131zlarda kaydedilebilecek; b\u00f6ylece G\u00fcne\u015f’e yak\u0131n g\u00f6zlenebilir y\u0131ld\u0131zlar\u0131n say\u0131s\u0131 artacakt\u0131” diye a\u00e7\u0131klama yap\u0131yor Osterbrook ve “g\u00f6zlem yapanlar ‘etkiyi \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in daha iyi bir \u015fans’elde edecekler” diyor.<\/p>\n
12 Nisan 1923’te, Campbell, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin yerle\u015fimleri iki durum i\u00e7in, yani tutulma ve ger\u00e7ek gece durumundaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini ke\u015ffetti. ” Einstein’in tahminleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda G\u00fcne\u015f kenar\u0131ndaki y\u0131ld\u0131z \u0131\u015f\u0131klar\u0131 1.75 saniyelik bir a\u00e7\u0131yla sapt\u0131r\u0131l\u0131yor olmas\u0131, verilen G\u00f6relilik Kuram\u0131’na yakla\u015fabildi\u011finin bir kan\u0131t\u0131d\u0131r” diyordu.<\/p>\n
Garip ama, Campbell, kendisini g\u00f6reli bir Evren’de bulmak istemiyordu. “Tanr\u0131m umar\u0131m do\u011fru de\u011fildir” diyordu. Einstein, tabii ki, g\u00f6relili\u011fi Evren’in normu olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Do\u011frusu Kuram’\u0131n do\u011frulu\u011fu kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131nda “Ama ben zaten Kuram’\u0131n do\u011fru oldu\u011funu biliyordum” diyecekti \u00f6\u011frencisi Schneider’a.<\/p>\n
Schneider, Einstein'”e\u011fer tutulmalar, Kuram’\u0131 do\u011frulamasayd\u0131 ne olurdu” diye sordu\u011funda Einstein ” O zaman Tanr\u0131’dan \u00f6z\u00fcr dileyerek, Kuram do\u011fru derdim” diyordu.<\/p>\n
Genel G\u00f6relilik ve Evren Modelleri<\/p>\n
Roger Penrose: “Sizlere Einstein\u2019in k\u00fctle\u00e7ekim kuram\u0131n\u0131n temel yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak istiyorum. Temel yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan birisi Galilei\u2019nin E\u015fde\u011ferlik \u0130lkesi ad\u0131yla bilinir. Galilei Piza Kulesi\u2019nin tepesinden biri b\u00fcy\u00fck biri k\u00fc\u00e7\u00fck iki ta\u015f b\u0131rak\u0131yor. Bu deneyi ger\u00e7ekten ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olsa da olmasa da, kendisi, hava direncinin yaratt\u0131\u011f\u0131 etkiyi g\u00f6rmezden gelmek ko\u015fuluyla, her iki ta\u015f\u0131n da yere ayn\u0131 anda \u00e7arpmas\u0131 gerekti\u011fini gayet iyi anlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
E\u011fer bu ta\u015flar beraberce a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru d\u00fc\u015ferlerken bir tanesinin \u00fcst\u00fcne oturup di\u011ferini seyretme imkan\u0131n\u0131z olsayd\u0131, onu \u00f6n\u00fcn\u00fczde, havada as\u0131l\u0131 bir halde dururken g\u00f6recektiniz. Uzay seyahatlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde buna benzer durumlara fazlas\u0131yla al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131z.<\/p>\n
Einstein\u2019in Kuram\u0131, bize yer\u00e7ekimin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, yer\u00e7ekimi kuvvetinin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Geriye bir tek \u015fey kal\u0131yor, o da k\u00fctle \u00e7ekiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 gelgit etkisi.<\/p>\n
Bu etkiye gel git etkisi denmesinin \u00e7ok makul bir nedeni vard\u0131r. E\u011fer Yerk\u00fcre\u2019yi Ay\u2019la, par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fan k\u00fcre bi\u00e7imindeki kabu\u011fu da, okyanuslar\u0131n kaplad\u0131\u011f\u0131 Yerk\u00fcre ile de\u011fi\u015ftirecek olursan\u0131z, o zaman, Ay\u2019\u0131n okyanuslar\u0131n y\u00fczeyi \u00fczerinde Yerk\u00fcre\u2019nin par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fan k\u00fcresel kabu\u011fa uygulad\u0131\u011f\u0131 etkiye benzer bir k\u00fctle\u00e7ekim etkisi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Ay\u2019a yak\u0131n konumda bulunan deniz y\u00fczeyi, Ay\u2019a do\u011fru \u00e7ekilirken, Yerk\u00fcre\u2019nin arka y\u00fcz\u00fcnde kalan denizler adeta uza\u011fa do\u011fru itilirler. Deniz y\u00fczeyinin Yerk\u00fcre\u2019nin her iki taraf\u0131nda bel vermesinden ve denizde her g\u00fcn iki kez oluan y\u00fckselmeden bu etki sorumludur.<\/p>\n
Einstein\u2019in Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131 ke\u015ffinin \u00f6yk\u00fcs\u00fc, k\u0131ssadan hisse \u00f6nemli bir ders i\u00e7ermektedir. Bir b\u00fct\u00fcn halinde ilk form\u00fclle\u015ftirildi\u011fi tarih 1915’tir. Herhangi bir g\u00f6zlemsel ihtiya\u00e7 sonucunda de\u011fil, birtak\u0131m estetik geometrik ve fiziksel kayg\u0131lar\u0131n g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle geli\u015ftirilmi\u015fti. Temel yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131, farkl\u0131 k\u00fctlelere sahip ta\u015f par\u00e7alar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 nedeniyle \u00f6rneklenen Galilei\u2019nin E\u015fde\u011ferlik \u0130lkesi ve uzay-zaman e\u011frili\u011fini tan\u0131mlamada do\u011fal bir yol olan \u00d6klit-d\u0131\u015f\u0131 geometrilerin kendine esas ald\u0131\u011f\u0131 fikirler olu\u015fturmaktayd\u0131. 1915’lerde yap\u0131lan g\u00f6zlemsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu konuyla pek bir ilgisi yoktu.
\n Genel G\u00f6relili\u011fin \u00d6ng\u00f6r\u00fcleri ve Test Edilmeleri
\n Genel G\u00f6relilik, son bi\u00e7imi ile form\u00fclle\u015ftirildi\u011finde, Kuram’\u0131n kilit noktas\u0131nda g\u00f6zleme dayal\u0131 \u00fc\u00e7 adet s\u0131namaya yer verdi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Birincisi: Merk\u00fcr Gezegeni’nin y\u00f6r\u00fcngesinin g\u00fcnberi noktas\u0131 yer de\u011fi\u015ftirmekte ve di\u011fer gezegenlerin etkileri hesaba kat\u0131lsa dahi, Newtoncu k\u00fctle\u00e7ekim etkile\u015fimleri ile a\u00e7\u0131klanamayan bir d\u00f6n\u00fc\u015f hareketi yapmaktad\u0131r. Genel G\u00f6relilik, bu kaymay\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fekilde \u00f6ng\u00f6rmekte ve a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130kincisi: I\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n izledikleri yollar, G\u00fcne\u015f’e yakla\u015ft\u0131k\u00e7a G\u00fcne\u015f’e do\u011fru e\u011frilir (b\u00fck\u00fcl\u00fcr). Bu da 1919’daki G\u00fcne\u015f tutulmas\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek amac\u0131yla Arthur Eddington\u2019un ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00fcnl\u00fc yolculu\u011fun ger\u00e7ekle\u015ftirilme sebebidir. Eddington, yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemler sonunda Einstein\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc destekleyen sonu\u00e7lar elde etmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Kuram, bir k\u00fctle \u00e7ekim etkisi alt\u0131nda saatlerin daha yava\u015f i\u015fleyece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmekteydi. Yani yere yak\u0131n konumda bulunan bir saat, bir kulenin tepesinde bulunan bir saate g\u00f6re daha yava\u015f \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131yd\u0131. Bu etkinin de deneysel olarak \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa b\u00fct\u00fcn bunlar, o kadar da etkiliyici testler\/s\u0131namalar say\u0131lmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu bu etkiler her zaman hem \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr, hem de ayn\u0131 sonu\u00e7lar pekala ba\u015fka kuramlar taraf\u0131ndan da \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirdi.<\/p>\n
\u015eimdilerde ise durum art\u0131k dramatik \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Yapt\u0131klar\u0131 son derece ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir dizi g\u00f6zlemden dolay\u0131 Hulse ve Taylor 1993 y\u0131l\u0131nda Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc ald\u0131lar.<\/p>\n
Bir de Genel G\u00f6relilik\u2019e \u00f6zg\u00fc olan ve Newtoncu k\u00fctle\u00e7ekim kuram\u0131nda hi\u00e7 mi hi\u00e7 bulunmayan bir ba\u015fka \u00f6zellik vard\u0131r. Buna g\u00f6re, birbiri etraf\u0131nda d\u00f6nme hareketi yapan cisimler, k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131 hal\u0131nda enerji yayar. Bunlar \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131 and\u0131rsalar da, asl\u0131nda elektromanyetik alan i\u00e7inde de\u011fil, uzay-zaman i\u00e7inde olu\u015fan dalgalanmalard\u0131r.<\/p>\n
Bu dalgalar, sistemden s\u00fcrekli olarak enerji \u00e7eker. Enerjinin \u00e7ekilme h\u0131z\u0131, Einstein\u2019in kuram\u0131na ba\u015fvurularak kesin olarak hesaplanabilir. \u0130kili n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 sistemindeki enerji kayb\u0131n\u0131n bu yolla hesaplanan h\u0131z\u0131, yap\u0131lan g\u00f6zlemlerle tastamam uyu\u015fuyor. Bu durum, son yirmi y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir yap\u0131lan g\u00f6zlemlerce, bu n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n y\u00f6r\u00fcnge periyotlar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan h\u0131zlanmaya ili\u015fkin \u00f6l\u00e7\u00fcm sonu\u00e7lar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
S\u00f6zkonusu sinyallere ili\u015fkin zamanlama \u00f6yle \u015fa\u015fmaz bir do\u011frulukla saptanmaktad\u0131r ki, son yirmli y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre boyunca kuram\u0131n bilinen do\u011fruluk derecesinin on \u00fczeri ond\u00f6rtte bir dolaylar\u0131nda oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu, Genel G\u00f6relilik\u2019i bilim tarihi boyunca en duyarl\u0131 bi\u00e7imde s\u0131nanan kuram olma konumuna getirmektedir.<\/p>\n
Bu \u00f6yk\u00fcde k\u0131ssadan hisse bir ders var. Einstein\u2019\u0131, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sekiz y\u0131l\u0131n\u0131 ya da belki daha fazlas\u0131n\u0131 harcayarak Genel Kuram\u0131 geli\u015ftirmeye motive eden etkenler, g\u00f6zlem ve deney sonu\u00e7lar\u0131 de\u011fildi. \u0130nsanlar zaman zaman \u015fu s\u00f6zleri dile getirmektedirler:<\/p>\n
“Asl\u0131nda, fizik\u00e7iler elde ettikleri deney sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde bi\u00e7imsel bir d\u00fczen aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisine girerler ve birg\u00fcn gelir bu sonu\u00e7larla uyu\u015fabilecek zarafette bir kurama ula\u015f\u0131rlar. Bu, fizik ile matemati\u011fin birbirleriyle neden bu kadar iyi ge\u00e7indiklerini a\u00e7\u0131klamaya yeterli olsa gerek”.<\/p>\n
Oysa s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz durumda i\u015fler hi\u00e7 de bu \u015fekilde y\u00fcr\u00fcmedi. Kuram, \u00f6zg\u00fcn bi\u00e7imiyle hi\u00e7cbir motive edici g\u00f6zlem bulgusuna dayanmadan geli\u015ftirildi ve ortaya matematiksel a\u00e7\u0131dan \u00e7ok zarif ve fiziksel a\u00e7\u0131dan da son derece iyi motiflenmi\u015f bir kuram \u00e7\u0131kt\u0131. Buradaki ana fikir \u015fudur: matematiksel yap\u0131 zaten Do\u011fa\u2019n\u0131n kendisinde mevcuttur ve kuram as\u0131lnda uzayda ait oldu\u011fu yerde durmaktad\u0131r; bu, herhangi birinin Do\u011fa\u2019ya zorla dayatt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
Bu, bu b\u00f6l\u00fcmde esas al\u0131nan ana noktalardan bir tanesidir. Einstein, zaten yerli yerinde duran bir \u015feyi a\u00e7\u0131k se\u00e7ik hale getirmi\u015f oldu. \u00dcstelik, ke\u015ffetti\u011fi fizik \u00f6ylesine bir fizik de\u011fil, Do\u011fa\u2019da en temelden sahip oldu\u011fumuz bir \u015fey:uzay\u0131n ve zaman\u0131n do\u011fas\u0131.<\/p>\n
Genel G\u00f6relilik’te, fizik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sergiledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131n temelerini ger\u00e7ekten de ola\u011fan\u00fcst\u00fc kesin derecede kesin bir bi\u00e7imde belirleyen bir yap\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktay\u0131z. Ger\u00e7i Do\u011fa\u2019n\u0131n ne y\u00f6nde davrand\u0131\u011f\u0131na dikkat etmenin \u00f6nemi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortada ise de, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fc edilen temel \u00f6zellikleri \u00e7o\u011funlukla bu yolla ke\u015ffedilmemektedir.<\/p>\n
Yaln\u0131z bu a\u015famada b\u00fct\u00fcn di\u011fer nedenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan cazip g\u00f6r\u00fcnen, gelgelelim ger\u00e7eklerle uyu\u015fmayan kuramlar yumurtlamamaya dikkat edilmelidir. Oysa burada elemizde, ger\u00e7eklerle fevkalede \u015fa\u015fmaz bir bi\u00e7imde uyu\u015fan bir kuram bulunmaktad\u0131r. Kuram’\u0131n i\u00e7erdi\u011fi do\u011fruluk derecesi, Newtoncu Kuram’\u0131n eri\u015febildi\u011fi basamak say\u0131s\u0131n\u0131n iki kat\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bir ba\u015fka deyi\u015fle, Newtoncu Kuram’\u0131n duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 on milyonda birlik bir do\u011fruluk derecesinde iken, Genel G\u00f6elilik i\u00e7in bu oran\u0131n on \u00fczeri ond\u00f6rtte bir oldu\u011fu bilinmektedir. Bir kuramdan \u00f6tekine sa\u011flanan iyile\u015fme, Newton\u2019un kendi kuram\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi do\u011fruluk derecesinde 17. yy\u2019dan bug\u00fcne dek ge\u00e7en zaman i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclen art\u0131\u015f mertebesindedir. Newton, kendi kuram\u0131n\u0131n binde birlik bir duyarl\u0131l\u0131kla do\u011fru oldu\u011funu bilmekteydi; \u015fimdi ise bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n on milyonda bir oldu\u011fu bilinmektedir<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131, Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 Einstein\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 idi; klasik deterministik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn g\u00fcn\u00fcn\u00fc dolduru\u015funu temsil ediyordu. Einstein, uzay, zaman ve madde fikirlerini modern bi\u00e7imlerine getirerek Newton fizi\u011finin \u00f6tesine giderken, fizi\u011fin \u00e7er\u00e7evesi tamamen deterministik idi. Newton evreninin b\u00fcy\u00fck saati Einstein taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti -\u00e7arklar ve b\u00f6l\u00fcmler farkl\u0131yd\u0131- fakat, Einstein saatin hareketinin hala sonsuz ge\u00e7mi\u015f …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2722,6883,2729,6882,2730,6764,2160,2141],"class_list":["post-2819","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-einstein","tag-ernst-mach","tag-evren","tag-genel-gorelilik-kurami","tag-gunes","tag-hubble","tag-newton","tag-uzay"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2819","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2819"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2819\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2819"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2819"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2819"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}