\nUranyum elementi, 1789 y\u0131l\u0131nda Berlinli bir kimyac\u0131 taraf\u0131ndan ke\u015ffedildikten sadece ikiy\u00fczy\u0131l sonra insanl\u0131k, yapt\u0131\u011f\u0131 n\u00fckleer silahlarla d\u00fcnyay\u0131 67 kez yok edebilecek bir g\u00fcce sahip olmu\u015f, 250,000 y\u0131l saklanmas\u0131 gereken radyoaktif at\u0131klarla ba\u015fba\u015fa kalm\u0131\u015ft\u0131r.Radyasyontehdidi, etkilerini ancak hastaland\u0131ktan sonra \u00f6\u011frenebildi\u011fimiz, genlerimizle \u00e7ocu\u011fumuzun \u00e7ocu\u011funa aktar\u0131lan bir felakettir. Sorun sadece radyasyon mu? Tabii ki hay\u0131r. Sanayi kaynakl\u0131 di\u011fer sorunlar da bizleri, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir yola g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor, ama n\u00fckleer silahlar ve enerji santrallar\u0131ndan kaynaklanan radyasyonun benim i\u00e7in \u00e7ok farkl\u0131 bir yeri var. G\u00fcc\u00fc yani iktidar\u0131 elinde bulunduranlar\u0131n h\u0131rs\u0131, sihirli lambay\u0131 bulmu\u015f gibi n\u00fckleer santrallara ve silahlara sahip olman\u0131n verdi\u011fi hazla herkesi ve her\u015feyi ezip ge\u00e7meye devam ediyor. <\/p>\n
Uranyum ke\u015ffedildikten yakla\u015f\u0131k y\u00fczy\u0131l sonra radyoaktif maddeler tan\u0131mlanmaya, gelecekte olabilecek yararlar\u0131ndan s\u00f6z edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. O zamanlar bu yararlar\u0131n \u00f6nemi hen\u00fcz anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan, bu konuda u\u011fra\u015fan bilim insanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in yeterli kaynak bulam\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131n paras\u0131zl\u0131k kendilerini bilime adayanlar\u0131n heveslerini k\u0131rm\u0131yordu. Bir\u00e7ok mucite para kazand\u0131rmayan bu bulu\u015flar, yeni zenginlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve sanayinin geli\u015fimine b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulundu. \u0130lerleyen zamanla beraber, sorgulanmayan teknoloji, do\u011faya ve kendini yaratan insana \u00e7e\u015fitli zararlar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Radyasyonun \u00e7ok daha sonra anla\u015f\u0131lan zararlar\u0131 gibi sanayinin yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar da \u00e7o\u011funlukla ya g\u00f6z ard\u0131 edildi ya da \u00f6nemsenmedi. Ama bunlardan hi\u00e7birinin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m, sonu n\u00fckleer bombalara varan bu radyoaktif maddelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m kadar olmad\u0131.
\nKitaplarda insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetinde diye anlat\u0131lan ve bir\u00e7ok alanda da ilk kad\u0131n olma ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde eden Marie Curie, radyoaktivite ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. 1903 y\u0131l\u0131nda radyoaktivite \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 doktoras\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yla tamamlarken ayn\u0131 zamanda, radyasyon hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtilerini de beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kocas\u0131yla ayn\u0131 zamanda hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Doktoras\u0131n\u0131 kutlad\u0131klar\u0131 ak\u015fam, kocas\u0131 Pierre Curie arkada\u015flar\u0131na karanl\u0131kta parlayan radyum t\u00fcp\u00fcn\u00fc g\u00f6sterirken parmak u\u00e7lar\u0131 yanm\u0131\u015f gibi k\u0131rm\u0131z\u0131 ve yaral\u0131 haldeydi. O zaman hen\u00fcz ne oldu\u011funu bilemedikleri radyasyon hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisindeydiler. Bir\u00e7ok zarar\u0131 daha sonradan anla\u015f\u0131lan ve hala da bilinmeyen radyasyon, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 en tehlikeli konulardan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Curieler de bulu\u015flar\u0131ndan para kazanmay\u0131 ilke edinmemi\u015flerdi. Ba\u015fkalar\u0131 bu bulu\u015flardan \u00e7ok paralar kazanm\u0131\u015ft\u0131 ama 1920’lerde radyumdan yap\u0131lm\u0131\u015f Radyum Vita adl\u0131 y\u00fcz pudras\u0131n\u0131 kullanan kad\u0131nlar\u0131n kanser olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Saat end\u00fcstrisinde \u00e7al\u0131\u015fan ve radyoaktif boyalar kullanan i\u015f\u00e7ilere, f\u0131r\u00e7alar\u0131n ucunu inceltebilmek i\u00e7in dilleriyle d\u00fczeltmeleri s\u00f6ylenmi\u015fti. Bu i\u015f\u00e7ilerin \u00e7o\u011fu daha sonra “radyum \u00e7enesi” denilen kanser t\u00fcr\u00fcnden \u00f6ld\u00fcler.<\/p>\n
n\u00fckleer bomban\u0131n babas\u0131
\nBir sorunun par\u00e7as\u0131 olduktan sonra, kendinizi temize \u00e7\u0131karmak isterseniz bir neden bulabilirsiniz. Nazi Almanyas\u0131’nda insanlar\u0131 yakanlar olsun, atom bombalar\u0131n\u0131 patlatanlar olsun bu de\u011fi\u015fmiyor. \u0130lk atom bombas\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131nda b\u00fcy\u00fck eme\u011fi ge\u00e7en Robert Oppenheimer \u015f\u00f6yle diyor:”Bir hidrojen bombas\u0131n\u0131n kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131na karar vermek bilim adam\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu de\u011fildir. Bu sorumluluk Amerikan halk\u0131na ve onlar\u0131n se\u00e7ilmi\u015f temsilcilerine aittir.” Oppenheimer, Japonya bombaland\u0131ktan y\u0131llar sonra hidrojen bombas\u0131 yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 reddetti\u011fi i\u00e7in “vatan hainli\u011fi” ile yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f elbette \u00f6len insanlar\u0131 geri getirmemi\u015ftir. Albert Einstein da Oppenheimer gibi bir bilim insan\u0131yd\u0131 ve b\u00f6yle bir bomban\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemekle b\u00fcy\u00fck bir hata yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nceden farketmi\u015fti. D\u00fcnyada bir pasifist olarak tan\u0131nan Einstein, ABD ba\u015fkan\u0131 Roosvelt’e bir mektup yaz\u0131p atom bombas\u0131n\u0131n kullan\u0131lmamas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Hayat\u0131 boyunca n\u00fckleer silahlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve hi\u00e7 bir zaman atom bombas\u0131 projesine kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nUzun s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalar sonunda ABD ilk n\u00fckleer bomba denemesini New Mexico \u00e7\u00f6l\u00fcnde yapt\u0131. Atom bombas\u0131 ba\u015far\u0131yla patlat\u0131lm\u0131\u015f ve s\u0131ra insan \u00fczerindeki etkilerini g\u00f6rmeye gelmi\u015fti. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonuna gelindi\u011finde 1945 Mart’\u0131 ile Temmuz’u aras\u0131nda 63 kent havadan bombalanm\u0131\u015f ve 1 milyondan fazla sivil \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc ve Japonya neredeyse teslim olmak \u00fczereydi. ABD \u00f6zellikle \u00fc\u00e7 kenti (Hiro\u015fima, Nagazaki, Kokuba) hi\u00e7 bombalamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk atom bombas\u0131 6 A\u011fustos 1945’te Hiro\u015fima’ya, \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra da ikincisi Kokuba’n\u0131n \u00fczeri bulutlu oldu\u011fundan Nagazaki’ye at\u0131ld\u0131. Birka\u00e7 saniye i\u00e7inde toplam 100 bin, aradan ge\u00e7en 50 y\u0131l i\u00e7inde de 300 binden fazla insan \u00f6ld\u00fc. Hala da y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 1,500 ki\u015fi \u00f6lmektedir. ABD yapt\u0131\u011f\u0131 bu deneyle t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 dize getirdi\u011fine inan\u0131yor olmal\u0131yd\u0131.
\nBombalar patlam\u0131\u015f, insan \u00fczerindeki etkileri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Art\u0131k n\u00fckleer silahlanma h\u0131zlan\u0131yordu. Silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde en \u00f6nemli ara\u00e7 ise denemelerdir. Denemeler silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde \u00f6nemli bir rol oynuyordu ve bunlar\u0131 mantar gibi, havada, yeralt\u0131nda patlatanlar \u00e7evreye verdikleri zarar\u0131 a\u00e7\u0131klamaktan herzaman i\u00e7in ka\u00e7\u0131nd\u0131lar.
\nDenemeler ard\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar, her zaman her \u015feyin yolunda oldu\u011fu \u015feklinde olmu\u015ftur. \u00d6yle ki ABD, y\u0131llar sonra sonu\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak hastal\u0131klar\u0131 bilmeden bir deneyin par\u00e7as\u0131 olarak kullan\u0131lan kendi askerlerine bile nas\u0131l bir tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131na dair bilgi vermemi\u015ftir. ABD denemeler s\u0131ras\u0131nda askerlerinden ba\u015fka masum yerli halklar\u0131 da kulland\u0131. Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan ABD’ye emaneten verilen Marshall adalar\u0131ndan bir olan Rongelap, 1954 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan “Bravo” isimli bir deneme sonucunda tamamen kirlenmi\u015fti. 1957’de halk\u0131n geri g\u00f6nderilmesine karar verilmi\u015f, ama yap\u0131lan inceleme ve raporlar sonucunda karar geri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Buna ra\u011fmen insanlar d\u00fcnyan\u0131n en kirli b\u00f6lgesine bile bile g\u00f6nderildi. Gerek\u00e7e ise: “Yerlilerin; biz bat\u0131 insan\u0131, yani medeni insan gibi ya\u015famayan bu insanlar\u0131n, her\u015feye ra\u011fmen bize farelerden daha \u00e7ok benzedi\u011fi” ve bu nedenle radyasyonun insan \u00fczerindeki etkilerinin b\u00f6ylelikle daha iyi belirlenebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi.
\nSadece ABD mi? Tabii ki hay\u0131r; 1953 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi’nde yap\u0131lan hidrojen bombas\u0131 denemesinde 40 k\u00f6yl\u00fc kobay olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f ve 1990’a gelindi\u011finde bu insanlar\u0131n sadece 7’si hayatta kalm\u0131\u015f, di\u011ferleri elli ya\u015f\u0131n\u0131 dolduramadan \u00e7e\u015fitli kanserler y\u00fcz\u00fcnden \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00dclkenin elliden fazla yerinde yap\u0131lan denemeler sonucunda, T\u00fcrkiye’nin be\u015f kat\u0131 kadar bir alan, yani \u00fclkenin %18’i (4 milyon km2) radyoaktif kirlili\u011fe maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fransa, Pasifik’teki n\u00fckleer denemelere ba\u015flamadan \u00f6nce Polinezya ba\u015fkentindeki tek askeri hastaneyi askeri doktorlar\u0131n kontrol\u00fcne verdi. 1966 y\u0131l\u0131na kadar sa\u011fl\u0131k verilerini yay\u0131nlayan Polinezya resmi gazetesine denemeler ba\u015flad\u0131ktan sonra sa\u011fl\u0131kla ilgili istatistikleri yay\u0131nlamas\u0131 yasakland\u0131. Denemeler sonucu hastalanan insanlar, hastal\u0131klar\u0131 ve nedenleri hakk\u0131nda konu\u015fmamak ko\u015fuluyla Fransa’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek tedaviye al\u0131n\u0131yor, e\u011fer birisiyle konu\u015fan olursa Polinezya’ya geri g\u00f6nderilip \u00f6l\u00fcme terk ediliyordu. Zaman\u0131n Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 De Gaulle’e “neden Frans\u0131z Polinezyas\u0131’n\u0131n se\u00e7ildi\u011fi” soruldu\u011funda, o \u015f\u00f6yle cevap vermi\u015fti: “Frans\u0131z Polinezyas\u0131’na Fransa’ya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr etmek i\u00e7in, oraya bir atom deneme merkezi kurulmas\u0131na karar verdim.” \u00c7in’de yap\u0131lan denemelere ili\u015fkin resmi bilgi al\u0131namamas\u0131na kar\u015f\u0131n, deneme b\u00f6lgesi etraf\u0131na yedi toplama kamp\u0131ndaki 40 bin mahk\u00fcmun her denemede 5 bin ila 10 bin kadar\u0131n\u0131n deneme b\u00f6lgesine g\u00f6nderildi\u011fi; bu mahk\u00fcmlar\u0131n ise sadece muayene edildi\u011fi, ama tedavi edilmedi\u011fi \u00e7e\u015fitli kaynaklarda yer almaktad\u0131r.
\nABD, Nevada’da k\u0131z\u0131lderililerin; Sovyetler Birli\u011fi, Kazakistan’da, Novaya Zemlya ve \u0130\u00e7asya b\u00f6lgelerini; \u0130ngiltere, G\u00fcney Avustralyal\u0131 yerlilerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde; Fransa, \u00f6nce Cezayir’i daha sonra ise topraklar\u0131ndan kilometrelerce uzakl\u0131kta Pasifik’teki adalar\u0131 ve;\u00c7in, Uygur T\u00fcrkleri’nin; bu denemeleri yapm\u0131\u015f ve silahlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
bar\u0131\u015f i\u00e7in atom
\nEnrico Fermi Chicago’da, atom bombas\u0131 yolunda yery\u00fcz\u00fcndeki ilk n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fc yapt\u0131 ve bu teknolojinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilgi gene “askeri ama\u00e7lar” do\u011frultusunda oldu. Bir atom denizalt\u0131s\u0131na konulmak \u00fczere geli\u015ftirilen reakt\u00f6r, \u00f6nce Amerikan daha sonra d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer reakt\u00f6rlerinde kullan\u0131lacak bir teknolojiyi i\u00e7eriyordu.(6)
\n1954 y\u0131l\u0131nda ABD ba\u015fkan\u0131 Eisenhower “Bar\u0131\u015f i\u00e7in Atom” program\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu muazzam g\u00fc\u00e7ten elektrik elde edilebilirdi ki, bu da bombalar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 korkun\u00e7 imaj\u0131 temizlemek i\u00e7in iyi bir gerek\u00e7eydi. Amerika’da reklam kampanyalar\u0131 ile birlikte santrallar da mantar gibi bitmeye ba\u015flad\u0131. Atom o kadar iyi bir \u015feydi ki; u\u00e7aklarda, arabalarda, gemilerde kullan\u0131labilirdi, tar\u0131mdan t\u0131p alan\u0131na kadar bir \u00e7ok alanda insanl\u0131\u011fa “faydas\u0131” olabilirdi.(7)
\nEnerji santrallar\u0131 bir yandan elektrik, bir yandan da pl\u00fctonyum \u00fcretiyorlard\u0131. Enerji, t\u00fcketim toplumu i\u00e7in, \u00fcretilen enerjiden arta kalan pl\u00fctonyum ise askerler ve politikac\u0131lar i\u00e7indi. \u015eu ana kadar 2.000’den fazla n\u00fckleer bomba “deneme” ad\u0131 alt\u0131nda patlat\u0131ld\u0131. 1963’te yasaklan\u0131ncaya kadarsa bu denemeler yer\u00fcst\u00fcnde yap\u0131l\u0131yordu. SSCB ve \u00c7in, n\u00fckleer santral ve denemeleri belki t\u00fcketim toplumunu esas alarak yapmad\u0131, ama yine kapitalizmin kulland\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc mant\u0131\u011f\u0131yla yapt\u0131. B\u00f6yle bir silaha sahip olmak \u00f6ylesine \u00f6nemliydi ki, devletler milyarlar\u0131n\u0131 bu silahlara yat\u0131rmakta hi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rmedi. Bu silaha sahip olman\u0131n anlam\u0131, milyonlarca insan\u0131 birka\u00e7 saniyede yok edebilecek bir tehdit arac\u0131na sahip olmakt\u0131.
\nN\u00fckleer enerjiden elektrik elde etme d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ba\u015fta askeri ama\u00e7lar\u0131n bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledik. Gelelim ticari enerji santrallar\u0131n\u0131n bug\u00fcn\u00fcne… Y\u0131llar sonra \u00f6zellikle Fransa’n\u0131n elektrik kurumu EdF, b\u00fcy\u00fck bir bor\u00e7 bata\u011f\u0131na saplanm\u0131\u015ft\u0131r. Hala devam eden bu bor\u00e7lar\u0131n atom bombas\u0131yla olan ili\u015fkisi de \u015f\u00f6yle: N\u00fckleer teknoloji pahal\u0131 bir teknolojidir. Uranyum madenden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra do\u011frudan santralda kullan\u0131lamaz, i\u015flemek gerekir. At\u0131klar\u0131n ise 250 bin y\u0131l boyunca do\u011fa ile olan ili\u015fkisini kesmek gerekir ki, n\u00fckleer end\u00fcstrinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana elli y\u0131lda bunun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.G\u00fcvenlik, reakt\u00f6r s\u00f6k\u00fcm\u00fc v.s. i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemeyecek paralara ihtiya\u00e7 vard\u0131r ve giderlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 elektrik faturalar\u0131na yans\u0131t\u0131l(a)maz. Dolay\u0131s\u0131yla n\u00fckleer enerji h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan s\u00fcrekli olarak s\u00fcbvanse edilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ama\u00e7 elektrik \u00fcretmekten \u00e7ok, t\u00fckenmi\u015f yak\u0131t \u00e7ubuklar\u0131ndan pl\u00fctonyum ayr\u0131\u015ft\u0131rarak stratejik ama\u00e7la silahlara sahip olmakt\u0131r. Ayr\u0131ca sorunlar o kadar \u00e7oktur ki, arap sa\u00e7\u0131 gibi bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fclememektedir. Uygun reakt\u00f6r tipleri denenmekte ve hepsinde de ba\u015fka ba\u015fka sorunlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu teknolojiyi geli\u015ftirmi\u015f olan \u00fclkelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Fransa gibi en \u00f6nde gelenlerin bol miktarda atom silah\u0131na sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.
\nSadece teknolojiyi geli\u015ftiren \u00fclkeler de\u011fil, sonradan geli\u015ftiren \u00fclkeler de etraf\u0131na korku sa\u00e7\u0131yor. \u015eu ara Hindistan’la n\u00fckleer deneme yar\u0131\u015f\u0131na giren Pakistan gibi, bir reakt\u00f6r kurmak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fma yapan \u0130ran da bir “islam bombas\u0131” i\u00e7in her\u015feyi yapabilecek durumda. Fikirlerini d\u00fcnyaya yaymak i\u00e7in bir tehdit arac\u0131 olarak kullan\u0131lan bu bombalar hedeflerine vard\u0131\u011f\u0131nda ortada galip ya da ma\u011flup taraf olmayacak.
\nRadyasyona maruz kalan ki\u015filer ony\u0131llar sonra bir kanser t\u00fcr\u00fcnden \u00f6lebilir, ba\u015fka hastal\u0131klara yakalanabilir ya da ku\u015faklar sonra sakat \u00e7ocuklar\u0131 olabilir. Santral olsun, n\u00fckleer deneme alan\u0131 olsun, \u00e7evresinde ya\u015fayan birinin be\u015f duyusuyla alg\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 radyasyona kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 i\u00e7in bilgilenmesi tamam\u0131yla bilim insanlar\u0131n\u0131n ve onlar\u0131n maa\u015f\u0131n\u0131 \u00f6deyen politikac\u0131lar\u0131n elinde. K\u0131saca n\u00fckleer santralda bir kaza meydana geldi\u011finde, bizim sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tamam\u0131yla o santralda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, yani teknik insanlar\u0131n insaf\u0131na kalm\u0131\u015f demektir. Bu bir paranoya de\u011fil tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye
\nD\u00fcnya “Atom \u00c7a\u011f\u0131”nda h\u0131zla ilerlerken, T\u00fcrkiye’de neler oldu acaba? T\u00fcrkiye’de 1960’l\u0131 y\u0131llarda ba\u015flayan n\u00fckleer santral heyecan\u0131 hala devam ediyor. Son otuzbe\u015f y\u0131l bir n\u00fckleer santral yapma hayaliyle ge\u00e7erken, iki ihale giri\u015fimi de ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131.
\nYetmi\u015fli y\u0131llarda – hatta \u015fimdi de – “n\u00fckleer santral olmazsa mahvolduk” denilirken, 1998 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde sadece iki tane ara\u015ft\u0131rma reakt\u00f6r\u00fc yap\u0131labilmi\u015f ve bol n\u00fckleer m\u00fchendis yeti\u015ftirilebilmi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rma reakt\u00f6rlerinden biri \u0130T\u00dc’de di\u011feri ise \u0130stanbul’da \u00c7ekmece N\u00fckleer Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’ndedir. \u00c7ekmece’deki reakt\u00f6r y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, birden tesisin depreme kar\u015f\u0131 yeterli dayan\u0131kl\u0131l\u0131kta olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 yap\u0131l\u0131p reakt\u00f6r\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 durduruldu. Yakla\u015f\u0131k 2 y\u0131ld\u0131r \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin ilk n\u00fckleer santral\u0131 denebilecek \u00c7ekmece’deki bu ara\u015ft\u0131rma reakt\u00f6r\u00fc ile ilgili bilgiler i\u00e7in, n\u00fckleer m\u00fchendis Prof. Dr. Tolga Yarman’\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 konuyu \u00f6zetleyecektir: “\u015euras\u0131 bir vak\u0131a ki; ABD, bize bir reakt\u00f6r vizesi \u00e7\u0131kartmasa; ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck, ne kadar bebek olursa olsun, bir n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fcm\u00fcz olmazd\u0131. Nitekim 1978’de, \u00e7eyrek megawatl\u0131k (oyuncak) bir \u00fcniversite ara\u015ft\u0131rma reakt\u00f6r\u00fcm\u00fcz\u00fcnn\u00fckleer yak\u0131t izninin \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ne kadar \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. (Ba\u015fard\u0131k ama, ger\u00e7ekten yok yere, u\u011fruna deveye hendek atlatt\u0131k.) Peki neden ABD bu reakt\u00f6r\u00fc bize verdi, derseniz Prof. Yarman devam ediyor:”Olay; T\u00fcrkiye’de J\u00fcpiter f\u00fczelerinin konu\u015fland\u0131r\u0131lacak olmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir askeri n\u00fckleer evreyi i\u015faret ediyor. Daha o zamanlarda, (1960) T\u00fcrkiye’de Sovyetler B\u0130rli\u011fi’ni topyek\u00fcn imha edecek kadar \u00e7ok silah bulunuyor. Bu silahlar dolay\u0131s\u0131yla; T\u00fcrkiye: bir Sovyet n\u00fckleer tehdidi alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f durumda… ABD bize \u00fclkemizde mevzillenmi\u015f, say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok n\u00fckleer bombas\u0131 yan\u0131s\u0131ra, k\u00fc\u00e7\u00fck bir reakt\u00f6r yolluyor: Biz de “Bar\u0131\u015f i\u00e7in Atom” y\u00f6neli\u015fine, tabiat\u0131yla, “\u00e7ok iyi niyetlerle” koyuluyoruz.
\nAradan ge\u00e7en y\u0131llar i\u00e7inde T\u00fcrkiye bir n\u00fckleer santral yapmay\u0131 beceremedi. Birka\u00e7 defa \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ama sonu gelmeyen giri\u015fimler, 1992 y\u0131l\u0131nda S\u00fcleyman Demirel’in n\u00fckleer santral yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131yla tekrar g\u00fcndeme geldi. Oysa 1986 \u00c7ernobil kazas\u0131ndan sonra proje rafa kalkm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye Elektrik Kurumu’ndaki ilgili daire kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u015eu anda 1998 y\u0131l\u0131nday\u0131z ve Haziran sonunda ihaleyi alacak konsorsiyumun belli olaca\u011f\u0131 yolunda a\u00e7\u0131klamalar var. \u0130hale bu sefer bir sonuca ula\u015fabilir ya da otuz y\u0131ld\u0131r oldu\u011fu gibi ve bu kez sonsuza kadar ertelenebilir. Ama ilk defa in\u015faat a\u015famas\u0131na bu kadar yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da ac\u0131 bir ger\u00e7ek. T\u00fcrkiye’de b\u00f6yle bir ge\u00e7mi\u015fi olan ve gelecekte de bir damla dahi umut vaadetmeyen n\u00fckleer enerjinin, politikac\u0131lar, biliminsanlar\u0131 ve teknokratlar taraf\u0131ndan varolan tek se\u00e7enek gibi dayat\u0131lmas\u0131; y\u00f6rede ya\u015fayan insanlar\u0131n sesini duymazdan gelinmesi; dahas\u0131 d\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fimlerin dikkate al\u0131nmamas\u0131n\u0131n yorumunu sizlere b\u0131rak\u0131yorum.
\nT\u00fcrkiye’nin enerji gelece\u011fi bir yana, benim kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam i\u00e7in olay\u0131n \u00e7evresel boyutu ve konun yaln\u0131zca uzmanlar\u0131n elinde olmas\u0131 yeterli. Bu yaz\u0131da T\u00fcrkiye’nin enerji politikas\u0131 bundan sonra \u015f\u00f6yle olsun ya da olmas\u0131n demeyece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne olursa olsun bu tip politikalar i\u00e7inde, varolan sistemden kaynaklanan bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131 var. \u0130nsanl\u0131\u011fa vaadedilen “refah” ise kuyruklu bir yalan. Elektri\u011fi n\u00fckleerden ya da ba\u015fka neden gelirse gelsin yeni kurulacak tesislerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak olan insanlar, \u015fimdiye kadar varolan anlay\u0131\u015f uzant\u0131s\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeye devam edilecektir. S\u00f6m\u00fcr\u00fclenler sadece \u00e7al\u0131\u015fanlar de\u011fil, \u00fcretilenlere sahip olmak i\u00e7in vitrinlerin \u00f6n\u00fcnde bekle\u015fen ve birbirinin kuyusunu kazan herkes olacak, zaten oluyor da. \u0130nsanlar teknolojinin “nimetleri” olmadan da ya\u015fayabileceklerini, hem de sa\u011fl\u0131kl\u0131 varolabileceklerini anlamay\u0131p, teknolojinin yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 gene teknolojiyle \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, sonu boka varan bir \u00e7ukurun i\u00e7ine kay\u0131yor. Bizleri kayd\u0131ranlar da en son bu kayd\u0131ra\u011fa binmek zorunda kalacaklar.
\nYard\u0131mlar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130hsan Catay’a bol te\u015fekk\u00fcr… <\/p>\n
Pl\u00fcto: Klasik mitolojide \u00f6l\u00fclerin ve \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyan\u0131n (Cehennem’in) tanr\u0131s\u0131.
\nPl\u00fctonyum:15 kadar izotopu bulunan yapay metalik element. N\u00fckleer reakt\u00f6rlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00fcretilen bu maddenin 4-5 kilogram\u0131 bir atom bombas\u0131 yapmak i\u00e7in yeterlidir. \u00dcst d\u00fczeyde toksik ve kanserojen bir madde olan pl\u00fctonyum, \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 alfa \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile canl\u0131 dokuyu tahrip eder, ony\u0131llar boyu doku i\u00e7inde kalarak kemik kanseri, akci\u011fer kanseri, kan kanseri (l\u00f6semi) ve di\u011fer k\u00f6t\u00fc huylu t\u00fcm\u00f6rlere, en \u00f6nemlisi de ku\u015faklar boyu s\u00fcrecek genetik y\u0131k\u0131m ve sakatl\u0131klara neden olur. Pl\u00fctonyumun \u00f6mr\u00fc 250.000 y\u0131ld\u0131r. <\/p>\n
“Otomobilinizin benzin deposunu haftada 2-3 kere doldurmak yerine, vitamin hap\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir atom enerjisi kayna\u011f\u0131 ile bir y\u0131l yolculuk yapabileceksiniz… Daha b\u00fcy\u00fck boyutlu enerji kaynaklar\u0131, end\u00fcstri \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131lacak ve b\u00f6ylece Atom Enerjisi \u00c7a\u011f\u0131’n\u0131, Bolluk \u00c7a\u011f\u0131’na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek… Atom Enerjisi \u00c7a\u011f\u0131’nda hi\u00e7bir beyzbol ma\u00e7\u0131 ya\u011fmur nedeniyle ertelenmeyecek. Hi\u00e7bir u\u00e7ak sis y\u00fcz\u00fcnden ini\u015fini geciktirmeyecek. Hi\u00e7bir kent fazla kar nedeniyle trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015famayacak. Yaz\u0131n tatil yerleri hava durumunu garanti edebilecekler, yapay g\u00fcne\u015fler \u00e7iftliklerde oldu\u011fu gibi i\u00e7 mekanlarda m\u0131s\u0131r ve patates yeti\u015ftirilmesini kolayla\u015ft\u0131racak.”
\nD. Dietz, Gelecek D\u00f6nemde Atom Enerjisi, 1945 \u2022\u0130ngiltere’deki n\u00fckleer bir tesisin \u00e7evresinde de kan kanserleri ortaya \u00e7\u0131karken \u00e7ocuklar\u0131n di\u015flerinde, sadece n\u00fckleer tesislerde \u00fcretilebilen pl\u00fctonyuma rastland\u0131. T\u00fcm bedenleri radyoaktif at\u0131k d\u00fczeyinde kirlenmi\u015f 700 kadar g\u00fcvercin imha edildi.
\n\u20221995 y\u0131l\u0131nda Japonya’da, Monju n\u00fckleer santral\u0131nda olan bir kazada i\u015f\u00e7iler radyasyona maruz kald\u0131. Olay kamuoyuna bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde duyurulmak istenirken, kaza s\u0131ras\u0131nda santral i\u00e7inde \u00e7ekilen video kaset yanl\u0131\u015fl\u0131kla t\u00fcm\u00fcyle televizyonlarda yay\u0131nlan\u0131nca her\u015feyin yalan oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ard\u0131ndan olay\u0131 soru\u015fturan komisyon ba\u015fkan\u0131 hara-kiri yapt\u0131. Dava devam ediyor.
\n\u2022T\u00fcrkiye’de ilk reakt\u00f6r\u00fcn yap\u0131lmas\u0131n\u0131n planland\u0131\u011f\u0131 Akkuyu’nun 25km g\u00fcneyinden ge\u00e7en bir “fay hatt\u0131” var. Prof. \u00d6zemre’ye bilimsel bir kongrede sorulan “Aktif oldu\u011fu bir \u00fcniversite raporu ile saptanm\u0131\u015f olan bir fay hatt\u0131 yak\u0131n\u0131na n\u00fckleer santral yapmak ne kadar do\u011frudur?” sorusuna verilen cevap \u015fudur: “V\u0131z gelir t\u0131r\u0131s gider o rapor .”
\n\u2022\u0130ngiltere’de devlet 1957 y\u0131l\u0131nda olan \u00f6nemli bir kazan\u0131n ger\u00e7ek boyutlar\u0131n\u0131, kendi halk\u0131na tam 26 y\u0131l sonra 1983’te duyurdu.
\n\u2022Sovyetler Birli\u011fi’nde 1958 y\u0131l\u0131nda olan bir kaza ise 20 y\u0131l sonra bat\u0131ya iltica eden bir bilim insan\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131yla \u00f6\u011frenildi.
\n\u202226 Nisan 1986’daki \u00c7ernobil kazas\u0131, 2 g\u00fcn sonra \u0130sve\u00e7 taraf\u0131ndan d\u00fcnyaya duyuruldu. Sovyetler, \u00f6nce ne d\u00fcnyaya ne de kendi halk\u0131na bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131, Kiev’de 1 May\u0131s t\u00f6renleri s\u0131ras\u0131nda kendi yurtta\u015flar\u0131n\u0131 bile uyarmad\u0131. T\u00fcrkiye’de ise bizler radyasyonla kirlenmi\u015f yiyecekleri yedik, \u00e7aylar\u0131 i\u00e7tik. Avrupa \u00fclkelerinde \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnler yasakland\u0131 ve T\u00fcrkiye’den ithal edilen \u00fcr\u00fcnler geri g\u00f6nderildi. O zaman T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumu Ba\u015fkan\u0131 olan A. Y\u00fcksel \u00d6zemre; her\u015feyi korkmadan yemeyi tavsiye ederken, b\u00fcy\u00fck bir pi\u015fkinlikle “benim zavall\u0131 halk\u0131m ne anlar radyasyondan” dedi.
\n\u20221997’de Fransa’da \u00e7evresinde kan kanserleri ortaya \u00e7\u0131kan bir n\u00fckleer tesisin radyasyonla kirletti\u011fi kumsal \u00e7evre gruplar\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131 sonucunda halka kapatt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uranyum elementi, 1789 y\u0131l\u0131nda Berlinli bir kimyac\u0131 taraf\u0131ndan ke\u015ffedildikten sadece ikiy\u00fczy\u0131l sonra insanl\u0131k, yapt\u0131\u011f\u0131 n\u00fckleer silahlarla d\u00fcnyay\u0131 67 kez yok edebilecek bir g\u00fcce sahip olmu\u015f, 250,000 y\u0131l saklanmas\u0131 gereken radyoaktif at\u0131klarla ba\u015fba\u015fa kalm\u0131\u015ft\u0131r.Radyasyontehdidi, etkilerini ancak hastaland\u0131ktan sonra \u00f6\u011frenebildi\u011fimiz, genlerimizle \u00e7ocu\u011fumuzun \u00e7ocu\u011funa aktar\u0131lan bir felakettir. Sorun sadece radyasyon mu? Tabii ki hay\u0131r. Sanayi kaynakl\u0131 di\u011fer sorunlar …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6898,1437,6896,6895,1439,6897,3605],"class_list":["post-2825","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-hidrojen-bombasi","tag-nukleer-bomba","tag-nukleer-enerji-ve-insan","tag-nukleer-silah","tag-plutonyum","tag-radyoaktif-atiklar","tag-uranyum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2825"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2825\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}