ELEKTROSTAT\u0130K
\n G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Elektrik hakk\u0131nda bilgi milattan 600 sene \u00f6nce bir kuma\u015f par\u00e7as\u0131na s\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015f ebonit \u00e7ubu\u011fun saman par\u00e7as\u0131n\u0131 \u00e7ekmesi olay\u0131n\u0131n Thales taraf\u0131ndan g\u00f6zlenmesi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir.
\n \u0130ki cins elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 a\u015fadaki deneyler sonucu anla\u015f\u0131l\u0131r. Cam \u00e7ubuk ipek kuma\u015fa s\u00fcrtt\u00fckten sonra ipek iplikle as\u0131l\u0131r. \u0130kinci bir cam \u00e7ubu\u011fu da yine ipek kuma\u015fa s\u00fcrt\u00fckten sonra birincinin yak\u0131n\u0131na as\u0131l\u0131rsa, \u00e7ubuklar\u0131n birbirlerini itti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n Bu yolla b\u00fct\u00fcn maddelerde ancak iki t\u00fcrl\u00fc elektrik y\u00fck\u00fc elde edilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunlardan \u00e7am \u00e7ubukta olu\u015fan elektrik y\u00fck\u00fcne pozitif, ebonit \u00e7ubukta olu\u015fan elektrik y\u00fck\u00fcne de negatif y\u00fck denir.
\n Pozitif ve negatif s\u00f6zleri dile uygun geldi\u011fi i\u00e7in adland\u0131rma \u015feklidir. Matematik i\u015faretlendirme ile bir ilgisi yoktur.
\n Elektrik y\u00fcklerinin kayna\u011f\u0131 atomun yap\u0131s\u0131nda bulunan elektron ve proton denilen par\u00e7ac\u0131klard\u0131r. Atomun \u00e7ekirde\u011finde buluna proton y\u00fck\u00fcne pozitif (+).\u00e7ekirdek \u00e7evresinde belli y\u00f6r\u00fcngelerde dolanan y\u00fck\u00fcne ise negatif (-) y\u00fck denilmi\u015ftir. Deneylerde bir elektron y\u00fck\u00fcn\u00fcn en k\u00fc\u00e7\u00fck y\u00fck oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bundan dolay\u0131 bir elektronun y\u00fck\u00fc birim y\u00fck olarak se\u00e7ilmi\u015ftir. Ad\u0131na ise elementer y\u00fck (e.y.) denilmi\u015ftir.<\/p>\n
TANIMLAR<\/p>\n
N\u00f6tr (Y\u00fcks\u00fcz) Cisim<\/p>\n
Elektron say\u0131s\u0131 proton say\u0131s\u0131na e\u015fit olan atoma n\u00f6tr atom, atomlar\u0131 n\u00f6tr olan cisme ise n\u00f6tr cisim yada y\u00fcks\u00fcz cisim denir. Y\u00fcks\u00fcz cisim denildi\u011finde \u00fczerinde hi\u00e7 y\u00fck yok anlam\u0131nda de\u011fildir. Pozitif y\u00fcklerin negatif y\u00fck miktar\u0131na e\u015fit olmas\u0131 demektir.<\/p>\n
Pozitif Y\u00fckl\u00fc Cisim<\/p>\n
\u00dczerinde pozitif y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olan cisimlere pozitif y\u00fckl\u00fc cisimler denir. Bu t\u00fcr cisimler herhangi bir yolla elektron kaybetmemi\u015flerdir ve (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Negatif Y\u00fckl\u00fc Cisim <\/p>\n
\u00dczerinde negatif y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olan cisimlere negatif y\u00fckl\u00fc cisimler denir. Bu t\u00fcr cisimler herhangi bir yolla elektron kaybetmi\u015flerdir ve (-) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
\u00d6RNEK:<\/p>\n
Y\u00fckl\u00fc K ve L \u00e7ubuklar\u0131 yine y\u00fckl\u00fc X,Y,Z k\u00fcrelerine yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda K \u00e7ubu\u011funun X ve Y k\u00fcrelerini itti\u011fini L \u00e7ubu\u011funun ise Y ve Z k\u00fcrelerini \u00e7ekti\u011fi g\u00f6zleniyor.
\n X k\u00fcresinin y\u00fck\u00fc (+) ise K,L,Y ve Z cisimlerinin y\u00fcklerinin i\u015fareti nas\u0131ld\u0131r ?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:<\/p>\n
Ayn\u0131 y\u00fckl\u00fc cisimler birbirini iter, z\u0131t y\u00f6nl\u00fc cisimler birbirini \u00e7eker. Buna g\u00f6re K cismi X ve Y k\u00fcrelerini itti\u011fine g\u00f6re, \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. X,(+) y\u00fckl\u00fc ise K ve Y\u2019de (+) y\u00fckle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. L cismi ise Y ve Z k\u00fcrelerini \u00e7ekmi\u015ftir.Y\u2019nin y\u00fck\u00fc (+),L\u2019nin y\u00fck\u00fc ise (-) Z y\u00fck\u00fc(+)d\u0131r. <\/p>\n
\u0130letken ve Yal\u0131tkan<\/p>\n
Elimizle tuttu\u011fumuz metal bir \u00e7ubu\u011fu k\u00fcrke s\u00fcrt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde elektriklenmedi\u011fini g\u00f6zleriz, ancak metal \u00e7ubu\u011fa camdan ya da plastikten yal\u0131tkan bir sap yap\u0131p bu saptan tutarak elimizi \u00e7ubu\u011fa hi\u00e7 de\u011fdirmeden k\u00fcrke s\u00fcrt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde metal \u00e7ubuk eletriklenir. \u00d6nceki durumda metaldeki y\u00fckler insan v\u00fccudundan topra\u011fa akt\u0131\u011f\u0131ndan metal \u00e7ubuk y\u00fcklenmemi\u015ftir. \u0130\u015fte metaller, insan v\u00fccudu ve toprak gibi cisimler elektri\u011fi iletti\u011finden bunlara iletken denir. Plastik cam mika ve bunun gibi maddeker elektri\u011fi iletmedi\u011finden yal\u0131tkan maddelerdir.
\n Genel olarak metaller iyi bir iletkendir. Metal olmayan maddeler ise yal\u0131tkand\u0131r. Ger\u00e7ekte tam bir yal\u0131tkan madde yoktur.<\/p>\n
Yar\u0131 \u0130letkenler<\/p>\n
Elektri\u011fi iletmeleri bak\u0131m\u0131ndan iletken ile yal\u0131tkan aras\u0131nda bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131rlar. Bir yar\u0131 iletkenin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iletken duruma ge\u00e7ebilir. Elementlerden Silisyum ve Germanyum en \u00e7ok bilinen yar\u0131 iletkendirler.<\/p>\n
Elektriklenme \u00c7e\u015fitleri
\n S\u00fcrt\u00fcnme ile elektriklenme
\n Dokunma ile elektriklenme
\n Etki ile elektriklenme
\n 1-S\u00fcrt\u00fcnme ile Elektriklenme<\/p>\n
Uygun se\u00e7ilmi\u015f iki cisim birbirlerine s\u00fcrt\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde biri elektron vererek (+) y\u00fckle y\u00fcklenir, di\u011feri de onun verdi\u011fi elektronu alarak(-) y\u00fckle y\u00fcklenir.Kuru ipek beze
\n S\u00fcrt\u00fclen cam \u00e7ubuk elektron vererek (+) y\u00fckle y\u00fcklenirken, ipek kuma\u015f(-) y\u00fckle, k\u00fcrkte(+) y\u00fckle y\u00fcklenir.
\n S\u00fcrt\u00fcnen cisimlerden birinin kaybetti\u011fi elektron say\u0131s\u0131 di\u011ferinin kazand\u0131\u011f\u0131 elektron say\u0131s\u0131na e\u015fit oldu\u011fundan toplam y\u00fck miktar\u0131 sabit kal\u0131r. S\u00fcrt\u00fcnme yoluyla elektriklenmi\u015f bu iki cisim tekrar birbirine dokundurulursa n\u00f6tr hale ge\u00e7er.<\/p>\n
2- Dokunma ile Elektriklenme<\/p>\n
Herhangi bir n\u00f6tr madde de e\u015fit miktarda pozitif ve negatif y\u00fck vard\u0131r. Bu sebeple n\u00f6tr bir madde normal halde bir elektrik etkisi g\u00f6stermez. Pozitif ve negatif y\u00fckler aras\u0131ndaki e\u015fitlik herhangi bir yolla bozulacak olursa cisim y\u00fcklenmi\u015f olur.
\n A\u015fa\u011f\u0131da \u015fekil I\u2019de y\u00fckl\u00fc K \u00e7ubu\u011funu n\u00f6tr L k\u00fcresine dokundurursak, K \u00e7ubu\u011funda bir miktar (-) y\u00fck k\u00fcreye ge\u00e7erek k\u00fcrenin y\u00fcklenmesine neden olur.
\n E\u011fer K \u00e7ubu\u011fu (+) y\u00fckl\u00fc olsayd\u0131, bu y\u00fckler k\u00fcreden bir k\u0131s\u0131m(-) y\u00fckleri \u00e7ekecekti ve k\u00fcrede (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fucakt\u0131. Daha sonra \u00e7ubuk uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca k\u00fcre (+) y\u00fckle y\u00fcklenmi\u015f olur.burada \u015fu sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131labilir.
\n Elektrik y\u00fckl\u00fc bir cisim n\u00f6tr bir cisme dokunduruldu\u011funda, onu da ayn\u0131 t\u00fcr
\n elektrik y\u00fck\u00fcyle y\u00fckler. Bu t\u00fcr elektriklenmeye dokunma ile elektriklenme denir.
\n Y\u00fckl\u00fc iki cisim birbirine dokunduruldu\u011funda, toplam y\u00fck korunur. Bu toplam
\n Y\u00fck\u00fc cisimler aralar\u0131nda kapasitelerine g\u00f6re payla\u015f\u0131rlar. Bu durumda cisimler, dokunmadan \u00f6nce, e\u015fit ve z\u0131t y\u00fckl\u00fc n\u00f6tr olurlar. Aksi halde mutlaka her ikisi de ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fcklenirler. Birbirine dokundurulan cisimlerin z\u0131t y\u00fckle y\u00fcklenmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
\n 3- Dokundurulan cisimler k\u00fcre ise, k\u00fcreler y\u00fckleri aralar\u0131nda yar\u0131\u00e7aplar\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak payla\u015f\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fcrelerin kapasiteleri yar\u0131 \u00e7aplar\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. K\u00fcreler \u00f6zde\u015f iseler, toplam y\u00fck\u00fc e\u015fit olarak payla\u015f\u0131rlar.
\n 4- Y\u00fck miktarlar\u0131 ile yar\u0131 \u00e7aplar orant\u0131l\u0131 de\u011filse, \u00f6nce yar\u0131\u00e7ap ba\u015f\u0131na y\u00fck bulunur. Yar\u0131\u00e7ap ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen y\u00fck, toplam y\u00fck\u00fc e\u015fit olarak payla\u015f\u0131rlar <\/p>\n
qr=q1+q2+…qn \/ r1+r2+…rn<\/p>\n
Daha sonra bu yar\u0131 \u00e7ap ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen y\u00fck\u00fc, herbirinin yar\u0131 \u00e7aplar\u0131yla \u00e7arparak k\u00fcreleri son y\u00fckleri ayr\u0131 ayr\u0131 bulunur. <\/p>\n
Form\u00fcl : q\u20191=(q1+q2\/r1+r2).r1 , q\u20192=(q1+q2\/r1+r2).r2<\/p>\n
\u015fekil<\/p>\n
\u00d6RNEK: X,Y,Z k\u00fcrelerinin yar\u0131\u00e7ap\u0131 ve y\u00fckleri s\u0131ras\u0131yla 2r,r,3r
\n +4q,-q,-7q\u2019dur. \u0130letken k\u00fcrelerden X k\u00fcresi yal\u0131tkan ipinden tutularak, \u00f6nce Y ye sonra da Z ye birer kez dokundurulup \u00e7ekiliyor.
\n Bu i\u015flemler sonunda X,Y ve Z k\u00fcrelerinin son y\u00fckleri nedir?
\n CEVAP:
\n X k\u00fcresi \u00f6nce Y ye dokunduruluyor. Bu durumda iki k\u00fcrenin toplam y\u00fckleri qT= +4q-q=+3q\u2019d\u00fcr. Bu y\u00fck k\u00fcrelerin yar\u0131\u00e7aplar\u0131 oran\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r.+2q kadar X k\u00fcresinde, +q kadar\u0131da Y k\u00fcresinde kal\u0131r. Daha sonra +2q y\u00fckl\u00fc X k\u00fcresini Z k\u00fcresine dokundural\u0131m. Toplam y\u00fck, qT=+2q-7q=-5q\u2019dur.
\n Bu y\u00fckl\u00fc k\u00fcreler yar\u0131\u00e7aplar\u0131 oran\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r. Yani \u20133q kadar\u0131 Z k\u00fcresinde,-2q kadar\u0131da X k\u00fcresinde bulunur.<\/p>\n
3- Etki ile Elektriklenme
\n \u0130letken cisimlere y\u00fckl\u00fc cisimler dokundurmadan sadece yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p etki ettirmek suretiyle elektrikleyebiliriz. A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde birbirine de\u011fmekte olan K ve L iletken \u00e7ubuklar\u0131 yal\u0131tkan ayaklar \u00fczerinde durmaktad\u0131rlar.K \u00e7ubu\u011fun ucuna (+) y\u00fckl\u00fc bir k\u00fcre a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildeki yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. K\u00fcredeki (+) y\u00fckler, K cisminin i\u00e7indeki baz\u0131(-) y\u00fckleri uca do\u011fru \u00e7ekecek ve \u00e7ekilen elektronlar\u0131n yerine (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015faca\u011f\u0131ndan bu (+) larda biraz ilerden (-) y\u00fckleri \u00e7ekecektir. Bu olay (-) y\u00fcklerin en son u\u00e7tan \u00e7ekilinceye kadar zincirleme devam eder. Sonu\u00e7ta (+) ve (-) y\u00fckler gruplara ayr\u0131lm\u0131\u015f olur.
\n Daha sonra k\u00fcre uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmadan, K ve L \u00e7ubuklar\u0131n\u0131n yal\u0131tkan ayaklar\u0131ndan tutulup ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve k\u00fcrenin de uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonunda y\u00fckler kendi i\u00e7inde homojen olarak da\u011f\u0131lacak ve y\u00fcklenmi\u015f olacakt\u0131r. Bu t\u00fcr y\u00fcklenmeye etki ile y\u00fcklenme denir.
\n Etki ile elektriklenmede K ve L cisimlerinin kapasiteleri ne olursa olsun mutlaka e\u015fit ve z\u0131t y\u00fckle y\u00fcklenirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir taraftan \u00e7ekilen elektron miktar\u0131 kadar di\u011fer tarafta pozitif y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015facakt\u0131r. <\/p>\n
\u015eimdi tek bir cismin etki ile nas\u0131l y\u00fcklenece\u011fini g\u00f6relim. N\u00f6tr bir k\u00fcreye, (-) y\u00fckl\u00fc bir \u00e7ubuk a\u015fa\u011f\u0131da \u015fekil 1 deki gibi yakla\u015ft\u0131r\u0131rsak k\u00fcrenin y\u00fckleri etki ile gruplara ayr\u0131l\u0131r. Bu durumda (-) y\u00fcklerin toplanaca\u011f\u0131 yerden k\u00fcre iletken bir telle topra\u011fa ba\u011flan\u0131rsa (-) y\u00fcklerin bir k\u0131sm\u0131 topra\u011fa kadar itilir. Daha sonra toprak ba\u011flant\u0131s\u0131 kesilirse k\u00fcrede (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturulmu\u015f olur. Sonu\u00e7ta \u00e7ubuk uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, (+) y\u00fck k\u00fcreye homojen olarak da\u011f\u0131l\u0131r. K\u00fcre etki ve topraklanma yoluyla y\u00fcklenmi\u015f olur.<\/p>\n
Negatif y\u00fckl\u00fc bir cisim iletken bir telle topra\u011fa ba\u011flarsak, cismin \u00fczerinde fazla (-) y\u00fckler topr\u011fa akar. Bu akma i\u015fi n\u00f6tr oluncaya kadar devam eder. <\/p>\n
Pozitif y\u00fckl\u00fc bir cismi iletken bir telle topra\u011fa ba\u011flarsak, (+) y\u00fckler hareket edemeyece\u011finden topraktan (-) y\u00fck \u00e7ekilir. Cisim n\u00f6tr oluncaya kadar (-) y\u00fck \u00e7ekilmesi devam eder. Dolay\u0131s\u0131yla toprakla ba\u011flant\u0131s\u0131 olan cisimler n\u00f6trd\u00fcr. Tankerlerin arkas\u0131na bir ucu yerde s\u00fcr\u00fcklenen zincirin ba\u011flanmas\u0131, olu\u015fan statik y\u00fcklerin topra\u011fa akmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7indir. Bu da k\u0131v\u0131lc\u0131mla yang\u0131n \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6RNEK :
\n Yukar\u0131daki \u015fekilde n\u00f6tr K ve L k\u00fcreleri birbirine dokunmaktad\u0131r.
\n (-) y\u00fckl\u00fc bir \u00e7ubuk K k\u00fcresine yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra k\u00fcreler birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa,
\n (-) y\u00fckl\u00fc \u00e7ubuk K k\u00fcresine dokundurulduktan sonra k\u00fcreler birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa,
\n k\u00fcrelerin y\u00fcklerinin i\u015fareti ve birbirlerine g\u00f6re miktar\u0131 nas\u0131l olur?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM :
\n (-) y\u00fckl\u00fc bir \u00e7ubuk yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda K deki (-) y\u00fckleri L k\u00fcresinin di\u011fer k\u0131sm\u0131na iterek etki ile elektriklenme yapar. L ye giden (-) y\u00fck miktar\u0131 kadar K de (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Bu durumda K ve L k\u00fcreleri birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa, K de ne kadar +q y\u00fck var ise, L de deo kadar \u2013q y\u00fck olacakt\u0131r. Yani k\u00fcrelerin y\u00fck miktarlar\u0131 e\u015fit olacakt\u0131r. <\/p>\n
Burada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi etki ile elektriklenmede, y\u00fck miktarlar\u0131 kapasiteye yani yar\u0131\u00e7apa ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. <\/p>\n
b) (-) y\u00fckl\u00fc \u00e7ubuk K ye dokundurulursa dokunma ile elektriklenme olur. Her iki k\u00fcrede de \u00e7ubu\u011fun y\u00fck\u00fcn\u00fcn cinsi ile y\u00fcklenirler. \u00c7ubuktan al\u0131nan (-) y\u00fck miktar\u0131 K ve L nin aralar\u0131nda kapasiteleri yar\u0131\u00e7aplar\u0131 oran\u0131nda payla\u015f\u0131r. K\u00fcreler ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda K de
\n -q kadar y\u00fck varsa, L de \u20132q kadar y\u00fck olacakt\u0131r. <\/p>\n
\u00d6RNEK :
\n Yal\u0131tkan ayak \u00fczerinde birbirine de\u011fen n\u00f6tr K ve L k\u00fcrelerinden K topraklanm\u0131\u015ft\u0131r. L k\u00fcresine (-) y\u00fckl\u00fc bir \u00e7ubuk yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. \u00d6nce toprak ba\u011flant\u0131s\u0131 kesiliyor.
\n Sonra;
\n \u00c7ubuk uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmadan K ve L k\u00fcreleri birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa,
\n \u00c7ubuk uzakla\u015ftr\u0131ld\u0131ktan sonra K ve L k\u00fcreleri birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa
\n Y\u00fck durumlar\u0131 nas\u0131l olur?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM :
\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta n\u00f6tr olan K ve L k\u00fcrelerinden L ye (-) y\u00fckl\u00fc \u00e7ubuk yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, L k\u00fcresindeki bir k\u0131s\u0131m (-) y\u00fckler K k\u00fcresi \u00fczerinden topra\u011fa kadar itilir. Bu durumda L k\u00fcresinin \u00e7ubu\u011fa bakan y\u00fcz\u00fcnde (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fur. K k\u00fcresi ise n\u00f6tr durumdad\u0131r. Toprak ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildikten sonra \u00e7ubu\u011fu uzakla\u015ft\u0131rmadan k\u00fcrelere ay\u0131r\u0131rsak K n\u00f6tr, L ise (+) y\u00fckl\u00fc olur.
\n Toprak ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildiktan sonra, \u00f6nce \u00e7ubu\u011fu uzakla\u015ft\u0131r\u0131p sonra k\u00fcreleri ay\u0131r\u0131rsak, durum farkl\u0131 olur. \u00c7ubu\u011fun uzakla\u015fmas\u0131 durumunda L deki mevcut y\u00fck k\u00fcreler aras\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r. Yani L k\u00fcresindeki (+) y\u00fckler, K den (-) y\u00fckler \u00e7ekerek sonunda (+) y\u00fcklenmesine neden olur. Daha sonra k\u00fcreleri ay\u0131r\u0131rsak her iki k\u00fcrede, (+) y\u00fckle y\u00fcklenmi\u015f olur.<\/p>\n
ELEKTROSKOP<\/p>\n
Bir cismin y\u00fckl\u00fc olur olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, y\u00fckl\u00fc ise hangi cins y\u00fckle y\u00fckl\u00fc oldu\u011funu anlamaya yarayan alete elektroskop denir. A\u015fa\u011f\u0131da \u015fekil 1 de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi metal bir topuz ve buna ba\u011fl\u0131 olan iletken bir \u00e7ubuk, \u00e7ubu\u011fun ucunda ise a\u00e7\u0131l\u0131p kapanabilen g\u00fcm\u00fc\u015f ya da alt\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ince iletken yapraklar vard\u0131r. Elektroskop r\u00fczgardan ve havadaki iyonlardan etkilenmemesi i\u00e7in cam fanus i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Elektroskop y\u00fcks\u00fcz iken yapraklar tamamen kapal\u0131d\u0131r. Y\u00fcklendi\u011fi zaman ise yapraklar ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fcklenece\u011finden birbirini iterek a\u00e7\u0131l\u0131r.
\n Yapraktaki y\u00fck miktarlar\u0131 ne kadar fazla ise a\u00e7\u0131kl\u0131k o kadar fazlad\u0131r. Yani yapraklardaki y\u00fck miktar\u0131 art\u0131k\u00e7a y\u00fck miktar\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131k artarken, y\u00fck miktar\u0131 azald\u0131k\u00e7a a\u00e7\u0131kl\u0131kta azalacakt\u0131r.
\n A\u015fa\u011f\u0131da \u015fekil 2 de K cismi n\u00f6tr elektroskoba dokunduruldu\u011funda yapraklar a\u00e7\u0131lm\u0131yorsa cisim y\u00fcks\u00fcz, yapraklar a\u00e7\u0131l\u0131yorsa K cismi y\u00fckl\u00fc demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dokunma ile elektriklenme sa\u011flanarak yapraklar a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r.
\n K cisminin y\u00fck\u00fcn\u00fcn t\u00fcr\u00fcn\u00fc anlamak i\u00e7in, y\u00fckl\u00fc bir elektroskoba yakla\u015ft\u0131rmam\u0131z gerekir. E\u011fer cisim \u015fekil 3 (a) daki (-) y\u00fckl\u00fc elektroskopun topuzuna yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapraklar biraz a\u00e7\u0131l\u0131yorsa yapraklardaki y\u00fck miktar\u0131 artm\u0131\u015f yani topuzdan yapraklara (-) y\u00fck gelmi\u015f demektir. Bu da K cisminin (-) y\u00fckl\u00fc olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eekil 3 (b) deki gibi yapraklar biraz kapan\u0131yorsa, yapraklardan topuza (-) y\u00fck gelerek yapraklar\u0131n y\u00fck miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu da K cisminin (+) y\u00fckl\u00fc olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\n O halde y\u00fckl\u00fc bir cisim, y\u00fckl\u00fc elektroskopun topuzuna yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapraklar biraz a\u00e7\u0131l\u0131yorsa cisim elektroskopla ayn\u0131 y\u00fckl\u00fc, yapraklar biraz kapan\u0131yorsa elektroskopla z\u0131t y\u00fckl\u00fc demektir.
\n N\u00f6tr elektroskoba, (+) y\u00fckl\u00fc K cismi yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yapraklardan (-) y\u00fckleri topuza ge\u00e7er ve etki ile elektriklenme meydana gelir. Topuz (-) y\u00fcklenirken, yapraklar ise (+) y\u00fckle y\u00fcklenerek a\u00e7\u0131l\u0131r. N\u00f6tr elektroskoba (-) y\u00fckl\u00fc L cismi yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etki elektriklenme olur ve topuz (+), yapraklar ise (-) y\u00fckle y\u00fcklenir.
\n Y\u00fckl\u00fc bir cisim y\u00fckl\u00fc bir elektroskoba dokunduruldu\u011funda yapraklar\u0131n hareketi i\u00e7in neler olaca\u011f\u0131n\u0131 inceleyelim. Bu durumda neler olaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in elektroskobun ve dokundurulan cismin y\u00fck\u00fcn\u00fcn t\u00fcr\u00fc ve miktar\u0131n\u0131n bilinmesi gerekir. Baz\u0131 sorularda da kapasitelerinin de bilinmesi gerekir.<\/p>\n
Yukar\u0131daki \u015fekilde K cismi ve elektroskoba de\u011fi\u015fik miktarlarda y\u00fck de\u011ferleri verilerek ve birbirine dokundurulularak, yapraklardaki de\u011fi\u015fmeleri inceleyelim.
\n K cismi +q elektroskop ise \u2013q ise, elektroskop n\u00f6tr olur ve yapraklar tamamen kapan\u0131r.
\n K cismi +q elektroskop \u20132q ise, toplam y\u00fck \u2013q olur ve bu y\u00fck aralar\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r. Elektroskopun y\u00fck\u00fc azal\u0131r ve yapraklar biraz kapan\u0131r.
\n K cismi +3q elektroskop \u2013q ise, toplam y\u00fck +2q olur. Bu y\u00fck aralar\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r ve her ikiside (+) y\u00fckle y\u00fcklenece\u011finden yapraklar y\u00fck de\u011fi\u015fimi s\u0131ras\u0131nda tamamen kapan\u0131r. Sonra tekrar a\u00e7\u0131l\u0131r.
\n K cismi ile elektroskobun y\u00fck\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fc ayn\u0131 ise, dokunduruldu\u011funda neler olaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in mutlaka kapasitelerinin de bilinmesi gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplam y\u00fck, kapasiteleri oran\u0131nda payla\u015f\u0131lacakt\u0131r.e\u011fer y\u00fck \/ kapasite de\u011ferleri farkl\u0131 ise, aralar\u0131nda y\u00fck al\u0131\u015f-veri\u015fi y\u00fck \/ kapasite de\u011feri e\u015fit oluncaya kadar devam eder. Elektroskopun y\u00fck \/ kapasitede\u011feri gelen cisminkinden k\u00fc\u00e7\u00fck ise, elektroskop y\u00fck alaca\u011f\u0131ndan yapraklar a\u00e7\u0131l\u0131r, e\u015fitse de\u011fi\u015fmez b\u00fcy\u00fckse y\u00fck verece\u011finden yapraklar biraz kapan\u0131r.
\n N\u00f6tr elektroskobun topuzuna (-) y\u00fckl\u00fc cisim yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, etki ile elektriklenme sonucu topuz (+), yapraklar ise (-) y\u00fckle y\u00fcklenir. Sonra elektroskopun topuzu topra\u011fa ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, yapraklardaki fazlal\u0131k y\u00fckler topra\u011fa akar ve yapraklar kapan\u0131r. Daha sonra toprak ba\u011flant\u0131s\u0131 kesilir ve cisim uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, elektroskoptaki (+) y\u00fckler yapraklar\u0131n tekrar a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
\u00d6RNEK:
\n Yukar\u0131daki \u015fekilde (-) elektroskoba K ve L cisimleri ayn\u0131 anda ve ayn\u0131 miktarda yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.
\n Yapraklar\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fiklik olmuyorsa
\n Yapraklar biraz kapan\u0131yorsa
\n Yapraklar biraz a\u00e7\u0131l\u0131yorsa
\n K ve L cisimlerinin y\u00fck\u00fcn\u00fcn i\u015fareti ve de\u011feri i\u00e7in ne s\u00f6ylenir.
\n \u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n Elektroskobun yapraklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fmiyorsa, birinin yapt\u0131\u011f\u0131 etkiyi di\u011feri yok ediyor demektir. Bu da ancak K ve L nin y\u00fcklerinin i\u015fareti z\u0131t ve e\u015fit olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\n Yapraklar biraz kapan\u0131yorsa, yapraklardaki (-) y\u00fcklerin bir k\u0131sm\u0131 topuza do\u011fru \u00e7ekilmi\u015f demektir. Bu durumda cisimlerin iki \u015fekilde olabilir;
\n 1- Her ikisi de (+) i\u015faretli ve de\u011fi\u015fik miktarda olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de yapraklardan (-) y\u00fck\u00fc \u00e7eker.
\n 2- Z\u0131t i\u015faretli olabilirler, fakat i\u015fareti(+) olan\u0131n y\u00fck\u00fc (-) olan\u0131n y\u00fck\u00fcnden fazla olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ekme kuvveti itme kuvvetinden b\u00fcy\u00fck olmal\u0131d\u0131r.
\n Yapraklar biraz a\u00e7\u0131l\u0131yorsa, demek ki yapraklara topuzdan (-) y\u00fck itilmi\u015f demektir. Bu durumda da cisimlerin y\u00fcklerinin i\u015fareti iki \u015fekilde olabilir.
\n 3- Her ikisi de (-) i\u015faretli ve de\u011fi\u015fik miktarda olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc(-) y\u00fck, topuzdaki (-) y\u00fckleri yapraklara iter\u00e7.
\n 4- Z\u0131t i\u015faretli olabilir. Fakat i\u015fareti (-) olan\u0131n y\u00fck miktar\u0131 (+) olan\u0131n y\u00fck miktar\u0131ndan fazla olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc itme kuvveti \u00e7ekme kuvvetinden b\u00fcy\u00fck olmak zorundad\u0131r.
\n \u00d6zel Durumlar
\n \u0130\u00e7i bo\u015f k\u00fcrenin i\u00e7ine (-) y\u00fckl\u00fc bir k\u00fcrecik sark\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00fcre etki ile elektriklenir. Yani(-) y\u00fckler d\u0131\u015f k\u0131sma itilerek i\u00e7 k\u0131smada (+) y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fur. \u0130\u00e7e ve d\u0131\u015fa a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildeki gibin\u00f6tr elektroskoplar ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda elektroskoplar\u0131n yapraklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenir.<\/p>\n
Negatif (-) y\u00fckl\u00fc k\u00fcrecik, k\u00fcrenin i\u00e7ine dokundurulursa n\u00f6tr olan k\u00fcre (-) y\u00fckle y\u00fcklenir. Bu y\u00fckler bir birini itmek suretiyle k\u00fcrenin d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131na toplan\u0131r. K\u00fcre i\u00e7 k\u0131sm\u0131 n\u00f6tr olur. Ayn\u0131 \u015fekilde i\u00e7e ve d\u0131\u015fa n\u00f6tr elektroskop ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7e ba\u011flanan elektroskobun yapraklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, d\u0131\u015fa ba\u011flanan\u0131n ise yapraklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenir. K\u00fcrecik k\u00fcrenin bir i\u00e7 par\u00e7as\u0131 oldu\u011fundan y\u00fcks\u00fczd\u00fcr. Ayr\u0131ca y\u00fcks\u00fcz oldu\u011funu n\u00f6tr bir elettroskobun topuzuna dokunduruldu\u011funda yapraklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n
Y\u00fckl\u00fc iletken cisimlerin sivri u\u00e7lar\u0131nda daha fazla y\u00fck toplan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fckler itme ve \u00e7ekme kuvvetine g\u00f6re m\u00fcmk\u00fcn olan en uza\u011fa itilir ya da m\u00fcmk\u00fcn olan en uzaktan \u00e7ekilir. B\u00f6ylece sivri u\u00e7larda daha fazla y\u00fck toplan\u0131r.<\/p>\n
COULOMB KUVVET\u0130<\/p>\n
Yukar\u0131da \u015fekil a da ayn\u0131 t\u00fcr y\u00fcklerin birbirlerini \u00e7ekti\u011fi biliniyor. Yap\u0131lan deneyler bu itme ya da \u00e7ekme kuvvetinin, cisimlerin \u00fczerindeki y\u00fck fazlal\u0131\u011f\u0131na ve cisimler aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.
\n Ayn\u0131 t\u00fcr ve e\u015fit miktarda elektrikle y\u00fckl\u00fc \u00f6zde\u015f K ve L iletken k\u00fcrelerinin aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k d iken birbirlerine uygulad\u0131klar\u0131 itme kuvveti F olsun. \u015eekil b de birinin y\u00fck\u00fc yar\u0131ya indirildi\u011finde bu kuvvetin F\/2 oldu\u011fu \u015fekil C de di\u011ferinin y\u00fck\u00fc de yar\u0131ya indirildi\u011finde ise F\/4 oldu\u011fu ve \u015fekil d de birinin y\u00fck\u00fc iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda itme kuvvetinin 2F oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
\n O halde y\u00fckl\u00fc iki cisim aras\u0131ndaki itme veya \u00e7ekme kuvveti, y\u00fcklerin \u00e7arp\u0131m\u0131 ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.
\n Y\u00fckler sabit kalacak \u015fekilde aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k yar\u0131ya indirildi\u011finde kuvvetin d\u00f6rt kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kuvvetin d\u00f6rt kat azald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu da kuvvetin. Y\u00fckler aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. <\/p>\n
Coulomb Kuvveti:
\n Y\u00fckl\u00fc cisimlerin birbirine uygulad\u0131klar\u0131 kuvvetin uygulama noktas\u0131, y\u00fck merkezleri; do\u011frultusu, y\u00fck merkezlerini birle\u015ftiren do\u011fru; y\u00f6n\u00fc, ayn\u0131 cins ise birbirinden d\u0131\u015fa, z\u0131t cins ise birbirine do\u011frudur. Kuvvetin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ise y\u00fckler \u00e7arp\u0131mlar\u0131 ile do\u011fru, aradaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131d\u0131r.
\n Noktasal iki y\u00fck aras\u0131ndaki kuvvet; f~ q1*q2\/ d*dorant\u0131 sabiti k ise f= k q1*q2\/d*d ifadesinden kullan\u0131l\u0131r.
\n Burada ;
\n F: Y\u00fckleri birbirine uygulad\u0131klar\u0131 itme ya da \u00e7ekme kuvvetidir.
\n d: Y\u00fckl\u00fc cisimler aras\u0131ndaki uzakl\u0131k.
\n k: Y\u00fcklerin bulundu\u011fu ortam\u0131n cinsine ve kullan\u0131lan birim sistemine ba\u011fl\u0131 kat say\u0131d\u0131r.
\n Bo\u015flukta ya da havada y\u00fck birimi Coulomb al\u0131n\u0131rsa ;
\n k= 9*10 N.m\/c olur.
\n \u0130tme yada \u00e7ekme kuvveti, y\u00fck de\u011ferleri ne olursa olsun mutlaka cisimlere ayr\u0131 ayr\u0131 e\u015fit ve z\u0131t y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. F1=-F2 l F1 l =l F2 l<\/p>\n
Birden fazla ba\u015fka bir y\u00fcke uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvet, her bir y\u00fck\u00fcn uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvetleri bile\u015fkesinden bulunur.<\/p>\n
Yukar\u0131daki \u015fekilde q1 ve q2 y\u00fcklerinin q3 y\u00fck\u00fcne uygulad\u0131klar\u0131 kuvvet ile q3 ve q2 y\u00fcklerinin q1 y\u00fck\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvetler g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu kuvvetler d\u00f6rt a\u015famada hesaplan\u0131r.
\n 1- \u00d6nce y\u00fcklerin i\u015faretlerine g\u00f6re kuvvet vekt\u00f6rleri \u00e7izimle g\u00f6sterilir.
\n 2- Sonra F= k q1*q2\/d*d ifadesine g\u00f6re kuvvetlerin \u015fiddetleri hesaplan\u0131r.
\n 3- Daha sonra da geometrik bilgileri kullan\u0131larak kuvvetler aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131lar belirlenir.
\n 4- En son olarak da vekt\u00f6rel toplama kurallar\u0131 kullan\u0131larak bile\u015fke kuvvet bulunur.<\/p>\n
\u00d6RNEK:
\n Yukar\u0131daki \u015fekilde ayn\u0131 do\u011frultudaki noktasal y\u00fcklerden q2 ye uygulanan elektriksel kuvvetin s\u0131f\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in q3 y\u00fck\u00fcn\u00fcn i\u015fareti ve q cinsinden de\u011feri nedir?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n q1 y\u00fck\u00fcn\u00fcn q2 y\u00fck\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvete F1 dersek, q3 y\u00fck\u00fcn\u00fcn q2 y\u00fck\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvete de F2 diyelim. Ayn\u0131 i\u015faretli y\u00fckler birbirlerini itti\u011fine g\u00f6re, q3 y\u00fck\u00fcne i\u015fareti q1 ve q2 nin i\u015faretinin ayn\u0131s\u0131 olmas\u0131 gerekir. q2 ye uygulanan kuvvetin s\u0131f\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in iki kuvvet e\u015fit ve z\u0131t y\u00f6nl\u00fc olmal\u0131d\u0131r.
\n d1= 1 m, d2 = 2 m F1=F2
\n k* q1*q2\/d1*d1=k* q3*q2\/d2*d2
\n q1\/1*1=q3\/2*2
\n q3= 4q1 dir.<\/p>\n
\u00d6RNEK:<\/p>\n
Yukar\u0131daki \u015fekildeki \u2013q y\u00fck\u00fcn\u00fcn dengede kalabilmesi i\u00e7in, O noktas\u0131na konulmas\u0131 gereken y\u00fck\u00fcn de\u011feri ka\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM: -q y\u00fck\u00fcn\u00fcn dengede kalabilmesi i\u00e7in \u00fczerine etkiyen kuvvetlerin bile\u015fkesinin s\u0131f\u0131r olmal\u0131d\u0131r. F= k* q1*q2\/d*d ifadesine g\u00f6re a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde q1 y\u00fck\u00fcn\u00fcn \u2013q y\u00fck\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvet de 4F olur. Toplam kuvvetin s\u0131f\u0131r olabilmesi i\u00e7in q3 y\u00fck\u00fcn\u00fcn uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvet F1 ve F 2 nin bile\u015fkesine e\u015fit ve z\u0131t y\u00f6nl\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re F3=5F olacakt\u0131r. q3 y\u00fck\u00fcn\u00fcn de\u011ferini ise F1 ve F3 yaz\u0131p taraf tarafa oranlayarak bulabiliriz.<\/p>\n
F1=3F\/F3 = 5F \/ =k* 3q*q \/d* d \/k* q3 *q*\/4d*d 3\/5=3q\/q3\/4 q3=20q<\/p>\n
\u00d6RNEK:<\/p>\n
Yukar\u0131da \u015fekil (a) daki gibi (+) y\u00fckl\u00fc K cismi L yi \u00e7ekmektedir. \u015eekil (b) de ise K,L ye itme kuvveti uygulayarak uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.
\n Bu elektriklenme \u00e7e\u015fidine ba\u011fl\u0131 olarak ;
\n I- Ba\u015flang\u0131\u00e7ta K,L ile ayn\u0131 i\u015faretlidir.
\n II- Ba\u015flang\u0131\u00e7ta L n\u00f6trd\u00fcr.
\n III- \u015eekil-II de ise L, K ye dokunduktan sonra (+) y\u00fckle y\u00fcklenmi\u015ftir.
\n Yarg\u0131lar\u0131ndan hangileri do\u011fru olabilir ?
\n \u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n (+) y\u00fckl\u00fc K k\u00fcresi L k\u00fcresine kendine do\u011fru \u00e7ekiyorsa L (-) y\u00fckl\u00fc olur yada n\u00f6tr olur.L nin (\u2013) y\u00fckl\u00fc olmas\u0131 durumunda K cismi \u00e7elilecektir. L nin n\u00f6tr olmas\u0131 durumunda (+) y\u00fckl\u00fc K cismi, L nin kendisine yak\u0131n k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 (-) y\u00fckle, kendisine uzak olan k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 ise (+) y\u00fckle y\u00fcklenmesine sebep olur. L k\u00fcresinin (-) y\u00fckle y\u00fcklenen taraf\u0131 K ye daha yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in K taraf\u0131ndan \u00e7ekilir.
\n L cismi (+) y\u00fckl\u00fc K ye dokunduktan sonra (-) y\u00fckl\u00fcyse y\u00fcklerin tamam\u0131n\u0131 veya daha fazlas\u0131n\u0131 kaybedebilir. Daha fazlas\u0131n\u0131 kaybederse (+) y\u00fckle y\u00fcklenip K taraf\u0131ndan itilir. L cismi n\u00f6tr ise K ye dokununca (+) y\u00fckle y\u00fcklenir ve K taraf\u0131ndan \u00e7ekilir.<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcML\u00dc SORULAR
\n X,Y ve Z k\u00fcreleri elektrikle y\u00fcklenmi\u015ftir. X k\u00fcresi Y k\u00fcresini itmekte, Z k\u00fcresini \u00e7ekmektedir.
\n Y k\u00fcresinin y\u00fck\u00fc pozitif oldu\u011funa g\u00f6re, X ve Z k\u00fcrelerinin y\u00fcklerin i\u015fareti nas\u0131l olur?
\n _X_ _Y_<\/p>\n
A) + –
\n B) + –
\n C) + –
\n D) + –
\n E) + –<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n Ayn\u0131 y\u00fckle y\u00fckl\u00fc cisimler birbirlerini iter, Z\u0131t cisimler ise birbirini \u00e7eker X k\u00fcresini Y k\u00fcresini itti\u011fine g\u00f6re Y nin y\u00fck\u00fc ile ayn\u0131 i\u015faretlidir. Yninki pozitif ise X inkide pozitiftir. X k\u00fcresi, Z k\u00fcresini \u00e7ekti\u011fine g\u00f6re, y\u00fckleri Z\u0131t i\u015faretlidir. X inki pozitif oldu\u011funa g\u00f6re, Z nin ki de negatiftir. Buna g\u00f6re; X=(+), Y=(-) i\u015faretlidir.
\n Cevap A12
\n 2-
\n birbirine dokunmakta olan n\u00f6tr K,L ve M \u00f6zde\u015f iletken cisimlerine e\u015fit, elektrikle y\u00fckl\u00fc iki k\u00fcre \u015fekildeki gibi e\u015fit uzakl\u0131kta tutulmaktad\u0131r. Y\u00fckl\u00fc k\u00fcreler uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmadan, bir yal\u0131tkanla K,L ve M cisimleri ayn\u0131 anda birbirinden ayr\u0131l\u0131p y\u00fckl\u00fc k\u00fcreler uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.
\n K,L ve M cisimlerinin herbirindeki y\u00fcklerin cinsi ve miktar\u0131 ne olur?<\/p>\n
K L M<\/p>\n
A) -q +q -q
\n B) -q 0 -q
\n C) -q +2q -q
\n D) +q -q +q
\n E) +q -2q +q <\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n K\u00fcrelerdeki (+) y\u00fckler, L cisminden e\u015fit miktarda (-) y\u00fckleri K ve M cismine \u00e7ekerler. Daha sonra cisimler birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda K ve M de e\u015fit miktar (-) y\u00fck, L de ise K ve M nin y\u00fckleri toplam\u0131 kadar (+) y\u00fck olur. E\u011fer k\u00fcreler uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra, cisimler birbirinden ayr\u0131lsayd\u0131, etki ile elektriklenme ortadan kalkar ve k\u00fcreler tekrar n\u00f6tr hale ge\u00e7er. Cevap C
\n 3-
\n \u015eekilde e\u015fit y\u00fcklerle y\u00fcklenmi\u015f \u00f6zde\u015f K ve L elekroskoplar\u0131na e ve 2r yar\u0131 \u00e7apl\u0131 n\u00f6tr k\u00fcreler dokundurulmaktad\u0131r.
\n Elektroskobun yapraklar\u0131nda nas\u0131l bir de\u011fi\u015fiklik olur?<\/p>\n
___K L_______
\n A) Biraz a\u00e7\u0131l\u0131r Biraz kapan\u0131r
\n B) Biraz kapan\u0131r Daha \u00e7ok kapan\u0131r
\n C) De\u011fi\u015fiklik olmaz De\u011fi\u015fiklik olmaz
\n D) Biraz a\u00e7\u0131l\u0131r Biraz a\u00e7\u0131l\u0131r
\n E) Biraz kapan\u0131r. Biraz kapan\u0131r<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n Y\u00fcks\u00fcz bir cismi y\u00fckl\u00fc bir cisme dokundurursak o da ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fcklenir. Elektroskoplardaki (-) y\u00fckleri bir k\u0131sm\u0131 k\u00fcrelere ge\u00e7er. Yani mevcut y\u00fck, kapasiteleri oran\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r. Bu durumda elektroskoplar\u0131n y\u00fck\u00fc azal\u0131r ve yapraklar biraz kapan\u0131r. Fakat 2r yar\u0131\u00e7apl\u0131 k\u00fcrenin kapasitesi biraz daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fundan, ona daha fazla y\u00fck ge\u00e7er ve L elektroskobunun yapraklar\u0131 daha fazla kapan\u0131r. K\u00fcreler b\u00fcy\u00fclt\u00fclerek bu i\u015fleme devam edilirse daha fazla kapanma olur. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fcre olan yer k\u00fcreyi dokundurulursa, yani topraklama yaparsak, bu durumda yerk\u00fcre elektroskoptaki fazla (-) y\u00fckleri \u00e7ekerek n\u00f6tr hale getirir ve yapraklar tamamen kapan\u0131r. Cevap B<\/p>\n
4- Y\u00fckl\u00fc cisimlerle ilgili olarak verilen ;
\n I- \u0130pek ipli\u011fi as\u0131lm\u0131\u015f n\u00f6tr k\u00fcreye sadece (+) y\u00fckl\u00fc cisim yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa k\u00fcre \u00e7ekilir,(-) y\u00fckl\u00fc cisim yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa k\u00fcre itilir.
\n II- Y\u00fckl\u00fc \u00f6zde\u015f k\u00fcreler birbirlerine dokundurulursa, yar\u0131\u00e7ap\u0131 b\u00fcy\u00fck olan k\u00fcre daha \u00e7ok y\u00fck kazan\u0131r.
\n III- Y\u00fckl\u00fc \u00f6zde\u015f k\u00fcreler birbirine dokundurulursa, son y\u00fckleri e\u015fit b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ve z\u0131t i\u015faretli olur.
\n Yarg\u0131lar\u0131ndan hangileri do\u011frudur?
\n A) Yaln\u0131z I B) Yaln\u0131z III C) I ve II D) II ve III E)I, II ve III
\n \u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n I- N\u00f6tr k\u00fcreyi, y\u00fckl\u00fc bir cisim etki ile elektrikleyerek \u00e7eker. Y\u00fckl\u00fc cisim (+) da olsa
\n (-)de olsa yine \u00e7eker. \u0130tebilmesi i\u00e7in her iki cisminde y\u00fckl\u00fc olmas\u0131 ve hatta ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fcklenir. (I Yanl\u0131\u015f)
\n II- Y\u00fckl\u00fc k\u00fcreler birbirlerine dokundurulursa, toplam y\u00fck\u00fc yar\u0131\u00e7ap\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak payla\u015f\u0131l\u0131r. Yar\u0131\u00e7ap\u0131 b\u00fcy\u00fck olan daha fazla y\u00fck al\u0131r. (II Do\u011fru)
\n III- Y\u00fckl\u00fc \u00f6zde\u015f k\u00fcreler birbirine dokundurulursa, y\u00fck miktarlar\u0131 e\u015fit ne ayn\u0131 cins y\u00fckle y\u00fcklenir.(III Yanl\u0131\u015f) Cevap B<\/p>\n
5-\u015eekilde (-) y\u00fckl\u00fc bir elektroskobun yapraklar\u0131n\u0131n tamamen kapanmas\u0131 i\u00e7in
\n I- Elektroskobu topraklamak
\n II- Elektroskoba (-) y\u00fckl\u00fc bir cisim yakla\u015ft\u0131rmak
\n III- Elektroskoba n\u00f6tr bir cisim dokunmak
\n IV- Elekroskobun y\u00fck\u00fcne e\u015fit y\u00fcke sahip (+) y\u00fckl\u00fc bir cisim dokundurmak.
\n \u0130\u015flemlerinden hangileri kesinlikle yap\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n
A) Yaln\u0131z I B) I ve IV C) I ve III D) I, II ve IV E) II ve III<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n I- Elektroskop topraklan\u0131rsa, elektroskoptaki fazlal\u0131k (-) y\u00fckler topra\u011fa akarak n\u00f6tr hale gelir ve yapraklar tamamen kapan\u0131r. Toprakla ba\u011flant\u0131s\u0131 olan cisimler mutlaka n\u00f6trd\u00fcr.
\n II- Elektroskoba (-) y\u00fckl\u00fc bir cisim yakla\u015f\u0131rsa, topuzdaki (-) y\u00fcklerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 daha yapraklara itilerek yapraklar\u0131n biraz daha a\u00e7\u0131lmas\u0131na neden olur.
\n III-Elektroskoba n\u00f6tr bir cisim dokundurulursa, toplam y\u00fck payla\u015f\u0131l\u0131r ve elektroskobun yapraklar\u0131 biraz kapan\u0131r. Tamamen kapanmaz.
\n IV-Elektroskobun y\u00fck\u00fcne e\u015fit ve (+) y\u00fckl\u00fc bir cisim dokundurulursa toplam y\u00fck s\u0131f\u0131r olur. Dolays\u0131yla elektroskobun yapraklar\u0131 tamamen kapan\u0131r. Cevap B<\/p>\n
6-Negatif y\u00fckl\u00fc iletken k\u00fcrecik, i\u00e7i bo\u015f ve y\u00fcks\u00fcz iletken kab\u0131n i\u00e7erisine de\u011fmeyecek \u015fekilde yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.
\n Elektroskobun yapraklar\u0131n\u0131n ve kab\u0131n d\u0131\u015f y\u00fczeyinin y\u00fcklerinin i\u015fareti nas\u0131l olur.<\/p>\n
Kab\u0131n d\u0131\u015f y\u00fczeyi Yapraklar
\n A) (-) (-)
\n B) (-) (+)
\n C) (+) (+)
\n D) N\u00f6tr N\u00f6tr
\n E) (-) (-)<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n (-) y\u00fckl\u00fc k\u00fcre, n\u00f6tr kab\u0131 etki ile elektrikler ve kab\u0131n d\u0131\u015f y\u00fcz\u00fc (-), i\u00e7 y\u00fcz\u00fc ise (+) y\u00fckle y\u00fcklenir. Kap ile elekroskop aras\u0131ndaki cisim de etki ile elektriklenir. Bu \u00e7ubuk ise, n\u00f6tr elektroskobun yapraklar\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fcn i\u015fareti negatif olur. Cevap A<\/p>\n
7-\u015eekildeki d\u00fczg\u00fcn alt\u0131genin k\u00f6\u015fesine s\u0131ra ile \u20134q, -2q, +q ve \u20135qy\u00fckleri konulmu\u015ftur.
\n O noktas\u0131na bulunan +q y\u00fck\u00fcne etki eden bile\u015fke kuvvet hangi y\u00f6ne do\u011frudur?
\n A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E)5<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n D\u00fczg\u00fcn alt\u0131genin \u00f6zelli\u011fi gere\u011fince \u015fekildeki \u00fc\u00e7genler e\u015fkenar \u00fc\u00e7gendir. Her bir o noktas\u0131ndaki y\u00fcke uzakl\u0131\u011f\u0131 e\u015fittir. Buna g\u00f6re +q y\u00fck\u00fcne uygulanan kuvvetler y\u00fcklerin b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu kuvvetler \u015fekildeki gibi olacak ve bu kuvvetlerin bile\u015fkesi de 3 y\u00f6n\u00fcnde olacakt\u0131r. Cevap C<\/p>\n
8- Y\u00fckl\u00fc iletken K ve L k\u00fcrelerinin yar\u0131\u00e7aplar\u0131 s\u0131ras\u0131 ile 2r ve 3r, y\u00fckleri ise +4q ve +6q dur. Aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k d iken birbirlerine F kuvveti uyguluyorlar.
\n Bu k\u00fcreler birbirlerine dokundurulup, 3d uzakl\u0131\u011f\u0131na konuldu\u011funda birbirlerine ka\u00e7 F uygularlar?
\n \u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n Dokundurulmadan \u00f6nce k\u00fcrelerin birbirlerine uygulad\u0131\u011f\u0131 elektriksel kuvvet
\n F1=F=k*4q*6q\/d*d=k*24q*q\/d*d
\n K\u00fcreler birbirine dokundurulup tekrar eski yerlerine konuldu\u011funda y\u00fckler yar\u0131\u00e7apla do\u011fru orant\u0131l\u0131 payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan K n\u0131n y\u00fck\u00fc, +6q L nin y\u00fck\u00fc de +4q olur. Bu durumda k\u00fcrelerin birbirlerine uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvet
\n F2=k* 4q*6q \/ 9*d*d den F2=1 \/ 9 F olur. Cevap E<\/p>\n
9- Y\u00fckl\u00fc iki iletken k\u00fcre tel ile birbirlerine \u015fekildeki gibi ba\u011flan\u0131yor. Anahtar kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dakilerden hangisi s\u00f6ylenemez?
\n A) K den L ye y\u00fck ak\u0131\u015f\u0131 olur.
\n B) L nin y\u00fck\u00fcn\u00fcn i\u015fareti de\u011fi\u015fir.
\n C) L nin y\u00fck miktar\u0131 azal\u0131r.
\n D) K nin ve L nin y\u00fckleri e\u015fittir.
\n E) K nin son y\u00fck\u00fc, L nin son y\u00fck\u00fcnden fazlad\u0131r.<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n Anahtar kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sistemin toplam y\u00fck\u00fc qtop = -10q + 4q=-6q olur.
\n Ve her k\u00fcre yar\u0131\u00e7aplar\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 y\u00fck payla\u015f\u0131rlar. K de \u20134q y\u00fck\u00fc, L de \u20132q y\u00fck\u00fc olur. Buna g\u00f6re A,B,C ve E \u015f\u0131kk\u0131nda s\u00f6ylenenler do\u011fru, D \u015f\u0131kk\u0131nda s\u00f6ylenen ise yanl\u0131\u015ft\u0131r. Cevap D<\/p>\n
10- \u015eekilde yal\u0131tkan iplere ba\u011fl\u0131 olan K, L ve M k\u00fcrelerinden M k\u00fcresi, \u00f6nce K ye sonra da L ye birer kez dokundurulursa son y\u00fck\u00fc ne olur?
\n A) \u20136 B)-3 C) 3 D) 6 E)12<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:
\n K\u00fcreler toplam y\u00fck\u00fc yar\u0131\u00e7aplar\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak payla\u015f\u0131l\u0131rlar.
\n M k\u00fcresi \u00f6nce K ye dokundurulursa,
\n qtop= qm+ qk =-12q+12q=0 olur
\n O halde K ve M k\u00fcresine y\u00fck almaz ve n\u00f6tr hale gelirler.
\n Daha sonra M k\u00fcresi L ye dokundurulursa,
\n qtop= qm + ql =0 + 16q = 16q
\n qm\u2019 =16q \/ ( r+ 3r) *3r den qm\u2019 =19q \/ 4r *3r
\n qm\u2019= 12q Cevap E<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ELEKTROSTAT\u0130K G\u0130R\u0130\u015e Elektrik hakk\u0131nda bilgi milattan 600 sene \u00f6nce bir kuma\u015f par\u00e7as\u0131na s\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015f ebonit \u00e7ubu\u011fun saman par\u00e7as\u0131n\u0131 \u00e7ekmesi olay\u0131n\u0131n Thales taraf\u0131ndan g\u00f6zlenmesi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. \u0130ki cins elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 a\u015fadaki deneyler sonucu anla\u015f\u0131l\u0131r. Cam \u00e7ubuk ipek kuma\u015fa s\u00fcrtt\u00fckten sonra ipek iplikle as\u0131l\u0131r. \u0130kinci bir cam \u00e7ubu\u011fu da yine ipek kuma\u015fa s\u00fcrt\u00fckten sonra birincinin yak\u0131n\u0131na …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6851,7002,6999,6998,7001,2719,7000,3027,6994,3095,6993,2138,6997,6995,6996],"class_list":["post-2883","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bileske-kuvvet","tag-coulomb-kuvveti","tag-dokunma-ile-elektriklenme","tag-elektriklenme-cesitleri","tag-elektroskop","tag-elektrostatik","tag-etki-ile-elektriklenme","tag-iletken","tag-negatif-yuklu-cisim","tag-notr","tag-pozitif-yuklu-cisim","tag-proton","tag-surtunme-ile-elektriklenme","tag-yalitkan","tag-yari-iletkenler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2883\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}