Evrendeki her \u015fey ya hareket halindedir ya da dura\u011fan yani hareketsiz haldedir. Hareket, cismin konumunun s\u00fcrekli bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmesidir. Hareket halindeki bir cismi durdurmak ve dura\u011fan hale getirmek ya da hareketsiz durumdaki bir cismi harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in kuvvet denen bir etkinin uygulanmas\u0131 gerekir.
\n Kuvvet, bir cismi harekete ge\u00e7irebilmek, hareket halindeki bir cismi durdurabilmek, hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc ya da h\u0131z\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmek i\u00e7in gerekli olan itme ya da \u00e7ekme miktar\u0131d\u0131r. \u00c7im bi\u00e7me makinesini iten bir bah\u00e7\u0131van, yolcu vagonlar\u0131n\u0131 \u00e7eken lokomotif, duvarda as\u0131l\u0131 olan bir resmi tutan \u00e7ivi hep kuvvet uyguluyor demektir. E\u011fer bu kuvvetler uygulanm\u0131yor olsayd\u0131, \u00e7im bi\u00e7me makinesi ile vagonlar hareket etmez, resim yere d\u00fc\u015ferdi.
\n B\u00fct\u00fcn bu itme, \u00e7ekme ve tutma \u00f6rneklerinde, kuvvet, \u00fczerinde etki yapt\u0131\u011f\u0131 cisimle ger\u00e7ekte temas halindedir. \u0130nsanlar uygulayabildikleri kuvvetin miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in kald\u0131ra\u00e7, makara ve fren gibi mekanizmalar geli\u015ftirmi\u015flerdir. Bu t\u00fcr mekanizmalara basit makine denir. Ama daha g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvetler elde etmek ve uygulamak amac\u0131yla daha karma\u015f\u0131k makinelerde geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, \u00e7e\u015fitli yak\u0131tlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan enerjiyi denetleyerek b\u00fcy\u00fck bir kuvvete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren motorlar, bu t\u00fcr geli\u015fkin makinelerdir.
\n B\u00fct\u00fcn kuvvetlerin etkiledikleri cisme temas etmeleri gerekmez, yani baz\u0131 kuvvetler uzaktan etkiler. Bu t\u00fcr kuvvetlerden ikisi elektrik ve magnetizmad\u0131r. Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de, her an ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yer\u00e7ekimi kuvvetidir; yer\u00e7ekimi, d\u00fcnyan\u0131n \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn cisimlere uygulad\u0131\u011f\u0131 yere do\u011fru \u00e7ekme kuvvetidir. Elimizde tuttu\u011fumuz bir tu\u011flay\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda tu\u011fla, yer\u00e7ekiminin etkisiyle yere d\u00fc\u015fer, bu arada d\u00fc\u015ferken h\u0131z\u0131 giderek artar; h\u0131zdaki bu art\u0131\u015fa ivme denir. Ama e\u011fer tu\u011flay\u0131 elimizde ta\u015f\u0131yorsak, tu\u011fla \u00fczerinde yukar\u0131 do\u011fru bir itme kuvveti uygulayarak yer\u00e7ekimi kuvvetini dengeliyoruz demektir; bu durumda uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z itme kuvveti ile yer\u00e7ekimi kuvveti birbirine e\u015fittir. Bir r\u00f6mork\u00f6r, arkas\u0131na halatla ba\u011fl\u0131 bir mavnay\u0131 kanalda sabit bir h\u0131zla \u00e7ekerken, halat\u0131n mavna \u00fczerinde uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekme kuvveti, su direncinin do\u011furdu\u011fu kuvvete e\u015fittir; r\u00f6mork\u00f6r biraz daha kuvvetlice \u00e7ekerse mavna da daha h\u0131zl\u0131 hareket eder. 1687\u2019de b\u00fcy\u00fck \u0130ngiliz bilim adam\u0131 Sir Isaac Newton kuvvet ve hareketle ilgili \u00fc\u00e7 yasa yay\u0131mlad\u0131. Bunlara Newton hareket yasalar\u0131 denir.
\n 1. Hareketsiz halde duran yada sabit bir h\u0131zla hareket etmekte olan bir cisme, herhangi bir ba\u015fka kuvvet uygulanmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu dura\u011fan halini yada sabit h\u0131zl\u0131 hareketini korur (Otob\u00fcs birden durdu\u011funda yolcular\u0131n birden \u00f6ne do\u011fru savrulduklar\u0131na dikkat etmi\u015fsinizdir.Savrulman\u0131n nedeni, yolcular\u0131n durma an\u0131ndan \u00f6nceki sabit h\u0131zl\u0131 hareketlerini s\u00fcrd\u00fcrmeleridir.).
\n 2. Belirli bir h\u0131zla yol almakta olan bir cismin h\u0131z\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in gerekli olan kuvvetin miktar\u0131, cismin k\u00fctlesine ve cisme kazand\u0131r\u0131lmak istenen ivmenin miktar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r (Bir golf topunu durdurmak, ayn\u0131 h\u0131zla hareket eden bir pingpong topunu durdurmaktan daha zordur;\u00e7\u00fcnk\u00fc golf topunun k\u00fctlesi daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.).
\n 3. Her etki, kendisine e\u015fit ve ters y\u00f6nde bir tepki do\u011furur (Bir jet u\u00e7a\u011f\u0131nda,motor \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir gaz k\u00fctlesini s\u00fcrekli olarak arkaya do\u011fru p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcr; bu nedenle de ters y\u00f6nde,yani \u00f6ne do\u011fru itilir.). Elde tutulan, yani \u00fczerinde yukar\u0131ya do\u011fru bir kuvvet uygulanan tu\u011flan\u0131n yere d\u00fc\u015fmemesi de bu yasayla a\u00e7\u0131klan\u0131r.
\n Hareket halindeki b\u00fct\u00fcn cisimler, momentum denen bir \u00f6zelli\u011fe sahiptir; cismin momentumu, k\u00fctlesi ile h\u0131z\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131na e\u015fittir. Newton\u2019un ikinci hareket yasas\u0131ndan, bir cismin momentumundaki de\u011fi\u015fim oran\u0131n, o cismi etkileyen kuvvetle orant\u0131l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir. Momentum korunumlu bir \u00f6zelliktir; yani \u00f6rne\u011fin, belirli momentumlarla birbirine yakla\u015fan iki cisim \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda, toplam momentumlar\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik olmaz.
\n Kuvvet birimi newtondur. 1 newtonluk bir kuvvet, 1 kilograml\u0131k bir k\u00fctlenin h\u0131z\u0131n\u0131 saniyede 1 metre\/saniye kadar, yani 1 metre\/saniye kadar de\u011fi\u015ftirir.
\n Bir y\u00fczeyin \u00fczerine d\u00fczg\u00fcn olarak da\u011f\u0131lm\u0131\u015f halde basan kuvvete bas\u0131n\u00e7 denir. Bas\u0131n\u00e7, birim alana d\u00fc\u015fen kuvvet miktar\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Kuvvet miktar\u0131 ise a\u011f\u0131rl\u0131k birimleriyle ifade edilir.D\u00fcnya y\u00fczeyindeki normal hava bas\u0131nc\u0131, santimetre kareye yakla\u015f\u0131k 1 kilogramd\u0131r. Bu D\u00fcnya y\u00fczeyinin ve onun \u00fczerindeki her \u015feyin her santimetre karesinin 1 kilograml\u0131k bir a\u011f\u0131rl\u0131kla a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru bast\u0131r\u0131l\u0131yor olmas\u0131 demektir. <\/p>\n
KUVVET
\n Bir cismin denge durumunu, veya \u015feklini de\u011fi\u015ftiren sebebe kuvvet denir. Demek oluyor ki kuvvet, bir cismi hareket ettirebilir, durdurabilir; veya cismin hareket do\u011frultusunu ve \u015feklini de\u011fi\u015ftirebilir. Bir cismi iterken, \u00e7ekerken, veya kald\u0131r\u0131rken kas kuvveti harcar\u0131z. Bir ta\u015f\u0131t arac\u0131n\u0131n veya asans\u00f6r\u00fcn h\u0131z\u0131 (veya ivmesi) de\u011fi\u015fti\u011fi zaman, hareket ettiren kuvvetin fark\u0131na varabiliriz.
\n Fizik biliminin bir dal\u0131 olan mekanik, cisimlerin denge durumlar\u0131n\u0131 ve hareketlerini inceler. Mekani\u011fin \u00f6nemli bir konusu olan kuvvet, ne t\u00fcr olursa olsun, yani ister cans\u0131z bir cisim, ister bir canl\u0131 taraf\u0131ndan meydana getirilsin, bir vekt\u00f6r ile g\u00f6sterilir.<\/p>\n
KUVVET\u0130N SINIFLANDIRILMASI
\n Her ne kadar fizik\u00e7iler,Einstein\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bu yana b\u00fct\u00fcn kuvvetlerin tek bir olaydan (elektromagnetik olay)kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerse de, kuvvetler \u00fc\u00e7 k\u00fcmede s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rlar:
\n 1. Uzaktan etkiyen kuvvetler yada alan kuvvetleri;
\n 2. Temas kuvvetleri (ancak iki sistemin ba\u011flant\u0131 kurmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kar);
\n 3. Kohezyon (i\u00e7 tutunum) kuvvetleri (kat\u0131 cisimlerin b\u00fck\u00fclmezli\u011fini sa\u011flarlar).<\/p>\n
ALAN KUVVETLER\u0130: Bir cismin her bir \u00f6\u011fesinin k\u00fctlesi \u00fcst\u00fcne etkirler; bu nedenle alan kuvvetlerine, bir y\u00fczey \u00fcst\u00fcne etki eden temas kuvvetlerinden ay\u0131rt etmek amac\u0131yla , k\u00fctle kuvvetleri de denir. Alan kuvvetleri, havas\u0131z bir ortam i\u00e7inde bile birbirinden uzaktaki cisimlere etkirler. Bunlar yer\u00e7ekimi kuvvetleri, cisimlerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve elektrostatik, magnetik, elektromagnetik kuvvetlerdir.
\n TEMAS KUVVETLER\u0130: Birbirleri ile ili\u015fki halindeki kat\u0131lar\u0131n, i\u00e7ine girilmez ve bozulmaz olma \u00f6zelli\u011finden kaynaklan\u0131rlar. Her iki cisme de ortak, k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u00fczeyde (temas y\u00fczeyi) ger\u00e7ekle\u015fen temas sonucu, bu b\u00f6lgenin yak\u0131nlar\u0131nda, kat\u0131 hafif\u00e7e bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirir. Temas kuvvetleri y\u00fczeye dik olduklar\u0131nda, s\u00fcrt\u00fcnmesiz temas s\u00f6z konusudur. Oysa, bir kat\u0131, bir ba\u015fkas\u0131na oranla yer de\u011fi\u015ftiriyorsa, temas kuvvetleri, y\u00fczeye oranla e\u011fiktirler: Bu duruma da s\u00fcrt\u00fcnmeli temas denir.
\n KOHEZYON KUVVETLER\u0130: Kat\u0131y\u0131 olu\u015fturan atomlar, molek\u00fcller yada iyonlar aras\u0131nda etkirler. Makroskobik d\u00fczeyde, bu kuvvetler temas kuvvetlerini and\u0131r\u0131rlar, ama atomik \u00f6l\u00e7ekte, alan kuvvetleri niteli\u011findedirler. Kat\u0131lar aras\u0131ndaki temas etkile\u015fimlerinde temel nitelikte bir rol oynamakla birlikte, a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u015fe kar\u0131\u015fmazlar.<\/p>\n
KUVVET\u0130N ELEMANLARI<\/p>\n
\u00d8 Uygulama noktas\u0131: Kuvvetin uyguland\u0131\u011f\u0131 noktad\u0131r.
\n \u00d8 Do\u011frultu: AB do\u011frultusu kuvvetin do\u011frultusudur.
\n \u00d8 Y\u00f6n\u00fc: Ok i\u015fareti ile g\u00f6sterilen y\u00f6n kuvvetin y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.
\n \u00d8 \u015eiddeti: AB vekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kuvvetin \u015fiddetini g\u00f6sterir.<\/p>\n
Ayn\u0131 eksendeki iki kuvvet s\u00f6z konusuysa, bile\u015fkenin cebirsel \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc, kuvvetlerin cebirsel \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin toplam\u0131na e\u015fittir. Birbirine ko\u015fut iki kuvvet halinde, bile\u015fke, kuvvetlere ko\u015futtur ve y\u00f6n\u00fc, en b\u00fcy\u00fck kuvvetin y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. \u0130ki kuvvetin etkime noktalar\u0131n\u0131 birle\u015ftiren do\u011fru \u00fcst\u00fcnde bulunan bile\u015fkenin uygulama noktas\u0131, iki kuvvetin bu noktaya g\u00f6re momentlerinin toplam\u0131 s\u0131f\u0131r olacak bi\u00e7imdedir. \u015eiddeti, bile\u015fen kuvvetlerin ayn\u0131 ya da ters y\u00f6nde olmas\u0131na g\u00f6re, bunlar\u0131n \u015fiddetlerinin toplam\u0131na ya da fark\u0131na e\u015fittir. \u00d6zel olarak, iki ko\u015fut kuvvetin \u015fiddetleri ayn\u0131, y\u00f6nleri ters ise, bunlar\u0131n bile\u015fkelerinin s\u0131f\u0131r oldu\u011fu bir kuvvet \u00e7ifti olu\u015ftururlar.<\/p>\n
B\u0130R KUVVET\u0130N \u0130\u015e\u0130<\/p>\n
Kuvvetin uygulama noktas\u0131 yer de\u011fi\u015ftirdi\u011finde, kuvvet bir i\u015f yapar. Kuvvet bu yer de\u011fi\u015ftirme s\u0131ras\u0131nda do\u011frultu ve \u015fiddeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan sabit kal\u0131rsa, yap\u0131lan i\u015f, kuvvetin \u015fiddeti ile, kuvveti do\u011frultusu \u00fcst\u00fcndeki, uygulama noktas\u0131n\u0131n \u00e7izdi\u011fi e\u011frinin iz d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funun \u00e7arp\u0131m\u0131na e\u015fit olur. B\u00f6ylelikle, h metre y\u00fckseklikten inen P newton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki bir cisim s\u00f6z konusu oldu\u011funda, a\u011f\u0131rl\u0131k kuvvetinin i\u015fi W=Ph (joule) olur. D\u2019Alembert kuram\u0131, yani edimsiz (virt\u00fcel) i\u015f kuram\u0131,bir \u00e7ok statik ve dinamik sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesini sa\u011flar. S\u00fcrt\u00fcnmesiz ba\u011flanm\u0131\u015f kat\u0131lar sistemine uygulanan eylemsizlik kuvvetlerini de i\u00e7eren, b\u00fct\u00fcn kuvvetlerin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin toplam\u0131, ba\u011flarla ba\u011fda\u015fan her edimsiz yer de\u011fi\u015fimi (yani, kat\u0131lar sistemindeki her olas\u0131 yer de\u011fi\u015fimi) i\u00e7in s\u0131f\u0131rd\u0131r.
\n Basit makineler (kald\u0131ra\u00e7, makara, \u00e7\u0131kr\u0131k, vb), uygulama noktas\u0131n\u0131n yer de\u011fi\u015fimi arc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olduk\u00e7a zay\u0131f bir kuvvet etki ettirerek belirli bir i\u015fin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. \u0130nsan\u0131n ve hayvanlar\u0131n kas kuvvetleri ise \u00f6zel durumlarda kullan\u0131l\u0131r. Genelde, gazlar\u0131n ve buharlar\u0131n bas\u0131n\u00e7 kuvvetleri ve \u00f6zellikle elektriksel yollar ile \u00fcretilen kuvvetler kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u00dcRT\u00dcNME VE S\u00dcRT\u00dcNME KUVVETLER\u0130<\/p>\n
Mekanik konular\u0131n\u0131 incelerken,s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin kayna\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00e7ok zor de\u011fildir. Mesela ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte iki k\u00fctleyi biri d\u00fcz, di\u011feri p\u00fcr\u00fczl\u00fc olan iki y\u00fczey \u00fczerinde \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak; p\u00fcr\u00fczl\u00fc y\u00fczeydeki cismi hareket ettirmek i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck kuvvet uygulamam\u0131z gerekti\u011fini; kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczlerce olaydan biliyoruz. Bu durumda s\u00fcrt\u00fcnmenin sebebi, y\u00fczeylerin yap\u0131s\u0131nda bulunan p\u00fcr\u00fczlerden dolay\u0131d\u0131r. Acaba y\u00fczeylerin p\u00fcr\u00fczleri gittik\u00e7e azal\u0131rsa, s\u00fcrt\u00fcnmeyi de s\u0131f\u0131ra do\u011fru indirebilir miyiz? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 direk olarak vermeden, gene g\u00f6zlemlerimize dayanan bir olaya bakal\u0131m. \u00dcst \u00fcste konmu\u015f iki cam\u0131 birbiri \u00fczerinde hareket ettirmek olduk\u00e7a zordur. Halbuki cam y\u00fczeyi olduk\u00e7a d\u00fczd\u00fcr. S\u00fcrt\u00fcnmenin \u00e7ok az olmas\u0131 gerekirdi. G\u00f6zlemlere dayanarak \u015funu diyebiliriz: Y\u00fczeylerin p\u00fcr\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131 ile s\u00fcrt\u00fcnme belli bir de\u011fere kadar azal\u0131r. P\u00fcr\u00fczs\u00fczl\u00fck daha da azal\u0131rsa, s\u00fcrt\u00fcnmenin yeniden artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenir. Bunun sebebini; y\u00fczeylerin a\u015f\u0131r\u0131 derecede d\u00fcz olmas\u0131 sonucu, atom ve molek\u00fclleri bir arada tutan kuvvetlere benzer kuvvetlerin do\u011fmas\u0131na ba\u011flamaktad\u0131rlar.
\n S\u00fcrt\u00fcnme kuvvetleri, y\u00fczeylere paralel olarak etki ederler ve daima cismin hareketine veya cismin hareket ettirmek i\u00e7in uygulanan kuvvete z\u0131t olarak do\u011farlar.
\n Bir cismi harekete ba\u015flatmak i\u00e7in uygulanan kuvvet, cismin hareketini devam ettirmek i\u00e7in uygulanan kuvvetten daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu bizi \u015f\u00f6yle bir sonuca g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: durgun haldeki s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti, hareket halindeki s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Statik s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti duran bir cismi harekete ba\u015flatan, kinetik s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti de, bir cismi sabit h\u0131zda harekette tutan kuvvettir.
\n S\u00dcRT\u00dcNME KANUNLARI:
\n S\u00fcrt\u00fcnen y\u00fczeyler aras\u0131nda olu\u015fan s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetleri belli ba\u015fl\u0131 baz\u0131 durumlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz:
\n \u00a7 S\u00fcrt\u00fcnen y\u00fczeylerin yap\u0131s\u0131yla (p\u00fcr\u00fczl\u00fc veya d\u00fcz olu\u015fuyla) orant\u0131l\u0131d\u0131r.
\n \u00a7 S\u00fcrt\u00fcnen y\u00fczeylerin alan\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fildir.
\n \u00a7 S\u00fcrt\u00fcnen y\u00fczeyleri birbirine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran kuvvet ile orant\u0131l\u0131d\u0131r.
\n \u00a7 Kinetik s\u00fcrt\u00fcnme, statik s\u00fcrt\u00fcnmeden daha azd\u0131r.
\n \u00a7 Kinetik s\u00fcrt\u00fcnme, h\u0131zda ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r.
\n S\u00fcrt\u00fcnme kuvvetin, y\u00fczeylerin yap\u0131s\u0131 ve s\u00fcrt\u00fcnen y\u00fczeyleri birbirine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran kuvvet ile orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftik. Bu durumda form\u00fcl\u00fc \u015f\u00f6yle yazabiliriz:
\n f = kN
\n Form\u00fcldeki f s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetini, k s\u00fcrt\u00fcnme kat say\u0131s\u0131n\u0131, N de iki y\u00fczeyi birbirine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran dik kuvveti verir.<\/p>\n
HAREKET
\n Hareket, cismin konumunun s\u00fcrekli bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmesidir. Yani bir cismin sabit kabul edilen bir noktaya g\u00f6re zamanla yer de\u011fi\u015ftirmesine hareket denir.
\n Bir cismin hareketi, \u00fczerine uygulanan dengelenmemi\u015f kuvvetler taraf\u0131ndan meydana getirildi\u011fini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczlerce olaydan biliyoruz. Bir kuvvetin etkisi ile cismin hareketi s\u0131ras\u0131nda izledi\u011fi yola y\u00f6r\u00fcnge denir. Hareketin \u015fekli y\u00f6r\u00fcngenin \u015fekline g\u00f6re isimlendirilir. Y\u00f6r\u00fcnge d\u00fcz ise do\u011frusal hareket, e\u011fri ise e\u011frisel hareket, daire ise dairesel hareket olarak isimlendirilir.
\n Se\u00e7ilen bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na g\u00f6re cismin vekt\u00f6rel uzakl\u0131\u011f\u0131na konum denir.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7
\n K L noktas\u0131 M N
\n * * \u25a0 * *
\n -200m -100m A +100m +200m<\/p>\n
\u015eekildeki cisim N noktas\u0131nda ise A noktas\u0131na g\u00f6re konumu +200m\u2019dir. Cisim K noktas\u0131nda olursa konumu A noktas\u0131na g\u00f6re \u2013200m\u2019dir. Ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na sa\u011f\u0131 (+) pozitif, solu (\u2013) negatif olarak se\u00e7ilmi\u015ftir.
\n Hareketli bir cismin son konumu ile ilk konumu aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011fa yer de\u011fi\u015ftirme denir.<\/p>\n
Yer de\u011fi\u015ftirme = Son konum \u2013 ilk konum<\/p>\n
\u2206X = X2 \u2013 X1 <\/p>\n
Birim zamandaki yer de\u011fi\u015ftirmeye h\u0131z denir. H\u0131z vekt\u00f6rel bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
H\u0131z = Yer de\u011fi\u015ftirme V=Cismin h\u0131z\u0131,m\/s veya km\/sa.
\n Zaman aral\u0131\u011f\u0131 \u2206X=Cismin yer de\u011fi\u015ftirmesi,m veya km
\n t=Zaman, saniye veya saat
\n V =\u2206X
\n \u2206t<\/p>\n
\u0130lk konum ve ilk zaman s\u0131f\u0131r oldu\u011funda<\/p>\n
V = X
\n t olur.<\/p>\n
H\u0131z\u0131n birim zamandaki de\u011fi\u015fim miktar\u0131na ise ivme denir.cisim sabit h\u0131zla hareket ediyorsa ivme s\u0131f\u0131rd\u0131r. \u0130vme yaln\u0131zca h\u0131zlanan veya yava\u015flayan hareketlerde vard\u0131r.<\/p>\n
\u0130vme = H\u0131z de\u011fi\u015fimi
\n Zaman <\/p>\n
a = \u2206V
\n \u2206t<\/p>\n
\u2206V=h\u0131z de\u011fi\u015fim, cismin son h\u0131z\u0131 ile ilk h\u0131z\u0131 ars\u0131ndaki farkt\u0131r. \u0130lk h\u0131z V1, son h\u0131z V2 ise h\u0131z de\u011fi\u015fimi;<\/p>\n
\u2206V = V2 \u2013 V1 olur.<\/p>\n
\u0130vmenin birimi, a = m s2
\n s<\/p>\n
\u00d6RNEK 3:<\/p>\n
Bir cismin h\u0131z\u0131 5 saniyede 3m\/s\u2019den 8m\/s\u2019ye \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu cismin ivmesi ka\u00e7 m\/s2\u2019dir?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:<\/p>\n
V1=3m\/s (ilk h\u0131z)
\n V2=8m\/s (son h\u0131z)
\n \u2206t=5sn (zaman aral\u0131\u011f\u0131)
\n a=\u2206V => a= V2\u2013V1
\n \u2206t \u2206t<\/p>\n
a= 8\u20133 a= 1m\/s2 olur.
\n 5<\/p>\n
HAREKET \u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130<\/p>\n
1.Sabit H\u0131zl\u0131 Hareket:Bir cisim hareket s\u00fcresince e\u015fit zaman aral\u0131klar\u0131nda e\u015fit yol al\u0131yorsa bu harekete sabit h\u0131zl\u0131 hareket veya d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal hareket denir. H\u0131z de\u011fi\u015fmedi\u011fi i\u00e7in ivme s\u0131f\u0131rd\u0131r. Sabit h\u0131zl\u0131 harekete ait konum\u2013zaman, h\u0131z\u2013zaman ve ivme\u2013zaman grafikleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n
\u00d6RNEK 4:<\/p>\n
Bir hareketli 20 saniyede 100m yol al\u0131yorsa, bu hareketlinin h\u0131z\u0131 ka\u00e7 m\/s\u2019dir?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:<\/p>\n
V= X V= 100m
\n t 20s<\/p>\n
V= 5m\/s dir.<\/p>\n
2.D\u00fczg\u00fcn h\u0131zlanan hareket:Bir cismin h\u0131z\u0131 yer de\u011fi\u015ftirme s\u00fcresince d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde art\u0131yorsa buna d\u00fczg\u00fcn h\u0131zlanan hareket denir. H\u0131zda de\u011fi\u015fme oldu\u011funa g\u00f6re bu harekette ivme vard\u0131r. Cismin h\u0131z\u0131 her saniye ivme kadar artacakt\u0131r. Bu harekete ait konum\u2013zaman, h\u0131z\u2013zaman ve ivme\u2013zaman grafikleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n
3.D\u00fczg\u00fcn yava\u015flayan hareket:Bir cismin h\u0131z\u0131, yer de\u011fi\u015ftirme s\u00fcresince, d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde azal\u0131yorsa, bu harekete d\u00fczg\u00fcn yava\u015flayan hareket denir. D\u00fczg\u00fcn yava\u015flayan harekette h\u0131z de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in ivme vard\u0131r. Cismin h\u0131z\u0131 her saniye ivme kadar azalacakt\u0131r. D\u00fczg\u00fcn yava\u015flayan hareketin konum\u2013zaman, h\u0131z\u2013zaman ve ivme\u2013zaman grafikleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n
\u00d6RNEK 5:<\/p>\n
Bir hareketlinin h\u0131z-zaman grafi\u011fi a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir. Bu hareketli I, II ve III b\u00f6lgelerinde nas\u0131l hareket yapm\u0131\u015ft\u0131r?<\/p>\n
Cismin hareketini saptamak i\u00e7in cismin h\u0131z\u0131ndaki de\u011fi\u015fime bak\u0131l\u0131r. I. b\u00f6lgede cismin h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fmemi\u015f, II. b\u00f6lgede cismin h\u0131z\u0131 artm\u0131\u015f, III. b\u00f6lgede cismin h\u0131z\u0131 azalm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla cisim I. b\u00f6lgede sabit h\u0131zl\u0131, II. b\u00f6lgede h\u0131zlanan, III. b\u00f6lgede yava\u015flayan hareket yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6RNEK 6:<\/p>\n
H\u0131z\u0131 10m\/s olan bir hareketle 2m\/s2\u2019lik bir ivme ile 5. saniye sonunda ka\u00e7 m\/s\u2019lik h\u0131za ula\u015f\u0131r?<\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM:<\/p>\n
\u0130lk h\u0131z: V0= 10m\/s
\n Zaman: t= 5s
\n \u0130vme: a= 2m\/s2
\n Son h\u0131z: V= ?
\n V= V0 + a * t den
\n V= 10 + 2 * 5
\n V= 10 + 10
\n V= 20 m\/s h\u0131za ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
HAREKET KANUNLARI<\/p>\n
v B\u0130R\u0130NC\u0130 HAREKET KANUNU VEYA ATALET PRENS\u0130B\u0130:
\n Birinci hareket kanunu,\u00fczerinde net bir kuvvet olmayan cismin durum ve hareketiyle ilgilidir.Yani,cisim \u00fczerine ya hi\u00e7 kuvvet etki etmeyecek,ya da etki eden kuvvetlerin bile\u015fkesi s\u0131f\u0131r olacak.Bu durumda,birinci kanunu \u015f\u00f6yle tan\u0131mlayabiliriz:
\n \u00dczerinde net kuvvet bulunmayan bir cisim ya hareketsiz kal\u0131r veya \u00f6nceden hareketli ise,bu hareketini d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.
\n Yukar\u0131daki tan\u0131m\u0131 biraz daha a\u00e7acak olursak \u015f\u00f6yle diyebiliriz: D\u0131\u015far\u0131dan bir kuvvet uygulamaks\u0131z\u0131n, duran bir cisim hareket etmez., hareketteki bir cisim de durmaz. Hareket, y\u00f6n ve do\u011frultusunu muhafaza eder.
\n A\u00e7\u0131klamalardan da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, cisim durumunu muhafaza etme meylindedir. Bazen birinci hareket kanunu atalet veya eylemsizlik prensibi olarak da isimlendirilir. Bu y\u00fczden ataletin tarifini \u015f\u00f6yle yapabiliriz:
\n Bir cismin, hareket durumunda meydana gelebilecek de\u011fi\u015fikli\u011fe, kar\u015f\u0131 meyline atalet denir.
\n Konuya bir misal ile a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: Duran bir cisim bu halini koruma meylindedir. Onu hareket ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak; uygulam\u0131\u015f oldu\u011fumuz kuvvete kar\u015f\u0131 bir diren\u00e7 olu\u015fturur. Bu dirence atalet denir. D\u00fcz bir yolda y\u00fcksek h\u0131zla giden bir araban\u0131n koltu\u011funda oturuyor oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu durumda gerek araba, gerekse i\u00e7inde oturan ki\u015finin meyli, i\u00e7inde bulundu\u011fu hareketi s\u00fcrd\u00fcrme istikametindedir. \u015eayet araba fren yaparsa, yer ile tekerlekler aras\u0131ndaki etkile\u015fme, koltukta oturan yolcuyu etkilemez, araba yava\u015flarken, koltukta oturan ki\u015fi arabaya s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ayn\u0131 h\u0131z\u0131nda devam etmek isteyecektir. \u0130\u015fte, frenleme s\u0131ras\u0131nda, yolcunun \u00f6ne do\u011fru f\u0131rlamas\u0131, onun ataletinden dolay\u0131d\u0131r.
\n Cismin k\u00fctlesi artt\u0131k\u00e7a, ataleti de artacakt\u0131r. B\u00f6yle bir cisme ivmelendirmek de zorla\u015facakt\u0131r. Basit bir ifade ile \u015f\u00f6yle diyebiliriz: bir cisim \u00fczerine tesir eden net kuvvet s\u0131f\u0131r ise; cismin ivmesi de s\u0131f\u0131rd\u0131r. Yukar\u0131daki ifadeden \u015fu sonuca var\u0131r\u0131z: b\u00f6yle ideal bir hareketi \u015fekil 1\u2019de g\u00f6r\u00fclen d\u00fczenek ile g\u00f6zleyebiliriz. Olu\u015fturulan hava ak\u0131m\u0131, disk ile \u00fczerinde hareket etti\u011fi d\u00fczlem aras\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fcnmeyi azalt\u0131r. B\u00f6yle bir y\u00fczey \u00fczerinde bulunan bir cisme belli bir h\u0131z kazand\u0131r\u0131rsak; cisim bu h\u0131z\u0131yla d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal hareketini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. \u00c7ekim alanlar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 uzay\u0131n derinliklerinde hareket eden bir uzay gemisinin, itici g\u00fcc\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmasa bile, sahip oldu\u011fu h\u0131zla binlerce y\u0131l veya daha fazla hareket edebilir. <\/p>\n
K\u00fctleleri farkl\u0131 iki cisim,\u00fczerlerine uygulanan ayn\u0131 bir F kuvveti ile farkl\u0131 ivmeler kazanacaklard\u0131r. Cismin k\u00fctlesi b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, kazanaca\u011f\u0131 ivme k\u00fc\u00e7\u00fclecektir. Bir \u00f6rnek vermek gerekirse; uygulanan bir kuvvet, 4kg\u2019l\u0131k cisme 2m\/s2\u2019lik ivme kazand\u0131r\u0131yorsa; 8kg\u2019l\u0131k ba\u015fka bir cisme 1m\/s2\u2019lik ivme kazand\u0131racakt\u0131r. Demek k\u00fctle ile ivme ters orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
m1 = \u03b12
\n m2 \u03b11<\/p>\n
K\u00fctle, cismin tabii bir karakteri olup cismin bulundu\u011fu \u00e7evreden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Yani, i\u00e7inde bulundu\u011fu durum ve \u015fartlar cismin k\u00fctlesini de\u011fi\u015ftirmez. Bir cismin \u00e7ekim k\u00fctlesi, e\u015fit kollu terazi ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Eylemsizlik k\u00fctlesi ise \u015f\u00f6yle bulunur. Cisim \u00fczerine bir kuvvet uygulayarak kazand\u0131\u011f\u0131 ivmeyi bulabiliriz. Uygulanan kuvvetin ivmeye oran\u0131 da eylemsizlik k\u00fctlesini verir.<\/p>\n
v \u0130K\u0130NC\u0130 HAREKET KANUNU VEYA D\u0130NAM\u0130\u011e\u0130N TEMEL PRENS\u0130B\u0130
\n Bir cisim \u00fczerine bir kuvvet veya bile\u015fkesi s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131 kuvvetler uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda neler olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6remeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Bo\u015f bir kutuyu hareket ettirmenin ne kadar kolay oldu\u011funu biliriz. Halbuki ayn\u0131 kutu i\u00e7ine baz\u0131 \u015feyler doldurarak \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fsak, hareketin nas\u0131l zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliriz. Hareket ettirilen madde artt\u0131k\u00e7a uygulanan kuvvetin de b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de artmas\u0131 gerekecektir. Dolu bir kutuya verilecek ivmenin, bo\u015f kutuya verilen ivme ile ayn\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in, dolu kutuya uygulanan kuvveti de\u011feri daha fazla olmal\u0131d\u0131r. A\u00e7\u0131klamalardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi; kuvvet, kuvveti \u00fczerine uyguland\u0131\u011f\u0131 k\u00fctle ve k\u00fctlenin kazand\u0131\u011f\u0131 ivme aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r.
\n \u0130kinci hareket kanunu veya dinami\u011fin temel prensibi olarak da bilinen bu ili\u015fkiyi \u015f\u00f6yle ifade edebiliriz:
\n Bir kuvvet, \u00fczerine tesir etti\u011fi cismi, kuvveti y\u00f6n\u00fc do\u011frultusunda ivmelendirir. Cismin kazand\u0131\u011f\u0131 ivme, kuvvet ile do\u011fru, cismin k\u00fctlesi ile ters orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
v \u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc HAREKET KANUNU VEYA ETK\u0130-TEPK\u0130 PRENS\u0130B\u0130
\n Kuvvetler, cisimlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimlerinden do\u011farlar. Bir cisim di\u011fer bir cisme kuvvet uygularsa; ikincisi de birinciye bir kuvvet uygulayacakt\u0131r. Bu kanunu \u015f\u00f6yle ifade edebiliriz:
\n Bir cisim ba\u015fak bir cisim \u00fczerine kuvvet uygularsa; ikinci cisim de birinci \u00fczerine ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte, fakat z\u0131t bir kuvvet uygular. Her etkiye kar\u015f\u0131, z\u0131t y\u00f6nl\u00fc de\u011fi\u015fik bir tepki vard\u0131r.
\n Bu iki kuvvet aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131y\u0131 \u015f\u00f6yle yazabiliriz:<\/p>\n
F12 = F21
\n Bir misal ile olaya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Elinize ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z iki yayl\u0131 katar\u0131 \u015fekil 2\u2019deki gibi birbirine takarak, di\u011fer u\u00e7lar\u0131ndan her birinin de\u011feri 5N olan iki kuvvet ile \u00e7ekiniz. Yayl\u0131 kantarlar\u0131n okudu\u011fu de\u011ferler ne olacakt\u0131r? Belki \u00e7o\u011fumuz hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden okunan de\u011ferlerin 10N oldu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fiz. Halbuki her bir kantar 5N de\u011ferini g\u00f6sterir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Evrendeki her \u015fey ya hareket halindedir ya da dura\u011fan yani hareketsiz haldedir. Hareket, cismin konumunun s\u00fcrekli bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmesidir. Hareket halindeki bir cismi durdurmak ve dura\u011fan hale getirmek ya da hareketsiz durumdaki bir cismi harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in kuvvet denen bir etkinin uygulanmas\u0131 gerekir. Kuvvet, bir cismi harekete ge\u00e7irebilmek, hareket halindeki bir cismi durdurabilmek, hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc ya …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2722,2729,2753,7026,7028,5998,7025,7027],"class_list":["post-2898","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-einstein","tag-evren","tag-ivme","tag-kaldirac","tag-kinetik-surtunme","tag-kohezyon","tag-kuvvet-ve-hareket","tag-virtuel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2898\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}