Hidroelektrik enerji, Alm. Hydroelektrische Energie (f), Fr. Energie (f) hydro\u00e8lectrique, \u0130ng. Hydroelectric energy. Hidroelektrik santrallar\u0131n (HES) (su kuvveti tesislerin) \u00fcretti\u011fi elektrik enerjisi. Esas prensip, suyun potansiyel enerjisini \u00f6nce mekanik, sonra elektrik enerjisine \u00e7evirmektir. Tabi\u00ee veya sun’\u00ee olarak mevcut belli bir seviyedeki su, daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyedeki t\u00fcrbinlere iletilir. T\u00fcrbin \u00e7arklar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla \u00e7arpan su, t\u00fcrbin milini d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr ve dolay\u0131s\u0131yla jenerat\u00f6r\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Ortalama olarak, d\u00fcny\u00e2daki elektrik enerjisinin 1\/6’s\u0131 HES taraf\u0131ndan \u00fcretilmektedir. Norve\u00e7 ve \u0130sve\u00e7’de kullan\u0131lan elektri\u011fin tamam\u0131 HES ile elde edilmektedir. 1972 y\u0131l\u0131na g\u00f6re, ki\u015fi ba\u015f\u0131na elektrik enerjisi t\u00fcketimi, Norve\u00e7’te 13200, \u0130sve\u00e7’te 6400 kwh\/y\u0131l olmu\u015ftur. Bu \u00fclkeler \u0131s\u0131nmay\u0131 bile elektrikle yapmaktad\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131la g\u00f6re, T\u00fcrkiye’de 450, ABD’de 5800, Sovyet Rusya’da 2200, Japonya’da 1900, \u0130talya’da 1600 ve Hindistan’da 100 kwh\/y\u0131l x n\u00fcfus olmu\u015ftur. T\u00fcrkiye’nin mevcut enerji \u00fcretimi, 1990 y\u0131l\u0131nda 17.9 milyar kilovatsaatt\u0131r. H\u00e2len \u00fclkemizde in\u015faatlar\u0131 s\u00fcren 15 yeni hidroelektrik santrallar\u0131 dev\u00e2m etmektedir (1992). Bunlar\u0131n tam\u00e2m\u0131n\u0131n 1993 y\u0131l\u0131n\u0131n sonuna kadar bitirilmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu zaman T\u00fcrkiye’nin hidroelektrik enerji \u00fcretimi 35 milyar kilovatsaat’a \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 hesap edilmektedir.<\/p>\n
\u00dclkemizin hidroelektrik enerji \u00fcretim potansiyeli, 100 milyar kilovatsaat oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Buna g\u00f6re HES taraf\u0131ndan \u00fcretilen enerji, mevcut potansiyelin 1\/10’i civ\u00e2r\u0131nda olmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, 12 b\u00fcy\u00fck projeden ib\u00e2ret G\u00fcneydo\u011fu Anadolu Projesi (GAP) tamamlan\u0131nca \u00e7ok say\u0131da hidroelektrik santrallar\u0131 ile y\u0131lda toplam 22 milyar kilovatsaatl\u0131k enerji \u00fcretimi yan\u0131nda 18 milyon d\u00f6n\u00fcml\u00fck ar\u00e2zi sulamas\u0131 da ger\u00e7ekle\u015fecektir. GAP T\u00fcrkiye’nin en b\u00fcy\u00fck ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir geli\u015fme projesidir.<\/p>\n
Hidroelektrik santraller (HES): Hidroelektrik santraller, teknik, su yap\u0131lar\u0131, kurulu g\u00fc\u00e7, topo\u011frafik ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f y\u00fcksekliklerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Daha yayg\u0131n olarak, d\u00fc\u015f\u00fc\u015f y\u00fcksekliklerine g\u00f6re olan\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. 25 m’den k\u00fc\u00e7\u00fck olan HES al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131, 25-100 m aras\u0131ndakiler orta bas\u0131n\u00e7l\u0131, 100 m’den b\u00fcy\u00fck olanlar y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131 hidroelektrik santraller, daha ziy\u00e2de bir akarsu \u00fczerine in\u015f\u00e2 edilmi\u015f hareketli ba\u011flamada yap\u0131l\u0131r. Medcezir (gelgit) olaylar\u0131ndan faydalan\u0131larak yap\u0131lan HES’ler de al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131d\u0131r. Tek hazneli veya \u00e7ift hazneli yap\u0131labilir. Tabi\u00ee veya sun’\u00ee bir koy hazne vaz\u00eefesini g\u00f6rebilir. Koyun denizle olan irtibat ekseni \u00fczerinde kapaklar ve santraller vard\u0131r. Tek y\u00f6nl\u00fc olabildi\u011fi gibi iki y\u00f6nl\u00fc de olabilir. Y\u00e2ni hem med durumunda koya do\u011fru, hem de cezir durumunda denize do\u011fru suyun hareketi santrallerden ge\u00e7irilebilir. Fransa’daki Rance gelgit tesisinin yap\u0131m\u0131 25 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f ve santral tam\u00e2men otomatik olarak ve yaln\u0131z bir ki\u015fi ile i\u015fletilebilmektedir. Tesisteki t\u00fcrbinler iki y\u00f6nl\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fmakta ve 13,5 m seviye fark\u0131 ile y\u0131lda 544 milyon kilovatsaatlik enerji \u00fcretilmektedir. B\u00f6yle tesisler 1000 MW civ\u00e2r\u0131ndaki g\u00fc\u00e7lerde ekonomik olabilir. Kanada’da Fundy K\u00f6rfezinde ve \u0130ngiltere’de Severn Nehri a\u011fz\u0131nda bu tip tesis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Orta bas\u0131n\u00e7l\u0131 tesisler, daha ziy\u00e2de baraj g\u00f6vdesinde in\u015f\u00e2 edilirler. G\u00f6vdeye yerle\u015ftirilen bas\u0131n\u00e7l\u0131 borularla baraj g\u00f6l\u00fcndeki su, t\u00fcrbinlere iletilir. Yurdumuzda kurulan Karakaya ve Atat\u00fcrk Barajlar\u0131nda orta bas\u0131n\u00e7l\u0131 sistem vard\u0131r. Barajlar\u0131n g\u00f6vdelerine kurulan bu sistemlerle y\u0131lda Karaka Baraj\u0131ndan 7,5, Atat\u00fcrk Baraj\u0131n\u0131n hemen ete\u011fine kurulan ayn\u0131 sistemle 8,1 milyar kilovatsaat enerji \u00fcretilecektir. Karakaya’n\u0131n kurulu g\u00fcc\u00fc 1800 MW, Atat\u00fcrk’\u00fcn 2400 MW’d\u0131r. Atat\u00fcrk hidroelektrik santrali, kurulu g\u00fc\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcny\u00e2da 17. s\u0131radad\u0131r.<\/p>\n
Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 tesislerde baraj haznesinin uygun bir yerinden al\u0131nan su, a\u00e7\u0131k kanal, serbest y\u00fczeyli veya bas\u0131n\u00e7l\u0131 galeri ile y\u00fckleme odas\u0131 veya denge bacas\u0131na kadar getirilir. Su iletim tesisinin e\u011fimi azd\u0131r. Buna mukabil uzunlu\u011fu kilometrelerce olabilir. Emniyet tesisi de denen y\u00fckleme odas\u0131 veya denge bacas\u0131ndan al\u0131nan su, e\u011fimi daha b\u00fcy\u00fck fakat uzunlu\u011fu az olan bir veya daha fazla say\u0131daki birbirine paralel bas\u0131n\u00e7l\u0131 (cebr\u00ee) borularla santral bin\u00e2s\u0131ndaki t\u00fcrbinlere iletilir. Santral bin\u00e2s\u0131ndan \u00e7\u0131kan su, tekrar akarsuya verilir.<\/p>\n
Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131 ve y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 HES’lerde suyun al\u0131n\u0131p iletim tesisi ile t\u00fcrbinlere iletilmesinden dolay\u0131 bunlara \u00e7evirmeli tesisler de denir. Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131 ve orta bas\u0131n\u00e7l\u0131 HES’ler, do\u011frudan do\u011fruya kabartma yap\u0131m\u0131 \u00fczerinde oldu\u011fundan b\u00f6yle tesislere \u00e7evirmesiz tesisler de denir. Bunlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra bir de depresiyon tesisleri vard\u0131r. Bunlar genellikle, \u00e7\u00f6l iklimi olan yerlerde yap\u0131l\u0131r. Depresiyon tesislerine en g\u00fczel \u00f6rnek, M\u0131s\u0131r’daki Kattara tesisidir. Akdeniz’den al\u0131nan su, saniyede 600 m3 su ileten bir t\u00fcnelle yakla\u015f\u0131k 80 km \u00f6tedeki Kattara \u00e7ukuruna g\u00f6t\u00fcr\u00fclmektedir. Bu \u00e7ukur deniz seviyesinden 135 m daha a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r. \u00c7ukurda 75 m derinlikteki su seviyesi sabit tutulmaktad\u0131r. Deniz seviyesinden 60 m a\u015fa\u011f\u0131da kalan \u00e7ukurdaki su seviyesinde meydana gelen g\u00f6l alan\u0131 12.000 km2dir. Y\u0131lda 19 milyar metrek\u00fcp su, tabi\u00ee olarak buharla\u015f\u0131p (-60 m) seviyeli su s\u00e2bit kalmaktad\u0131r. B\u00f6ylece santral 60 m’lik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Santral yeralt\u0131nda olup t\u00fcrbin, pompa olarak da hizmet g\u00f6rmektedir. Deniz seviyesinden 215 m y\u00fckseklikte 50 milyon metrek\u00fcpl\u00fck bir hazneye su pompalanarak, ihtiyac\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu saatlerde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde suyun, ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda daha yukarlardaki hazneye pompalan\u0131p, ihtiya\u00e7 durumlar\u0131nda bu hazneden santrale su al\u0131narak enerji \u00fcretimi yapan bu tesislere pompajl\u0131 tesisler denilmektedir.<\/p>\n
Suyun al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerdeki su seviyesi ile santrala verildi\u011fi yerdeki su seviyesi aras\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f y\u00fcksekli\u011fi, s\u00fcrekli ve tabi\u00ee kay\u0131plarla azal\u0131r. B\u00f6ylece hesaplanan net d\u00fc\u015f\u00fc\u015f y\u00fcksekli\u011fi H (m) ile, i\u015fletme debisi Q (m3\/sn) yard\u0131m\u0131yla, santralden elde edilecek g\u00fc\u00e7 N (KW) t\u00fcrbin, jenerat\u00f6r ve transformat\u00f6r\u00fcn ortalama rand\u0131man katsay\u0131lar\u0131n\u0131n da g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 sonucu elde edilmi\u015f olan a\u015fa\u011f\u0131daki form\u00fclle bulunur:<\/p>\n
N = 8 QH<\/p>\n
N g\u00fc\u00e7 de\u011feri, santralin i\u015fletmede bulundu\u011fu s\u00fcre t (saat) ile \u00e7arp\u0131l\u0131rsa g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nan s\u00fcrede elde edilecek toplam elektrik enerjisi E (KWh=kilovatsaat) olarak bulunur. En \u00e7ok kullan\u0131lan birimler \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
Buhar beygiri1 BB = 0,736 KW
\n Kilovat1 KW=1000 W
\n Megavat1 MW=1000 KW=106W
\n Gigavat1 GW=1000 MW=106KW=109W<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hidroelektrik enerji, Alm. Hydroelektrische Energie (f), Fr. Energie (f) hydro\u00e8lectrique, \u0130ng. Hydroelectric energy. Hidroelektrik santrallar\u0131n (HES) (su kuvveti tesislerin) \u00fcretti\u011fi elektrik enerjisi. Esas prensip, suyun potansiyel enerjisini \u00f6nce mekanik, sonra elektrik enerjisine \u00e7evirmektir. Tabi\u00ee veya sun’\u00ee olarak mevcut belli bir seviyedeki su, daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyedeki t\u00fcrbinlere iletilir. T\u00fcrbin \u00e7arklar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla \u00e7arpan su, t\u00fcrbin …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[7032,3667,5290,7031,6990],"class_list":["post-2902","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-gigavat","tag-hidroelektrik-enerji","tag-jenerator","tag-kilovat","tag-transformator"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2902"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2902\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}