D\u0131\u015f katmanlar\u0131n\u0131 uzaya p\u00fcsk\u00fcrterek G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin 1.4 kat\u0131 haline gelen \u00f6lm\u00fc\u015f y\u0131ld\u0131zlarya\u015famlar\u0131n\u0131 Beyaz C\u00fcce olarak devam ettirirkenk\u00fctlesi bunun \u00fczerindeki bir de\u011fere sahip olan y\u0131ld\u0131zlar da N\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler.
\nBuna kar\u015f\u0131n ya\u015fam s\u00fcresinin sonuna gelmi\u015f olan bir y\u0131ld\u0131z e\u011fer G\u00fcne\u015f\u2019in en az 2.5 kat\u0131 bir k\u00fctleye sahipse bu sefer de yoz elektron ve n\u00f6tron bas\u0131nc\u0131 taraf\u0131ndan kendini dengeleyemeyece\u011finden y\u0131ld\u0131z\u0131n sahip oldu\u011fu k\u00fctle nedeniyle trilyonlarca bas\u0131n\u00e7 ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar.\u00c7\u00f6kmesiyle birlikte y\u0131ld\u0131z\u00e7evresine uygulad\u0131\u011f\u0131 gravitasyonel \u00e7ekimin g\u00fc\u00e7lenmesine dolay\u0131s\u0131yla da uzay zaman e\u011frili\u011fini gittik\u00e7e art\u0131rmas\u0131na neden olur ki sonunda \u0131\u015f\u0131k dahil hi\u00e7bir \u015feyin ka\u00e7mas\u0131na izin vermeyece\u011fi k\u0131ritik bir a\u015famaya gelir.\u0130\u015fte \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n art\u0131k ka\u00e7amayaca\u011f\u0131 bu kritik yar\u0131\u00e7apa \u201cOlay Ufku\u201d y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kerek bir karadelik olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in meydana gelecek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe de \u201cschwarzch\u0131ld\u201d yar\u0131\u00e7ap\u0131 ad\u0131 verilir.Bu a\u015famadan sonra ise y\u0131ld\u0131z olay ufkunun alt\u0131nda t\u00fcm k\u00fctlesini merkezdeki s\u0131f\u0131r hacimde ve sonsuz yo\u011funluktaki Z\u00fcmr\u00fct\u00fc Anka misali bir D\u00fc\u015fsel Tekillik noktas\u0131nda toplamaya y\u00f6nelik \u00e7\u00f6kmesine devam eder.
\nBir karadelik ne kadar k\u00fctleli ise yo\u011funlu\u011fuolay ufkunun etki alan\u0131 ve y\u00fczey alan geni\u015fli\u011fi de o kadar fazla olur. E\u011fer G\u00fcne\u015f bir karadelik olabilseydi schwarzch\u0131ld yar\u0131\u00e7ap\u0131 3 kmG\u00fcne\u015f\u2019in 150 milyar kat\u0131 k\u00fctleye sahip olan samanyolu galaksisinin 450 milyar km. ve t\u00fcm evreni kapal\u0131 evren haline getirecek kadar madde bulunmu\u015f olsayd\u0131 onun da yar\u0131 \u00e7ap\u0131 300 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 kadar olacakt\u0131. Ayr\u0131ca yapay bir karadelik olu\u015fturmay\u0131 deneseydik 1600 ton demiri cm.\u2019 nin y\u00fcz milyonda birine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak gerekirdi.Ayn\u0131 durumu d\u00fcnyam\u0131z\u0131n kendisine uygulamak amac\u0131yla t\u00fcm k\u00fctlesi 1 cm. yar\u0131\u00e7apl\u0131 bir misket i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilseydisuyun yo\u011funlu\u011funun cm k\u00fcpte bir gram oldu\u011fu yerde d\u00fcnyan\u0131n be\u015f gram olan yo\u011funlu\u011funu trilyar kez art\u0131rm\u0131\u015f olurduk. Bunun ilgin\u00e7 yan\u0131D\u00fcnya bu halde iken Ay\u2019\u0131n yine onun \u00e7evresinde d\u00f6nmesini s\u00fcrd\u00fcrebilmesidir. Ay\u2019daki bir insan bu misketi asla g\u00f6remezdi fakat \u00e7ekimini alg\u0131layabilirdi.
\nAyn\u0131 \u015fekilde G\u00fcne\u015f de Beyaz C\u00fcce olma durumuna geldi\u011finde yak\u0131n gezegenleri yutmas\u0131na kar\u015f\u0131nd\u0131\u015f gezegenler y\u00f6r\u00fcngelerinde hareket etmeye devam edecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc evrende \u00f6nemli olan hacim de\u011filk\u00fctledir. Yani bir \u015fey hacimce ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsune\u011fer k\u00fctlesi seyrekse ba\u015fka deyi\u015fle yo\u011funlu\u011fu az ise kendinden daha yo\u011fun olan fakat \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fctlenin \u00e7ekimine kap\u0131lmak durumundad\u0131r. Bununla beraber G\u00fcne\u015f \u2018ten \u00fc\u00e7 defa b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6ken bir y\u0131ld\u0131z\u0131nkaradelik haline gelmesi saniyenin 67 milyon birinde G\u00fcne\u015f \u2018ten on kat daha k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z i\u00e7in saniyenin 4 milyonda biri milyon kez daha b\u00fcy\u00fck bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6kme s\u00fcresi de di\u011ferlerine g\u00f6re olduk\u00e7a uzun bir dilim olan saniyenin d\u00f6rtte biri kadar olmaktad\u0131r.
\nBir karadelik k\u00fctlesielektrik y\u00fck\u00fc ve d\u00f6nme h\u0131z\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclebilir \u00fc\u00e7 parametreye sahiptir. \u015eu ana kadar \u00fczerinde durdu\u011fumuz (dura\u011fan)schwarzchild tipi karadelikleri idi. \u015eimdi de elektrik y\u00fckl\u00fc olanlar ile d\u00f6nen t\u00fcrleri \u00fczerinde dural\u0131m. (Bunlara ayr\u0131ca Reissner-Nordstrom ile Kerr karadelikleri de denmektedir).
\nBilindi\u011fi \u00fczere Elektromanyetik kuvveti\u00e7ekim (gravitasyonel) kuvvetlerinden 10 say\u0131s\u0131n\u0131n 40. kuvveti kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak y\u00fcks\u00fcz ve dura\u011fan bir karadelik \u00fczerine elektrik y\u00fck\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcrerek y\u00fckledi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zamanolu\u015fan Elektromanyetik kuvvet \u00e7ekim kuvvetine kar\u015f\u0131 koyarak tekilli\u011fin \u00e7evresinde iki ayr\u0131 olay ufkunun olu\u015fmas\u0131na neden olacakt\u0131r. Yani zaman\u0131n durdu\u011fu iki b\u00f6lge. Deli\u011fin elektrik y\u00fck\u00fc artt\u0131k\u00e7a i\u00e7 olay ufku b\u00fcy\u00fcmeye\u00e7ekimden kaynaklanan d\u0131\u015f olay ufku ise k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flar. Alabilece\u011fi en fazla y\u00fckle y\u00fcklendi\u011finde ise iki olay ufku \u00e7ak\u0131\u015farak birbirlerini yok edip olay ufkunun kalkmas\u0131n\u0131 ve tekilli\u011fin \u00e7\u0131plak olarak g\u00f6r\u00fcnmesini sa\u011flar.
\nFakat burada \u00f6nemli olan bir hususb\u00f6yle bir karadeli\u011fin evrende bulunabilece\u011finin beklenmemesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Elektromanyetik kuvvet alanlar\u0131 o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki her y\u00f6ne do\u011fru bir\u00e7ok \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 gaz ve toz bulutlar\u0131n\u0131n atomlar\u0131n\u0131 kolayca ay\u0131rarak y\u00f6r\u00fcngelerindeki elektronlar\u0131 itip art\u0131 y\u00fckl\u00fc \u00e7ekirde\u011fi de kendine \u00e7ekerek n\u00f6tr duruma gelir. Bu sefer deli\u011fin art\u0131 y\u00fckle y\u00fcklendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ise \u00e7evresindeki eksi y\u00fckl\u00fc elektronlar\u0131 kendine \u00e7ekerek ayn\u0131 \u015fekilde y\u00fcks\u00fcz hale gelir.
\nIII. olarakbiraz \u00f6nce bahsedildi\u011fi gibi yine elektriksel olarak y\u00fcks\u00fcz ve dura\u011fan bir karadeli\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alal\u0131m. Deli\u011fi d\u00f6nd\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z taktirde yine ikinci bir olay ufku a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bunun nedeni de t\u0131pk\u0131 merkezka\u00e7 kuvvetinde oldu\u011fu gibid\u00f6nmesiyle \u00e7ekim kuvvetine direnmesidir. Deli\u011fin d\u00f6nme h\u0131z\u0131 artarsai\u00e7indeki olay ufku artmaya d\u0131\u015f olay ufku ise daralmaya ba\u015flayacakt\u0131r. D\u00f6nme maksimum h\u0131za ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda iseiki olay ufku \u00fcst \u00fcste \u00e7ak\u0131\u015farak ortadan kaybolur ve y\u00fckl\u00fc karadeliklerde oldu\u011fu gibi yine \u00e7\u0131plak tekillik olu\u015fur. Fakat y\u00fckl\u00fc olan t\u00fcrle olan benzerli\u011fine kar\u015f\u0131n bu t\u00fcr\u00fcn Tekilli\u011fid\u00f6nme eksenine dik ve ekvator d\u00fczleminde halka \u015feklinde olmaktad\u0131r.
\nDaha sonra karadeliklerin ayr\u0131 uzay-zaman noktalar\u0131n\u0131 birbirlerine ba\u011flama \u00f6zelli\u011fi ortaya konuncadi\u011fer ikisinde hangi y\u00f6nden yakla\u015f\u0131l\u0131rsa yakla\u015f\u0131ls\u0131n sonsuzca e\u011frilmi\u015f uzay zaman taraf\u0131ndan par\u00e7alanmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu t\u00fcrde ancak yandanyani ekvator d\u00fczleminden yakla\u015fmakla par\u00e7alanman\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise sonsuz e\u011frilmi\u015f uzay zamandan etkilenmeden halka tekilli\u011finin i\u00e7inden ge\u00e7ebilme \u015fans\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (belli bir a\u00e7\u0131 ile tekilli\u011fe girme \u015fart\u0131 ile).
\nAyr\u0131ca bu t\u00fcr karadelikler k\u00fcresel bi\u00e7imde olmay\u0131p d\u00f6nme h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131 olarakekvator b\u00f6lgeleri \u015fi\u015fkin haldedir. \u015eu an i\u00e7in kendi etraf\u0131nda saniyede on bin kez d\u00f6nen b\u00f6yle bir karadelik bilinmektedir.\u0130ki olay ufuklu sistemlerde var olan ayr\u0131 bir \u00f6zellik de ufuklar\u0131n ortas\u0131nda uzay\u0131n soyut olmas\u0131n kar\u015f\u0131n i\u00e7 olay ufku ile tekillik aras\u0131ndaki uzay\u0131n bizim uzayla ayn\u0131 olmas\u0131d\u0131r.
\nG\u00fcne\u015f\u2019in tam 2.95 kat\u0131 olan bir karadeli\u011fin schwarzch\u0131ld ile olay ufkunun yar\u0131 \u00e7aplar\u0131 \u00f6zel bir hal olarak ayn\u0131 uzunlukta olup \u00fcst \u00fcste \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k durumdad\u0131r.Bu durumda da karadeli\u011fin donmu\u015f y\u00fczeyi ayn\u0131 zamanda onun olay ufku olur.
\nBununla birlikte ba\u015flang\u0131\u00e7ta evreni olu\u015fturan t\u00fcm maddenin ayn\u0131 anda ve ayn\u0131 yerde olmas\u0131ndan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck patlamadan 10 \u00fcss\u00fc (-20) sn lik zaman par\u00e7as\u0131 i\u00e7inde bu a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011fun b\u00f6lgelerin s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla birlikte mini karadeliklerin olu\u015fabilece\u011fi hesaplanarak her \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 k\u00fcpl\u00fck hacimde b\u00f6yle \u00fc\u00e7 y\u00fcz yap\u0131n\u0131n olabilece\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.Bu mini karadeliklerin ortalama yar\u0131\u00e7aplar\u0131 bir proton boyutundaki 10 \u00fcss\u00fc (-13) cma\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 da yakla\u015f\u0131k olarak Everest Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na e\u015fit 10 \u00fcss\u00fc (15) gramd\u0131r.
\nBize en yak\u0131n b\u00f6yle bir karadeli\u011fin yakla\u015f\u0131k 1.6 trilyon km uzakl\u0131kta oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. G\u00fcne\u015f\u2019e yakla\u015facak bir karadeli\u011fin var oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsakbuharla\u015fmadan ya da G\u00fcne\u015f\u2019ten etkilenmeden i\u00e7inde hareket ederek k\u00fctle yutup \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte enerji \u00fcreterek ve onun i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcyerek daha b\u00fcy\u00fck bir karadelik olarak ayr\u0131labilir.
\nAyr\u0131ca bunun gibi ya da daha b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019e \u00e7arpmas\u0131 veya yak\u0131n bir y\u00f6r\u00fcngede konu\u015flanmas\u0131 da G\u00fcne\u015f\u2019e ait t\u00fcm maddeyi hortumlay\u0131p onu karadelik i\u00e7inde yok edebilir. Bu durumda da Beyaz c\u00fcce halinde mevcudiyetini devam ettirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz G\u00fcne\u015f\u2019in bir karadelik olmas\u0131 bu \u015fekilde s\u00f6z konusu olabilmektedir.
\nB\u00f6yle bir durumun evrende olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemleriyle (bunlar evrende bolca vard\u0131r.)a\u00e7\u0131klanabilir.Ki bu sistemde bildi\u011fimiz normal bir y\u0131ld\u0131z ile ondan \u00f6nce \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlayarak \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir karadelik bulunmaktad\u0131r. Karadeli\u011fin olay ufku zar\u0131na yakalanan y\u0131ld\u0131z\u0131n sahip oldu\u011fu hidrojen ve helyum gazlar\u0131n\u0131n (ki kolay \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler) karadeli\u011fin y\u00fczeyindeki yakalanma girdab\u0131nda helisler \u00e7izerek milyarlarca derece \u0131s\u0131n\u0131p x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131nlamas\u0131 ile olay anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\nBu x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131m\u0131 beyaz c\u00fccelerde ve n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131nda da vard\u0131r. Fakat ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi beyaz c\u00fcce olmayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve onlar kadar parlak olmamalar\u0131 n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 olamayacak kadar da d\u00fczenli aral\u0131klarla x \u0131\u015f\u0131n\u0131 yaymamalar\u0131d\u0131r.
\nB\u00f6yle tehlikeli olabilecek bir cismin \u015fu anda galaksi merkezinden 9 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktan bize do\u011fru saniyede 50 km.\u2019lik h\u0131zla yakla\u015fmakta oldu\u011fu tesbit edilmi\u015ftir. Bundan kurtuldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnsek dahi galaksimizin merkezindeki \u015fiddetli olaylar\u0131n neden oldu\u011fu dev k\u00fctleli ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 d\u00f6nen bir karadeli\u011fin i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklenip onda yok olmam\u0131z da \u00e7ok \u00e7ok y\u00fcksek olas\u0131l\u0131klar i\u00e7indedir.
\nAl\u0131nan radyasyonla ispatlanm\u0131\u015f olan bu karadelikler G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin 10 \u00fcss\u00fc(6) ile10 \u00fcss\u00fc(9) kat\u0131 aras\u0131nda k\u00fctle i\u00e7erirler.Bununla beraber yap\u0131lan g\u00f6zlem ve hesaplamalar y\u00fcz bin \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 geni\u015fli\u011findeki galaksimizin kendi ekseni etraf\u0131nda 250 milyon y\u0131lda tamamlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn nedeninin de galaktik sistemin d\u0131\u015f\u0131nda yer alm\u0131\u015f bir karadeli\u011fin korkun\u00e7 \u015fiddetteki \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcnden kaynaklanmakta oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.
\nYerle\u015fik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 zorlayan karadeliklerin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Toskana k\u0131rlar\u0131nda gezerken \u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i A.Einstein\u2019 \u0131n zihninde uyanan \u015fu iki soruyu kendimize sormam\u0131z gerekecektir.<\/p>\n
\u0130lki: \u201cAcaba bir \u0131\u015f\u0131k dalgas\u0131 \u00fczerinde yolculuk etseydik d\u00fcnyay\u0131 ve evreni nas\u0131l alg\u0131lard\u0131k?\u201d
\n ikincisi ise \u201cbu durumda d\u0131\u015far\u0131daki bir g\u00f6zlemci bizi nas\u0131l g\u00f6r\u00fcrd\u00fc?\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u0131\u015f katmanlar\u0131n\u0131 uzaya p\u00fcsk\u00fcrterek G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin 1.4 kat\u0131 haline gelen \u00f6lm\u00fc\u015f y\u0131ld\u0131zlarya\u015famlar\u0131n\u0131 Beyaz C\u00fcce olarak devam ettirirkenk\u00fctlesi bunun \u00fczerindeki bir de\u011fere sahip olan y\u0131ld\u0131zlar da N\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Buna kar\u015f\u0131n ya\u015fam s\u00fcresinin sonuna gelmi\u015f olan bir y\u0131ld\u0131z e\u011fer G\u00fcne\u015f\u2019in en az 2.5 kat\u0131 bir k\u00fctleye sahipse bu sefer de yoz elektron ve n\u00f6tron bas\u0131nc\u0131 taraf\u0131ndan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2844,5056,2134,2730,2726,2139,2138,3768,2141,2732],"class_list":["post-2949","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-ay","tag-elektromanyetik-kuvvet","tag-elektron","tag-gunes","tag-karadelikler","tag-notron","tag-proton","tag-samanyolu-galaksisi","tag-uzay","tag-x-isini"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2949"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2949\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}