\u00c7ekirdek fizi\u011fi veya n\u00fckleer fizik fizi\u011fin atomun \u00e7ekirde\u011fini inceleyen dal\u0131d\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca 3 amac\u0131 vard\u0131r:
\nTemel par\u00e7ac\u0131klar\u0131 (proton ve n\u00f6tron) ve etkile\u015fimlerini incelemek
\n\u00c7ekirdek \u00f6zelliklerini s\u0131n\u0131fland\u0131rmak, de\u011ferlendirmek
\nTeknolojik geli\u015fmeler sa\u011flamak <\/p>\n
Atom \u00e7ekirde\u011fini ve temel tanecikleri, aralar\u0131ndaki etkile\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, d\u00fc\u015f\u00fck enerjiler alan\u0131nda inceleyen fizik dal\u0131d\u0131r (\u00e7ekirdek fizi\u011fi de denir). N\u00fckleer fizik, \u0130kinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n sonundan beri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme g\u00f6sterdi.
\n N\u00fckleer fizik, do\u011fal bir radyoaktif kaynaktan \u00e7\u0131kan a tanecikleriyle (helyum \u00e7ekirdekleri) azot \u00e7ekirdeklerinin bombard\u0131man edilerek yapay d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn (transm\u00fctasyon) ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinden sonra XX. yy\u2019\u0131n ba\u015flar\u0131nda do\u011fdu. Ama do\u011fal kaynaklardan yay\u0131nlanan taneciklerin enerjisinin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok \u00e7abuk ortaya kondu ve fizik\u00e7iler, 1930\u2032dan ba\u015flayarak bu tanecikleri do\u011frudan do\u011fruya olu\u015fturmaya ve h\u0131zland\u0131rmaya y\u00f6neldiler. \u0130lk do\u011frusal h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 1931\u2032de ger\u00e7ekle\u015ftirildi, ama bilginlere y\u00fcksek enerji d\u00f6nemini a\u00e7an, E. O. Lawrence\u2019in kurdu\u011fu siklotron oldu.<\/p>\n
Atom Taneciklerinin Maddeyle Etkile\u015fmesi<\/p>\n
Atom tanecikleri, A k\u00fctle say\u0131lar\u0131na g\u00f6re hafif tanecikler (d\u00f6ton) ve a\u011f\u0131r tanecikler (uranyum 235\u2032in ya da b\u00f6l\u00fcnebilen ba\u015fka elementlerin \u00e7ekirdek fisyonlar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131) olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Bu taneciklerin ya da \u201cmermiler\u201din (projektil) maddeyle etkile\u015fimi \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler al\u0131r. Tanecik, hedef olu\u015fturan atomlardan biri \u00fcst\u00fcnden s\u0131\u00e7rayabilir; bu esnek \u015fok ancak \u00e7arpan taneci\u011fin, yani merminin h\u0131z\u0131 yeterince k\u00fc\u00e7\u00fckse meydana gelebilir. Megaelektronvolta yak\u0131n daha y\u00fcksek enerjiler i\u00e7in tanecik, atomu uyar\u0131r ya da iyonla\u015ft\u0131r\u0131r; bu durumda \u015fok elektron d\u00fczeyinde yer al\u0131r. Merminin enerjisi daha da b\u00fcy\u00fckse, elektron bulutundan ge\u00e7erek, \u00e7ekirde\u011fin yak\u0131nma kadar ula\u015f\u0131r; b\u00f6ylece, iletilen enerjilere g\u00f6re bir\u00e7ok olay meydana gelebilir. Pozitif olarak y\u00fckl\u00fc tanecik, ayn\u0131 y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131yan \u00e7ekirdek taraf\u0131ndan itilebilir: Bu durumda esnek \u015fok s\u00f6z konusudur. Daha y\u00fcksek enerjili tanecik, \u00e7ekirde\u011fin i\u00e7ine s\u0131z\u0131p, n\u00fckleonlardan biri \u00fcst\u00fcnden s\u0131\u00e7rayabilir; o zaman n\u00fckleer bir esnek \u015fok s\u00f6z konusu olur. Tanecik \u00e7ekirde\u011fin i\u00e7ine s\u0131zd\u0131ktan sonra yakalanabilir; bu durumda \u015fok esnek de\u011fildir. Bununla birlikte, bu son olay n\u00fckleer \u00e7ekim kuvvetlerinin etkisinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden seyrek olur. Gene de meydana geldi\u011fi zaman, bile\u015fik bir \u00e7ekirdek elde edilir; bu da par\u00e7alan\u0131r.
\n Demek ki h\u0131z\u0131 yeterli b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olan bir tanecik, enerjisini, uyar\u0131lma ve iyonla\u015fmayla yitirmeye ba\u015flar. Bir\u00e7ok atomla ayn\u0131 anda etkile\u015fen tanecik, n\u00fckleer \u015fok durumu d\u0131\u015f\u0131nda hemen hemen d\u00fcz bir y\u00f6r\u00fcnge \u00e7izer. \u0130yonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc yava\u015f yava\u015f azal\u0131rken atomik ve n\u00fckleer \u015fok olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artar; ald\u0131\u011f\u0131 yolun sonunda b\u00f6yle \u015foklardan kaynaklanan baz\u0131 sapmalar g\u00f6zlenir.<\/p>\n
Elektronlar\u0131n Maddeyle Etkile\u015fmesi
\n Elektronlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 atom taneciklerininkine benzer. En \u00f6nemli fark, k\u00fctlelerin b\u00fcy\u00fckl\u00fck d\u00fczeylerinden kaynaklan\u0131r. Atomlar\u0131n d\u0131\u015f elektronlar\u0131n\u0131n etkile\u015fimleri en s\u0131k raslanan olaylard\u0131r; ayr\u0131ca, \u015foklar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 enerji azalmalar\u0131ndan dolay\u0131 \u201cmermi\u201d elektron \u00f6nemli sapmalar g\u00f6sterir. Y\u00f6r\u00fcngeler art\u0131k, d\u00fcz de\u011fildirler; elektronlar \u00e7evreye sa\u00e7\u0131l\u0131rlar. Elektronlar\u0131n durdurulmas\u0131na yaln\u0131zca \u015foklar de\u011fil, enerji \u0131\u015f\u0131mas\u0131 da yol a\u00e7ar: Ger\u00e7ekten, hareket halindeki bir y\u00fck, \u0131\u015f\u0131n\u0131m bi\u00e7iminde enerji yitirir ve tanecik ne kadar y\u00fcksek bir h\u0131zla hareket ederse ve k\u00fctlesi ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fckse, bu yitim o kadar b\u00fcy\u00fck olur. Bu olay elektronlar s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u00e7ok \u00f6nemli olmakla birlikte, \u00f6b\u00fcr temel atom tanecikleri i\u00e7in g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmayacak kadar \u00f6nemsizdir. Pozitif elektronun, yani pozitonun konumunun \u00f6zellikleri, negatif elektronunkilere t\u00fcm\u00fcyle benzerdir ama, negatif elektronlar bol oldu\u011fundan, bir pozitif elektronla, olu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok kuvvetli olan bir negatif elektronun bir etki olmadan ve kolayl\u0131kla ortadan kalkmas\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
Fotonlar\u0131n Maddeyle Etkile\u015fmesi
\n N\u00fckleer fizikte, kullan\u0131lan fotonlar, \u00f6zellikle X ve Y \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na denk d\u00fc\u015ferler. Fotonun \u00f6zellikleri ba\u015fka taneciklerden t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131d\u0131r (k\u00fctlesiz ve y\u00fcks\u00fcz); madde i\u00e7inden ge\u00e7erken de davran\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 b\u00f6yledir. \u00d6zellikle, foton y\u00fck\u00fcn\u00fcn s\u0131f\u0131r olmas\u0131 nedeniyle, \u00e7ekirdek taraf\u0131ndan elektrostatik itilmeye u\u011framaz, Y \u0131\u015f\u0131nlan \u00e7ok daha fazla i\u00e7e s\u0131z\u0131c\u0131 ve az iyonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131rlar. Esnek bir \u015fok s\u0131ras\u0131nda foton, enerjisinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7arpan taneci\u011fe verebilir, b\u00f6ylece fotonla b\u00fct\u00fcnle\u015fen dalgan\u0131n frekans\u0131nda bir azalma olur: Bu, hedef olan tanecik, d\u0131\u015fta az ba\u011f\u0131ml\u0131 bir elektron oldu\u011fu zaman \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131yan Compton olay\u0131d\u0131r.
\n Foton, enerjisinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc de yitirebilir ve atomun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fczeydeki elektronlar\u0131n\u0131n etkisiyle yok olabilir. Fotoelektrik olay s\u00f6z konusu oldu\u011funda, \u00e7arpan tanecik atomdan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. Y \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 da bir \u00e7ekirde\u011fin yak\u0131n\u0131nda farkl\u0131 bi\u00e7imde yok olabilirler: Y fotonu ortadan kaybolur ve k\u00fctlesi s\u0131f\u0131r olmayan tanecik olu\u015fumu yoluyla \u00f6zdekle\u015fme (somutla\u015fma) ger\u00e7ekle\u015fir. Genel durumda bir foton demetinin so\u011furulmas\u0131,ayn\u0131 anda meydana gelebilen, bu \u00e7e\u015fitli etkile\u015fimlerin sonucudur.B\u00f6yle \u0131\u015f\u0131malar\u0131n dozunun ayarlanmas\u0131, \u00f6zellikle bunlar\u0131n dokular \u00fcst\u00fcndeki etkilerini ara\u015ft\u0131ran biyoloji ve r\u00f6ntgen uzmanlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n
N\u00f6tronlar\u0131n Maddeyle Etkile\u015fmesi
\nN\u00f6tronun elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn bulunmamas\u0131, elektrostaitik k\u00f6kenli bir etkile\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131r. Foton gibi n\u00f6tronun da durdurulmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr.N\u00f6tron-\u00e7ekirdek etkile\u015fmesi, yaln\u0131zca n\u00f6tronun y\u00f6r\u00fcnge de\u011fi\u015fimi yoluyla esnek bir \u00e7arp\u0131\u015fmayla ya da enerji al\u0131\u015fveri\u015fi yoluyla esnek olmayan bir \u00e7arp\u0131\u015fmayla s\u0131n\u0131rlanabilir. Elektronlarla n\u00f6tronlar\u0131n k\u00fctlelerinin orans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 (\u00e7ok farkl\u0131 olmas\u0131), b\u00f6yle \u00e7arp\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok hafif enerji al\u0131\u015fveri\u015fine yol a\u00e7ar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k,n\u00fckleer \u00e7arp\u0131\u015fmalar, yapay bir Y yay\u0131n\u0131m\u0131yla birlikte bir \u00e7ekirdek uyar\u0131lmas\u0131na,ya da ger\u00e7ek bir n\u00fckleer tepkimeye (d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm) neden olabiir: N\u00f6tron so\u011furulur, daha sonra da \u00e7ekirdek par\u00e7alan\u0131r. Bu \u201cmermiler\u201d \u00f6zellikle fisyon tepkimeleri s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Yukarda ortaya konmu\u015f olan sonu\u00e7lar istatistik hesaplara ve kuvantum mekani\u011finin ilkelerine dayanan matematiksel bir ara\u015ft\u0131rmayla desteklenir.
\n Bu ara\u015ft\u0131rmalar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, farkl\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131larda, giderek duyarl\u0131 deneylere gereksinim g\u00f6sterilerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Uygulamalar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc, n\u00fckleer kimya ile ilgili a\u00e7\u0131klamalara konu olu\u015fturur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00c7ekirdek fizi\u011fi veya n\u00fckleer fizik fizi\u011fin atomun \u00e7ekirde\u011fini inceleyen dal\u0131d\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca 3 amac\u0131 vard\u0131r: Temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131 (proton ve n\u00f6tron) ve etkile\u015fimlerini incelemek \u00c7ekirdek \u00f6zelliklerini s\u0131n\u0131fland\u0131rmak, de\u011ferlendirmek Teknolojik geli\u015fmeler sa\u011flamak Atom \u00e7ekirde\u011fini ve temel tanecikleri, aralar\u0131ndaki etkile\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, d\u00fc\u015f\u00fck enerjiler alan\u0131nda inceleyen fizik dal\u0131d\u0131r (\u00e7ekirdek fizi\u011fi de denir). N\u00fckleer fizik, \u0130kinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n sonundan beri \u00e7ok …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2224,7154,7156,3130,7157,2218,2139,7101,2138,7155,3605],"class_list":["post-2988","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-azot","tag-cekirdek-fizigi","tag-doton","tag-elektrik","tag-elektrostaitik","tag-helyum","tag-notron","tag-nukleer-fizik","tag-proton","tag-transmutasyon","tag-uranyum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2988","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2988"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2988\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}