ENERJ\u0130 NED\u0130R?<\/p>\n
Enerji k\u0131saca i\u015f yapabilme yetene\u011fidir. T\u0131pk\u0131 uzunluklar gibi skaler b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. Toplamda 8 ana enerji \u00e7e\u015fidi verd\u0131r. Bunlar potansiyel, kinetik, \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k, elektrik, kimyasal, ve ses enerjisidir. Unutmamam\u0131z gereken ise hi\u00e7bir enerjinin kaybolmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Olsa olsa ba\u015fka bir enerji t\u00fcr\u00fc olmu\u015ftur.<\/p>\n
POTANS\u0130YEL ENERJ\u0130<\/p>\n
Bir cismin konumu ve durumu y\u00fcz\u00fcnden sahip oldu\u011fu enerjidir. Gerilmi\u015f bir yayda, havada duran bir cisimde ve iple tavandan as\u0131l\u0131 bir modelde potansiyel enerji vard\u0131r. K\u0131saca y\u00fcksekli\u011fi olan ya da gerilmi\u015f\/s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm cisimlerde potansiyel enerji mevcuttur.<\/p>\n
K\u0130NET\u0130K ENERJ\u0130<\/p>\n
Kinetik enerjiye sahip olmak i\u00e7in bir cismin hareket ediyor olmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. Yani kinetik enerji h\u0131z\u0131 olan cisimlerin sahip oldu\u011fu enerji \u00e7e\u015fididir. Bunlara \u00f6rnek olarak ko\u015fan \u00e7ocuk, d\u00f6nen tekerlek ya da y\u00fcksekten d\u00fc\u015fen bir top g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
ISI ENERJ\u0130S\u0130<\/p>\n
Cisimlerin s\u0131cakl\u0131klar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden sahip oldu\u011fu enerjidir. S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek ya da d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fct\u00fcn maddelerin \u0131s\u0131 enerjisi vard\u0131r. \u00d6rnek verecek olursak: ampul, elektrik sobas\u0131, jeotermal enerji, \u0131s\u0131t\u0131c\u0131lar<\/p>\n
ELEKTR\u0130K ENERJ\u0130S\u0130<\/p>\n
Bu enerji t\u00fcr\u00fc bu sitedeki ana ba\u015fl\u0131klardan birini olu\u015fturur. Cisimlerin elektrik y\u00fckleri sebebiyle sahip olduklar\u0131 enerjidir. E\u011fer bu konu hakk\u0131nda daha \u00e7ok bilgi edinmek istiyorsan\u0131z buraya bas\u0131n.<\/p>\n
I\u015eIK ENERJ\u0130S\u0130<\/p>\n
Bu enerji t\u00fcr\u00fc karanl\u0131k bir oday\u0131 ayd\u0131nlatabilecek bir enerji t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Zaten ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde. Yanan odun, ampul, G\u00fcne\u015f, lamba vb. \u015feyler bir \u015fekilde sahip olduklar\u0131 enerjinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0131\u015f\u0131k enerjisine \u00e7evirir.<\/p>\n
K\u0130MYASAL ENERJ\u0130<\/p>\n
Maddelerin kimyasal reaksiyonlarda bulunmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kar. Yanma, Yakma ve benzeri olaylar bir enerji sonucu olur ve onlar da bir enerji a\u00e7\u0131\u011fa c\u0131kart\u0131r.<\/p>\n
N\u00dcKLEER ENERJ\u0130<\/p>\n
Fisyon veya f\u00fczyon sonucu meydana gelir. N\u00fckleer santrallerden bu \u015fekilde elektrik elde eder. (Bir \u015femas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n.)<\/p>\n
SES ENERJ\u0130S\u0130<\/p>\n
Sesin enerjisi oldu\u011funu nas\u0131l anlayabiliriz? \u015eu \u00f6rnekle a\u00e7\u0131lanabilir: Cam\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131. Hani o y\u00fcksek \u015fiddetteki \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n k\u0131rd\u0131\u011f\u0131 camlar\u0131 an\u0131msay\u0131n. Bunlar sesin enerjisi y\u00fcz\u00fcndendir. Zilin kinetik enerjisi ses ve biraz da \u0131s\u0131 enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Yani kol zile vurduk\u00e7a sesin \u00e7\u0131kmas\u0131 enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n
ENERJ\u0130 D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM\u00dc<\/p>\n
Daha \u00f6nce de bahsetti\u011fimiz gibi hi\u00e7bir enerji kaybolmaz. Sadece d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sonucu ba\u015fka bir enerji t\u00fcr\u00fc olur. Yani, evrendeki enerji toplam\u0131 de\u011fi\u015fmez. Buna enerjinin korunumu denir. <\/p>\n
\u0130lk \u00f6rne\u011fimiz hidroelektrik santrali. Kademe kademe anlatmakta yarar g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n
Nehirlerden gelen suyun kinetik enerjisi barajda potansiyel enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\n Bu potansiyel enerji kapaklardan akarak do\u011frusal hareketle bir kinetik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\n Buradan da t\u00fcrbin g\u00f6revi devral\u0131r. O do\u011frusal hareketi dairesel harekete \u00e7evirir; ama h\u00e2len kinetik enerjidir.
\n Jenerat\u00f6r t\u00fcrbinden ald\u0131\u011f\u0131 bu enerjiyi elektrik enerjisine \u00e7evirir ve trafolara g\u00f6nderir.
\n Bundan sonra uzun bir yolculuk sonras\u0131 evinize gelen elektrik f\u0131r\u0131nlarda \u0131s\u0131 enerjisine, sa\u00e7 kurutma makinelerinde \u0131s\u0131 enerjisine ve kinetik enerjiye, ampulde ise \u0131\u015f\u0131k enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\n B\u00f6ylece 5 kademe atlatm\u0131\u015f olan kinetik enerji sonunda bizim yarar\u0131m\u0131za \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
ARABANIN AN\u0130 FREN YAPMASI<\/p>\n
Bu hidroelektrik santralinin i\u015fleyi\u015finden daha basittir; ama sonu\u00e7 olarak enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in yazmak istedim.<\/p>\n
Arabadaki yak\u0131t\u0131n yanmas\u0131 (kimyasal enerji) bas\u0131n\u00e7 yaratarak pistonu a\u015fa\u011f\u0131 iter ve bu enerjisini (kinetik, do\u011frusal) krank miline iletir.
\n Krank mili al\u0131\u011f\u0131 bu enerjiyi do\u011frusaldan dairesele \u00e7evirir ve tekerleklere iletir.
\n Tekerlek ald\u0131\u011f\u0131 bu dairesel hareketi do\u011frusal harekete \u00e7evirir ve araba hareket etmeye ba\u015flar.
\n H\u0131zland\u0131ktan sonra s\u00fcr\u00fcc\u00fc \u00f6n\u00fcne bir \u015fey \u00e7\u0131k\u0131nca durmaya kalarsa araban\u0131n hareketi yava\u015flar, yani kinetik enerjisi de azal\u0131r.
\n Bu enerji kaybolmaz, sadece ses ve \u0131s\u0131 enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Fren balatalar\u0131n\u0131n disklere s\u00fcrtmesi sonucu ses ile \u0131s\u0131 ve lasti\u011fin s\u00fcrt\u00fcnmesi sonucu da yine \u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. <\/p>\n
POTANS\u0130YEL ENERJ\u0130<\/p>\n
Potansiyel enerji belli bir y\u00fckseklik ya da gerginli\u011fi olancisimlerin sahip oldu\u011fu enerji t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Biz a\u015fa\u011f\u0131da sadece y\u00fckseklik bahsini i\u015fleyece\u011fiz.
\n Y\u00fcksekli\u011fi olan her \u015feyin potansiyel enerjisi de vard\u0131r. Bu enerji gerekti\u011finde kullan\u0131larak ba\u015fka enerjilere d\u00f6n\u00fc\u015febilir (\u00f6rne\u011fin bir kitab\u0131 y\u00fcksekte tutarken b\u0131rak\u0131rsak potansiyel enerjisi kinetik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.)<\/p>\n
POTANS\u0130YEL ENERJ\u0130Y\u0130 HESAPLAMA<\/p>\n
Potansiyel enerji 3 \u015feye ba\u011fl\u0131d\u0131r: cismin k\u00fctlesi, cismin yerden y\u00fcksekli\u011fi ve yer\u00e7ekimi. Bunlar\u0131n hepsiyle do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r, yani biri artt\u0131\u011f\u0131nda potansiyel enerji de artar.
\n Yukar\u0131da verilen bilgilere de dayanarak potansiyel enerjinin fom\u00fcl\u00fcn\u00fc vermek istiyorum. Hat\u0131rlarsan\u0131z Enerjiyi \u201cE\u201d, potansiyel enerjiyi de \u201cEP” olarak g\u00f6steriyorduk.<\/p>\n
EP=k\u00fctle x yer\u00e7ekimi x y\u00fckseklik yani EP=m x g x h<\/p>\n
\u00d6rnek<\/p>\n
K\u00fctlesi 10 kg olan bir ta\u015f yerden 5 m y\u00fcksekte duruyor. Bu ta\u015f\u0131n sahip oldu\u011fu potansiyel enerji ka\u00e7 Joule\u2019d\u00fcr? (g=10N\/s2)<\/p>\n
EP=m.g.h<\/p>\n
EP=10kg . 10 m\/s2 . 5 m<\/p>\n
EP=10kg m2\/s2<\/p>\n
EP=10 J<\/p>\n
K\u0130NET\u0130K ENERJ\u0130<\/p>\n
Bir cismin kinetik enerjisinin 0\u2019dan b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 bize o cismin hareket etti\u011fini anlat\u0131r. Yani kinetik enerji sadece hareketlilerde mevcuttur ve bu enerjiyi \u201ccismin hereket etti\u011fi i\u00e7in sahip oldu\u011fu enerji\u201d diye tan\u0131mlar\u0131z. Bu enerji elektrik \u00fcretmede kullan\u0131labilir.<\/p>\n
K\u0130NET\u0130K ENERJ\u0130Y\u0130 HESAPLAMA
\n Kinetik enerji, potansiyel enerjiden farkl\u0131 olarak 2 \u015feye ba\u011fl\u0131d\u0131r: cismin k\u00fctlesi ve cismin h\u0131z\u0131. Bunlar\u0131n ikisiyle de do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.
\n Kinetik enerjinin fom\u00fcl\u00fc \u015fu \u015fekildedir. Hat\u0131rlarsan\u0131z Enerjiyi “E”, kinetik enerjiyi de “EK” olarak g\u00f6steriyorduk.<\/p>\n
EK=\u00bd x m x v2<\/p>\n
\u00d6rnek<\/p>\n
2 saniyede 520 m yol alan ve 300 000 kg k\u00fctleye sahip olan bir Boeing 747\u2019nin sahip oldu\u011fu kinetik enerji tam h\u0131z giderken ka\u00e7 Joule\u2019d\u00fcr?<\/p>\n
EK = \u00bd . 260 .260 . 300 000<\/p>\n
EK = 2602. 150 000<\/p>\n
EK =10 140 000 000 J<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ENERJ\u0130 NED\u0130R? Enerji k\u0131saca i\u015f yapabilme yetene\u011fidir. T\u0131pk\u0131 uzunluklar gibi skaler b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. Toplamda 8 ana enerji \u00e7e\u015fidi verd\u0131r. Bunlar potansiyel, kinetik, \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k, elektrik, kimyasal, ve ses enerjisidir. Unutmamam\u0131z gereken ise hi\u00e7bir enerjinin kaybolmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Olsa olsa ba\u015fka bir enerji t\u00fcr\u00fc olmu\u015ftur. POTANS\u0130YEL ENERJ\u0130 Bir cismin konumu ve durumu y\u00fcz\u00fcnden sahip oldu\u011fu enerjidir. Gerilmi\u015f bir yayda, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[3130,7189,2798,2213,2215,2161,2708,5002],"class_list":["post-3007","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-elektrik","tag-enerji-ve-enerji-cesitleri","tag-hidroelektrik","tag-jeotermal-enerji","tag-kimyasal","tag-kinetik-enerji","tag-nukleer","tag-potansiyel-enerji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3007"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3007\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}