Hareket Maddelerin zamanla yer de\u011fi\u015ftirmesine hareket denir. Fakat cisimlerin nereye g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi ve nereye g\u00f6re hareket etti\u011fi belirtilmelidir. \u00d6rne\u011fin at \u00fcst\u00fcnde giden bir yolcu ata g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirmiyor fakat yerde duran sabit bir noktaya g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftiriyordur.<\/p>\n
Y\u00f6r\u00fcnge
\n Bir cismin hareketi s\u0131ras\u0131nda izledi\u011fi yolun \u015fekline y\u00f6r\u00fcnge denir. \u0130zlenen yolun \u015fekli do\u011frusal ise bu harekete do\u011frusal hareket denir. Daire ise dairesel hareket denir.<\/p>\n
Konum
\n Bir cismin se\u00e7ilen bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na olan vekt\u00f6rel uzakl\u0131\u011f\u0131na konum denir. Bir ara\u00e7 nas\u0131l hareket ederse etsin en son durdu\u011fu noktadaki konumu o noktan\u0131n se\u00e7ilen ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na olan vekt\u00f6rel uzakl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bir ara\u00e7 d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p ilk bulundu\u011fu noktaya gelirse konumu s\u0131f\u0131r olur.
\n Yer De\u011fi\u015ftirme
\n Bir cismin iki konumu aras\u0131ndaki vekt\u00f6rel uzakl\u0131kt\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle son konum (x2) ile ilk konum
\n (x1) aras\u0131ndaki vekt\u00f6rel farkt\u0131r ve son konumdan ilk konumun vekt\u00f6rel olarak \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla bulunur. Bu i\u015flem Dx = x2 \u2013 x1 \u015feklinde g\u00f6sterilir.
\n \u015eekildeki do\u011frusal yolun O noktas\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak se\u00e7ilirse P noktas\u0131nda duran bir arac\u0131n konumu + 1500 metredir. K de duran\u0131n konumu ise \u2013 1000 metredir.
\n N noktas\u0131ndan L noktas\u0131na gelen bir ara\u00e7
\n Dx = x2 \u2013 x1
\n Dx = \u2013 500 \u2013 (+ 1000) = \u2013 1500 m
\n (\u2013) y\u00f6nde 1500 metre yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.
\n E\u011fer ilk konum ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olursa konum ile yer de\u011fi\u015ftirme e\u015fit olur.
\n Yatay bir yolda K noktas\u0131ndan harekete ge\u00e7en ara\u00e7 L M N yolunu izleyerek N de duruyor. Bu ara\u00e7 KN noktalar\u0131 aras\u0131nda toplam 70 m yol almas\u0131na ra\u011fmen 50 m yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.\u015eekil incelenirse KN aras\u0131ndaki vekt\u00f6rel uzakl\u0131k pisagor ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131ndan 50 m olur.<\/p>\n
E\u011fim
\n Hareket konusunun iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in e\u011fim kavram\u0131n\u0131n iyi bilinmesi gerekir. Bir do\u011frunun yatayla yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131n\u0131n tanjant\u0131 o do\u011frunun e\u011fimine e\u015fittir.
\n Ayr\u0131ca e\u011fim dikli\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Diklik art\u0131yorsa e\u011fim art\u0131yor diklik azal\u0131yorsa e\u011fim azal\u0131yor diklik sabit ise e\u011fim de sabittir.
\n \u015eekildeki gibi yatay do\u011frular\u0131n e\u011fimi s\u0131f\u0131rd\u0131r.
\n D\u00fc\u015fey do\u011frular\u0131n e\u011fimi tan\u0131ms\u0131zd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc tana de\u011ferine g\u00f6re bir say\u0131n\u0131n s\u0131f\u0131ra oran\u0131 tan\u0131ms\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Bir parabol\u00fcn e\u011fiminden bahsedilemez. Ancak parabole te\u011fetler \u00e7izilerek te\u011fetin e\u011fimine bak\u0131l\u0131r. \u015eekildeki parabol\u00fcn e\u011fimi art\u0131yordur.<\/p>\n
\u015eekildeki parabol\u00fcn e\u011fimi ise azal\u0131yordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc parabole \u00e7izilen te\u011fetlerin e\u011fimleri azalmaktad\u0131r.<\/p>\n
Birim \u00e7emberdeki sin\u00fcs ve cosin\u00fcs de\u011ferlerin i\u015faretinden faydalan\u0131larak e\u011fimin i\u015fareti bulunabilir.
\n D\u00fc\u015fey eksene g\u00f6re sa\u011fa yat\u0131k do\u011frular\u0131n e\u011fimi pozitif (+) sola yat\u0131k do\u011frular\u0131n e\u011fimi ise negatif (\u2013) dir.
\n H\u0131z<\/p>\n
Bir cismin birim zamandaki yer de\u011fi\u015ftirme miktar\u0131na h\u0131z denir. H\u0131z v sembol\u00fc ile g\u00f6sterilir ve vekt\u00f6rel bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. H\u0131z
\n \u015feklinde tan\u0131mlan\u0131r.
\n H\u0131z birimi SI (MKS) birim sisteminde m\/s dir. km\/saat de h\u0131z birimi olarak kullan\u0131labilir.
\n H\u0131z vekt\u00f6rel b\u00fcy\u00fckl\u00fck oldu\u011fundan h\u0131z\u0131n i\u015fareti hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. H\u0131z (+) i\u015faretli ise ara\u00e7 (+) se\u00e7ilen y\u00f6nde (\u2013) i\u015faretli ise (\u2013) se\u00e7ilen y\u00f6nde gidiyordur.
\n Ortalama H\u0131z<\/p>\n
Do\u011frusal y\u00f6r\u00fcngede hareket eden bir cismin toplam yer de\u011fi\u015ftirmesinin bu yer de\u011fi\u015ftirme s\u00fcresine oran\u0131 ortalama h\u0131za e\u015fittir. <\/p>\n
Ani H\u0131z<\/p>\n
Hareket eden bir cismin herhangi bir andaki h\u0131z\u0131na ani h\u0131z ya da anl\u0131k h\u0131z denir.
\n Konum-zaman grafi\u011findeki herhangi bir anda y\u00f6r\u00fcngeye \u00e7izilen te\u011fetin e\u011fimine e\u015fittir.
\n \u0130vme
\n Bir cismin birim zamandaki h\u0131z de\u011fi\u015fimine ivme denir. a sembol\u00fc ile g\u00f6sterilir ve vekt\u00f6rel bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. Cismin t1 an\u0131ndaki h\u0131z\u0131 v1 t2 an\u0131ndaki h\u0131z\u0131 v2 ise ivme;
\n \u015feklinde ifade edilir. Birimi m\/s2 dir.
\n H\u0131z de\u011fi\u015fimi yoksa yani cismin h\u0131z\u0131 zamanla de\u011fi\u015fmiyorsa ivme s\u0131f\u0131rd\u0131r. \u0130vmenin olmas\u0131 i\u00e7in mutlaka h\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekir. Ayr\u0131ca ivme sabit ise h\u0131z her saniye ivme kadar art\u0131yor ya da azal\u0131yordur. \u0130vme s\u0131f\u0131r ise ara\u00e7 ya duruyordur ya da sabit h\u0131zla gidiyordur.
\n Do\u011frusal Hareket \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
1. D\u00fczg\u00fcn Do\u011frusal Hareket
\n Do\u011frusal yolda hareket eden bir cisim e\u015fit zaman aral\u0131klar\u0131nda e\u015fit yer de\u011fi\u015ftirmelere sahipse bu harekete d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal hareket sahip oldu\u011fu h\u0131za da sabit h\u0131z denir. Bu hareket tipinde h\u0131z sabittir. Dolay\u0131s\u0131yla ivme s\u0131f\u0131rd\u0131r.
\n Yukar\u0131daki grafikler pozitif y\u00f6nde hareket eden araca ait grafiklerdir. v sabit h\u0131z\u0131 ile d\u00fczg\u00fcn do\u011frusal hareket yapan cismin ald\u0131\u011f\u0131 yol
\n X= v.t
\n ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 ile bulunur.<\/p>\n
2. D\u00fczg\u00fcn De\u011fi\u015fen Do\u011frusal Hareket<\/p>\n
Do\u011frusal bir yolda hareket eden arac\u0131n h\u0131z\u0131 d\u00fczg\u00fcn de\u011fi\u015fiyorsa bu harekete d\u00fczg\u00fcn de\u011fi\u015fen do\u011frusal hareket denir. Bu harekette ivme sabit oldu\u011fundan sabit ivmeli harekette denilir. \u0130vmenin sabit olmas\u0131 arac\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131n her saniye ivme kadar artmas\u0131 ya da azalmas\u0131 demektir.
\n a. D\u00fczg\u00fcn H\u0131zlanan Do\u011frusal Hareket
\n Bu hareket tipinde arac\u0131n h\u0131z\u0131 her saniye ivme kadar art\u0131yordur. Pozitif y\u00f6nde d\u00fczg\u00fcn h\u0131zlanan araca ait grafikler a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.
\n 2. D\u00fczg\u00fcn De\u011fi\u015fen Do\u011frusal Hareket
\n Do\u011frusal bir yolda hareket eden arac\u0131n h\u0131z\u0131 d\u00fczg\u00fcn de\u011fi\u015fiyorsa bu harekete d\u00fczg\u00fcn de\u011fi\u015fen do\u011frusal hareket denir. Bu harekette ivme sabit oldu\u011fundan sabit ivmeli harekette denilir. \u0130vmenin sabit olmas\u0131 arac\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131n her saniye ivme kadar artmas\u0131 ya da azalmas\u0131 demektir.
\n a. D\u00fczg\u00fcn H\u0131zlanan Do\u011frusal Hareket
\n Bu hareket tipinde arac\u0131n h\u0131z\u0131 her saniye ivme kadar art\u0131yordur. Pozitif y\u00f6nde d\u00fczg\u00fcn h\u0131zlanan araca ait grafikler a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.
\n Konum \u2013 Zaman Grafi\u011fi<\/p>\n
* Konum\u2013zaman grafi\u011finde e\u011fim h\u0131z\u0131 verir. E\u011fimin de\u011fi\u015fimi nas\u0131lsa h\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fimi de o \u015fekilde olur. Ayr\u0131ca e\u011fimin i\u015fareti h\u0131z\u0131n i\u015faretini belirtir.<\/p>\n
* E\u011fimin ve h\u0131z\u0131n i\u015fareti hareketin y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirtir. H\u0131z\u0131n i\u015fareti pozitif (+) ise ara\u00e7 (+) y\u00f6nde negatif ise ara\u00e7 (\u2013) y\u00f6nde hareket ediyordur.<\/p>\n
\u015eekildeki konum\u2013zaman grafi\u011finde<\/p>\n
*
\n I. aral\u0131kta te\u011fetin e\u011fimi artt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in h\u0131zda art\u0131yordur. E\u011fimin i\u015fareti (+) oldu\u011fundan (+) y\u00f6nde h\u0131zlanan hareket yap\u0131yordur.
\n *
\n II. aral\u0131kta e\u011fimin i\u015fareti (+) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ise azald\u0131\u011f\u0131ndan (+) y\u00f6nde yava\u015flayan hareket yap\u0131yordur.
\n III. aral\u0131kta e\u011fim s\u0131f\u0131r oldu\u011fundan h\u0131z da s\u0131f\u0131rd\u0131r. Yani ara\u00e7 duruyordur.
\n *
\n IV. aral\u0131kta e\u011fim (\u2013) y\u00f6nde artt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hareket (\u2013) y\u00f6nde h\u0131zlanand\u0131r.
\n *
\n V. aral\u0131kta e\u011fim sabit ve i\u015fareti (\u2013) oldu\u011fundan ara\u00e7 (\u2013) y\u00f6nde sabit h\u0131zl\u0131 hareket yap\u0131yordur.<\/p>\n
H\u0131z \u2013 Zaman Grafi\u011fi<\/p>\n
* H\u0131z\u2013zaman grafi\u011finin e\u011fimi ivmeyi verir. E\u011fimin de\u011fi\u015fimi ve i\u015fareti ivmenin de\u011fi\u015fimini ve i\u015faretini verir.
\n I. aral\u0131kta e\u011fim sabit ve i\u015fareti (+) oldu\u011fundan ivme sabit ve i\u015fareti (+) d\u0131r. Benzer yorumu di\u011fer aral\u0131klar i\u00e7in de s\u00f6yleyebiliriz.
\n *
\n Grafik par\u00e7alar\u0131 ile zaman ekseni aras\u0131nda kalan alan yer de\u011fi\u015ftirmeyi verir.<\/p>\n
* Zaman ekseni \u00fczerinde kalan (+) alan pozitif y\u00f6ndeki yer de\u011fi\u015ftirmeyi alt\u0131nda kalan (\u2013) alan ise negatif y\u00f6ndeki yer de\u011fi\u015ftirmeyi verir. Toplam yer de\u011fi\u015ftirme alanlar\u0131n cebirsel toplam\u0131ndan bulunur.
\n * H\u0131z\u0131n i\u015faret de\u011fi\u015ftirdi\u011fi yerde ara\u00e7 y\u00f6n de\u011fi\u015ftiriyordur.<\/p>\n
\u0130vme \u2013 Zaman Grafi\u011fi<\/p>\n
\u0130vme-zaman grafiklerinin alt\u0131nda kalan alan h\u0131z de\u011fi\u015fimini verir. Toplam h\u0131z de\u011fi\u015fimi alanlar\u0131n cebirsel toplam\u0131ndan bulunur. Cismin ilk h\u0131z\u0131 v0 toplam h\u0131z de\u011fi\u015fimi Dv ise son h\u0131z vS = v0 + Dv e\u015fitli\u011finden bulunur.<\/p>\n
BA\u011eIL HAREKET<\/p>\n
Bir cisim sabit bir noktaya g\u00f6re zamanla yer de\u011fi\u015ftiriyorsa bu cisim hareket ediyor demektir. Cismin hareketi sabit bir yere g\u00f6re de\u011filde ba\u015fka hareketli bir cisme g\u00f6re sorulursa durum de\u011fi\u015fir. \u00d6rne\u011fin yan yana giden iki \u00e7ocuk birbirlerine g\u00f6re hareket etmezken yerde duran sabit bir noktaya g\u00f6re hareket ediyorlard\u0131r. Otob\u00fcs i\u00e7inde koltukta oturan bir yolcu otob\u00fcse g\u00f6re hareket etmiyor fakat yere g\u00f6re ya da ba\u015fka hareketli bir cisme g\u00f6re hareket ediyordur.
\n kaynak: Hayatforumda
\n Buna g\u00f6re iki cismin birbirlerine g\u00f6re hareketine ba\u011f\u0131l hareket h\u0131zlar\u0131na da ba\u011f\u0131l h\u0131z denir.
\n Ba\u011f\u0131l h\u0131zV ba\u011f\u0131l = V cisim – V g\u00f6zlemci ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 ile bulunur.
\n vcisim : Cismin yere g\u00f6re h\u0131z\u0131d\u0131r.
\n vg\u00f6zlemci : G\u00f6zlemcinin yere g\u00f6re h\u0131z\u0131d\u0131r.
\n Bir arac\u0131n yerdeki sabit noktaya g\u00f6re h\u0131z\u0131na yere g\u00f6re h\u0131z denir. H\u0131z vekt\u00f6rel bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck oldu\u011fundan i\u015flemler vekt\u00f6r kurallar\u0131na g\u00f6re yap\u0131lacakt\u0131r. Yukar\u0131daki ba\u011f\u0131nt\u0131ya g\u00f6re cismin h\u0131z\u0131 aynen al\u0131n\u0131p g\u00f6zlemcinin h\u0131z\u0131 ters \u00e7evrilerek vekt\u00f6rel olarak toplan\u0131r. Bile\u015fke vekt\u00f6r\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011f\u0131l h\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc y\u00f6n\u00fc ise ba\u011f\u0131l h\u0131z\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirtir.
\n Tek Do\u011frultuda Ba\u011f\u0131l H\u0131z
\n Ara\u00e7lar ayn\u0131 do\u011frultuda hareket ediyorsa
\n a. Ayn\u0131 y\u00f6nde giden ara\u00e7lar\u0131n birbirlerine g\u00f6re ba\u011f\u0131l h\u0131zlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc iki arac\u0131n h\u0131zlar\u0131n\u0131n fark\u0131na e\u015fittir. Y\u00f6n olarak arac\u0131n birine g\u00f6re (+) ise di\u011ferine g\u00f6re (\u2013) dir. Yani ara\u00e7lardan biri di\u011ferini pozitif kabul edilen y\u00f6nde gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcyorsa di\u011feride onun negatif y\u00f6nde gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcr.
\n b. Z\u0131t y\u00f6nde giden ara\u00e7lar\u0131n birbirlerine g\u00f6re ba\u011f\u0131l h\u0131z\u0131 h\u0131zlar\u0131n\u0131n toplam\u0131na e\u015fittir. Bundan dolay\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 gelen ara\u00e7lar birbirinin yan\u0131ndan ge\u00e7erken \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ge\u00e7iyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler.
\n \u0130ki Boyutta Ba\u011f\u0131l H\u0131z
\n Do\u011fuya do\u011fru gitmekte olan K arac\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc kuzeye do\u011fru giden L arac\u0131n\u0131n ger\u00e7ek hareket y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve h\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6remez. K nin L yi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u0131z ba\u011f\u0131l h\u0131zd\u0131r. Ba\u011f\u0131l h\u0131z
\n ise vb = vcisim \u2013 vg\u00f6zlemci
\n ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131ndan bulunur.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin her iki ara\u00e7 v h\u0131z\u0131 ile gidiyorsa K nin L ye g\u00f6re h\u0131z\u0131 denildi\u011finde L g\u00f6zlemci olur. G\u00f6zlenen K cisminin h\u0131z\u0131 aynen al\u0131n\u0131r g\u00f6zlemcinin h\u0131z\u0131 ters \u00e7evrilerek vekt\u00f6rel olarak toplan\u0131r. H\u0131zlar\u0131n \u015fiddetleri e\u015fit ve aralar\u0131ndaki a\u00e7\u0131 90\u00b0 oldu\u011fundan ba\u011f\u0131l h\u0131z \u00e7\u0131kar.
\n L nin K ye g\u00f6re h\u0131z\u0131 ise
\n vb = vL \u2013 vK den L nin h\u0131z\u0131 aynen al\u0131n\u0131r K nin h\u0131z\u0131 ters \u00e7evrilerek toplan\u0131r. H\u0131z vekt\u00f6rleri aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131 90\u00b0 oldu\u011fundan ba\u011f\u0131l h\u0131z olur.
\n Her iki araca g\u00f6re ba\u011f\u0131l h\u0131zlar e\u015fit b\u00fcy\u00fckl\u00fckte fakat z\u0131t y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hareket Maddelerin zamanla yer de\u011fi\u015ftirmesine hareket denir. Fakat cisimlerin nereye g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi ve nereye g\u00f6re hareket etti\u011fi belirtilmelidir. \u00d6rne\u011fin at \u00fcst\u00fcnde giden bir yolcu ata g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirmiyor fakat yerde duran sabit bir noktaya g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftiriyordur. Y\u00f6r\u00fcnge Bir cismin hareketi s\u0131ras\u0131nda izledi\u011fi yolun \u015fekline y\u00f6r\u00fcnge denir. \u0130zlenen yolun \u015fekli do\u011frusal ise bu harekete …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[7195,2753,7197,7196,2879],"class_list":["post-3017","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-dogrusal-ve-bagil-hareketler","tag-ivme","tag-konum--zaman-grafigi","tag-pisagor-bagintisi","tag-yorunge"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3017","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3017"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3017\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}