D\u00fcnya\u2019n\u0131n i\u00e7 yap\u0131s\u0131 konusunda, jeolojik ve jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu elde edilen verilerin destekledi\u011fi bir Yery\u00fcz\u00fc modeli bulunmaktad\u0131r. Bu modele g\u00f6re, Yerk\u00fcre\u2019nin d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda yakla\u015f\u0131k 70-100 km kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fmu\u015f bir ta\u015fk\u00fcre (Litosfer) vard\u0131r. K\u0131talar ve okyanuslar bu ta\u015fk\u00fcrede yer al\u0131r.
\n Litosfer ile \u00e7ekirdek aras\u0131nda kalan ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 2.900 km olan ku\u015fa\u011fa Manto ad\u0131 verilir. Manto\u2019nun alt\u0131ndaki \u00e7ekirde\u011fin nikel-demir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan olu\u015ftu\u011fu kabul edilmektedir. Yer\u2019in, y\u00fczeyden derine gidildik\u00e7e \u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Enine deprem dalgalar\u0131n\u0131n, Yer\u2019in \u00e7ekirde\u011finde yay\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 olgusundan giderek, \u00e7ekirde\u011fin s\u0131v\u0131 bir ortam olmas\u0131 gerekti\u011fi sonucuna var\u0131lmaktad\u0131r.
\n Manto, genelde kat\u0131 olmakla beraber y\u00fczeyden derine inildik\u00e7e, i\u00e7inde yerel s\u0131v\u0131 ortamlar\u0131 bulundurmaktad\u0131r. Ta\u015fk\u00fcre\u2019nin alt\u0131nda Astenosfer denilen yumu\u015fak \u00dcst Manto bulunmaktad\u0131r. Burada olu\u015fan kuvvetler, \u00f6zellikle konveksiyon ak\u0131mlar\u0131 nedeni ile, ta\u015f kabuk par\u00e7alanmakta ve bir\u00e7ok \u201cLevha\u201d lara b\u00f6l\u00fcnmektedir.
\n \u00dcst Manto\u2019da olu\u015fan konveksiyon ak\u0131mlar\u0131, radyoaktivite nedeni ile olu\u015fan y\u00fcksek \u0131s\u0131ya ba\u011flanmaktad\u0131r. Konveksiyon ak\u0131mlar\u0131 yukar\u0131lara y\u00fckseldik\u00e7e Ta\u015fk\u00fcre\u2019de gerilmelere ve daha sonra da zay\u0131f zonlar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131yla, levhalar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Halen 10 kadar b\u00fcy\u00fck levha ve \u00e7ok say\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck levhalar vard\u0131r. Bu levhalar \u00fczerinde duran k\u0131talarla birlikte, Astenosfer \u00fczerinde sal gibi y\u00fczmekte olup, birbirlerine g\u00f6re insanlar\u0131n hissedemeyece\u011fi bir h\u0131zla hareket etmektedirler.
\n Konveksiyon ak\u0131mlar\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi yerlerde, levhalar birbirlerinden uzakla\u015fmakta ve buradan \u00e7\u0131kan s\u0131cak magma da okyanus ortas\u0131 s\u0131rtlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Levhalar\u0131n birbirlerine de\u011fdikleri b\u00f6lgelerde s\u00fcrt\u00fcnmeler ve s\u0131k\u0131\u015fmalar olmakta, s\u00fcrt\u00fcnen levhalardan biri a\u015fa\u011f\u0131ya Manto\u2019ya batmakta ve eriyerek yitme zonlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Konveksiyon ak\u0131mlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu bu ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131 olay, Ta\u015fk\u00fcre\u2019nin alt\u0131nda devam edip gitmektedir.
\n \u0130\u015fte Yerkabu\u011fu\u2019nu olu\u015fturan levhalar\u0131n birbirine s\u00fcrt\u00fcnd\u00fckleri, birbirlerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131, birbirlerinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 ya da alt\u0131na girdikleri bu levhalar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 D\u00fcnya\u2019da depremlerin olduklar\u0131 yerler olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. D\u00fcnya\u2019da olan depremlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bu levhalar\u0131n birbirlerini zorlad\u0131klar\u0131 levha s\u0131n\u0131rlar\u0131nda, dar ku\u015faklar \u00fczerinde olusmaktad\u0131r.
\n Birbirlerini iten ya da di\u011ferinin alt\u0131na giren iki levha aras\u0131nda, harekete engel olan bir s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti vard\u0131r. Bir levhan\u0131n hareket edebilmesi i\u00e7in, bu s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetinin giderilmesi gerekir. \u0130tilmekte olan bir levha ile bir di\u011fer levha aras\u0131nda s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bir hareket olu\u015fur. Bu hareket, \u00e7ok k\u0131sa bir zaman biriminde ger\u00e7ekle\u015fir ve \u015fok niteli\u011findedir. Sonunda \u00e7ok uzaklara kadar yay\u0131labilen deprem (sars\u0131nt\u0131) dalgalar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.
\n Bu dalgalar ge\u00e7ti\u011fi ortamlar\u0131 sarsarak ve depremin olu\u015f y\u00f6n\u00fcnden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a enerjisi azalarak yay\u0131l\u0131r. Bu s\u0131rada Yery\u00fcz\u00fc\u2019nde, bazen g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilen, kilometrelerce uzanabilen ve fay ad\u0131 verilen arazi k\u0131r\u0131klar\u0131 olu\u015fabilir. Bu k\u0131r\u0131klar bazen Yery\u00fcz\u00fc\u2019nde g\u00f6zlenemez, y\u00fczey tabakalar\u0131 ile gizlenmi\u015f olabilir. Bazen de eski bir depremden olu\u015fmu\u015f ve Yery\u00fcz\u00fc\u2019ne kadar \u00e7\u0131km\u0131\u015f, ancak zamanla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f bir fay yeniden oynayabilir.
\n Depremlerinin olu\u015fumunun bu sekilde ve \u201cElastik Geri Sekme Kuram\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda anlat\u0131m\u0131, 1911 y\u0131l\u0131nda, Amerikal\u0131 Reid taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve laboratuvarlarda da denenerek ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kurama g\u00f6re, herhangi bir noktada, zamana ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak, yava\u015f yava\u015f olu\u015fan birim deformasyon birikiminin elastik olarak depolad\u0131\u011f\u0131 enerji, kritik bir de\u011fere eri\u015fti\u011finde, fay d\u00fczlemi boyunca varolan s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetini yenerek, fay \u00e7izgisinin her iki taraf\u0131ndaki kaya\u00e7 bloklar\u0131n\u0131n birbirine g\u00f6reli hareketlerini olu\u015fturmaktad\u0131r.
\n Bu olay ani yer de\u011fi\u015ftirme hareketidir. Bu ani yer de\u011fi\u015ftirmeler ise bir noktada biriken birim deformasyon enerjisinin, a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131, bo\u015falmas\u0131, di\u011fer bir deyi\u015fle mekanik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ile ve sonu\u00e7 olarak yer katmanlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lma ve y\u0131rt\u0131lma hareketi ile olmaktad\u0131r.
\n Asl\u0131nda kayalar\u0131n, \u00f6nceden bir birim yer de\u011fi\u015ftirme birikimine u\u011framadan k\u0131r\u0131lmalar\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Bu birim yer de\u011fi\u015ftirme hareketlerini, hareketsiz g\u00f6r\u00fclen Yerkabu\u011fu\u2019nda, \u00fcst mantoda olu\u015fan konveksiyon ak\u0131mlar\u0131 olu\u015fturmakta, kayalar belirli bir deformasyona kadar dayan\u0131kl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilmekte ve sonrada k\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.
\n \u0130\u015fte bu k\u0131r\u0131lmalar sonucu depremler olu\u015fmaktad\u0131r. Bu olaydan sonra da kayalardan uzak zamandan beri birikmi\u015f olan gerilmelerin ve enerjinin bir k\u0131sm\u0131 ya da tamam\u0131 giderilmi\u015f olmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla bu deprem olay\u0131 esnas\u0131nda olu\u015fan faylarda, elastik geri sekmeler (at\u0131m), fay\u0131n her iki taraf\u0131nda ve ters y\u00f6nde olu\u015fmaktad\u0131rlar.
\n Faylar, genellikle hareket y\u00f6nlerine g\u00f6re isimlendirilirler. Daha \u00e7ok yatay hareket sonucu meydana gelen faylara \u201cDo\u011frultu At\u0131ml\u0131 Fay\u201d denir. Fay\u0131n olu\u015fturdu\u011fu iki ayr\u0131 blokun birbirlerine g\u00f6reli olarak sa\u011fa veya sola hareketlerinden de bahsedilebilir ki bunlar sa\u011f veya sol y\u00f6nl\u00fc do\u011frultulu at\u0131ml\u0131 faya bir \u00f6rnektir.
\n D\u00fc\u015fey hareketlerle meydana gelen faylara da \u201cE\u011fim At\u0131ml\u0131 Fay\u201d denir. Faylar\u0131n \u00e7o\u011funda hem yatay, hem de d\u00fc\u015fey hareket bulunabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnya\u2019n\u0131n i\u00e7 yap\u0131s\u0131 konusunda, jeolojik ve jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu elde edilen verilerin destekledi\u011fi bir Yery\u00fcz\u00fc modeli bulunmaktad\u0131r. Bu modele g\u00f6re, Yerk\u00fcre\u2019nin d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda yakla\u015f\u0131k 70-100 km kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fmu\u015f bir ta\u015fk\u00fcre (Litosfer) vard\u0131r. K\u0131talar ve okyanuslar bu ta\u015fk\u00fcrede yer al\u0131r. Litosfer ile \u00e7ekirdek aras\u0131nda kalan ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 2.900 km olan ku\u015fa\u011fa Manto ad\u0131 verilir. Manto\u2019nun alt\u0131ndaki …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2960,7105,7199,7200,2107,5462,2961,3741],"class_list":["post-3023","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-astenosfer","tag-deformasyon","tag-deprem-nasil-olusur","tag-depremi-tetikleyen-etkenler","tag-dunya","tag-laboratuvar","tag-litosfer","tag-taskure"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3023"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3023\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}