Matemati\u011fin; aritmetik, cebir ve trigonometri dallar\u0131nda kurucu denecek kadar eser ortaya koyan, 8. ile 16. T\u00fcrk – \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 alimleri; geometri dal\u0131nda da, temel te\u015fkil edecek, zaman\u0131 i\u00e7in orijinal ve k\u0131ymetini uzun y\u0131llar koruyan eserler ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\u0130lk defa, cebiri geometriye tatbik etme fikri, ilmi metotlarla \u00e7al\u0131\u015fan, bu devir matematik\u00e7ilerinin eseri olmu\u015ftur. Bu durum, geometrinin \u00e7ok k\u0131sa zamanda geli\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle, eski Yunan alimlerinin ortaya koyduklar\u0131 geometri konular\u0131n\u0131 kapsayan eserler, uzun y\u0131llar anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Ne zaman ki; \u0130slam alimlerinin bu eserlere yazd\u0131klar\u0131 yorumlamalar sonucu, \u00d6klid ve \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131n\u0131n eserleri ancak anla\u015f\u0131labilirlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan;<\/p>\n
H\u00e2rizm\u00ee ve Geometri
\n Matematikte yeni say\u0131labilecek bir dal olan, analitik geometri ile ilgili eserler, analitik geometriyi, 16. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z matematik\u00e7i Descartes’in, 1637 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 La Geometri adl\u0131 eseri ile ba\u015flat\u0131rlar. Ger\u00e7ekte, H\u00e2rizm\u00ee taraf\u0131ndan 830 y\u0131l\u0131nda Arap\u00e7a olarak yaz\u0131lan Cebri ve’l Mukabele adl\u0131 eserde, analitik geometriye ait ilk bilgiler ortaya konmu\u015ftur. Hatta, \u00d6mer Hayyam’in Cebir adl\u0131 eserinde de, analitik geometriye ait bilgilerin varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Analitik geometrinin Descartes’la ilgisini, \u015fu \u015fekilde belirtmek, ger\u00e7e\u011fin tam ifadesi olur.<\/p>\n
Descartes, kendisinden \u00f6nceki y\u0131llarda var olan analitik geometri bilgilerini toplayarak sistemle\u015ftirmi\u015f ve k\u0131smen de geni\u015fletmi\u015ftir. M\u00fcste\u015frik Sigrid Hunke, analitik geometri konusunda aynen \u015funlar\u0131 yazar. “Adedi \u00e7okluklarla (kemiyetlerle) geometrik \u00e7okluklar\u0131n beraber y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fine dair kesin fikir de ilk olarak, \u0130slam ilim sahas\u0131nda rastlan\u0131r. R\u00f6nesans\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcstatlar\u0131, onun i\u00e7in, Yunanl\u0131lar de\u011fil, bilakis \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 oldu. “Denebilir ki; cebirin geometriye tatbikati demek olan, analitik geometriyi m\u00fcnferit bir geometri dal\u0131 haline getirme metotlar\u0131n\u0131 ilk olarak H\u00e2rizm\u00ee taraf\u0131ndan ortaya konmu\u015ftur.<\/p>\n
Trigonometrinin Avrupa’da duyulup da\u011f\u0131lmas\u0131na etkili olanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen Sabit bin Kur-ra, geometri konular\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile de ad\u0131n\u0131 zaman\u0131m\u0131za kadar s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olan \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7ilerimizden biridir. Konikler kitab\u0131 ile Apolonyos’a serh yazd\u0131. Huneyn bin \u0130shak taraf\u0131ndan \u00d6klid’in Elementler adl\u0131 eserine yaz\u0131lan serhi, ilaveler yaparak d\u00fczeltti. Menalaus, Apolonyos, Pisagor, Archimed, \u00d6klid ve Theodosus’un eserlerini Arap\u00e7aya terc\u00fcme etmekle, geometriye, zaman i\u00e7in orijinal olan, yeni bilgiler kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ebu’l Vefa ve Geometri
\n Trigonometri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, d\u00fczg\u00fcn \u00e7oky\u00fczl\u00fcler konusuyla da u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 7 ve 9 kenarl\u0131 d\u00fczg\u00fcn \u00e7okgenlerin yakla\u015f\u0131k \u00e7izimlerine dair yeni bir geometrik y\u00f6ntem ortaya koymu\u015ftur. K\u0131smen Hint modellerine dayal\u0131 olarak ortaya koydu\u011fu geometrik \u00e7izimleri, geometri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Ebu’l Vefa’n\u0131n \u00e7izim geometrisine ait ortaya koydu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dair bir fikir verebilmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 ayr\u0131 problemini \u00f6rnek olarak belirtelim. Bunlar:<\/p>\n
– Pergelle, daire i\u00e7ine, a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bozmadan kare \u00e7izmek.
\n – Verilen bir do\u011fru par\u00e7as\u0131n\u0131, pergel yard\u0131m\u0131yla e\u015fit par\u00e7alara b\u00f6lmek.
\n – Verilen bir kare i\u00e7ine, e\u015fkenar bir \u00fc\u00e7gen \u00e7izmek.<\/p>\n
Matematik tarihi incelendi\u011finde; \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7ilerden, Thales, \u00d6klid, Pisagor’un haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 eserler ve bu eserlerinde ortaya att\u0131klar\u0131 teoremler, H\u00e2rizm\u00ee, \u00d6mer Hayyam, Sabit bin Kurra, Beyruni, Nasiruddin Tusi’nin ortaya koyduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler sonucu, geometri yeni boyutlar kazanm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Matemati\u011fin; aritmetik, cebir ve trigonometri dallar\u0131nda kurucu denecek kadar eser ortaya koyan, 8. ile 16. T\u00fcrk – \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 alimleri; geometri dal\u0131nda da, temel te\u015fkil edecek, zaman\u0131 i\u00e7in orijinal ve k\u0131ymetini uzun y\u0131llar koruyan eserler ortaya koymu\u015flard\u0131r. \u0130lk defa, cebiri geometriye tatbik etme fikri, ilmi metotlarla \u00e7al\u0131\u015fan, bu devir matematik\u00e7ilerinin eseri olmu\u015ftur. Bu durum, geometrinin …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1404,1403],"tags":[7240,7241,670,7245,3420,7244,7246,7243,3412,7242,7239],"class_list":["post-3052","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-matematik-odevleri","category-odevler","tag-aritmetik","tag-cebir","tag-descartes","tag-ebul-vefa-ve-geometri","tag-harizmi","tag-harizmi-ve-geometri","tag-nasiruddin-tusi","tag-oklid","tag-omer-hayyam","tag-trigonometri","tag-turk-islam-dunyasinda-geometri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3052"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3052\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}