Ahmet Fergani,fen bilimlerinde, deneyle sabit olmayan bilgilere itibar edilmemesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015f, enlemler aras\u0131ndaki mesafeyi hesaplad\u0131\u011f\u0131 gibi, D\u00fcnya’n\u0131n eksenindeki ekliptik e\u011fimi 23\u00b0 27′ ilk defa en do\u011fru \u015fekilde hesaplad\u0131.<\/p>\n
Trigonometri, \u00fc\u00e7genlerin a\u00e7\u0131lar\u0131 ile kenarlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 konu edinen matematik dal\u0131.<\/p>\n
D\u00fczlemsel trigonometride, iki boyutlu d\u00fczlemde (ve \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 do\u011fru \u00fczerinde yer almayan) \u00fc\u00e7 noktay\u0131 do\u011fru par\u00e7alar\u0131yla iki\u015fer iki\u015fer birle\u015ftirerek olu\u015fturulan d\u00fczlemsel \u00fc\u00e7genler s\u00f6z konusudur. K\u00fcresel trigonometride ise, \u00fc\u00e7 boyutlu k\u00fcrenin iki boyutlu olan y\u00fczeyinde (ve \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7ember \u00fczerinde yer almayan) u\u00e7 noktay\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7ember yaylar\u0131yla iki\u015fer iki\u015fer birle\u015ftirerek olu\u015fturulan k\u00fcresel \u00fc\u00e7genler s\u00f6z konusudur. K\u00fcresel trigonometri Eski Yunanl\u0131larda astronomiye ili\u015fkin gereksinimleri kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve geli\u015fti. K\u00fcresel trigonometri asl\u0131nda d\u00fczlemsel trigonometriyi de t\u00fcm\u00fcyle i\u00e7erir, ama d\u00fczlemsel trigonometri ancak 15. y\u00fczy\u0131l Avrupa’s\u0131nda, topografya, ticaret ve denizcili\u011fin gereksinimleri do\u011frultusunda kendi ba\u015f\u0131na ve k\u00fcresel trigonometriden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015fmi\u015ftir. K\u00fcresel trigonometri, d\u00fczlemsel geometriden daha \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131k\u0131p geli\u015fmi\u015f olmakla birlikte, ancak d\u00fczlemsel geometrinin temel ilkelerinin bilinmesiyle daha iyi anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n
Dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda yeti\u015fmi\u015f ekliptik meyli ilk defa tespit eden b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman astronomi ve matematik alimi. \u0130smi Ahmed bin Muhammed bin Kesir el-Fergani olup k\u00fcnyesi Eb\u00fc’l-Abbas’t\u0131r. Bat\u0131 bilim d\u00fcnyas\u0131nda Alfarganus ad\u0131yla tan\u0131n\u0131r. Fegana’da bulunan \u00fcnl\u00fc bir T\u00fcrk ailesine mensuptur. Dokuzuncu as\u0131r ba\u015flar\u0131nda d\u00fcnyaya geldi\u011fi , 861 senesinde hayatta oldu\u011fu ve bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra vefat etti\u011fi kabul edilmektedir.
\n \u0130lim tahsilini zaman\u0131n k\u00fclt\u00fcr merkezi olan Fergana’da yapt\u0131. Sonra o devirde \u0130slam aleminin devlet ve ilim merkezi olan Ba\u011fdat’a gitti. K\u0131sa s\u00fcrede kendisini tan\u0131tan Fergani astronomi ve matematik konusunda kendisini kabul ettirdi. Abbasi halifeleri Me’mun, El-Mu’tas\u0131m, El-Vas\u0131k ve El-M\u00fctevekkil devirlerinde \u00f6nemli ilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapt\u0131 ve bir\u00e7ok eser yazd\u0131. Halife M\u00fctevekkil konusunda s\u00f6z sahibi olan Fergani’yi 861 senesinde Nil k\u0131y\u0131s\u0131nda yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcm i\u015flemlerine nezaret etmesi i\u00e7in M\u0131s\u0131r’a g\u00f6nderdi.
\n Fergani astronomi, matematik, co\u011frafya ve mekanik sahalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. Bunlar aras\u0131nda astronomiye daha \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131k verdi. \u0130lmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda deneye dayanan inceleme ve ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131. G\u00f6k cisimlerinin hareketleriyle u\u011fra\u015ft\u0131. Kur’an-\u0131 kerimin ve akl\u0131n prensiplerine uymayan Batlemy\u00fcs\u00e7\u00fc astronomiyi ilk defa tenkit edenler aras\u0131nda yer ald\u0131. G\u00f6k cisimlerinin batlemy\u00fcs ve izindekilerinin iddia etti\u011fi gibi ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 baz\u0131 ruhi cisimler oldu\u011funu kabul etmedi. Onlar\u0131n akli, kat\u0131, homosentetik ve eksantrik daireler \u015feklinde hareketlere sahip olduklar\u0131n\u0131 ispatlad\u0131. Alemin ve gezegenlerin hacim ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ile birbirlerine uzakl\u0131klar\u0131n\u0131n inceledi. Yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplamalar, Kopernik’e kadar bat\u0131 astronomisinde de\u011fi\u015fmez \u00f6l\u00e7\u00fcler olarak kabul edilerek as\u0131rlarca kullan\u0131ld\u0131. Fergani , g\u00fcne\u015fin yar\u0131\u00e7ap\u0131n\u0131n 3250 Arap mili oldu\u011funu s\u00f6yledi. Bu 6410000m ve 3990 \u0130ngiliz miline e\u015fittir.
\n Fergani g\u00fcne\u015finde kendine g\u00f6re hareketi oldu\u011funu ilk defa ke\u015ffeden alimdir. Kendi devrine kadar g\u00f6k cisimlerinin hareketi biliniyordu. Ancak g\u00fcne\u015finde bir y\u00f6r\u00fcngesi oldu\u011funu, bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilk defa Fergani tespit etti. Ayr\u0131ca 41 sene devam eden astronomi incelemelerinde enlemler aras\u0131ndaki mesafeyi hesaplad\u0131.
\n Fergani g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6nceden tespit eden bir usulde buldu. Bu usulle 842 senesinde bir g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 oldu\u011funu \u00f6nceden tespit etti ve o g\u00fcn bu konuda rastlarda bulunup incelemeler yapt\u0131. D\u00fcnyan\u0131n yuvarlak oldu\u011fu konusunda yani deliller g\u00f6sterdi.
\n Ahmet Fergani zaman\u0131nda \u0130slam aleminde hasip yani matematik\u00e7i olarak da tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bilindi\u011fi gibi astronomi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 matemati\u011fe dayanmaktad\u0131r. Eserlerinde bu olanda da s\u00f6z sahibi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Fergani’nin derin bir bilgiye sahip oldu\u011fu di\u011fer bir saha da co\u011frafyad\u0131r. Matemat\u0131ki co\u011frafya alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. Bu saha o devirlerde astronominin bir kolu say\u0131l\u0131yordu. Fizik ve mekanik konusunda da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r. \u00c7izimini kendinin yapt\u0131\u011f\u0131 ve yap\u0131m\u0131na nezaret etti\u011fi Nil Nehri sular\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 ve seviyesini \u00f6l\u00e7en Mikyas-\u00fcl-Cedid adl\u0131 bir alet yapt\u0131.
\n Ahmet Fergani, El-Me’mun’dan ba\u015flayarak El-m\u00fctevekkil zaman\u0131na kadar El-Cezire’de yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, yazd\u0131\u011f\u0131 eserler ve buldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcm aletleriyle zaman\u0131n \u00f6nde gelen alimleri aras\u0131nda yer ald\u0131. Onun astronomi, matematik, co\u011frafya ve mekanik sahas\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu ilimlerin geli\u015fmesine \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 oldu. Onlar\u0131n temellerini g\u00fc\u00e7lendirdi ve yeni geli\u015fmeler yol a\u00e7t\u0131. Daha sonraki devirlerde ayn\u0131 konuyla ilgilene alimler , Fergani’nin eserlerinden istifade ettiler. Fergani’nin tesirleri o devirdeki t\u00fcm T\u00fcrkistanl\u0131 alimlerde g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n Fergani’nin tesiri, Avrupal\u0131 bilginler \u00fczerinde de g\u00f6r\u00fclmektedir. Latince’ye terc\u00fcme edilen eserleri, as\u0131rlarca Avrupa \u00fcniversitelerinde okutuldu. Haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 zicler, Frans\u0131z matematik\u00e7i D. Alembert ve Lablance’nin es \u00e7ok faydaland\u0131\u011f\u0131 eserler aras\u0131nda yer ald\u0131.
\n Fergani’nin astronomi ile ilgile eserlerinden alt\u0131s\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fabilmi\u015ftir. Bu eserlerin en \u00f6nemlisi Cevamiu \u0130lm-in N\u00fccum vel-Hareket-is-Semaviyye’ dir. G\u00f6k cisimlerinin hareketiyle ilgili bir astronomi kitab\u0131 olan bu eserin yazma n\u00fcshas\u0131 Oxfort, Paris, Kahire ve Amerika’da Pirinceton \u00dcniversitesi K\u00fct\u00fcphanesinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ahmet Fergani,fen bilimlerinde, deneyle sabit olmayan bilgilere itibar edilmemesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015f, enlemler aras\u0131ndaki mesafeyi hesaplad\u0131\u011f\u0131 gibi, D\u00fcnya’n\u0131n eksenindeki ekliptik e\u011fimi 23\u00b0 27′ ilk defa en do\u011fru \u015fekilde hesaplad\u0131. Trigonometri, \u00fc\u00e7genlerin a\u00e7\u0131lar\u0131 ile kenarlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 konu edinen matematik dal\u0131. D\u00fczlemsel trigonometride, iki boyutlu d\u00fczlemde (ve \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 do\u011fru \u00fczerinde yer almayan) \u00fc\u00e7 noktay\u0131 do\u011fru …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1404,1403],"tags":[2831,7370,2843,7369],"class_list":["post-3152","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-matematik-odevleri","category-odevler","tag-astronomi","tag-fen-bilimleri","tag-gunes-tutulmasi","tag-trigonometri-ve-fergani"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3152"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3152\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}