Hayvan v\u00fccuduna desteklik g\u00f6revi yapan ve koruyan, kaslarla ba\u011flant\u0131 yaparak hareketi sa\u011flayan sisteme iskelet ve kas sistemi denir.<\/p>\n
B\u0130TK\u0130LERDE \u0130SKELET:
\n Otsu bitkilerde bitkinin dik durmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve bitkiye destek olan yani iskelet g\u00f6revini g\u00f6ren yap\u0131 turgor bas\u0131nc\u0131d\u0131r. \u00c7ok y\u0131ll\u0131k odunsu g\u00f6vdeli bitkilerde ise bu g\u00f6revi bir s\u00fcrekli doku olan sert doku \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n
HAYVANLARDA \u0130SKELET:
\n Hayvanlarda i\u00e7 ve d\u0131\u015f iskelet olmak \u00fczere iki \u00e7e\u015fit iskelet vard\u0131r.<\/p>\n
1.D\u0131\u015f \u0130skelet: V\u00fccudun d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda organik ve inorganik maddelerden olu\u015fur. Epitel h\u00fccreleri taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Su ve \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 engeller. B\u00fcy\u00fcmeyi s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zaman zaman yenilenir. D\u0131\u015f iskeletin \u00fczerinde hi\u00e7bir v\u00fccut \u00f6rt\u00fcs\u00fc bulunmaz. Genellikle omurgas\u0131zlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baz\u0131 bir h\u00fccrelilerde sitoplazma taraf\u0131ndan salg\u0131lanan d\u0131\u015f \u00f6rt\u00fcler bir d\u0131\u015f iskelet olu\u015fturur. D\u0131\u015f iskelette kaslar iskeletin i\u00e7 y\u00fcz\u00fcne ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Eklem bacakl\u0131lar\u0131n v\u00fccudunu \u00f6rten kitukula protein, karbonhidrat, ya\u011f ve tuzlardan olu\u015fmu\u015f bir d\u0131\u015f iskelettir. B\u00fcy\u00fcme s\u0131ras\u0131nda zaman zaman esnek bir yap\u0131ya sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015ftirilir.\u00d6rne\u011fin, diyatomelerde SiO2, salyangoz ve midyelerde CaCO3 birikimi ile olu\u015fur. \u0130stakoz ve \u00e7ekirgede kitinden kabuk \u015feklinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
2.\u0130\u00e7 \u0130skelet: Embiryonun mezoderm tabakas\u0131ndan olu\u015fur. K\u0131k\u0131rdak dokunun, kemik dokuya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ile meydana gelir. Boyca b\u00fcy\u00fcmeyi s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 de\u011fildir. Hayvan ile beraber b\u00fcy\u00fcr. D\u0131\u015f iskeletten farkl\u0131 olarak kaslarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. En basit i\u00e7 iskelet amphioxusta g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. S\u0131rt taraf\u0131nda notakord denilen s\u0131rt ipi \u015feklindedir.
\n S\u00fcngerlerde k\u00fc\u00e7\u00fck i\u011fneler \u015feklinde (CaCo3, silis, spongis gibi); derisidikenli ve deniz y\u0131ld\u0131z\u0131 gibi canl\u0131larda kollu i\u00e7 iskelet \u015feklinde; omurgal\u0131larda ise eklemlerle ba\u011fl\u0131 esnek bir i\u00e7 iskelet vard\u0131r.
\n Bal\u0131klarda eklemli i\u00e7 iskelet \u015feklindedir. K\u00f6pekbal\u0131klar\u0131nda b\u00fct\u00fcn ya\u015fant\u0131lar\u0131 boyunca k\u0131k\u0131rdaktan yap\u0131lm\u0131\u015f bir i\u00e7 iskelet vard\u0131r.\u0130\u00e7 iskeletin yap\u0131s\u0131 kemik dokudan olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
1.S\u00fcngerimsi Kemik: K\u0131rm\u0131z\u0131 kemik ili\u011fi ile dolu olup d\u00fczensiz bo\u015fluklar\u0131 vard\u0131r. Kemik h\u00fccreleri lak\u00fcn ad\u0131 verilen bo\u015fluklar i\u00e7inde bulunur.
\n 2.S\u0131k\u0131 Kemik: H\u00fccreler aras\u0131 bo\u015fluklar yoktur. Sar\u0131 kemik ili\u011fi bu bo\u015fluklar\u0131 doldurur. Ancak k\u0131lcal damarlar\u0131 ta\u015f\u0131yan ince mikroskobik kanallar\u0131 vard\u0131r. Kemi\u011fin uzun eksenine uzanan paralel kanallara havers kanallar\u0131 denir. Havers kanallar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan yan kanallara volkman kanallar\u0131 denir.<\/p>\n
Kemi\u011fin Yap\u0131s\u0131: Kemi\u011fin %30 u protein yap\u0131s\u0131ndaki osein adl\u0131 kemik ara maddesinden, %45 i CaPO4, MgPO4, CaCo3 gibi inorganik maddelerden %25 ise sudan olu\u015fur. Kalsiyum ve karbonat tuzlar\u0131 ile fosfat kemi\u011fe sertlik ve dayan\u0131kl\u0131k verir. A\u00e7l\u0131k halinde kemik kapsad\u0131\u011f\u0131 iyonlar\u0131n 1\/3 n\u00fc kana verir. \u0130yon kayb\u0131na u\u011frayan kemik yumu\u015far ve kolayca k\u0131r\u0131labilir. Gebelikte be mineraller bebe\u011fin iskeletinin olu\u015fumunda kullan\u0131l\u0131r. Olgun kemik h\u00fccrelerine osteosit denir. Yass\u0131, oval h\u00fccreler olup, sitoplazmik uzant\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Yap\u0131 olarak kemik iki k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r:
\n Kemik Olu\u015fumu:V\u00fccutta kemi\u011fin bir k\u0131sm\u0131 ba\u011f dokudan (kafatas\u0131n\u0131n yass\u0131 kemikleri, y\u00fcz kemikleri, k\u00f6pr\u00fcc\u00fck kemi\u011finin bir k\u0131sm\u0131, b\u0131ng\u0131ldak kemi\u011fi, di\u015f, bal\u0131klar\u0131n pulu); bir k\u0131sm\u0131 da k\u0131k\u0131rdak dokudan (\u00fcye kemikleri, le\u011fen kemi\u011fi) geli\u015fir.
\n \u00d6m\u00fcr boyu bir taraftan kemik yap\u0131m\u0131 devam ederken, di\u011fer taraftan da yap\u0131lan kemikler y\u0131k\u0131l\u0131r. B\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131nda yap\u0131m y\u0131k\u0131mdan fazla oldu\u011funda kemikler kal\u0131nla\u015f\u0131r ve uzar. Orta ya\u015flarda yap\u0131m-y\u0131k\u0131m denge halindedir. Ya\u015fl\u0131larda ise y\u0131k\u0131m daha fazlad\u0131r. Bu nedenle kemik daha kolay k\u0131r\u0131labilir.
\n Kan ve kemiklerin kalsiyum ve fosfat miktarlar\u0131n\u0131 tiroid, paratiroid bezleri ve deriden salg\u0131lanan hormonlar, beslenme ile al\u0131nan mineraller, vitaminler ve genetik fakt\u00f6rler d\u00fczenler. Derinin kemik b\u00fcy\u00fcmesini d\u00fczenleyen hormonu yapabilmesi i\u00e7in kandan yeteri kadar kalsiyum almas\u0131 gerekir. Bu da g\u00fcne\u015fin mor \u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile sa\u011flanabilir.
\n 1.Uzun Kemikler: Kol ve bacaklarda bulunur. \u0130ki ucu \u015fi\u015fkin silindirik kemiklerdir. Kemi\u011fin boyuna uzamas\u0131n\u0131 ba\u015f k\u0131sm\u0131 ile g\u00f6vdesi aras\u0131nda bulunan k\u0131k\u0131rdak doku sa\u011flar. Bir s\u00fcre sonra kemikle\u015fir. Bundan sonra kemi\u011fin uzamas\u0131 eklem k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131 taraf\u0131ndan devam ettirilir. En d\u0131\u015fta enine b\u00fcy\u00fcmeyi ve onar\u0131lmay\u0131 sa\u011flayan kemik zar\u0131 (periost) vard\u0131r. Ba\u015f k\u0131sm\u0131nda d\u0131\u015fta ince tabaka halinde s\u0131k\u0131 kemik dokusu ortada s\u00fcngerimsi kemik doku bulunur. G\u00f6vde k\u0131sm\u0131 tamamen s\u0131k\u0131 kemik dokudan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ortadaki bo\u015flu\u011fu sar\u0131 kemik ili\u011fi doldurur. S\u00fcngerimsi kemik dokuda ise k\u0131rm\u0131z\u0131 kemik ili\u011fi bulunur.
\n Kandaki Ca++ Konsantrasyonu
\n \u2022 Kanda kalsiyum az ise \uf0ae Paratiroid bezi(Parathormon Salg\u0131s\u0131) \uf0ae Kemiklerden kana kalsiyum ge\u00e7i\u015fi
\n \u2022 Kanda kalsiyum fazla \uf0ae Tiroid bezi(Kalsitonin Salg\u0131s\u0131) \uf0ae Kandan kemiklere kalsiyum ge\u00e7i\u015fi
\n Kemik geli\u015fiminde ve b\u00fcy\u00fcmesinde hipofizin \u00f6n lobundan salg\u0131lanan b\u00fcy\u00fcme hormonu STH da etkilidir (somatropik hormon). Bu hormon etkisini do\u011frudan de\u011fil karaci\u011ferdeki protein ve karbonhidrat metabolizmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rarak ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ayr\u0131ca A, C, D vitaminleri kemik geli\u015fimini sa\u011flar. D vitamini eksikli\u011finde ra\u015fitizm denilen hastal\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. D vitamini g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan provitamin olarak al\u0131n\u0131r. Deri h\u00fccrelerinde D vitamini haline getirilir. Sindirim kanal\u0131ndan K ve Ca\u2018un geri emilmesini sa\u011flayarak kemikleri sertle\u015ftirir.
\n \u0130SKELET DOKULARI
\n B\u00fct\u00fcn kemikler periost veya kemik zar\u0131 denilen ba\u011fdokudan fibr\u00f6z bir d\u0131\u015f zarla sar\u0131lm\u0131\u015f lamelli bir kemik dokusundan meydana gelir. Bu doku kan damarlar\u0131yla beslenir ve sinir u\u00e7lar\u0131 i\u00e7erir.
\n K\u0131k\u0131rdaklar: Eri\u015fkin bir insan\u0131n iskeletinde hiyalin, lifli ve elastik olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tip k\u0131k\u0131rdak bulunur. K\u0131k\u0131rdak h\u00fccrelerine kondrosit ad\u0131 verilir. Hiyalin k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131 olu\u015fturan kondrositler b\u00fcy\u00fck h\u00fccrelerdir; sitoplazmalar\u0131 glikojen ve lipit cisimcikleriyle doludur. V\u00fccuttaki eklemlerin \u00e7o\u011funda ve \u00fcst solunum yollar\u0131nda(soluk borusu ve ana bron\u015flar) hiyalin k\u0131k\u0131rdak bulunur.
\n Lifli k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131 da hiyalin k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131nkine benzer, ama bunun kollajen liflerden olu\u015fmu\u015f a\u011f yap\u0131s\u0131 daha fazla \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Omurlar aras\u0131 disklerde, burunda, \u00e7at\u0131 birle\u015fi\u011finde ve a\u015fil kiri\u015finin yap\u0131\u015fma yerinde lifli k\u0131k\u0131rdak bulunur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcp k\u0131k\u0131rdak dokusunun en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi bol elastik (esnek) lif i\u00e7ermesidir. Elastik k\u0131k\u0131rdak dokusu y\u00fczde(kulak kep\u00e7esi), \u00f6staki borusunda, g\u0131rtlak dilinde ve g\u0131rtlakta yer al\u0131r. K\u0131k\u0131rdak dokusunda lenf ve kan damar\u0131 bulunmaz. Besleyici maddeler, k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131 saran ba\u011f dokusu(perikondrium) damarlar\u0131ndan dif\u00fczyon yoluyla sa\u011flan\u0131r.
\n \u0130lk k\u0131k\u0131rdaklar embriyo geli\u015fiminin be\u015finci haftas\u0131nda olu\u015fmaya ba\u015flar. Bu d\u00f6nemde mezan\u015fim h\u00fccreleri(ilkel ba\u011f dokusu h\u00fccreleri) b\u00fcy\u00fck oranda \u00e7o\u011fal\u0131r ve zamanla kondroblastlara(\u00e7ok \u00e7ekirdekli dev h\u00fccreler) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. <\/p>\n
Fizyoloji: \u0130skeletin be\u015f temel i\u015flevi vard\u0131r: V\u00fccut \u015feklinin korunmas\u0131, v\u00fccudun hareket etmesi, kalsiyumun depolanmas\u0131 ve uzun kemiklerin i\u00e7inde bulunan ilikte kan h\u00fccrelerinin yap\u0131m\u0131. B\u00fct\u00fcn di\u011fer omurgal\u0131larda oldu\u011fu gibi insanda da, sa\u011flam bir iskelet olmadan v\u00fccudun karma\u015f\u0131k \u015fekiller alabilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6zellikle hava ortam\u0131nda, belirli bir v\u00fccut hacminin \u00fczerindeki canl\u0131lar\u0131n \u00e7\u00f6kmeden dik durabilmeleri i\u00e7in, bir iskelet \u00e7at\u0131s\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. G\u00f6\u011f\u00fcs kafesi ve kafa tas\u0131, sert bir engel olu\u015fturarak d\u0131\u015ftan gelen darbelerin etkisini hafifletir ve organlar\u0131n do\u011frudan hasar g\u00f6rme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r. V\u00fccudun hareketi ise kol ve bacaklar ile karma\u015f\u0131k eklem yap\u0131lar\u0131 sayesinde ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Hareketlerin h\u0131z\u0131 ve etkin bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in, kemikler kaslar\u0131n destek noktalar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Kalsiyum tuzlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131 kemiklerin mekanik dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda rol oynar. Bunu yan\u0131nda kalsiyum pek \u00e7ok kimyasal tepkimede de \u00f6nemli bir yere sahiptir.(kas kas\u0131lmas\u0131, h\u00fccresel hareketler ve sinir ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n iletimi gibi)<\/p>\n
B\u00fcy\u00fcme mekanizmas\u0131: Baz\u0131 durumlarda kemik dokusunun sadece iki y\u0131l i\u00e7inde tamamiyle yenilenebildi\u011fi tahmin edilmektedir. Bu yenilenme yetene\u011fi kemik h\u00fccrelerinin yo\u011fun etkinlikleri hakk\u0131nda bir fikir vermeye yeterlidir. Kemik dokusunun bu yetene\u011fi ayn\u0131 zamanda meydana gelen i\u00e7 i\u00e7e iki olgunun yani yap\u0131m ve y\u0131k\u0131m s\u00fcre\u00e7lerinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.
\n Yap\u0131m s\u00fcreci yeni kemik dokusunun meydana gelmesini sa\u011flarken, osteoklastlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen y\u0131k\u0131m s\u00fcreci, mineral tuzlar\u0131n sal\u0131nmas\u0131yla metabolizmada rol oynar.
\n Kemiklerin b\u00fcy\u00fcmesi hem boyuna hem enine art\u0131\u015fla sa\u011flan\u0131r.kal\u0131nla\u015fmay\u0131 kemik zar\u0131, boyuna b\u00fcy\u00fcmeyi k\u0131k\u0131rdak sa\u011flar. Hem kemik zar\u0131, hem de b\u00fcy\u00fcme k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131ndan osteoblastlara d\u00f6n\u00fc\u015fme yetene\u011fine sahip ilkel ba\u011f dokusu h\u00fccreleri bulunur. K\u0131k\u0131rdak dokusu ise iki \u015fekilde b\u00fcy\u00fcr; k\u0131k\u0131rdak dokusuna en yak\u0131n perikondrium h\u00fccrelerinin kondrositlere(k\u0131k\u0131rdak h\u00fccrelerine) d\u00f6n\u00fc\u015fmesi veya daha basit olarak, mevcut kondrositlerin mitoz b\u00f6l\u00fcnmeyle \u00e7o\u011falmas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hayvan v\u00fccuduna desteklik g\u00f6revi yapan ve koruyan, kaslarla ba\u011flant\u0131 yaparak hareketi sa\u011flayan sisteme iskelet ve kas sistemi denir. B\u0130TK\u0130LERDE \u0130SKELET: Otsu bitkilerde bitkinin dik durmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve bitkiye destek olan yani iskelet g\u00f6revini g\u00f6ren yap\u0131 turgor bas\u0131nc\u0131d\u0131r. \u00c7ok y\u0131ll\u0131k odunsu g\u00f6vdeli bitkilerde ise bu g\u00f6revi bir s\u00fcrekli doku olan sert doku \u00fcstlenmi\u015ftir. HAYVANLARDA \u0130SKELET: Hayvanlarda …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5635,2904,6013,2440,7549,7551,7552,6015,6369,7550],"class_list":["post-3279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-dis-iskelet","tag-eklem-bacaklilar","tag-ic-iskelet","tag-iskelet-sistemi","tag-kas-sistemi","tag-kemigin-yapisi","tag-kemik-zari","tag-osteosit","tag-periost","tag-sungerimsi-kemik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3279"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3279\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}