BO\u015eALTIM S\u0130STEMLER\u0130 <\/p>\n
Bo\u015falt\u0131m
\n Canl\u0131lar ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 maddeleri bulunduklar\u0131 ortamlardan alarak metabolizmalar\u0131nda kullan\u0131rlar. Bu maddeleri yap\u0131sal , d\u00fczenleyici , i\u015flevsel ve enerji verici olarak kullan\u0131rlar.Gerek metabolik olaylarla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan gerekse beslenme ile al\u0131nan baz\u0131 gereksiz ve zararl\u0131 madde ve yan \u00fcr\u00fcnlerin ya\u015famsal olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ortamlardan uzakla\u015ft\u0131rmak gerekir. Bu maddelerin organizma d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmas\u0131 olay\u0131na bo\u015falt\u0131m denir. Bu i\u015flevi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6zelle\u015fmi\u015f yap\u0131lara bo\u015falt\u0131m yap\u0131s\u0131 veya sistemi denir.
\nMetabolik olaylar sonunda olu\u015fan \u00f6nemli bo\u015falt\u0131m maddeleri:
\n 1-CO2 2-H2O 3-NH3 4-\u00dcre(NH2-CO-NH2) 5-\u00dcrik asit(C5H4N4O3) tir.
\nBo\u015falt\u0131m maddeleri:
\n \u00dcre, \u00fcrik asit, amonyak, keratin, Na, CL, K ,P ,alb\u00fcmin, ila\u00e7 y\u0131k\u0131m \u00fcr\u00fcnleri .
\nA-Azotlu art\u0131k maddeler:
\nProtein CO2 + H2O +NH3 + \u00dcre + \u00dcrik asit
\nKarbonhidrat CO2 + H2O
\nYa\u011flar CO2 + H2O
\nNucleik asitler CO2 + H2O +NH3 + \u00dcre + \u00dcrik asit
\nKompleks organizmalarda \u00f6zellikle kara ya\u015fam\u0131na uyumlulardan su ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilenlerde amonyak karaci\u011ferde \u00fcre haline \u00e7evrilir. V\u00fccutlar\u0131nda fazla su tutamayan b\u00f6cek, s\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda ise \u00fcrik asit haline \u00e7evrilir.
\n Bu reaksiyonlara ornitin devri denir. Olu\u015fumunda enzimler g\u00f6rev al\u0131r ve enerji harcan\u0131r.
\n NOT: \u00c7o\u011funlukla azotlu art\u0131klar organik bazlar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131yla olu\u015furlar. Purinler (Adenin \u2013 Guanin) in y\u0131k\u0131m\u0131ndan \u00fcrik asit , Primidin (Timin , Urasil , Sitozin) in y\u0131k\u0131m\u0131ndan \u00fcre ve NH3 olu\u015fur.
\n Omurgal\u0131 organizmalarda suda ya\u015fayan omurgas\u0131zlar, kurba\u011fa ve bal\u0131klarda azotlu art\u0131k maddeler amonyak olarak v\u00fccud d\u0131\u015f\u0131na at\u0131l\u0131r.D\u0131\u015f ortam\u0131n su olmas\u0131 amonya\u011f\u0131n suda \u00e7\u00f6z\u00fcnerek h\u0131zla d\u0131\u015f ortama verilmesi nedeni ile azotlu art\u0131klar\u0131n v\u00fccutta birikme tehlikesi yoktur.
\n S\u00fcr\u00fcngen, ku\u015flarda ve b\u00f6ceklerde azotlu art\u0131klar ise \u00fcrik asit olarak at\u0131l\u0131r. Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmeyen \u00fcrik asit i\u00e7in organizma su kullanmaz.
\n S\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flar yumurta ile \u00fcrerle , yumurta geli\u015fiminde \u00fcrik asit kristalleri suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmeyip ve osmotik bas\u0131nc\u0131 etkilemedikleri i\u00e7in rahatl\u0131kla allantoiste depolan\u0131r.Bu canl\u0131lar v\u00fccudlar\u0131nda su depolamazlar su u\u00e7ma an\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k yapar
\nB\u00f6cek,S\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda:
\n\u00dcrik asidin bo\u015falt\u0131m\u0131 i\u00e7in su kullan\u0131lmamas\u0131
\nSuda \u00e7\u00f6z\u00fclmemesi
\nDaha az zehirli olmas\u0131
\nDaha uzun s\u00fcre v\u00fccutta tutulabilmesi
\nOsmotik bas\u0131nc\u0131 etkilememesi
\nBu canl\u0131lar\u0131n ya\u015famsal olaylar\u0131na uygun d\u00fc\u015fer.
\n Memelilerde toprak solucanlar\u0131nda azotlu art\u0131klar \u00fcre olarak bir miktar su i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olarak d\u0131\u015fa atarlar Bu organizmalar bo\u015falt\u0131mla kaybettikleri suyu kolayca kar\u015f\u0131lama \u015fanslar\u0131 vard\u0131r.
\n NOT:Bo\u015falt\u0131m maddelerini \u00fcre ve \u00fcrik asit haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrenler daha fazla enerji harcamak zorundad\u0131rlar.
\nAzotlu art\u0131klar\u0131n toksik etkisi \u00c7oktan aza)
\n 1-Amonyak 2-\u00dcre 3-\u00dcrik asit
\nAzotlu bile\u015fiklerin v\u00fccudta biriktirilme oran\u0131 (\u00c7oktan aza)
\n 1-\u00dcrik asit 2-\u00dcre 3-Amonyak
\nAzotlu art\u0131klar\u0131n at\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan su (\u00c7oktan aza)
\n 1-Amonyak 2-\u00dcre 3- \u00dcrik asit
\nAmonyak ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerinde ayn\u0131 miktarda amonyak at\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in harcanan enerji miktar\u0131(\u00c7oktan aza)
\n 1-\u00dcrik asit 2-\u00dcre 3-Amonyak
\nB-Su:
\nOrganik maddelerin sentezlenmesi
\nMaddelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ,emilmesi,ta\u015f\u0131nmas\u0131
\nBiyokimyasal olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi
\nFazla \u0131s\u0131n\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131
\nBo\u015falt\u0131m maddelerinin d\u0131\u015fa at\u0131lmas\u0131
\nBitkilerde \u00e7imlenmenin ger\u00e7ekle\u015fmesi ,hayvanlarda embriyonun geli\u015fmesi
\nBaz\u0131 canl\u0131lar i\u00e7in ya\u015fam ve hareket alan\u0131d\u0131r
\nHidrostatik olarak destek ve formun korunmas\u0131
\nCanl\u0131lar ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortam ve suya duyduklar\u0131 ihtiya\u00e7 farkl\u0131d\u0131r. \u00d6zel adaptasyonlar\u0131 ile en iyi uyumu yapm\u0131\u015flard\u0131r.
\nHayvanlarda:
\nDeride su kay\u0131b\u0131n\u0131 \u00f6nleyen plaka,t\u00fcy ,kitin d\u0131\u015f iskelet gibi yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131.
\nSolunum y\u00fczeyinin v\u00fccud i\u00e7ine al\u0131nmas\u0131
\nBo\u015falt\u0131mla su kay\u0131b\u0131n\u0131 \u00f6nleyen mekanizmalar\u0131n geli\u015fimi
\nYa\u015fam alan\u0131 olarak suya yak\u0131n \u00e7evrelerin se\u00e7ilmesi
\nSindirim sistemlerinde su emilimini y\u00fcksek olmas\u0131
\nCanl\u0131lar\u0131n ihtiyac\u0131 olan suyu \u015fu \u015fekillerde kar\u015f\u0131larlar:
\nSuyun do\u011frudan al\u0131nmas\u0131.( Sindirim sistemi, k\u00f6kler)
\nDeri ile su almak (Kurba\u011falar,Baz\u0131 omurgas\u0131zlar)
\nBesinlerin yap\u0131s\u0131ndaki sudan kar\u015f\u0131lamak
\nMetabolik su kullanmak
\nHayvansal organizmalarda su kay\u0131b\u0131:
\nBo\u015falt\u0131m organlar\u0131ndan
\nSindirim sistemi ile (Hidroliz ve sindirim art\u0131klar\u0131 ile)
\nAkci\u011ferlerden
\nDeriden (Ter ,G\u00f6z ya\u015f\u0131 vb.)
\nBitkilerde su kay\u0131b\u0131na y\u00f6nelik uyumlar:
\n 1-Su kay\u0131b\u0131n\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 stomalar\u0131n;
\nA\u00e7\u0131l\u0131p kapanmas\u0131n\u0131n kontrol edilebilmesi
\nSay\u0131s\u0131
\nKonumu (Y\u00fczeyde,Derinde,Y\u00fczey \u00fcst\u00fcnde)
\nYapra\u011f\u0131n \u00dcst\u00fcnde,alt\u0131nda veya her iki y\u00fcz\u00fcnde olmas\u0131
\n2-K\u00f6klerin suya y\u00f6nelimi vard\u0131r
\n 3-Kurak ortam bitkilerinde g\u00f6vde ve yapraklar su kay\u0131b\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek de\u011fi\u015fikliklere sahiptir
\n 4-K\u00f6klerin gerekti\u011finde su emiliminde aktif ta\u015f\u0131ma yapmas\u0131
\n 5-Emici k\u00f6k h\u00fccrelerinin osmotik bas\u0131nc\u0131n\u0131n ortama g\u00f6re fazla olmas\u0131
\n 6-Gen\u00e7 yap\u0131larda epidermisin d\u0131\u015f \u00e7eper kal\u0131nla\u015fmas\u0131 oran\u0131, kutikula kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131,Mum salg\u0131s\u0131 varl\u0131\u011f\u0131.
\n 7-Di\u011fer b\u00f6lgelerde suya kar\u015f\u0131 ge\u00e7irimsiz olan mantar dokunun varl\u0131\u011f\u0131.
\nBitkilerde su kay\u0131b\u0131:
\nTerleme ile (Stoma,lentisel,kutik\u00fcla)
\nGutasyon (Ya\u015farma) ile (Hidatod lardan)
\nFotosentezde (Organik madde sentezinde)
\nC-Tuz:
\n Tatl\u0131 sularda ya\u015fayan organizmalarda en \u00f6nemli sorun v\u00fccudlar\u0131nda tuzun tutulmas\u0131d\u0131r.Bu organizmalar \u00e7ok seyreltik idrar olu\u015ftururken
\n v\u00fccudlar\u0131nda tuzun tutulmas\u0131 ve gerekirse d\u0131\u015f ortamdan aktif ta\u015f\u0131mayla tuzun al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00f6zel adaptasyonlar geli\u015ftirmi\u015flerdir.
\n Tuzlu sularda ya\u015fayanlarda ise v\u00fccudlar\u0131nda suyun tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde \u00f6zelle\u015fmi\u015f bo\u015falt\u0131m organlar\u0131 ve v\u00fccuda al\u0131nan tuzun fazlas\u0131n\u0131 ise tuz salg\u0131layan \u00f6zel bezler sayesinde v\u00fccud d\u0131\u015f\u0131na atarlar.
\nTatl\u0131 ve tuzlu su ortamlar\u0131nda ya\u015fayan bal\u0131klarda g\u00f6r\u00fclen \u00f6zel bo\u015falt\u0131m fonksiyonlar\u0131:
\na-Tatl\u0131 su bal\u0131klar\u0131nda:
\nSu i\u00e7ilmez. .
\nSolunga\u00e7lardan v\u00fccuda fazla su giri\u015fi olur.
\nSolunga\u00e7lardan tuz kay\u0131b\u0131 olur.
\nSolunga\u00e7larla d\u0131\u015f ortamdan aktif ta\u015f\u0131ma ile tuz al\u0131n\u0131r.
\nB\u00f6breklerde s\u00fcz\u00fclen tuz tekrar aktif ta\u015f\u0131ma ile kana geri verilir.
\nBol sulu (Hipotonik) idrar olu\u015fturulur
\nDeri v\u00fccuda su giri\u015fini \u00f6nleyen yap\u0131larla ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nB\u00f6breklerde b\u00fcy\u00fck bowman kaps\u00fclleri vard\u0131r.
\nAzotlu art\u0131klar amonyak olarak solunga\u00e7 ve b\u00f6breklerden,\u00dcre olarak
\nb-Tuzlu su bal\u0131klar\u0131nda:
\nBol su i\u00e7ilir.
\nDeri v\u00fccuttan su kay\u0131b\u0131n\u0131 \u00f6nleyen ve tuz giri\u015fini \u00f6nleyen yap\u0131larla ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nSolunga\u00e7lardan v\u00fccuda tuz giri\u015fi olur.
\nV\u00fccuda giren fazla tuz solunga\u00e7lardan aktif ta\u015f\u0131ma ile d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131r.
\nAzotlu art\u0131k amonyak olarak solunga\u00e7lardan d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131r.
\nB\u00f6breklerin tuz at\u0131l\u0131m\u0131nda rol\u00fc yoktur.
\nB\u00f6breklerden at\u0131lan su \u00e7ok az ve izotoniktir.
\n Glomeruluslar olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.
\nBitkilerde bo\u015falt\u0131m ve bo\u015falt\u0131ma yard\u0131mc\u0131 yap\u0131lar:
\n Not:Bitkisel organizmalarda tamamen bo\u015falt\u0131ma \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir yap\u0131 bulunmaz:
\n Bitkilerde baz\u0131 olu\u015fumlar temel g\u00f6revlerinin yan\u0131 s\u0131ra bo\u015falt\u0131m maddelerinin d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131nda veya canl\u0131ya zarar vermeyecek \u015fekilde depolanmas\u0131nda rol al\u0131r
\nYapraklar(D\u00f6k\u00fclme)
\nK\u00f6kler
\nStomalar(Terleme,Gaz al\u0131\u015f veri\u015fi)
\nHidatotlar (Ya\u015farma)
\nCanl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131nda bo\u015falt\u0131m i\u00e7in \u00f6zelle\u015fmi\u015f yap\u0131lar ve bo\u015falt\u0131m maddeleri \u015funlard\u0131r:
\n 1-Kontraktil koful:Su (Tek h\u00fccrelilerde)
\n 2-Pronefridyum:Su (Omurgas\u0131zlarda)
\n 3-Nefridyum;:\u00dcre (Omurgas\u0131zlarda)
\n 4-Malpighi t\u00fcpleri:\u00dcrik asit (Omurgas\u0131zlarda)
\n 5-B\u00f6brekler:Amonyak , \u00fcre , \u00fcrik asit (Omurgal\u0131lar)
\nTek h\u00fccrelilerde bo\u015falt\u0131m:
\n B\u00fct\u00fcn h\u00fccre y\u00fczeyi ile bo\u015falt\u0131m yaparlar, ya\u015fam ortamlar\u0131n\u0131n su olmas\u0131 metabolik art\u0131klar\u0131n dif\u00fczyonla kolayca d\u0131\u015far\u0131 verilmesini sa\u011flar.
\n Ancak tatl\u0131 sularda ya\u015fayan tek h\u00fccrelilerde en b\u00fcy\u00fck sorun hipotonik olan d\u0131\u015f ortamdan h\u00fccreye giren fazla suyun d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Bu i\u015flev i\u00e7in kontraktil kofullar bulunur. Suyun kontraktil kofullarla d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131 aktif olay olup h\u00fccre enerji harcar. Kontraktil kofullar suyu d\u0131\u015fa atarken suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bulunan bo\u015falt\u0131m maddelerinide d\u0131\u015far\u0131 atar.
\nOmurgas\u0131zlarda bo\u015falt\u0131m:
\n1- V\u00fccud y\u00fczeyi:
\n s\u00fcngerlerde s\u00f6lentera ve derisi dikenlilerde \u00f6zelle\u015fmi\u015f bo\u015falt\u0131m yap\u0131lar\u0131 bulunmaz. Su ile temas eden b\u00fct\u00fcn v\u00fccud y\u00fczeyi bu canl\u0131lar i\u00e7in bo\u015falt\u0131m y\u00fczeyidir. Bo\u015falt\u0131m maddeleri dif\u00fczyonla d\u0131\u015f ortama verilir.
\n2-Pronefridyum:
\n Solucanlarda (Planaria) g\u00f6r\u00fclen v\u00fccuda giren fazla suyun uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zelle\u015fmi\u015f sistemdir. Alev h\u00fccreleri ve bunlar\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kanal sistemlerinden olu\u015fmu\u015ftur.Bu canl\u0131larda metabolik art\u0131klar\u0131n at\u0131l\u0131m\u0131 v\u00fccud y\u00fczeylerinden dif\u00fczyon ile olur. Ancak ya\u015fan\u0131lan su ortam\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 v\u00fccuda giren fazla miktardaki suyun d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131nda pronefridyumlar g\u00f6rev yapar. Su at\u0131l\u0131m\u0131 ile beraber suda \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f bo\u015falt\u0131m maddeleride d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131r.Pronefridyumlar da madde at\u0131l\u0131\u015f\u0131 aktif olay olup enerji harcan\u0131r.
\n3-Nefridyumlar:
\n Karasal ya\u015fama uyum sa\u011flam\u0131\u015f toprak solucanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen metabolik art\u0131klar\u0131n v\u00fccud d\u0131\u015f\u0131na atmak i\u00e7in \u00f6zelle\u015fmi\u015f yap\u0131lard\u0131r. Sistem her segmentte bir \u00e7ift olarak bulunur. Silli huni ile ba\u015flayan ve bir sonraki segmentte uzan\u0131p sonlanan kanaldan meydana gelmi\u015ftir. Bo\u015falt\u0131m maddelerini direkt h\u00fccreler aras\u0131 s\u0131v\u0131dan silli huni ile al\u0131n\u0131r. Al\u0131nan s\u0131v\u0131 i\u00e7inde yararl\u0131 maddelerde vard\u0131r. Bir sonraki segmentte kanallar k\u0131lcal kan damarlar\u0131 ile temastad\u0131r. K\u0131lcal kan damarlar\u0131 kanal i\u00e7indeki yararl\u0131 maddelerin geri emilimini sa\u011flarken, baz\u0131 art\u0131klar\u0131nda at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar.Sistem seyreltik idrar meydana getirir.
\n4-Malpighi t\u00fcpleri:
\n Eklem bacakl\u0131larda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Karasal ya\u015fama uyum sa\u011flam\u0131\u015f b\u00f6ceklerde V\u00fccud bo\u015fluklar\u0131nda kapal\u0131 u\u00e7larla ba\u015flay\u0131p son barsa\u011fa ba\u011flant\u0131l\u0131 olan t\u00fcps\u00fc kanallar \u015feklindedir.
\n T\u00fcpler dola\u015f\u0131m s\u0131v\u0131s\u0131 ile direkt temasta olup maddeleri dola\u015f\u0131m s\u0131v\u0131s\u0131ndan al\u0131r. T\u00fcp i\u00e7ine al\u0131nan s\u0131v\u0131daki yararl\u0131 maddeler ve suyun \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 tekrar geri emilir. Azotlu art\u0131k ( \u00fcrik asit) macun \u015feklinde son barsa\u011fa ta\u015f\u0131n\u0131r.Son barsaktada suyun geri kalan k\u0131sm\u0131 emilir. Azotlu art\u0131klar sindirim art\u0131klar\u0131 ile beraber kat\u0131 maddeler olarak v\u00fccud d\u0131\u015f\u0131na at\u0131l\u0131r. Maddelerin t\u00fcplere al\u0131n\u0131m\u0131 ve geri emiliminde dif\u00fczyon ve aktif ta\u015f\u0131ma yap\u0131l\u0131r.
\nOmurgal\u0131larda Bo\u015falt\u0131m yap\u0131lar\u0131:
\nOmurgal\u0131larda \u00fc\u00e7 tip b\u00f6brek yap\u0131s\u0131 vard\u0131r.
\n1-Pronefroz tip:
\n Bo\u015falt\u0131m birimi nefridyumdur.Bo\u015falt\u0131m maddeleri glomerulus denen k\u0131lcal damar yuma\u011f\u0131ndan silli huni ile ba\u015flayan nefridyuma ge\u00e7erler.Nefridyumlar segmantal dizili\u015f g\u00f6sterirler.Bu tip b\u00f6brek yap\u0131s\u0131 b\u00fct\u00fcn omurgal\u0131lar\u0131n embriyonal d\u00f6neminde ve k\u0131k\u0131rdakl\u0131 bal\u0131klar\u0131n ergin d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Nefridyumlar ayr\u0131 ayr\u0131 wolf kanal\u0131na a\u00e7\u0131l\u0131r.(Pronefroz kanal)
\n2-Mezonefroz tip:
\n Bo\u015falt\u0131m birimi glomerulus ve bowman kaps\u00fcllerinin olu\u015fturdu\u011fu malpi\u011fhi t\u00fcpleridir(Nefron).Segmantal dizili\u015f g\u00f6sterip wolf (Mezonefroz kanal)kanal\u0131na a\u00e7\u0131l\u0131rlar.S\u00fcr\u00fcngen , ku\u015f ve memeli embriyolar\u0131 ile bal\u0131k ve kurba\u011falar\u0131n erginlerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n3-Metasnefroz tip:
\n b\u00f6brek yap\u0131s\u0131nda temel bo\u015falt\u0131m birimi glomerulus ve bowman kaps\u00fcl\u00fcnden olu\u015fmu\u015f (malpi\u011fhi t\u00fcpleri) nefron lard\u0131r.Farkl\u0131 olarak nefron lar ortak bir kanalla b\u00f6brek havuzuna ve buradan tek kanallar mesaneye a\u00e7\u0131l\u0131r.Bu kanala \u00fcreter denir.Bu kanal sperm ta\u015f\u0131maz.Memelilerde mesaneden uretra ile v\u00fccud d\u0131\u015f\u0131na a\u00e7\u0131l\u0131r.
\n S\u00fcr\u00fcngen ku\u015f ve memelilerde mezonefroz kanal\u0131 erkek bireylerde epididimis haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.Wolf kanal\u0131 vasdeferans haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.Di\u015filerde iki yap\u0131 tamamen k\u00f6relir.
\nKloak:Bal\u0131k, kurba\u011fa, s\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda bulunan yap\u0131 sindirim,bo\u015falt\u0131m ve \u00fcreme h\u00fccrelerinin d\u0131\u015fa at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yap\u0131d\u0131r.Memelilerde bulunmaz.
\nWolf kanal\u0131:Bal\u0131k ve kurba\u011falar\u0131n erkek bireylerinde bulunur.\u00dcre ve spermin d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar.S\u00fcr\u00fcngen,ku\u015f ve memelilerin erkeklerinde wolf kanal\u0131n\u0131n yerini vasdeferans kanal\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.
\nM\u00fcller kanal\u0131:Bal\u0131k ve kurba\u011falarda di\u015fi bireylerin ovaryumundan b\u0131rak\u0131lan yumurtalar\u0131n d\u0131\u015fa at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar. S\u00fcr\u00fcngen ve ku\u015flarda m\u00fcller kanal\u0131 daha geli\u015fkin olup :
\ni\u00e7 d\u00f6llenmenin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yerdir.
\nYumurta ak\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011fu yerdir.
\nYumurta kabu\u011funun olu\u015ftu\u011fu yerdir
\nBaz\u0131 t\u00fcrlerde embriyonik geli\u015fimin tamamland\u0131\u011f\u0131 yerdir.(Ovoviviparlarda)
\nKu\u015f ve s\u00fcr\u00fcngenlerin erkeklerinde rudimenter m\u00fcller kanal\u0131 bulunur. Testislerde \u00fcretilen spermler vasdeferans kanal\u0131 ile kloaka ta\u015f\u0131n\u0131rken bo\u015falt\u0131m maddeleri \u00fcreter ilke kloaka ta\u015f\u0131n\u0131r.
\nB\u00f6breklerin organizmalardaki temel g\u00f6revleri
\nMetabolizma art\u0131klar\u0131 ve zehirli maddeleri atar.
\nOrganizmada su ve mineral miktar\u0131n\u0131 belirler.
\n\u0130\u00e7 ortam\u0131n iyon dengesini d\u00fczenler.
\nPlazman\u0131n osmotik bas\u0131nc\u0131n\u0131 d\u00fczenler.
\nKendine ba\u011fl\u0131 bezlerle hormonal d\u00fczenlemede rol al\u0131r.
\nKan\u0131n asit ve baz dengesini d\u00fczenler.
\nB\u00f6bre\u011fin fonsiyonlar\u0131
\nFiltrasyon : Kan\u0131n bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f maddelerle s\u00fczer.
\nGeri Emilim : S\u00fcz\u00fclen maddelerin bir k\u0131sm\u0131 geri emilir.
\nSalg\u0131lama : Baz\u0131 maddeler s\u00fcz\u00fclmedi\u011fi halde b\u00f6brek taraf\u0131ndan salg\u0131lan\u0131r.
\nB\u00f6brek bo\u015falt\u0131m birimi nefrondur. Nefronun k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u015funlard\u0131r.
\n a-Malpighi cismi ( Glomerulus ve bowman kaps\u00fcl\u00fc )
\n b-Proksimal k\u0131vr\u0131m
\n c-Henle kulpu
\n d-Distal k\u0131vr\u0131m
\n e-\u0130drar toplama kanallar\u0131
\n Bir insan b\u00f6bre\u011finde yakla\u015f\u0131k 1 milyon nefron bulunur. Kalpten pompalanan kan\u0131n % 25 \u2018ini b\u00f6brekler al\u0131r ve s\u00fczer 1 g\u00fcnde 180 lt. s\u00fcz\u00fcnt\u00fc meydana getirilir. B\u00f6breklerde dakikada 125 ml. s\u00fcz\u00fcnt\u00fcye kar\u015f\u0131l\u0131k 1ml idrar meydana getirilir
\n Glomerulus : B\u00f6brekte bowman kaps\u00fcl\u00fc ile beraber malpighi cismini yapan atardamar k\u0131lcal\u0131d\u0131r v\u00fccut k\u0131lcallar\u0131ndan farkl\u0131 olarak bu k\u0131lcalda kan getirende g\u00f6t\u00fcrende atardamard\u0131r.
\n Bu nedenle glomeruluslar doku k\u0131lcallar\u0131ndan baz\u0131 farkl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131rlar.
\n 1-\u0130ki atardamar aras\u0131nda yer al\u0131r. Oysa doku k\u0131lcal\u0131 arter ve vena aras\u0131nda yer al\u0131r.
\n 2-Doku k\u0131lcallar\u0131nda hidrostatik bas\u0131n\u00e7 arter ucunda 40 mmHg olup vena ucunda ise 15 mmHg kadard\u0131r. Glomerulusta ise 60 mmHg olup her noktas\u0131nda ayn\u0131d\u0131r. Buda her noktadan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00fcz\u00fcnt\u00fc olu\u015fturma g\u00fcc\u00fc demektir.
\n 3-Glomerulusta iki katl\u0131 epitel vard\u0131r. Buda protein ve kan h\u00fccrelerinin s\u00fcz\u00fcnt\u00fcye ge\u00e7mesini \u00f6nler buna kar\u015f\u0131n doku k\u0131lcal\u0131 tek katl\u0131 olup s\u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde baz\u0131 proteinler ve kan h\u00fccreleri bulunur.
\n 4-Doku k\u0131lcallar\u0131nda arter ucunda s\u00fcz\u00fcnt\u00fc olu\u015furken vena ucunda geri emilim ger\u00e7ekle\u015fir. Oysa glomerulusta sadece s\u00fcz\u00fcnt\u00fc olu\u015fur geri emilim olu\u015fmaz.
\n 5-Glomeruluslardan kan h\u00fccreleri ve b\u00fcy\u00fck proteinlerin damar d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmaz
\n ( NOT : B\u00f6breklerde filtrasyon h\u0131z\u0131 renin hormonu ile kontrol edilir.)
\nB\u00f6breklerde s\u00fcz\u00fclme olay\u0131 ile kandan :
\n Glomerulusta hidrostatik bas\u0131n\u00e7 60 mmHg d\u0131r. Filtrasyona neden olur. Ancak gerek glomerulustaki kan\u0131n 32 mm\/hg lik osmotik emme g\u00fcc\u00fc ve bowman kaps\u00fcl\u00fcndeki s\u0131v\u0131n\u0131n 14 mm\/hg lik hidrostatik bas\u0131nc\u0131 filtrasyonu engelleyen g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu nedenle filtrasyon 60-(32+14)=18 mm\/hg lik bir g\u00fc\u00e7le ger\u00e7ekle\u015fir.B\u00f6breklerde filtrasyon fiziksel etki ile malpighi cisminde ( Bowman kaps\u00fcl\u00fc \u2013 Glomerulus ) ger\u00e7ekle\u015fir.
\nFiltre edilen temel plazma \u00fcr\u00fcnleri \u015funlard\u0131r:
\n Su , glikoz , amino asitler , \u00fcre , amonyak , \u00fcrik asit , \u00e7e\u015fitli iyonlar , fosfatlar , kreatin \u00e7e\u015fitli asitler ve ila\u00e7lar.
\nFiltre edilmeyen maddeler :
\n kan h\u00fccreleri , ya\u011f , plazma proteinler v.b. b\u00fcy\u00fck molek\u00fcllere ba\u011flanan demir , eser mineraller ve baz\u0131 vitaminlerde s\u00fcz\u00fcnt\u00fcye ge\u00e7mezler.S\u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcn olu\u015fumunda hidrostatik bas\u0131n\u00e7 etkendir.
\nB\u00f6breklerde geri emilme ile tekrar kana verilen maddeler ise \u015funlard\u0131r:
\n Glikoz ve amino asitlerin t\u00fcm\u00fc suyun % 99 , \u00fcrenin % 44 \u2018 \u00fc , Na , Cl . K ve HCO3 gibi iyonlar\u0131n gerekli kadar\u0131 geri emilir. Bu emilim dif\u00fczyon , kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f dif\u00fczyon ve aktif ta\u015f\u0131ma ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Kreatin , inulin gibi maddeler geri emilmez. Aktif ta\u015f\u0131ma ile glikoz , amino asit , Na , \u00fcrik asit ve baz\u0131 asitler emilirler. Di\u011ferlerinin geri emilimi dif\u00fczyon ile ger\u00e7ekle\u015fir.
\nB\u00f6breklerde salg\u0131lama olay\u0131 ile
\n H , amonyak , K , seratonin v.b. ila\u00e7 y\u0131k\u0131m \u00fcr\u00fcnleri penisilin gibi v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, sekreksiyonu (salg\u0131lama) aktif ta\u015f\u0131ma ile ger\u00e7ekle\u015fir.
\n NOT : Ot yiyenlerde H sekreksiyonu olmas\u0131na kar\u015f\u0131n idrar alkalidir.
\n NOT : Organizmada homeostasinin korunmas\u0131nda rol oynayan sistemlerden solunum sistemi Asit- Baz dengesini korurken bo\u015falt\u0131m sistemi Asit \u2013 Baz dengesinin yan\u0131nda Su \u2013 Tuz dengesini de kontrol eder.
\n Organizmada b\u00f6brekler fonksiyonunu de\u011fi\u015fmez tutmas\u0131 gerekmektedir. Pek \u00e7ok sistem metabolik aktiviteye g\u00f6re fonksiyonlarda de\u011fi\u015fmeler meydana gelirken b\u00f6breklerde filtrasyon de\u011fi\u015fmez tutulur.. Bu i\u015flev di\u011fer sistemlerin i\u015flevlerinden etkilenmez. ( Solunum , Dola\u015f\u0131m , Sinir , \u0130\u00e7 salg\u0131 v.b. ) B\u00f6brekler bu i\u015flevi otoregulasyonla yani kendi i\u00e7 kontrol\u00fc ile ger\u00e7ekle\u015ftirir. Bu i\u015f i\u00e7in salg\u0131lad\u0131klar\u0131 \u00f6zel hormona renin denir.
\n Nefron k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n fonksiyonlar\u0131:
\n 1-Bowman kaps\u00fcl\u00fc:
\nSadece filtrasyon la s\u00fczme ger\u00e7ekle\u015fir.
\nTek katl\u0131 yass\u0131 epitelden olu\u015fmu\u015ftur.
\nS\u00fcz\u00fclme glomeruluslardaki kan\u0131n hidrostatik bas\u0131nc\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir.
\nKan h\u00fccreleri ve kan proteinleri (Alb\u00fcmin,glob\u00fclin vb. Ayr\u0131ca bu proteinlere ba\u011fl\u0131 baz\u0131 mineraller) hari\u00e7 s\u00fcz\u00fcnt\u00fc kan plazmas\u0131 ile ayn\u0131d\u0131r.
\nDakikada 125 ml . g\u00fcnde 180 lt kan s\u00fcz\u00fcl\u00fcr.
\n2-Proksimal k\u0131vr\u0131m:
\nGeri emilim ve salg\u0131lama ger\u00e7ekle\u015fir.
\nFonksiyonlar\u0131n\u0131 aktif ta\u015f\u0131ma ve dif\u00fczyon la ger\u00e7ekle\u015ftirir.
\nSu ve Na n\u0131n \u00e7o\u011fu, Glikoz ve Amino asitlerin tamam\u0131, \u00dcre, Elektrolitler bu b\u00f6lgeden geri emilir
\nGlikoz , Na ve fosfat aktif ta\u015f\u0131ma ile Su , K ve karbonat Osmoz ve dif\u00fczyon la geri emilir. Glikoz % 100 bu k\u0131s\u0131mdan geri emilir. Penicilin ise salg\u0131lama ile kandan idrara verilir.Aktif ta\u015f\u0131ma ile yap\u0131l\u0131
\nKanal\u0131 olu\u015fturan epitel h\u00fccreleri microvilluslara sahiptirler
\n3-Henle kulpu:
\nHenle kulpunda Cl aktif olarak emilir. Na pasif olarak emilir. Suyun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 geri emilir ve idrar yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130drar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 bu b\u00f6lge faaliyeti ile ger\u00e7ekle\u015fir.Suyun geri emilimi inen kolda ger\u00e7ekle\u015fir
\na-\u0130nen kol:
\n\u0130nce ve olduk\u00e7a dard\u0131r
\nSu,Na,Cl ve \u00fcrenin geri emilimi olur
\n\u0130drar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda rol al\u0131r
\nb-\u00c7\u0131kan kol:
\n\u0130nen kola g\u00f6re daha kal\u0131nd\u0131r
\nSuyun geri emilimi g\u00f6r\u00fclmez
\nNa,Cl ve Bikarbonat iyonlar\u0131n\u0131n geri emilimi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr
\n4-Distal k\u0131vr\u0131m:
\nBu kanalda h\u00fccrelerdeki microvillus say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a \u00e7oktur
\nH\u00fccrelerdeki mitokondri oran\u0131 olduk\u00e7a \u00e7oktur
\nSu ve \u00fcreye kar\u015f\u0131 ge\u00e7irimsiz olup geri emilimi olmaz
\nNa,K,Cl iyonlar\u0131n\u0131n geri emilimi ger\u00e7ekle\u015fir
\nGerekirse H ve bikarbonat iyonlar\u0131,NH3,Penisilin vb. ila\u00e7 y\u0131k\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin salg\u0131lanmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir
\n H2O ve HCO3 pasif olarak , Na ise aktif olarak geri emilir. Ayr\u0131ca idrara H ve NH3 aktif olarak salg\u0131lan\u0131r. \u0130drar asitle\u015fir.
\nNot:H ve bikarbonat iyonlar\u0131n\u0131n salg\u0131lanmas\u0131 kan ph\u2019s\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi amac\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir
\n Not: Gerekirse ADH kontrol\u00fcnde H2O nun geri emilimi ger\u00e7ekle\u015fir
\nMemelilerde bo\u015falt\u0131ma yard\u0131mc\u0131 yap\u0131lar:
\nB\u00f6brekler: H2O,NH3,\u00fcre,\u00fcrik asit, tuzlar,ila\u00e7 y\u0131k\u0131m \u00fcr\u00fcnleri 2-Akci\u011fer:CO2 ve H2O
\nKaraci\u011fer ve sindirim organlar\u0131: Safra pigmentleri ,Su,elektrolitler
\nDeri:H2O , Tuz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
BO\u015eALTIM S\u0130STEMLER\u0130 Bo\u015falt\u0131m Canl\u0131lar ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 maddeleri bulunduklar\u0131 ortamlardan alarak metabolizmalar\u0131nda kullan\u0131rlar. Bu maddeleri yap\u0131sal , d\u00fczenleyici , i\u015flevsel ve enerji verici olarak kullan\u0131rlar.Gerek metabolik olaylarla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan gerekse beslenme ile al\u0131nan baz\u0131 gereksiz ve zararl\u0131 madde ve yan \u00fcr\u00fcnlerin ya\u015famsal olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ortamlardan uzakla\u015ft\u0131rmak gerekir. Bu maddelerin organizma d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmas\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[7685,2427,2498,3863,7686,7688,7689,7687],"class_list":["post-3343","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bosaltim-maddeleri","tag-bosaltim-sistemi","tag-fotosentez","tag-hidroliz","tag-nucleik-asitler","tag-organik-maddelerin-sentezlenmesi","tag-pronefridyum","tag-urik-asit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3343","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3343"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3343\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}