DENETLEY\u0130C\u0130 VE D\u00dcZENLEY\u0130C\u0130 S\u0130STEMLER<\/p>\n
1-Denetleyici ve D\u00fczenleyici Sistemler :
\n Canl\u0131 v\u00fccudundaki h\u00fccre, organ ve sitemlerin birlikte ve d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, ya\u015famsal faaliyetleri y\u00f6neten ve kontrol eden sisteme denetleyici ve d\u00fczenleyici sistem denir. Denetleyici ve d\u00fczenleyici sistem, sinir sistemi ve endokrin (i\u00e7 salg\u0131 = hormonal) sistemden olu\u015fur.
\n Canl\u0131 v\u00fccudunda sinir ve endokrin sistemleri birlikte ve birbirlerine ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Sinir sistemi \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131p organlar\u0131 an\u0131nda etkilerken endokrin sistemi yava\u015f \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve organlar\u0131 uzun s\u00fcrede etkiler ve denetler. (Bunun nedeni, hormonlar\u0131n kanla ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r).<\/p>\n
a)Hipofiz Bezi ve G\u00f6revleri :
\n Beynin alt taraf\u0131nda (temel kemi\u011finin \u00e7ukur k\u0131sm\u0131nda) yer alan nohut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ve pembe renkli olan iki par\u00e7al\u0131 bir bezdir.<\/p>\n
G\u00f6revleri :
\n 1- Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormonlarla di\u011fer i\u00e7 salg\u0131 bezlerinin (tiroit, e\u015feysel bezler) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n 2- Sinir sistemi ve i\u00e7 salg\u0131 sistemi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131y\u0131 kurar.
\n 3- V\u00fccudun su dengesini kontrol eder (B\u00f6breklerden suyun geri emilmesini sa\u011flar).
\n 4- Kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 kontrol eder.
\n 5- V\u00fccudun b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flayan b\u00fcy\u00fcme hormonu \u00fcretir. B\u00fcy\u00fcme hormonunun az salg\u0131lanmas\u0131 durumunda c\u00fccelik, fazla salg\u0131lanmas\u0131 durumunda devlik (akromegali) ve \u00e7irkinlik (jigantizm) olu\u015fur.<\/p>\n
b) Epifiz Bezi ve G\u00f6revleri :
\n Hipofiz bezinin arkas\u0131nda, beyin yar\u0131m k\u00fcrelerinin aras\u0131nda bulunan bezdir. (Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormon ve g\u00f6revi kesin olarak bilinmemektedir. <\/p>\n
G\u00f6revleri :
\n 1- Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormonlarla erkeklerde testislerin, di\u015filerde yumurtal\u0131klar\u0131n (yani e\u015feysel bezlerin) k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda (9 \u2013 12) geli\u015fmesini \u00f6nler. 9 \u2013 12 ya\u015flar\u0131ndan sonra kaybolur ve e\u015feysel bezler geli\u015fir. <\/p>\n
c) Tiroit Bezi :
\n Boynun \u00f6n k\u0131sm\u0131nda, g\u0131rtla\u011f\u0131n alt\u0131nda, soluk borusunun iki yan\u0131nda yer alan iki par\u00e7al\u0131 (loblu) bezdir. (H harfine benzer ve 25 gr d\u0131r).
\n Tiroit bezi tiroksin ve kalsitonin hormonlar\u0131n\u0131 salg\u0131lar. Tiroit bezi iyot denilen madensel tuz sayesinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n
Tiroksin Hormonunun G\u00f6revleri :
\n 1- V\u00fccuttaki b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmeye yard\u0131m eder.
\n 2- V\u00fccuttaki metabolizma (yap\u0131m ve y\u0131k\u0131m olaylar\u0131) h\u0131z\u0131n\u0131 d\u00fczenler.
\n 3- Do\u011fumdan sonra az salg\u0131lan\u0131rsa kretenizm denilen c\u00fccelik ve zeka gerili\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n 4- Yeti\u015fkinlerde az salg\u0131lan\u0131rsa ruh ve beden uyu\u015fuklu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n 5- Fazla salg\u0131lan\u0131rsa metabolizma h\u0131zlan\u0131r, kan bas\u0131nc\u0131 artar, kan dola\u015f\u0131m\u0131 h\u0131zlan\u0131r, a\u015f\u0131r\u0131 terleme ve sinirlilik olu\u015fur. <\/p>\n
Kalsitonin Hormonunun G\u00f6revleri :
\n 1- Kandaki (kalsiyum ve fosfor) madensel tuz miktar\u0131n\u0131 ayarlar. (Kandaki kalsiyum ve fosfor gibi madensel tuzlar\u0131n kemiklere ge\u00e7mesini sa\u011flar).
\n 2- Kemiklerin sertle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olur.
\n 3- Eksikli\u011finde kandaki (kalsiyum ve fosfor) madensel tuzlar kemiklere ge\u00e7emez ve kemik erimesi olu\u015fur.<\/p>\n
NOT : 1- Tiroksin hormonunun yap\u0131s\u0131nda iyot denilen madensel tuz bulunur. Tiroit bezi
\n tiroksin hormonunu \u00fcretebilmek i\u00e7in iyoda ihtiya\u00e7 duyar. V\u00fccutta iyot eksikli\u011finde tiroit bezi (hipofiz bezinin uyarmas\u0131 sonucu) tiroksin hormonu \u00fcretebilmek i\u00e7in fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve b\u00fcy\u00fcr. Tiroit bezi b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce guatr hastal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fur. Bu nedenle iyotlu tuzlar kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca k\u0131rm\u0131z\u0131lahana v\u00fccutta iyot kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nler. Bu da guatr hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7ar. (Karadenizliler \u00e7ok lahana kullan\u0131rlar).<\/p>\n
d) Paratiroit Bezi :
\n Tiroit bezinin arkas\u0131nda (ve iki yan\u0131nda) bulunan d\u00f6rt par\u00e7al\u0131 bezdir (1 gr). Paratiroit bezi parathormon \u00fcretir. Bu hormon kalsitonin hormonuna z\u0131t olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yani kemiklerdeki fazla olan (kalsiyum ve fosfor gibi) madensel tuzlar\u0131n kana ge\u00e7mesini sa\u011flar. Kandaki kalsitonin hormonu art\u0131nca kandaki parathormon miktar\u0131 azal\u0131r. Kandaki kalsiyum kemiklere fazla ge\u00e7erse kandaki kalsitonin hormonu azal\u0131r, parathormon artar ve art\u0131nca da kemiklerde fazla biriken kalsiyumun tekrar kana ge\u00e7mesini sa\u011flar.<\/p>\n
G\u00f6revleri :
\n 1- Kandaki (kalsiyum ve fosfor gibi) madensel tuz dengesini ayarlar. Kemiklerdeki kalsiyumun kana ge\u00e7mesini sa\u011flar.
\n 2- Az salg\u0131 \u00fcretilirse kandaki kalsiyum kemiklerde birikip kana tekrar ge\u00e7emez ve kandaki fosfor miktar\u0131 artar. Buda kaslarda a\u011fr\u0131l\u0131 kas\u0131lma ve titreme \u015feklindeki tetani hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n
e) Tim\u00fcs Bezi ve G\u00f6revleri :
\n Tiroit bezinin alt\u0131nda bulunan ve \u00e7ocuklarda 3 ya\u015f\u0131ndan sonra yava\u015f yava\u015f kaybolan bezdir.<\/p>\n
G\u00f6revleri :
\n 1- \u00c7ocukluk d\u00f6neminde v\u00fccudu ******lara kar\u015f\u0131 korur.<\/p>\n
f) B\u00f6brek \u00dcst\u00fc (Adrenal) Bezleri :
\n B\u00f6breklerin \u00fcst k\u0131sm\u0131na yap\u0131\u015fm\u0131\u015f halde (sar\u0131mt\u0131rak renkli) iki tane olan bezdir. B\u00f6breklerle do\u011frudan ili\u015fkisi yoktur. B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezlerinden yeterince hormon salg\u0131lanamamas\u0131 durumunda deri tun\u00e7 rengin al\u0131r, kan bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fer ve tun\u00e7 (addison) hastal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fur.
\n B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezleri; adrenalin (n\u00f6rodrenalin), aldesteron, kortizon hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcretir. (B\u00f6breklerdeki \u00f6z b\u00f6lgesi adrenalin, kabuk b\u00f6lgesi kortizon hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcretir).
\n Adrenalin (N\u00f6rodrenalin) Hormonunun G\u00f6revleri :
\n 1- Kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 d\u00fczenler.
\n 2- Kandaki \u015feker miktar\u0131n\u0131 d\u00fczenler.
\n 3- Korku, \u00f6fke, heyecan, a\u00e7l\u0131k gibi durumlarda kandaki adrenalin miktar\u0131 artar (fazla salg\u0131lan\u0131r). Bu sonucunda kan bas\u0131nc\u0131 (tansiyon), kalp at\u0131\u015f\u0131, kan \u015fekeri y\u00fckselir ve g\u00f6z bebekleri b\u00fcy\u00fcr.
\n 4- Kandaki karbonhidrat \u2013 \u015feker miktar\u0131n\u0131 ayarlar. Karaci\u011fer ve kaslarda depolanan glikojeni glikoza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
Kalsitonin Hormonunun G\u00f6revleri :
\n 1- Proteinlerin (fazla olan\u0131n\u0131n) karbonhidratlara d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flar.
\n 2- Az salg\u0131lan\u0131rsa kan bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fer, deri tun\u00e7 rengini al\u0131r ve tun\u00e7 = addison hastal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fur.<\/p>\n
Aldesteron Hormonunun G\u00f6revleri :
\n 1- V\u00fccudun su ve madensel tuz dengesini ayarlar.<\/p>\n
g) Pankreas Bezi ve G\u00f6revleri :
\n Midenin alt k\u0131sm\u0131nda bulunan, yaprak \u015feklinde olan hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f salg\u0131 \u00fcreten karma bezdir.
\n Pankreas, sindirim olaylar\u0131nda kullan\u0131lan sindirim enzimlerini (pankreas \u00f6z suyu i\u00e7indeki amilaz, lipaz, tripsin enzimlerini) \u00fcreterek on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na verir ve d\u0131\u015f salg\u0131 bezi olarak g\u00f6rev yapar.
\n Pankreas, ins\u00fclin ve glukagon hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcreterek kana verir ve i\u00e7 salg\u0131 bezi olarak g\u00f6rev yapar. (\u0130ns\u00fclin hormonu \u03b1 h\u00fccrelerinde, glukagon hormonu \u03b2 h\u00fccrelerinde \u00fcretilir).<\/p>\n
G\u00f6revleri :
\n 1- Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ins\u00fclin ve glukagon hormonlar\u0131 ile kandaki \u015feker miktar\u0131n\u0131 ayarlar.
\n 2- Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 sindirim enzimleri ile besinlerin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar (sindirim olay\u0131na yard\u0131m eder).<\/p>\n
\u0130ns\u00fclin Hormonu :
\n Kandaki glikoz (\u015feker) miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan hormondur. \u0130ns\u00fclin hormonu, kandaki glikozun (\u015fekerin) h\u00fccrelere ge\u00e7mesini, kandaki fazla glikozun glikojene \u00e7evrilerek karaci\u011fer ve kaslarda depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. (Karaci\u011fer ve kaslarda glikojen deposu dolmu\u015fsa fazla olan glikozun ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek deri alt\u0131nda ve i\u00e7 organlar\u0131n etraf\u0131nda depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar).
\n \u0130ns\u00fclin hormonu, az salg\u0131lan\u0131rsa, kandaki glikoz (\u015feker) yeterince h\u00fccrelere ge\u00e7emez ve idrarla v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131na at\u0131l\u0131r. Bunun sonucunda \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 (diyabet) olu\u015fur. \u015eeker hastas\u0131 olan insanlara d\u0131\u015far\u0131dan i\u011fne ile ins\u00fclin hormonu verilir (ins\u00fclin i\u011fnesi yap\u0131l\u0131r).
\n \u0130ns\u00fclin hormonu fazla salg\u0131lan\u0131rsa, kandaki glikoz (\u015feker) h\u0131zl\u0131 ve fazla bir \u015fekilde h\u00fccrelere ge\u00e7er. Bunun sonucunda sinirsel bozukluklar ve bazen \u00f6l\u00fcm ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Glukagon Hormonu :
\n Kandaki glikoz (\u015feker) miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan hormondur. Kandaki glikoz (\u015feker) miktar\u0131 d\u00fc\u015ferse, karaci\u011fer ve kaslarda depolanan glikojenin glikoza d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp kana ge\u00e7mesini sa\u011flar.<\/p>\n
h) E\u015feysel Bezler (Testisler ve Yumurtal\u0131klar) :
\n Erkeklerde testisler (er bezleri), di\u015filerde yumurtal\u0131klar (ovaryum) e\u015feysel bezlerdir. E\u015feysel bezler hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f salg\u0131 \u00fcreten karma bezlerdir.
\n E\u015feysel bezler, \u00fcreme h\u00fccresi \u00fcretti\u011fi i\u00e7in d\u0131\u015f salg\u0131 bezi olarak, hormon \u00fcretip kana verdi\u011fi i\u00e7in de i\u00e7 salg\u0131 bezi olarak g\u00f6rev yaparlar.
\n Testisler ve G\u00f6revleri :
\n 1- Sperm h\u00fccrelerini \u00fcretirler.
\n 2- Androjen (testosteron) hormonunu \u00fcretirler. Bu hormon erkeklik hormonudur ve sesin kal\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131, erkeklerin kendine \u00f6zg\u00fc v\u00fccut \u00f6zelliklerinin belirlenmesini, sakal ve b\u0131y\u0131k \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve sperm h\u00fccrelerinin belli bir ya\u015ftan sonra \u00fcretilmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Yumurtal\u0131klar ve G\u00f6revleri :
\n 1- Yumurta h\u00fccrelerini \u00fcretirler.
\n 2- \u00d6strojen ve progesteron hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcretirler. Bu hormonlar di\u015filik hormonlar\u0131d\u0131r ve sesin incelmesini, di\u015filerin kendine \u00f6zg\u00fc v\u00fccut \u00f6zelliklerinin belirlenmesini, (sakal ve b\u0131y\u0131k \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131) ve yumurta h\u00fccrelerinin belli bir ya\u015ftan sonra olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 (yumurta kanallar\u0131na verilmesini) sa\u011flar.<\/p>\n
NOT : 1- \u0130\u00e7 salg\u0131 bezleri hipotalamusun (beynin b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn), hipofiz bezinin denetiminde
\n \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.
\n 2- \u015eeker hastalar\u0131 fazla yemek yer ve \u00e7ok su i\u00e7erler.
\n 3- Hipofiz bezinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 anti di \u00fcretik hormonu idrar\u0131n d\u00fczenli olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Az salg\u0131lan\u0131rsa fazla idrar olu\u015fur.
\n 4- Baz\u0131 hormonlar ve g\u00f6revleri :
\n \u2022 FSH (FUH) (Folik\u00fcl Uyar\u0131c\u0131 Hormon) :
\n Yumurtal\u0131kta yumurta \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u2022 LH (L\u00fcteinle\u015ftirici Hormon) :
\n Yumurtal\u0131kta \u00f6strojen ve progesteron \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u2022 LTH (LUH) (L\u00fcteotropik Hormon) :
\n S\u00fct salg\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u2022 FSH (FUH) (Folik\u00fcl Uyar\u0131c\u0131 Hormon) :
\n Testislerdeki seminifer t\u00fcp\u00e7\u00fcklerinin geli\u015fmesini ve sperm \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u2022 LH (L\u00fcteinle\u015ftirici Hormon) :
\n Testislerde androjen (testosteron) \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u2022 ACTH (B\u00f6brek \u00dcst\u00fc Bezlerini Uyar\u0131c\u0131 Hormon) :
\n B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezlerinin adrenalin, n\u00f6rodrenalin, kortizon, aldesteron \u00fcretmesini sa\u011flar.
\n \u2022 TUH (Tiroit Uyar\u0131c\u0131 Hormon) :
\n Tiroksin bezinin tiroksin \u00fcretmesini sa\u011flar.
\n \u2022 STH (SUH) (B\u00fcy\u00fcme Hormonu) :
\n B\u00fcy\u00fcmenin ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flar. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
DENETLEY\u0130C\u0130 VE D\u00dcZENLEY\u0130C\u0130 S\u0130STEMLER 1-Denetleyici ve D\u00fczenleyici Sistemler : Canl\u0131 v\u00fccudundaki h\u00fccre, organ ve sitemlerin birlikte ve d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, ya\u015famsal faaliyetleri y\u00f6neten ve kontrol eden sisteme denetleyici ve d\u00fczenleyici sistem denir. Denetleyici ve d\u00fczenleyici sistem, sinir sistemi ve endokrin (i\u00e7 salg\u0131 = hormonal) sistemden olu\u015fur. Canl\u0131 v\u00fccudunda sinir ve endokrin sistemleri birlikte ve birbirlerine …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[7980,7984,7973,7977,7975,2354,2306,7983,7974,7982,7976,7978,2265,7942,7981,6375,7979,6570,2327,6372,2525],"class_list":["post-3488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-adrenal","tag-androjen","tag-denetleyici-ve-duzenleyici-sistemler","tag-epifiz-bezi","tag-eseysel-bezler","tag-fosfor","tag-glikojen","tag-glukagon-hormonu","tag-hipofiz-bezi-ve-gorevleri","tag-insulin-hormonu","tag-jigantizm","tag-kalsitonin-hormonu","tag-kalsiyum","tag-kan-basinci","tag-norodrenalin","tag-pankreas-bezi","tag-paratiroit-bezi","tag-timus-bezi","tag-tiroit","tag-tiroit-bezi","tag-tiroksin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}