K\u00f6k h\u00fccreler v\u00fccudumuzda b\u00fct\u00fcn dokular\u0131 ve organlar\u0131 olu\u015fturan ana h\u00fccrelerdir. Hen\u00fcz farkl\u0131la\u015fmam\u0131\u015f olan bu h\u00fccreler s\u0131n\u0131rs\u0131z b\u00f6l\u00fcnebilme ve kendini yenileme, organ ve dokulara d\u00f6n\u00fc\u015febilme yetene\u011fine sahiptir. Bu \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6k h\u00fccreler kanser, sinir sistemi hastal\u0131klar\u0131 (Alzheimer) ve hasarlar\u0131, metabolik hastal\u0131klar (diabet), organ yetmezlikleri, romatizmal hastal\u0131klar, kalp hastal\u0131klar\u0131, kemik hastal\u0131klar\u0131 ve daha bir\u00e7ok alanda kullan\u0131ma sahiptirler.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu hastal\u0131klar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n tedavisinde organ veya doku nakilleri yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, organ veya doku nakli gerektiren hastalar\u0131n \u00e7oklu\u011fu, uygun organ ve dokunun her zaman bulunamamas\u0131 gibi sorunlarla s\u00fcrekli kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bilim ve teknolojideki son geli\u015fmeler do\u011frultusunda k\u00f6k h\u00fccrelerin bu alanda kullan\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.<\/p>\n
K\u00d6K H\u00dcCRE TEDAV\u0130S\u0130<\/p>\n
\u0130\u015fitme Kay\u0131plar\u0131 \u0130\u015fitme duyusu \u00e7evreyle ileti\u015fim kurulmas\u0131nda son derece \u00f6nemlidir. \u0130\u00e7 kulakta duyma i\u015flevini \u00fcstlenen Corti organ\u0131 i\u015fitme ve destek h\u00fccrelerinden olu\u015fmu\u015ftur. Bu organda yakla\u015f\u0131k 15000 civar\u0131nda i\u015fitme h\u00fccresi bulunur. Bu h\u00fccreler mekanik uyar\u0131lar\u0131 elektrik uyar\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. B\u00f6ylece gelen ses dalgas\u0131 beyine elektrik uyar\u0131 olarak iletilir. \u0130\u00e7 kulakta s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bulunan bu h\u00fccreler de\u011fi\u015fik etkenlere kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a duyarl\u0131d\u0131r ve kolay hasar g\u00f6rebilirler. Do\u011fumsal veya edinsel (sonradan olu\u015fan) i\u015fitme kay\u0131plar\u0131 genellikle bu h\u00fccrelerin hasar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130\u015fitme kay\u0131plar\u0131na genetik nedenler k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek oranda y\u00fcksektir. Do\u011fumsal i\u015fitme kayb\u0131 1:1000 oran\u0131nda g\u00f6r\u00fclmektedir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 olan bebeklerin de yakla\u015f\u0131k 1:1000’inde hen\u00fcz yeti\u015fkin d\u00f6neme ula\u015fmadan \u00f6nce \u00e7e\u015fitli oranlarda i\u015fitme kay\u0131plar\u0131 olmaktad\u0131r. Etkiledi\u011fi ya\u015f d\u00f6nemine g\u00f6re bu \u00e7ocuklarda konu\u015fma, alg\u0131lama bozukluklar\u0131 ve psikososyal sorunlar meydana gelmektedir. D\u00fcnya sa\u011fl\u0131k \u00f6rg\u00fct\u00fc verilerine g\u00f6re d\u00fcnya n\u00fcfusu ve ya\u015fl\u0131 oran\u0131 artt\u0131k\u00e7a edinsel i\u015fitme kayb\u0131 oranlar\u0131nda giderek art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmektedir. 2001 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde yakla\u015f\u0131k 250 milyon insan\u0131n bu kronik sorundan etkilendi\u011fi ve 65 ya\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerinde her 3 ki\u015fiden birinde de\u011fi\u015fen derecelerde i\u015fitme kayb\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir
\n \u0130\u015fitme h\u00fccreleri kendilerini yenileme \u00f6zelli\u011fine sahip de\u011fildir. Herhangi bir yaralanma veya hasar olu\u015ftu\u011funda v\u00fccudun di\u011fer organlar\u0131ndaki h\u00fccreler gibi \u00e7o\u011fal\u0131p bu hasar\u0131 gideremezler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131lan son bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerin i\u015fitme h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Yak\u0131n zamanda i\u00e7 kulakta denge organ\u0131n\u0131 d\u00f6\u015feyen h\u00fccrelerin k\u00f6k h\u00fccre karakteri ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7 kulaktan elde edilen bu yeti\u015fkin k\u00f6k h\u00fccrelerin i\u015fitme h\u00fccreleri olarak kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Kemik ili\u011finden al\u0131nan yeti\u015fkin k\u00f6k h\u00fccrelerin i\u00e7 kulakta sinir h\u00fccresi karakteri kazanabildi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Klinik olarak bu h\u00fccrelerin i\u00e7 kulakta hasar g\u00f6ren h\u00fccrelerin yerine konulmas\u0131yla i\u015fitme kay\u0131plar\u0131n\u0131n tedavi edilebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. B\u00fct\u00fcn bu bulgulara ra\u011fmen k\u00f6k h\u00fccre kaynakl\u0131 tedaviler i\u015fitme kay\u0131plar\u0131nda kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm olmayabilir. Gen tedavisi, ila\u00e7 tedavisi ve geli\u015ftirilen teknolojik cihazlar\u0131n kullan\u0131m\u0131na ek olarak yap\u0131labilecek bir k\u00f6k h\u00fccre tedavisi i\u015fitme kay\u0131plar\u0131nda \u00e7e\u015fitli yararlar sa\u011flayabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u015fitme kayb\u0131nda k\u00f6k h\u00fccre kullan\u0131m\u0131 ile ilgili b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar deneysel d\u00fczeyde olup hen\u00fcz insanda yap\u0131lan bir uygulama yoktur. <\/p>\n
Ku\u015flarda i\u015fitme h\u00fccrelerinin kendilerini yeniledikleri g\u00f6sterildikten sonra memelilerde de bu \u00f6zelli\u011fin kazand\u0131r\u0131labilmesi konusunda bilim adamlar\u0131 baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Michigan \u00dcniversitesinde bilim adamlar\u0131 gen tedavisi yoluyla tarla s\u0131\u00e7anlar\u0131nda yeni i\u015fitme h\u00fccreleri olu\u015fturmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bu hayvanlarda Math1 adl\u0131 genin nakledildi\u011fi destek h\u00fccreler i\u015fitme h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun da \u00f6tesinde bu h\u00fccreler i\u015fitme duyusunu alg\u0131layacak olan beyin h\u00fccreleriyle ba\u011flant\u0131lar kurmu\u015flard\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde \u00e7al\u0131\u015fmalar bu h\u00fccrelerin i\u015flevlerinin de\u011ferlendirilmesine y\u00f6nelik olacakt\u0131r. Sonu\u00e7lar olumlu oldu\u011fu taktirde kal\u0131c\u0131 i\u015fitme kay\u0131plar\u0131nda gen tedavisi yeni bir alternatif olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
K\u00d6K H\u00dcCREDEN KLONLAMA<\/p>\n
Klonlama Nedir?
\n Klonlama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde embriyolar\u0131n veya herhangi bir organizman\u0131n kopyalanmas\u0131 ile ayn\u0131 anlamda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak klonlama sadece bir embriyonun veya organizman\u0131n benze\u015fik ikizinin yarat\u0131lmas\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcn bir DNA par\u00e7as\u0131n\u0131n da \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. <\/p>\n
Bir organizman\u0131n kopyalanmas\u0131 ilk defa 1972 y\u0131llnda \u0130ngiliz bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada kurba\u011fa embriyosu h\u00fccrelerinin \u00e7ekirde\u011fi, d\u00f6llenmemi\u015f kurba\u011fa yumurtalar\u0131n\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftirilmesiyle kurba\u011fa elde edilmi\u015ftir. Ancak, bu kurba\u011falar\u0131n \u00e7ok ya\u015famadan \u00f6ld\u00fckleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Klonlama ile ilgili tekniklerde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde, 1993 y\u0131l\u0131nda ABD’li bilim adamlar\u0131 embriyolar\u0131 ikiye b\u00f6lerek ayn\u0131 genetik yap\u0131ya sahip ikizler olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Bu embriyolar 32 h\u00fccreli safhaya gelene kadar yeti\u015ftirildikten sonra imha edilmi\u015ftir. Memeli bir hayvan\u0131n kopyalanmas\u0131 ise 1996 y\u0131l\u0131nda Dr. Ian Willmut ve arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan \u0130sko\u00e7ya Roslin enstit\u00fcs\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fir. Dolly ad\u0131 verilen koyunun \u0130sko\u00e7ya, Roslin Enstit\u00fcs\u00fcnde kopyalanmas\u0131yla birlikte klonlama t\u00fcm d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck yank\u0131lar uyand\u0131rm\u0131\u015f, etik ve moral a\u00e7\u0131dan da son derece tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130zleyen y\u0131llarda, Hawaii \u00dcniversitesinde \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan fare kopyaland\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde, Bir Amerikan biyoteknoloji firmas\u0131 2001 y\u0131l\u0131nda, yumurta \u00e7ekirde\u011finin yeti\u015fkin bir insan h\u00fccresinin \u00e7ekirde\u011fiyle de\u011fi\u015ftirilmesiyle insan embriyosu klonland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak klonlaman bu embriyolar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bildirdi. Ayn\u0131 y\u0131l Teksas A&M \u00dcniversitesi bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan ilk kedi kopyalanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130zleyen y\u0131llarda, hi\u00e7bir kan\u0131t g\u00f6sterilmeksizin insan klonlad\u0131\u011f\u0131 ve kopya bebe\u011fin do\u011fdu\u011fu iddia edilmi\u015ftir. Ancak, etik a\u00e7\u0131dan daha \u00f6nce de sorun ya\u015fayan ve bilim adam\u0131 niteli\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lan bu ki\u015fileri hi\u00e7bir bilim adam\u0131 ciddiye almam\u0131\u015ft\u0131r. 2004 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney Koreli bilim adamlar\u0131 insan embriyosunu klonlad\u0131kar\u0131n\u0131 bu embriyolar\u0131n blastosist a\u015famas\u0131na kadar geldi\u011fini ve sadece 1 tanesinden k\u00f6k h\u00fccre elde edildi\u011fini bildirdiler. <\/p>\n
Kopyalama i\u015flemi ya embriyonik d\u00f6nemde bir k\u00f6k h\u00fccre veya farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 tamamen tamamlam\u0131\u015f bir v\u00fccut h\u00fccresi kullan\u0131larak yap\u0131labilir. Birinci durumda ancak embriyo kopyalama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur. \u0130kinci durumda ise yeti\u015fkin bir organizmadan al\u0131nan h\u00fccre kullan\u0131larak Dolly \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi yeti\u015fkin bir organizma kopyalanabilir. <\/p>\n
Embriyolar\u0131n kopyalanmas\u0131 esnas\u0131nda i\u00e7i bo\u015falt\u0131lan bir yumurta h\u00fccresi ile embriyonik k\u00f6k h\u00fccre kayna\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bo\u015falt\u0131lan yumurtan\u0131n \u00e7ekirde\u011fi d\u0131\u015far\u0131 al\u0131n\u0131r. Benzer \u015fekilde yeti\u015fkin bir organizma kopyalan\u0131rken de \u00e7ekirde\u011fi \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f bu yumurta ile v\u00fccudun herhangi bir yerinden al\u0131nan h\u00fccre kayna\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bilim adamlar\u0131 yak\u0131n bir zamana kadar v\u00fccuttan al\u0131nan yeti\u015fkin h\u00fccrelerin bir embriyo gibi davranamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi. Ancak, Dolly’nin \u00fcretilmesiyle birlikte yumurtan\u0131n i\u00e7eri\u011finde bulunan baz\u0131 molek\u00fcllerin bu t\u00fcr bir h\u00fccrenin de \u00fcremeyle ilgili genleri uyarabilece\u011fini ve bu h\u00fccrenin de bir embriyo gibi davranmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Erken d\u00f6nemde (3-5 g\u00fcnl\u00fck )embriyo biyopsisi. Elde edilen blastomer pratikte implantasyon \u00f6ncesi (preimplantasyon) genetik tan\u0131 amac\u0131yla (PGD) kullan\u0131lmaktad\u0131r). T-Totipotent embriyonik k\u00f6k h\u00fccreler (blastomer) embriyonun kopyalanmas\u0131nda da kullan\u0131labilir. Embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleri embriyoyu par\u00e7alayarak elde etme olana\u011f\u0131 vard\u0131r (immun cerrahi). Elde edilen ikiz h\u00fccrelerle yeni kopya embriyolar \u00fcretilebilir. <\/p>\n
Dolly kopyalan\u0131rken bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f yumurta i\u00e7erisine yerle\u015ftirilen bu h\u00fccre hayvan\u0131n meme ba\u015f\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolly’nin kopyalanmas\u0131n\u0131n amac\u0131 \u00f6zel bir t\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Doll i\u00e7erdi\u011fi genetik yap\u0131 nedeniyle \u00f6zel bir cinstir. Bu \u015fekilde genetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek \u00fcretilen hayvanlara transgenik hayvanlar denilmektedir. Bu hayvanlar \u00f6zel proteinlerin elde edildi\u011fi bir t\u00fcr biyolojik makine gibi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, t\u0131pta bu t\u00fcr hayvanlar genlerin i\u015flevlerinin ve hastal\u0131klar\u0131n nedenlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ve buna ba\u011fl\u0131 olarak yeni tedavilerin geli\u015ftirmesi amac\u0131yla da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu ama\u00e7la transgenik fareler \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rma merkezlerinde \u00fcretilmektedir. <\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yeti\u015fkin bir organizman\u0131n kopyalanabilmesi kuramsal olarak tedaviye y\u00f6nelik (terap\u00f6tik) klonlama denilen bir tekni\u011fin de tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu teknik, bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f bir yumurta i\u00e7erisine yerle\u015ftirilen v\u00fccut h\u00fccresinin meydana getirdi\u011fi bir embriyonun totipotent k\u00f6k h\u00fccrelerininin tedavi amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu h\u00fccreler hasta bireyden al\u0131nan bir h\u00fccreden kaynakland\u0131klar\u0131 i\u00e7in, herhangi bir uyumsuzlu\u011fa neden olmayacaklar\u0131 gibi embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerin b\u00fct\u00fcn avantajlar\u0131na da sahiptirler. Ayn\u0131 embriyo Dolly \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi tedavi amac\u0131yla kullan\u0131lmay\u0131p ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bir anneye nakledildi\u011finde bu h\u00fccrenin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 organizma kopyalanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.
\n Tedaviye y\u00f6nelik kopyalama bir canl\u0131 konumuna sahip olan embriyolar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle etik ve moral a\u00e7\u0131dan tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerden yumurta elde edilebilmesi konusundaki son geli\u015fmeler bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 azaltabilir, ancak tamamen \u00f6nleyemeyece\u011fi de bir ger\u00e7ektir. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00f6k h\u00fccreler v\u00fccudumuzda b\u00fct\u00fcn dokular\u0131 ve organlar\u0131 olu\u015fturan ana h\u00fccrelerdir. Hen\u00fcz farkl\u0131la\u015fmam\u0131\u015f olan bu h\u00fccreler s\u0131n\u0131rs\u0131z b\u00f6l\u00fcnebilme ve kendini yenileme, organ ve dokulara d\u00f6n\u00fc\u015febilme yetene\u011fine sahiptir. Bu \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6k h\u00fccreler kanser, sinir sistemi hastal\u0131klar\u0131 (Alzheimer) ve hasarlar\u0131, metabolik hastal\u0131klar (diabet), organ yetmezlikleri, romatizmal hastal\u0131klar, kalp hastal\u0131klar\u0131, kemik hastal\u0131klar\u0131 ve daha bir\u00e7ok alanda kullan\u0131ma sahiptirler. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5819,5852,3378,8054,938,8053,6056,8055,7845,2303,8052,8056,6333],"class_list":["post-3523","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-alzheimer","tag-dolly","tag-embriyo","tag-isitme-hucreleri","tag-kalp-hastaliklari","tag-kemik-hastaliklari","tag-klonlama","tag-klonlama-nedir","tag-kok-hucre-nedir","tag-protein","tag-romatizmal-hastaliklar","tag-terapotik","tag-transgenik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3523"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3523\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}