\u00dcREME= \u00c7O\u011eALMA; Canl\u0131lar hem nesillerini devam ettirme hem de \u00f6zelliklerini devam ettirmek i\u00e7in \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Yery\u00fcz\u00fcnde iki temel \u00fcreme \u015fekli vard\u0131r:<\/p>\n
E\u015eEYS\u0130Z \u00dcREME<\/p>\n
1. Tek bir ata vard\u0131r.
\n 2. B\u00f6l\u00fcnme sonucu olu\u015fan t\u00fcm h\u00fccreler birbirinin ayn\u0131d\u0131r.Ana bireyin \u00f6zellikleri yavruya aktar\u0131l\u0131r.
\n 3. Olu\u015fan canl\u0131lar ortam \u015fartlar\u0131na uymada dayanaks\u0131zd\u0131r.
\n 4. Mitoz b\u00f6l\u00fcnmeyle ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00f6llenme olmaz.
\n 5- \u00c7e\u015fitlilik sa\u011flamaz. Ancak mutasyonla olur.
\n6- K\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ok say\u0131da canl\u0131 olu\u015fur.
\n7- Evrim h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.
\n8- Tek h\u00fccrelilerde ve ilkel canl\u0131larda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n\u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130:
\na) B\u00f6l\u00fcnme: Tek h\u00fccreli canl\u0131larda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Mitoz b\u00f6l\u00fcnmeyle sa\u011flan\u0131r.En basit \u00fcreme \u015feklidir. Bakteriler ve protistalarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6l\u00fcnme de\u011fi\u015fik h\u00fccrelerde farkl\u0131 y\u00f6nlerde olabilir. Enine, boyuna yada her y\u00f6ne. <\/p>\n
b)Tomurcuklanma ile \u00e7o\u011falma: Ana h\u00fccrenin bir yerinde h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesiyle \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 olu\u015fur. Bu k\u0131sm\u0131n geli\u015fmesiyle yeni bir fert meydana gelir.Olu\u015fan bu canl\u0131 anadan ayr\u0131labildi\u011fi gibi ona ba\u011fl\u0131da ya\u015fayabilir (koloni). Bira mayas\u0131, hidra,s\u00fcnger, deniz anas\u0131, med\u00fcz,mercan, ci\u011fer otlar\u0131 gibi baz\u0131 ilkel bitkilerde. <\/p>\n
c) Sporla \u00e7o\u011falma: S\u0131cak, so\u011fuk ve kurakl\u0131k gibi zor \u015fartlara dayan\u0131kl\u0131 bir \u00f6rt\u00fcyle korunan h\u00fccrelerdir. Uygun ko\u015fullarda geli\u015ferek mitoz ile yeni bir canl\u0131y\u0131 olu\u015fturur.Sporlar n (haploid) kromozomludur.Ancak 2n kromozomlu bir canl\u0131n\u0131n sporlar\u0131 mayoz ile olu\u015furken n kromozomlu canl\u0131n\u0131n sporlar\u0131 mitoz ile olu\u015fur. Bir h\u00fccrelilerde, sporlularda, mantarlarda, basit yap\u0131l\u0131 bitkilerde.<\/p>\n
d) Vejetatif \u00fcreme: Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 tohumlu bitkilerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u00fcr \u00fcreme \u00e7o\u011funlukla tohumla \u00e7o\u011falma \u00f6zelliklerini kaybetmi\u015f bitkilerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7elikle \u00fcreme, yumru g\u00f6vde ve so\u011fanla \u00fcreme, s\u00fcr\u00fcn\u00fcc\u00fc g\u00f6vde ile \u00fcreme gibi. Bu \u00e7o\u011falmaya \u00e7elikle \u00e7o\u011falma da denir. \u00c7abuk olan \u00fcreme \u00e7e\u015fitidir. Be\u011fenilen \u00f6zelliklerin devam\u0131 bu \u00fcreme ile sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n
e) Rejenerasyon: \u0130lkel yap\u0131l\u0131 hayvanlarda \u00e7o\u011falmay\u0131 sa\u011flar.Canl\u0131dan kopan par\u00e7an\u0131n mitoz ile farkl\u0131la\u015farak yeni bir birey meydana getirmesidir. Deniz y\u0131ld\u0131z\u0131nda, toprak solucan\u0131nda, planarya da v\u00fccut d\u00fczeyinde, yenge\u00e7, semender, kertenkelede organ d\u00fczeyinde, ku\u015f ve memelilerde doku d\u00fczeyinde yenilenme vard\u0131r .Yani kompleks canl\u0131larda azal\u0131r.<\/p>\n
E\u015eEYL\u0130 \u00dcREME<\/p>\n
1. E\u015feyli \u00fcreme ile olu\u015fan ferdin iki atas\u0131 vard\u0131r.Di\u015fi ve erkek ata.
\n 2. Ayn\u0131 t\u00fcrden iki canl\u0131n\u0131n \u00fcreme h\u00fccrelerinin birle\u015fmesi ile olu\u015fan zigottan yeni birey meydana gelir.
\n 3. Temeli mayoz ve d\u00f6llenmeye dayan\u0131r.
\n4. Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 bitkilerde, hayvanlarda, bazen de e\u015feysiz \u00fcreyen canl\u0131larda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n 5. E\u015feysiz \u00fcremeye g\u00f6re \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, iki ataya ait \u00f6zelliklerden say\u0131s\u0131z gen birle\u015fimlerine sahip olan yeni fertlerin d\u00fcnyaya gelmesidir.
\n 6. Genetik \u00e7e\u015fitlilik oldu\u011fundan evrimi h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\n7- T\u00fcrlere ait kal\u0131tsal \u00f6zellikler korunur.
\n8. T\u00fcr i\u00e7inde yeni gen kombinasyonlar\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in daha dayan\u0131kl\u0131 bireyler olu\u015fturur.
\n9- Olu\u015fan canl\u0131 say\u0131s\u0131 azd\u0131r ancak \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na iyi uyum sa\u011flarlar.<\/p>\n
E\u015feyli \u00fcreme gametlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerindeki farkl\u0131l\u0131k nedeni ile \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir:
\na) \u0130zogami: Erkek ve di\u015fi gamet g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck bak\u0131m\u0131ndan birbirinin ayn\u0131d\u0131r. \u0130kisi de kam\u00e7\u0131l\u0131 ve hareketlidir. \u0130zogamet denir. Ayn\u0131 yada farkl\u0131 bireylerden olu\u015fabilir. Chlamydomonas. Ulotrix ve Spyrongia .
\nb) Heterogami=Anizogami: Erkek gamet k\u00fc\u00e7\u00fck, di\u015fi gamet b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u0130kisi de kam\u00e7\u0131l\u0131 ve hareketlidir. Baz\u0131 alg ve mantarlar.
\nOogami: Erkek gamet k\u00fc\u00e7\u00fck, kam\u00e7\u0131l\u0131 ve hareketlidir. Di\u015fi b\u00fcy\u00fck ve hareketsiz, bol sitoplazmal\u0131d\u0131r.\u0130nsanda,di\u011fer geli\u015fmi\u015f hayvan ve bitkilerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n
E\u015eEYL\u0130 \u00dcREMEDEK\u0130 \u00d6ZELLE\u015eM\u0130\u015e DURUMLAR:
\n1) Konjugasyon: H\u00fccreler aras\u0131nda ge\u00e7ici sitoplazmik k\u00f6pr\u00fc kurulur. K\u00f6pr\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla gen al\u0131\u015f veri\u015fi sa\u011flan\u0131r. Daha sonra h\u00fccreler ayr\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece kal\u0131tsal \u00e7e\u015fitlilik sa\u011flan\u0131r ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k artar.Ger\u00e7ek anlamda gamet ve d\u00f6llenme olmaz. Bakteri ve paramesyumda,baz\u0131 alglerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n2) Partenogenez: \u00d6zel bir \u00fcreme \u015feklidir. D\u00f6llenmemi\u015f yumurtadan yeni bir birey olu\u015fumudur. Ar\u0131larda,\u00e7ekirgede supirelerinde, baz\u0131 kelebeklerde, yaprak bitlerinde ve kar\u0131ncalarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Di\u015filer 2n, erkekler n kromozomludur.
\nDi\u015fi mayoz ile erkek mitoz ile gamet olu\u015fturur. <\/p>\n
3) Hermafroditlik (erselik): Baz\u0131 basit yap\u0131l\u0131 canl\u0131larda erkek ve di\u015fi gamet ayn\u0131 bireyde geli\u015fir. Buna hermafroditlik denir. Hermafroditlerin baz\u0131lar\u0131 (tenyalar, midye,kancal\u0131 kurt gibi) kendilerini d\u00f6lleyebilirken, baz\u0131lar\u0131 ise d\u00f6lleyemez. (Toprak solucan\u0131 ve istiridye). Bunlarda erkek ve di\u015fi gametler farkl\u0131 zamanlarda olgunla\u015f\u0131r. \u00c7i\u00e7ekli bitkilerin \u00e7o\u011fu hermafrodittir. Omurgal\u0131larda hermafroditlik g\u00f6zlenmez.
\n4) Metagenez(d\u00f6l alma\u015f\u0131): E\u015feyli ve e\u015feysiz \u00fcremenin birbirini takip etmesine metagenez denir. \u00c7i\u00e7eksiz bitkilerde , baz\u0131 su yosunlar\u0131nda ve s\u0131tma parazitinde,deniz anas\u0131nda vb. g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kal\u0131tsal \u00e7e\u015fitlilik sa\u011flar. <\/p>\n
Plazmodyumda metagenez :
\n Sivrisinek \u0131s\u0131rmas\u0131yla plazmodyum (s\u0131tma) sporozoitleri (n), kemik ili\u011fi, kas ve dalak gibi yap\u0131lar\u0131n h\u00fccrelerinde mitoz ile \u00e7o\u011fal\u0131r. Buradan tekrar kana ge\u00e7ip alyuvara girer.B\u00fcy\u00fcyerek amip \u015feklini al\u0131r ve \u015fizont (n) diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u015eizont \u00e7ok say\u0131da mitoz b\u00f6l\u00fcnmelerle \u00e7ok say\u0131da \u00e7ekirdek olu\u015fturur. Bunlar\u0131n etraf\u0131nda bir miktar sitoplazma birikerek merozoite (n) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Alyuvar\u0131n patlamas\u0131yla merozoitler yay\u0131l\u0131r, bu s\u0131rada ki\u015fide ate\u015f ve titreme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kimi yeni alyuvarlara girerken bir k\u0131sm\u0131 da erkek ve di\u015fi gamet olarak (mitoz ile) geli\u015fir. Bu gametler(n) sivrisine\u011fin \u0131s\u0131rmas\u0131yla onun v\u00fccuduna ge\u00e7er ve burada d\u00f6llenerek ba\u011f\u0131rsak epiteline yap\u0131\u015f\u0131r. Mayoz b\u00f6l\u00fcnme ge\u00e7iren zigot(2n),burada yeni sporlar\u0131 (n) olu\u015fturur.Olu\u015fan sporlar sivrisine\u011fin(anofel) t\u00fckr\u00fck bezine yerle\u015fir ve bula\u015ft\u0131rmaya devam eder.Yani \u0130nsan v\u00fccudunda e\u015feysiz, sivrisinek v\u00fccudunda e\u015feyli \u00e7o\u011falma g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
\u00c7\u0130\u00c7EKS\u0130Z B\u0130TK\u0130LERDE \u00dcREME<\/p>\n
-\u00c7i\u00e7eksiz bitkiler su yosunlar\u0131, kara yosunlar\u0131, e\u011frelti otlar\u0131, at kuyruklar\u0131 ve ci\u011fer otlar\u0131d\u0131r.
\n -Bu bitkilerde ger\u00e7ek k\u00f6k, g\u00f6vde ve yaprak yoktur. Meyve, tohum,\u00e7i\u00e7ek olu\u015fumu yoktur.
\n -Tamam\u0131 Metagenezle \u00fcrerler.
\n Bu bitkilerde \u00f6nce diploit ( sporofit= spor olu\u015fturan bitki) bireyden mayozla haploit sporlar (n) olu\u015fur.Bu evreye monoploit evre denir. Sporlar\u0131n geli\u015fmesi ile de n kromozomlu gametofitler ( gamet olu\u015fturan ana bitki) olu\u015fur.Gametofitler mitoz b\u00f6l\u00fcnmelerle gametleri olu\u015fturur.Gametlerin d\u00f6llenmesi ile zigot olu\u015fur, bu evre diploit evredir.Zigot ger\u00e7ek yeni canl\u0131y\u0131 olu\u015fturur.
\n Yani spor olu\u015fumu mayoz b\u00f6l\u00fcnme ile, gamet olu\u015fumu ise Mitoz b\u00f6l\u00fcnmeyle sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n
Su yosunlar\u0131(Ulotrix)\u2019te \u00fcreme: n kromozomlu(monoploid) bir canl\u0131 olan su yosunlar\u0131 spor olu\u015fturup e\u015feysiz \u00fcreyebilece\u011fi gibi, farkl\u0131 Ulotrix\u2019lerin olu\u015fturdu\u011fu gametlerde e\u015feyli olarak ta \u00e7o\u011falabilir.<\/p>\n
Kara yosunlar\u0131nda metagenez:
\n Sporofit 2n kromozomlu ger\u00e7ek karayosunudur. Sporofitler spor keseleri (sporongium) i\u00e7inde mayoz b\u00f6l\u00fcnme ile sporlar\u0131 ( n) olu\u015fturur.Topra\u011fa d\u00fc\u015fen sporlar filizlenerek baz\u0131s\u0131 di\u015fi bitkici\u011fi ( argekonyum) baz\u0131s\u0131 da erkek bitkici\u011fi ( anteridyum) olu\u015fturur.Bu yap\u0131larda ayr\u0131 ayr\u0131 olarak erkek ve di\u015fi \u00fcreme h\u00fccreleri mitoz ile olu\u015fturulur.Gametler birbirini d\u00f6lleyerek 2n kromozomlu zigotu olu\u015fturur. Zigot mitoz b\u00f6l\u00fcnmelerle geli\u015ferek ger\u00e7ek karayosununu (sporofit) olu\u015fturur. B\u00f6ylece hayat\u0131 boyunca bir e\u015feysiz bir e\u015feyli \u00fcreme birbirini takip ederek ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirir. Bunlarda mayoz ile olu\u015fan sporlar haploit evreyi olu\u015fturur ve bu evre uzun s\u00fcrer( ilkel bitkilerde), zigotla ba\u015flayan evre diploit evre olup k\u0131sa s\u00fcrer.
\n Not: erkek ve di\u015fi \u00fcreme h\u00fccrelerinin ayr\u0131 ayr\u0131 bitkiciklerde olu\u015ftu\u011funa dikkat ediniz\u2026. <\/p>\n
E\u011frelti otunda metagenez:
\n Sporofit 2n kromozomlu ger\u00e7ek e\u011frelti otudur. Sporofitler spor keseleri i\u00e7inde mayoz ile n kromozomlu sporlar\u0131 olu\u015fturur ( haploit evre k\u0131sad\u0131r) . Topra\u011fa d\u00fc\u015fen sporlar filizlenerek \u00fczerinde erkek ve di\u015fi \u00fcreme h\u00fccresini olu\u015fturacak olan protal denilen bitkici\u011fi olu\u015fturur. Protal \u00fczerinde mitoz ile erkek ve di\u015fi \u00fcreme h\u00fccreleri olu\u015fur. Bu h\u00fccreler birbirini d\u00f6lleyerek 2n kromozomlu zigotu olu\u015fturur ( diploit evre, uzun). Zigot mitoz b\u00f6l\u00fcnmeler ge\u00e7irerek ger\u00e7ek e\u011frelti otunu olu\u015fturur.Olaylar ayn\u0131 \u015fekilde devam eder.
\nNot: erkek ve di\u015fi \u00fcreme h\u00fccrelerinin tek bitkicik ( protal ) \u00fczerinde olu\u015fup d\u00f6llendi\u011fine dikkat ediniz\u2026<\/p>\n
\u00c7\u0130\u00c7EKL\u0130 ( tohumlu) B\u0130TK\u0130LERDE \u00dcREME<\/p>\n
-\u00c7i\u00e7ekli bitkilerde \u00fcreme organ\u0131 \u00e7i\u00e7ektir.
\n -Gamet \u00e7i\u00e7ekte bulunan erkek ve di\u015fi organ \u00fczerinde \u00fcretilir.
\n -\u00c7i\u00e7ekli bitkilerde mayoz sonucu olu\u015fan n kromozomlu h\u00fccreler ger\u00e7ek gamet de\u011fildir. Ger\u00e7ek gametler bu n kromozomlu h\u00fccrelerin ge\u00e7irdi\u011fi mitozla olu\u015fur.
\n – Embriyolar\u0131 besleyen tohumlar\u0131 vard\u0131r.
\n – Meyve olu\u015ftururlar.
\n – Ger\u00e7ek k\u00f6k, g\u00f6vde, yaprak ve \u00e7i\u00e7ekleri vard\u0131r.
\n – Hem e\u015feyli hem de e\u015feysiz ( vejetatif) \u00fcretilir.<\/p>\n
Erkek ve di\u015fi organ\u0131 \u00fczerinde bulunduran \u00e7i\u00e7eklere tam \u00e7i\u00e7ek denir. Domates,kiraz,elma gibi.
\nTam bir \u00e7i\u00e7ekte d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru;
\n 1. \u00c7anak yaprak(sepal), \u00e7i\u00e7e\u011fin i\u00e7 k\u0131sm\u0131ndaki yap\u0131lar\u0131 d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 korur. Genelde ye\u015fil renktedir.
\n 2. Ta\u00e7 yaprak (tepal), b\u00f6cekleri \u00e7i\u00e7e\u011fe \u00e7eken de\u011fi\u015fik renklerdeki k\u0131s\u0131md\u0131r.
\n 3. Erkek organ(stamen), poleni olu\u015fturan k\u0131s\u0131md\u0131r. Ba\u015f\u00e7\u0131k( anter) k\u0131sm\u0131nda 4 polen kesesi vard\u0131r.Ba\u015f\u00e7\u0131\u011f\u0131 tutan k\u0131s\u0131m ise sap\u00e7\u0131k ( flament) tir.
\n 4. Di\u015fi organ(pistil), yumurtay\u0131 olu\u015fturan k\u0131s\u0131md\u0131r.Genellikle tektir. Di\u015ficik tepesi(stigma), di\u015ficik borusu(situlus), yumurtal\u0131k(ovaryum) dan meydana gelir.Yumurtal\u0131kta bir veya daha fazla tohum tasla\u011f\u0131 bulunur.
\n Tepecik k\u0131sm\u0131nda salg\u0131 yapan t\u00fcyler bulunur.Salg\u0131 \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131n\u0131n yap\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Erkek ve di\u015fi organlardan yaln\u0131z birini bulunduran \u00e7i\u00e7eklere de eksik \u00e7i\u00e7ek (ayr\u0131 e\u015feyli) denir. \u00c7am,m\u0131s\u0131r,f\u0131nd\u0131k,ceviz,incir gibi.
\n Sadece erkek organ\u0131 bulunduran \u00e7i\u00e7eklere erkek \u00e7i\u00e7ek, di\u015fi organ bulunduran \u00e7i\u00e7e\u011fe ise di\u015fi \u00e7i\u00e7ek denir.
\n Erkek ve di\u015fi organlardan yaln\u0131z birini ta\u015f\u0131yan \u00e7i\u00e7ekler ayn\u0131 bitki \u00fczerinde bulunuyorsa bu bitkilere bir evcikli (monoik) bitki, ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn farkl\u0131 bireyleri \u00fczerinde bulunuyorsa iki evcikli (dioik) bitki denir.<\/p>\n
\u00dcREME H\u00dcCRELER\u0130N\u0130N OLU\u015eTURULMASI
\n E\u015fey ana h\u00fccresinin mayoz b\u00f6l\u00fcnme ge\u00e7irmesi ile olu\u015fan yeni gametler hemen d\u00f6llenme yetene\u011finde de\u011fildir.Ancak bir s\u00fcre mitoz ge\u00e7irdikten sonra olgunlu\u011fa eri\u015fir.Yani monoploid evre hayvanlara g\u00f6re daha uzundur.<\/p>\n
POLEN ( ERKEK GAMET) OLU\u015eUMU:
\n Polen olu\u015fumu erkek organ (stamen) ba\u015f\u00e7\u0131\u011f\u0131nda (teka) bulunan polen keselerinde ger\u00e7ekle\u015fir. Polen keselerinde bulunan polen ana h\u00fccreleri (mikrospor ana h\u00fccresi 2n) mayoz b\u00f6l\u00fcnmeyle n kromozomlu 4 adet mikrospor olu\u015fturur. Bu mikrosporlar ge\u00e7irdikleri endomitozla iki \u00e7ekirdekli bir hal al\u0131r. Bu \u00e7ekirdeklerden b\u00fcy\u00fck olan\u0131 tozla\u015fma sonras\u0131nda polen t\u00fcp\u00fcn\u00fc olu\u015fturan t\u00fcp \u00e7ekirde\u011fi( vejetatif \u00e7ekirdek), di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck olan\u0131 ise yumurtay\u0131 d\u00f6lleyen d\u00f6lleyici (generatif ) \u00e7ekirdektir. Bu iki \u00e7ekirdekli yap\u0131 t\u00fcr\u00fcn \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re bir \u00f6rt\u00fc ile \u00f6rt\u00fcl\u00fcr ve polen veya \u00e7i\u00e7ek tozu ad\u0131n\u0131 al\u0131r.Polenler t\u00fcre \u00f6zg\u00fc d\u00fcz, \u00e7evrili, renkli, yap\u0131\u015fkan gibi \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
YUMURTA OLU\u015eUMU: <\/p>\n
Tohum tasla\u011f\u0131 i\u00e7inde bulunan yumurta ana h\u00fccresi(makro spor ana h\u00fccresi 2n) mayoz b\u00f6l\u00fcnme ge\u00e7irerek 4 adet n kromozomlu makro sporu olu\u015fturur ( hen\u00fcz d\u00f6llenme yetene\u011finde de\u011fildirler). Bu makro sporlardan 3 tanesi eriyerek kaybolur. Kalan 1 tanesi geli\u015fir ve mega spor olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Mega spor ard\u0131 ard\u0131na 3 mitoz (endomitoz) ge\u00e7irir ve 8 \u00e7ekirdek olu\u015fturur . 8 \u00e7ekirdekli bu yap\u0131ya embriyo kesesi ad\u0131 verilir. Bu \u00e7ekirdeklerde 3\u2019\u00fc antipot \u00e7ekirdek olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve yumurtan\u0131n kar\u015f\u0131 kutbunda yer al\u0131r. \u0130kisi ortaya gelir ve kutup(polar = ikincil) \u00e7ekirdek ad\u0131n\u0131 al\u0131r.Antipot \u00e7ekirdekler embriyo kesesinin beslenmesinden sorumludur. Di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc ise alt k\u0131s\u0131mda yer al\u0131r. Bunlardan biri biraz daha fazla b\u00fcy\u00fck olur ve yumurtay\u0131 olu\u015fturur. \u0130kisi de sinerjit (arkada\u015f) \u00e7ekirdek ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Antipot ve sinerjit \u00e7ekirdekler d\u00f6llenmeden sonra kaybolur. Geriye yumurta ve kutup h\u00fccreleri ( 3 adet) kal\u0131r.<\/p>\n
TOZLA\u015eMA (POL\u0130NASYON): Polenin de\u011fi\u015fik etkenlerle di\u015fi organ tepeci\u011fine gelmesine polinasyon yada tozla\u015fma denir.
\nTozla\u015fma \u015fekilleri:
\nR\u00fczgarla:Polenler say\u0131ca artm\u0131\u015f olup hafiftirler.Bu t\u00fcr tozla\u015fan bitkilerin ta\u00e7 yapraklar\u0131 ya k\u00f6relmi\u015f ya da k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ?
\nB\u00f6ceklerle: Bu t\u00fcr tozla\u015fan bitkilerin \u00e7i\u00e7ekleri b\u00fcy\u00fck,renkli,g\u00fczel kokuludur. Polenler ise say\u0131s\u0131 az ama a\u011f\u0131rd\u0131rlar.Polenlerin b\u00f6ce\u011fe tutunacak uzant\u0131lar\u0131 vard\u0131r.Bu polenler uzun s\u00fcre ya\u015farlar.
\nSu ile : Nadir g\u00f6r\u00fclen durumdur.
\nYapay (insan yard\u0131m\u0131 ile): \u0130nsanlar\u0131n polenleri bir bitkiden di\u011ferine ta\u015f\u0131mas\u0131 olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
D\u00d6LLENME: <\/p>\n
Polen, tepeci\u011fe geldi\u011finde vejetatif \u00e7ekirdek \u00e7imlenerek di\u015ficik borusundan yumurtal\u0131\u011fa do\u011fru polen t\u00fcp\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Bu s\u0131rada generatif \u00e7ekirdek polen t\u00fcp\u00fcne d\u00fc\u015fer ve burada mitoz ge\u00e7irerek iki tane sperm \u00e7ekirde\u011fini (n) olu\u015fturur. Polen t\u00fcp\u00fcn\u00fcn u\u00e7 k\u0131sm\u0131 tohum tasla\u011f\u0131n\u0131n mikropil k\u0131sm\u0131na geldi\u011finde patlar ve sperm \u00e7ekirdekleri embriyo kesesine ge\u00e7er. Embriyo kesesine giden \u00e7ekirdeklerden biri yumurta h\u00fccresini d\u00f6ller ve 2n\u2019li zigotu olu\u015fturur. Di\u011feri ise kutup \u00e7ekirdekleriyle birle\u015ferek triploid (3n) olan endosperm \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturur.Di\u011fer \u00e7ekirdekler kaybolur veya besin kayna\u011f\u0131 olur.
\n Yumurta(n) + sperm(n)—-> zigot—-> embriyo—-> birey
\n Polar \u00e7ekirdekler(n+n) + sperm(n) —->triploid \u00e7ekirdek(3n)—-> endosperm( besi doku)
\n Embriyo + Endosperm –\u00e0 Tohum
\n* Endosperm embriyoyu besleyen besin dokusudur. Ni\u015fasta, ya\u011f, protein vb. depolar. Tohumun \u00e7imlenmesi s\u0131ras\u0131nda embriyoyu besler.
\n* Tohum tasla\u011f\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 kadar tohum olu\u015fur.
\n* Embriyo tohumdaki bitki tasla\u011f\u0131d\u0131r.Meristem dokudan olu\u015fur.
\nEmbriyo kesesinde d\u00f6llenmeden sonra olu\u015fan yap\u0131lar \u015funlard\u0131r:
\n* Zigottan————————\u00e0Embriyo
\n* Triploit h\u00fccreden ———–\u00e0 Endosperm
\n* Tohum tasla\u011f\u0131ndan ———–\u00e0 Tohum
\n* Yumurtal\u0131k zar\u0131ndan ———\u00e0 Meyve
\n* Tohum tasla\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f dokular\u0131 tohum kabu\u011funu olu\u015fturur.<\/p>\n
TOHUM
\n D\u00f6llenmeden sonra tohum tasla\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fmesiyle olu\u015fan yap\u0131ya tohum denir. Yumurtal\u0131ktaki tohum tasla\u011f\u0131 say\u0131s\u0131 kadar tohum olu\u015fur.
\nTohum yap\u0131s\u0131nda \u015fu k\u0131s\u0131mlar bulunur:
\n -Kabuk, tohum tasla\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f \u00e7eperinin kal\u0131nla\u015fmas\u0131yla olu\u015fur. Embriyoyu d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 korur.Kabuk gaz al\u0131\u015f veri\u015fini engelleyecek \u00f6zelliktedir. Kabuk sayesinde embriyo \u00e7imlenme yetene\u011fini kaybetmeden uzun zaman canl\u0131 kal\u0131r.Bu s\u00fcre kabu\u011fun kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ve besin deposuna ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015febilir.Kabuk etli veya sert (lignin, s\u00fcberin )olabilir
\n -Endosperm, triploid (3n) \u00e7ekirdekten olu\u015fur.Embriyoyu \u00e7evreler. Ni\u015fasta, ya\u011f, protein gibi besinleri depolar. Besin depo eder. Embriyoyu tohum \u00e7imlenip ilk yapraklar\u0131n\u0131 verip fotosentez yapmas\u0131na kadar besler.
\n -Embriyo, Zigotun geli\u015fmesiyle olu\u015fur.G\u00f6revi tohumun \u00e7imlenmesi ile yeni bitkiyi olu\u015fturmakt\u0131r.H\u00fccreleri 2n kromozomludur. Genetik bilgileri ana bitkiden farkl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Embriyo 3 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur:
\n 1- \u00c7enekler, 2-embriyonik g\u00f6vde(g\u00f6vdecik) ve 3-embriyonik k\u00f6k(k\u00f6k\u00e7\u00fck)\u2019t\u00fcr.
\n\u00c7enek ( kotiledon): Embriyoya ba\u011fl\u0131 besin deposudur. H\u00fccreleri 2n kromozomludur. \u00c7enekler endospermden ald\u0131klar\u0131 besin ile embriyoyu besler. Bitkiler tohumdaki \u00e7enek say\u0131s\u0131na g\u00f6re; tek\u00e7enekliler ( monokotiledon), \u00e7ift\u00e7enekliler ( dikotiledon), \u00e7ok\u00e7enekliler ( polikotiledon).
\n\u00c7enekler bitkinin ilk ger\u00e7ek yapraklar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.
\n2- Embriyonik g\u00f6vde ( plumula): S\u00fcrg\u00fcnleri ve yapraklar\u0131 olu\u015fturur.
\n3- Embriyonik k\u00f6k ( radikula): k\u00f6k ile ilgili k\u0131s\u0131mlar\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
MEYVE OLU\u015eUMU
\n Meyve, geli\u015fimini tamamlam\u0131\u015f yumurtal\u0131ktan olu\u015fur. Tohumun da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Her bitkide yumurtal\u0131ktaki tohum tasla\u011f\u0131 kadar tohum vard\u0131r.
\nYaln\u0131z yumurtal\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesinden meydana gelen meyveye ger\u00e7ek meyve denir.\u00d6r: biber, salatal\u0131k, kay\u0131s\u0131, \u00fcz\u00fcm, domates, kiraz, \u015feftali, erik gibi.
\n Yumurtal\u0131\u011f\u0131n yan\u0131nda ta\u00e7 ve \u00e7anak yapraklar ile \u00e7i\u00e7ek tablas\u0131n\u0131n da yap\u0131ya kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 meyvelere yalanc\u0131 meyve denir.
\n\u00d6r: elma, ayva, armut gibi.
\n Yaln\u0131z bir yumurtal\u0131ktan meydana gelen meyveye basit meyve ( kiraz, elma,armut, \u015feftali, erik gibi), birden fazla yumurtal\u0131ktan olu\u015fmu\u015f meyveye de bile\u015fik meyve ( b\u00f6\u011f\u00fcrtlen, \u00e7ilek, ahududu, dut gibi) denir.
\nNot: Meyvenin etli olmas\u0131, tohumun \u00e7engelli olmas\u0131, tohum kabu\u011funun sindiriminin zor olmas\u0131, meyvelerin turgor bas\u0131nc\u0131 ile patlamas\u0131 gibi durumlar tohumlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran adaptasyonlardand\u0131r.
\nMeyvelerin yap\u0131lar\u0131, renkleri, ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 maddeler ne olursa olsun meyveler tohumlar\u0131 \u00e7evresel etkilere kar\u015f\u0131 korur ve da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
\u00c7\u0130MLENME
\nTohumun olu\u015fmas\u0131ndan \u00e7imlenmesine kadar ge\u00e7en zamana uyku hali denir(dormansi). Uyku halindeki bir tohumun metabolizma h\u0131z\u0131 minimumdur.Tohumu uyku halinde tutan hormon ise Absisik asit (ABA) tir.
\n\u00c7imlenme i\u00e7in \u015fu ko\u015fullar gereklidir:
\n– nem
\n– oksijen
\n– uygun s\u0131cakl\u0131k
\n\u00c7imlenme evreleri:
\n1- Tohum osmozla su alarak \u015fi\u015fer ve kabu\u011funu patlat\u0131r.
\n2- Su art\u0131\u015f\u0131 ile Giberellin hormonu sentezlenir.
\n3- Giberellin absisik asitin etkisini ortadan kald\u0131r\u0131r.
\n4- Amilaz enzimi aktif hale ge\u00e7erek ni\u015fastay\u0131 glikozlara par\u00e7alar.
\n5- Glikozlardan enerji elde edilir.( bu s\u0131rada tohumun kuru a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 azal\u0131r)
\n6- Enerji ile embriyo h\u0131zl\u0131 mitoz b\u00f6l\u00fcnmeler ge\u00e7irerek h\u00fccre say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.Yeni bitkiyi olu\u015fturur. <\/p>\n
Tek \u00e7enekli bitkilerde embriyonik k\u00f6k direk yer \u00e7ekimine do\u011fru geli\u015firken \u00e7enekler toprak i\u00e7inde kal\u0131r ( hipogenik \u00e7imlenme), \u00e7ift \u00e7eneklilerde ise embriyonik k\u00f6k yer \u00e7ekimi aksine geli\u015firken \u00e7enekleri de topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131r (epigenik \u00e7imlenme) daha sonra tekrar k\u00f6k a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru geli\u015fir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dcREME= \u00c7O\u011eALMA; Canl\u0131lar hem nesillerini devam ettirme hem de \u00f6zelliklerini devam ettirmek i\u00e7in \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Yery\u00fcz\u00fcnde iki temel \u00fcreme \u015fekli vard\u0131r: E\u015eEYS\u0130Z \u00dcREME 1. Tek bir ata vard\u0131r. 2. B\u00f6l\u00fcnme sonucu olu\u015fan t\u00fcm h\u00fccreler birbirinin ayn\u0131d\u0131r.Ana bireyin \u00f6zellikleri yavruya aktar\u0131l\u0131r. 3. Olu\u015fan canl\u0131lar ortam \u015fartlar\u0131na uymada dayanaks\u0131zd\u0131r. 4. Mitoz b\u00f6l\u00fcnmeyle ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00f6llenme olmaz. 5- \u00c7e\u015fitlilik sa\u011flamaz. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6416,5735,5696,8081,7707,8086,8085,8084,8088,2164,7692,8087,8090,5670,6036,8089,8082,8083],"class_list":["post-3533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amilaz","tag-endosperm","tag-eseyli-ureme","tag-eseyli-ve-eseysiz-ureme","tag-evrim","tag-hermafroditlik","tag-heterogami","tag-izogami","tag-monoploid","tag-oksijen","tag-partenogenez","tag-plazmodyumda-metagenez","tag-polen","tag-rejenerasyon","tag-sporla-cogalma","tag-sporongium","tag-tomurcuklanma-ile-cogalma","tag-vejetatif-ureme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3533"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3533\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}