D\u00fcnya n\u00fcfusunun g\u0131da ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla tar\u0131m alanlar\u0131ndan birim alandan daha fazla verim elde etmek i\u00e7in, daha fazla girdi kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Tar\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn kollar\u0131nda kaliteli tohumluk, mekanizasyon, bitki \u0131slah\u0131 bir etkili koruma tedbirlerinin yan\u0131nda sulama ve ya\u011f\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak bilgili ve g\u00fcbreleme yapmak gerekmektedir. G\u00fcbre uygulamas\u0131yla art\u0131r\u0131lan bitkisel \u00fcr\u00fcnler, hayvan-c\u0131l\u0131k ve tar\u0131ma dayal\u0131 end\u00fcstrinin de temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re elde edilecek \u00fcr\u00fcn miktar\u0131na tar\u0131msal girdiler g\u00fcbrenin etkisi geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde %50-60 civar\u0131nda oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir.
\n Kimyasal g\u00fcbreler az geli\u015fmi\u015f toplumlarda, \u00e7ok fazla verim alabilmek d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile rast gele zamanlarda \u00f6l\u00e7\u00fc tan\u0131maz miktarlarda ve bilimsel olmayan yol ve metotlarla arazi y\u00fczeyine serpmek suretiyle kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde bilin\u00e7sizce kullan\u0131lan g\u00fcbrelerin %50’si bitkilere yararl\u0131 olabilmekte geri kalan k\u0131sm\u0131 ise toprak sisteminden y\u0131kanma, y\u00fczey ak\u0131\u015flar\u0131 ve buharla\u015fama ile uzakla\u015fmaktad\u0131r.
\n Bu \u015fekilde topraktan uzakla\u015fan g\u00fcbreler toprak, hava ve su ortamlar\u0131nda \u00e7e\u015fitli olumsuz etkilere neden olabilmektedir. Bu yaz\u0131da kimyasal g\u00fcbrelerin toprak sistemi \u00fczerindeki olumsuz etkileri de\u011ferlendirilecektir.
\n Kimyasal g\u00fcbrelerin toprak \u00fczerindeki olumsuz etkileri hemen fark edilmemektedir. Zira toprak, komponentleri ve biyolojik sistemi ile kuvvetli bir tamponlama g\u00fcc\u00fcne sahiptir. Kirleticilerin toprakta meydana getirmi\u015f olduklar\u0131 zararlar \u00fcretim potansiyelinde d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck, kalite bozuk-lu\u011fu gibi etkilerle bitkisel \u00fcr\u00fcnlerde ortaya \u00e7\u0131karken, b\u00fcnyesinde toksik maddeleri biriktiren besin ve yemlerle beslenen insan ve hayvan-larda baz\u0131 yan etkilere neden olmaktad\u0131r.
\n Bilimsel esaslara uygun olmayan a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcbreleme torakta kirlenme ve sonu\u00e7ta toprak s\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bozulmas\u0131, toprak reaksiyonunun de\u011fi\u015fmesi, toprakta mevcut elementler dengesinin bozulmas\u0131, toprakta bulunan makro ve mikro faunan\u0131n zarar g\u00f6rmesi ve katk\u0131 maddelerinde a\u011f\u0131r metaller gibi kirlilik unsurlar\u0131 ta\u015f\u0131yan g\u00fcbrelerin s\u00fcrekli kullan\u0131m\u0131, topraktan y\u0131kanmas\u0131 zor olan zehir y\u00fcklerinin birikmesi gibi olumsuz etkilere neden olmaktad\u0131r.
\na)Toprak s\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fc \u00fczerine etkisi:
\n Topra\u011f\u0131n s\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fc tar\u0131msal a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemli toprak \u00f6zelli\u011fidir. Topraklar\u0131n verimliliklerinin hassas bir g\u00f6stergesidir. Topra\u011f\u0131n anatomisini te\u015fkil etmektedir. Bilimsel esaslara uygun olmayan ve gere\u011finden fazla g\u00fcbre kullan\u0131l-mas\u0131, s\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fcn bozulmas\u0131na sebep olmak-tad\u0131r. Tar\u0131ma uygun bir s\u00fctr\u00fckt\u00fcr olu\u015fumu flok\u00fc-lasyon, gran\u00fclasyon ve agregasyon s\u00fcre\u00e7lerinin bir sonucudur. S\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fcn bozulmas\u0131 bu s\u00fcre\u00e7lerin bir nevi tersine \u00e7evrilmesi hadisesidir. Di\u011fer bir ifade ile topra\u011f\u0131n dispers olmas\u0131d\u0131r.
\n Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6stermi\u015ftir ki, fazla miktarda verilen bir k\u0131s\u0131m g\u00fcbreler \u00f6zellikle tek de\u011ferlikli olanlar topra\u011f\u0131 dispers etmektedirler. Mesela NaNo3, NH4NO3, KCI, K2SO4, NH4CL gibi g\u00fcbreler toprak s\u00fctr\u00fck-t\u00fcr\u00fcn\u00fc bozmakta, b\u00f6ylece geni\u015f \u00e7apl\u0131 toprak kirlili\u011fi meydana gelmektedir. S\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fc bozu-lan topraklardan kaliteli ve verimli mahsul almak imkans\u0131zla\u015fmaktad\u0131r. Zira bu gibi topraklar verilen g\u00fcbrelerden, uygulanan sulama ve di\u011fer tar\u0131msal i\u015flemlerden elde edilen faydalar ya \u00e7ok azalmakta ya da hemen hemen m\u00fcmk\u00fcn olma-maktad\u0131r.
\n \u00d6zellikle y\u00fcksek d\u00fczeyde Na i\u00e7eren g\u00fcbreler, s\u00f6zgeli\u015fi potasyumlu g\u00fcbreler s\u00fctr\u00fckt\u00fcr \u00fczerine olumsuz etki yapmaktad\u0131r. Toprakta asitli\u011fi artt\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcbrelerin s\u00fcrekli kullan\u0131mlar\u0131nda toprak s\u00fctr\u00fckt\u00fcr\u00fc k\u00f6t\u00fcle\u015fir.
\nb)Toprak reaksiyonu \u00fczerine etkisi
\n Asit olu\u015fturucu azotlu g\u00fcbrelerin (Amonyumlu g\u00fcbreler gibi) s\u00fcrekli olarak kullan\u0131lmas\u0131 toprak pH’nin d\u00fc\u015fmesine neden olur. Bundan dolay\u0131 olu\u015fan asitlili\u011fi n\u00f6tralize etmek i\u00e7in yeterli d\u00fczeyde kire\u00e7leme yap\u0131lmamas\u0131 durumunda tarla bitkilerinin verimleri azal\u0131r. Bazik g\u00fcbrelerin kullan\u0131lmas\u0131 ile toprak pH’\u0131nda biraz art\u0131\u015fa neden olunabilir.
\n Bitkilerin ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha fazla verilen g\u00fcbreler toprak reaksiyonunu etkile-yerek pH’ da ani y\u00fckselme ve d\u00fc\u015fmelere sebep olmaktad\u0131r. Bu durum bitkilerin fide devrelerinde zararl\u0131 olmakta,verim ve kalitede d\u00fc\u015fmelere yol a\u00e7maktad\u0131r.
\n A\u015f\u0131r\u0131 miktarda verilen N’lu g\u00fcbreler N\u00f6tr, hafif asit ve asit reaksiyonlu topraklar\u0131n asiditesini daha da artt\u0131rarak Al ve Mn gibi elementleri fazla erir hale getirilen bu elementler bitkilere toksik tesir yapmaktad\u0131r. Buna paralel olarak pH de\u011feri y\u00fcksek olan topraklara verilen kire\u00e7 ve kire\u00e7li g\u00fcbreler pH’\u0131 daha da y\u00fckseltmekte ve y\u00fcksek pH’a hassas olan bitkilerde verim d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve kalitenin bozulmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda toprakta birikim yaparak toprak kirlili\u011fi boyutlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmektedir.
\n \u00dclkemizde ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lan Rize ilindeki \u00e7ay topraklar\u0131nda tek y\u00f6nl\u00fc Amonyum S\u00fclfatla g\u00fcbrelenmesi, asl\u0131nda pH’s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olan toprak-lar\u0131n asitli\u011finin artmas\u0131na neden olmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ay topraklar\u0131n\u0131n %85’inde pH kritik d\u00fczey kabul edilen 4’\u00fcn alt\u0131na inmi\u015ftir. Son yirmi be\u015f y\u0131lda Nev\u015fehir’de a\u015f\u0131r\u0131 ve tek y\u00f6nl\u00fc azotlu g\u00fcbreleme sonucu patates yeti\u015ftirilen topraklar\u0131n pH’s\u0131 2birime varan d\u00fczeyde d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f yani asiteli\u011fi 100 kat artm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Toprak asitlili\u011finin d\u00fc\u015f\u00fck veya y\u00fcksek olmas\u0131 bitkilerin fosfor ve mikro elementlerden yararlanmalar\u0131 da etkilenmektedir. pH6.5-7 oldu\u011fu zaman bitkilerin fosfordan en y\u00fcksek d\u00fczeyde yararland\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir.
\nc)Topraktaki mevcut element dengesinin bozulmas\u0131
\n Topraklara verilen fazla miktardaki azotlu ve fosforlu g\u00fcbreler bitkinin ihtiyac\u0131ndan daha fazla potasyum almas\u0131na sebep olmaktad\u0131r.Neticede potasyumda l\u00fcks t\u00fcketim ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00f6ylece ger\u00e7ekte mevcut olmayan bir potasyum noksanl\u0131\u011f\u0131 zuhur etmektedir. Bu denge bozuklu\u011fu topraktan bitkiye intikal ederek bitkinin verim kalitesi olumsuz etkilenmektedir. Bu olumsuzluklar\u0131 gidermek i\u00e7in fazladan potasl\u0131 g\u00fcbre uygulamas\u0131 g\u00fcndeme gelmek-tedir.
\n Yine gere\u011finden fazla N’lu ve P’lu g\u00fcbre uygulanmas\u0131 topraktaki mikro besin elementleri dengesini de bozmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta bitkiler ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha fazla mikro besin elementi alarak bunlar\u0131n noksanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 neden olmaktad\u0131r.
\n Asit reaksiyonlu topraklarda pH de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in uygulanan fazla miktarda kire\u00e7 ve kire\u00e7li g\u00fcbreler topraktaki dengeyi bozmakta, Fosfor, Bor, Demir ve \u00c7inko gibi elementlerin kikse edilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Bu olay bir y\u00f6nden topraktaki dengeyi bozup, birikime sebep olurken, bir yandan da fikse edilen elementlerin noksanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermek \u00fczere ilave g\u00fcbreleme yapmak gerekmektedir.
\n Ayr\u0131ca, fazla miktarda verilen P’lu g\u00fcbreler toprakta mevcut olan Ca ile birlikte Zn ve Fe’in bitkiler taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131n\u0131 engelleyerek beslenme dengesini bozmaktad\u0131r.
\n d)Topraktaki makro ve mikro faunan\u0131n zarar g\u00f6rmesi
\n Kimyasal g\u00fcbreler fazla miktar kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman mikro organizmalardan solucanlar ve \u00e7e\u015fitli toprak kurt \u00e7ukurlar\u0131na tahrip edici ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc etki yapmaktad\u0131r. Bu organizmalar ile direk temas eden g\u00fcbre tozlar\u0131 \u00f6zellikle de \u00fcre gibi amonyumlu g\u00fcbreler \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc etki yapmak-tad\u0131r.
\n Topraklara a\u015f\u0131r\u0131 azotlu g\u00fcbreler verilmesi Rhizobium sp. gibi simbiyotik azot fikse eden mikro organizmalar\u0131n
\n Aktivitelerini olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir. Bu durumda havan\u0131n serbest azotundan faydalan-ma yolu t\u0131kanmaktad\u0131r. Buna ilave olarak verilen fazla azotlu g\u00fcbreler nitrifikasyon bakterilerini faaliyetlerini s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r. B\u00f6ylece mas-rafs\u0131z olan ikinci azot kayna\u011f\u0131 da zarar g\u00f6rmektedir. Bunun yan\u0131nda fazla miktarda verilen fosforlu g\u00fcbrelerdeki kimyasal fosfat formlar\u0131 toprakta genel bir biyolojik bozulma meydana getirmektedir.
\n Topra\u011f\u0131n toksik maddelerce olas\u0131 zengin-le\u015fmesi
\n Tar\u0131mda kullan\u0131lan kimyasal g\u00fcbrelerle \u00f6nemli miktarlarda toksik elementler topraklara b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Bu elementler \u00f6zellikle fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerden kaynaklanan Cd, Zn, Cr,Pb, Nve U’dur. Geleneksel g\u00fcbreleme ile bu t\u00fcr a\u011f\u0131r metallerin konsantrasyonlar\u0131 ile beraber, istenmeyen a\u011f\u0131r metal art\u0131\u015flar\u0131na neden olabilmektedir.
\n Baz\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma-larda fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerin 01-170mg\/kg aras\u0131nda Cd kirlili\u011finin b\u00fc\u00fcyk oranda fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerden kaynakland\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerde Pb d\u00fczeyinin 7-225 mg\/kg, nitratl\u0131 g\u00fcbrelerde 2-27 mg\/kg aras\u0131nda oldu\u011fu belirtilmi\u015f, yine fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerdeki Cu d\u00fczeyinin 1-300 mg\/kg civar\u0131nda oldu\u011fu ve topraktaki kirlilik i\u00e7in fosfatl\u0131 g\u00fcbrelerin di\u011fer etkenlerle kaynak olu\u015fturdu\u011fu belirtilmektedir.
\n Yap\u0131lan ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada 1000-4500kg\/ha d\u00fczeyinde 35-45 y\u0131ll\u0131k fosforlu g\u00fcbrelemede y\u00fczey topraklarda, \u00e7evre alanlara oranla Cd fazlal\u0131\u011f\u0131 tespit edilerek, bu Cd’un %80’inin kimyasal g\u00fcbrelerden geldi\u011fi belirtilmi\u015ftir.
\n Topraklarda do\u011fal olarak bulunan a\u011f\u0131r metallerin toplam kapsamlar\u0131 tabloda verilmektedir. Genellikle tolere edilebilir de\u011ferleri yukar\u0131da belirtilen \u015fartlarla a\u015f\u0131labilmektedir. Ancak, tam ve kesin de\u011ferler i\u00e7in her bir elementin yaray\u0131\u015fl\u0131 de\u011ferlerinin belirlenmesi gerekmektedir.
\nSonu\u00e7 ve de\u011ferlendirme
\n \u00dclkemizde g\u00fcbre kullan\u0131m\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00e7eli\u015fkiler ya\u015fanmaktad\u0131r. B\u00f6lge, \u00fcr\u00fcn, verim, arazi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, bilgi birikimi ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmadan g\u00fcbre t\u00fcketiminin \u00f6zendirilmesi, ekonomik ve \u00e7evresel kay\u0131plar\u0131 h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. \u00dclkemizde t\u00fcketilen kimyasal g\u00fcbreler \u00e7o\u011fu kez hi\u00e7bir analiz yap\u0131lmadan veya uzman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmadan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca g\u00fcbre uygulama zaman\u0131 ve metotlar\u0131n\u0131n da az bilinmesi veya bilinmemesi do\u011fru olmayan g\u00fcbre kullan\u0131mlar\u0131na neden olmaktad\u0131r. \u00dclkemizdeki g\u00fcbre kullan\u0131m\u0131 son y\u0131llarda artm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen genel ortamlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Avrupa \u00fclkelerinin gerisinde kalmaktad\u0131r. Kimyasal g\u00fcbrelerin toprak \u00fczerinde olumsuz etkileri k\u0131sa bir d\u00f6nemde meydana gelmeyip \u00e7ok uzun y\u0131llar boyunca, tek y\u00f6nl\u00fc dengesiz ve her y\u0131l ayn\u0131 formda g\u00fcbre kullan\u0131m\u0131ndan ileri gelmektedir.
\n \u00dclkemizde yap\u0131lm\u0131\u015f olan az say\u0131daki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda topraklar\u0131n mineral g\u00fcbrelerle a\u015f\u0131r\u0131 derecede kirletilmedi\u011finin belirtilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, kimyasal g\u00fcbrelerin toprak \u00fczerine olan olumsuz etkilerini ortaya koyacak bilimsel ara\u015ft\u0131rma say\u0131s\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131 nedeniyle topraklar \u00fczerinde olumsuz etkilerinin d\u00fczeyi konusunda fikir ileri s\u00fcrmek olduk\u00e7a zordur. Ancak, yap\u0131lan az say\u0131daki ara\u015ft\u0131rma g\u00f6ster-mi\u015ftir ki, kimyasal g\u00fcbrelerin bilin\u00e7siz kullan\u0131m\u0131 topraklar\u0131n kirlilik y\u00fcklerinin artmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca topra\u011fa kadmiyum giri\u015finin en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131 olan fosforlu g\u00fcbre de, bu g\u00fcbrenin ve hammaddesinin d\u0131\u015fal\u0131m\u0131nda kadmiyum standard\u0131 uygulanmamakta ve \u00f6l\u00e7\u00fcm yap\u0131lmamaktad\u0131r.
\n Kimyasal g\u00fcbreler hemen hemen b\u00fct\u00fcn kesim-leri ilgilendiren bir tar\u0131msal girdi olmas\u0131 nedeniyle \u00e7ok iyi d\u00fczenlenmesi ve \u00e7ok iyi planlanmas\u0131 gerek bir konudur. \u00d6ncelikle g\u00fcbre t\u00fcketiminin kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerek-mektedir. Dengeli ve toprak bitki analizlerine dayal\u0131 olarak yap\u0131lacak g\u00fcbreleme sonucu, g\u00fcbrelerin \u00e7evreye olan olumsuz etkileri minimum d\u00fczeyde kalacak ve tehlike olmaktan \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnya n\u00fcfusunun g\u0131da ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla tar\u0131m alanlar\u0131ndan birim alandan daha fazla verim elde etmek i\u00e7in, daha fazla girdi kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Tar\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn kollar\u0131nda kaliteli tohumluk, mekanizasyon, bitki \u0131slah\u0131 bir etkili koruma tedbirlerinin yan\u0131nda sulama ve ya\u011f\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak bilgili ve g\u00fcbreleme yapmak gerekmektedir. G\u00fcbre uygulamas\u0131yla art\u0131r\u0131lan bitkisel \u00fcr\u00fcnler, hayvan-c\u0131l\u0131k ve tar\u0131ma dayal\u0131 end\u00fcstrinin de …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[8094,8093,8091,2261,8092],"class_list":["post-3535","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amonyum-sulfat","tag-amonyumlu-gubreler","tag-bilincsiz-gubreleme-ve-olasi-sonuclari","tag-element","tag-kimyasal-gubreler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3535"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3535\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}