\u0130nsan gen haritas\u0131 projesi, biti\u015f \u00e7izgisine geldi.Bu Proje, 250 milyon dolarl\u0131k maliyeti ile bug\u00fcne dek ger\u00e7ekle\u015ftirilen en pahal\u0131, en kapsaml\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma. Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 destekleyenler, haritan\u0131n t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 sonucunda, \u00f6mr\u00fcn uzamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, kanserden kellik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne, bunamadan depresyona dek pek \u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m ve tedavisinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikliklere gidilece\u011fini ve kader kavram\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik boyutlara ula\u015fabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Kar\u015f\u0131 olanlar ise, insan ya\u015fam\u0131nda gizlili\u011fin sona erece\u011finden, i\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131nda genetik \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015flayaca\u011f\u0131ndan kayg\u0131 duyuyor. Projenin tamamlanmak \u00fczere oldu\u011fu \u015fu g\u00fcnlerde kesin olan tek \u015fey, biti\u015f \u00e7izgisini g\u00f6\u011f\u00fcslemenin en \u00e7ok biyotek end\u00fcstrisinin i\u015fine yarayaca\u011f\u0131d\u0131r.
\n \u0130nsan genlerinin de\u015fifre edilmesi konusunda \u00e7al\u0131\u015fan be\u015f laboratuar\u0131n yetkilileri, son g\u00fcne kadar rutin olarak her cuma, sabah saat 11.00’de birbirlerini telefonla arayarak geli\u015fmeler hakk\u0131nda bilgi veriyordu. Mart ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda \u0130nsan DNA’s\u0131ndaki 3.2 milyar dolay\u0131ndaki kimyasal molek\u00fcl\u00fcn iki milyar\u0131 okunmu\u015f durumdayd\u0131. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te ikisi bitmi\u015fti. \u00dczerinde 1.100 ki\u015finin (bilgisayar uzmanlar\u0131, biyologlar ve teknikerlerden olu\u015fan bir uzman ordusu) \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 projeye on \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u015fland\u0131. Alt\u0131 \u00fclkede, on alt\u0131 laboratuarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ABD h\u00fck\u00fcmeti ve \u0130ngiliz Wellcome Trust taraf\u0131ndan finanse edildi. Konuya yak\u0131n ilgi duyan ve devletle yar\u0131\u015fa kalkan \u00f6zel sekt\u00f6r biti\u015f \u00e7izgisini \u00f6nce g\u00f6\u011f\u00fcslemek i\u00e7in h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131nca, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn solu\u011funu ensesinde hisseden kamu g\u00f6revlileri, g\u00fcnde yirmi d\u00f6rt saat, haftada yedi g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015farak dakikada on iki bin h\u00fccresel molek\u00fcl\u00fc okuma h\u0131z\u0131na ula\u015ft\u0131. Ve i\u00e7inde bulundu\u011fumuz haziran ay\u0131nda haritan\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 90’\u0131, y\u00fczde 99.9’luk bir do\u011frulukla a\u00e7\u0131kland\u0131.
\n Art\u0131k, insan ya\u015fam\u0131n\u0131n temel yasalar\u0131 belirlenecek; Homo Sapien’lerin ya\u015fam kayna\u011f\u0131n\u0131n gizi, g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kacak. A\u00e7\u0131klanan bilgiler sonucunda, insan genlerinin % 98 ‘inin \u015fempanzeyle benzerlik g\u00f6stermesi, madde aleminin son halkas\u0131 olan insan\u0131n belli bir tekam\u00fcl neticesinde bu noktaya geldi\u011fini ve Evrimle\u015fme modelinin mant\u0131kl\u0131 nedenlere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.
\n Harvard \u00dcniversitesi biyologlar\u0131ndan Walter Gilbert proje hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle konu\u015fuyor: ”\u0130nsan olman\u0131n ne anlama geldi\u011fi b\u00f6ylece anla\u015f\u0131lacak.”
\n Bu bilgi t\u0131p konusunda devrim yarataca\u011f\u0131 gibi, biyotek end\u00fcstrisini de borsan\u0131n g\u00f6zdeleri aras\u0131na sokacak.
\n Apple ilk ev bilgisayar\u0131 olarak 1977 y\u0131l\u0131nda piyasaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, kimse y\u0131llar sonra \u0130nternetin ya\u015fant\u0131m\u0131za b\u00f6ylesine girece\u011fini tahmin etmiyordu. Benzer \u015fekilde, insan gen haritas\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131 ve insan kimli\u011fimizi nas\u0131l etkileyece\u011fini hemen tahmin etmemiz \u00e7ok zor. Ancak tan\u0131 ve tedavi a\u00e7\u0131s\u0131ndan doktorlar m\u00fcthi\u015f bir bilgi kayna\u011f\u0131na kavu\u015facaklar. \u00d6rne\u011fin, bir biyo\u00e7ipin \u00fczerine kay\u0131tl\u0131 bilgilerden, ileri ya\u015flarda prostat kanserine, Alzheimer’a yakalan\u0131p yakalanmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hastal\u0131k tipine g\u00f6re v\u00fccudumuzun hangi ilaca cevap verece\u011fini \u00f6\u011frenebilece\u011fiz. Bilim adamlar\u0131 bir yaran\u0131n iyile\u015fmesi, bebe\u011fin organlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi, sa\u00e7lar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesi, g\u00f6z kenarlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131\u015fmas\u0131 durumunda hangi genin devreye girdi\u011fini \u00f6\u011frenecekler. B\u00f6ylece bu genlere m\u00fcdahale ederek tedavi olana\u011f\u0131n\u0131 art\u0131racaklar veya \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacaklar. Bebekler, sperm ile yumurta bulu\u015fmadan \u00f6nce tasarlanabilecek. \u0130\u015fverenler, eleman al\u0131rken genetik yap\u0131s\u0131na g\u00f6re adam se\u00e7ecekler; genetik yap\u0131s\u0131n\u0131 onaylamad\u0131klar\u0131 ki\u015filere i\u015f vermeyecekler. Cambridge yak\u0131nlar\u0131ndaki Sanger Centre yetkililerinden John Sulston, \u015f\u00f6yle konu\u015fuyor: ”Gelecek on y\u0131l, y\u00fcz y\u0131l, hatta bin y\u0131lda insan\u0131n gen haritas\u0131 biyolojinin temelini olu\u015fturacak.”
\n Gen haritas\u0131nda genler ”ATGCCGCGGCTCCTCC” \u015feklinde, harflerin yan yana gelmesiyle tan\u0131mlan\u0131yor. Her harf, adenin (adenine), sitosin (cytosine), guanin (guanine), timin (thymine) gibi bir molek\u00fcl\u00fc temsil ediyor. Deriden kaslara, karaci\u011ferden akci\u011fere, insan v\u00fccudundaki her h\u00fccre ayn\u0131 DNA’n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bir canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn h\u00fccrelerinde bulunan DNA’lar\u0131n toplam\u0131 genomunu olu\u015fturur. ”Genetik \u00c7a\u011f\u0131” olarak isimlendirebilece\u011fimiz \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, homoseks\u00fcalite, risk alma, utanga\u00e7l\u0131k, endi\u015fe, kanser, Alzheimer gibi hastal\u0131k ve ki\u015filik \u00f6zelliklerinin her biri i\u00e7in \u00f6zel bir genin saptanmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bir genin ger\u00e7ek varolma nedeni proteinlerdir. A’lar, T’ler, C’ler ve G’ler kodu olu\u015fturur. \u00dc\u00e7l\u00fc harf tak\u0131mlar\u0131ndan her biri, h\u00fccrenin i\u00e7indeki \u00f6zel bir mekanizmay\u0131 belirli bir amino asidi yakalamas\u0131 i\u00e7in y\u00f6nlendirir. \u00d6rne\u011fin TGG, triptofan adl\u0131 amino asidi yakalamak i\u00e7indir. Yeterli miktarda amino asidi yan yana getirirseniz, protein elde edersiniz (yiyecekleri sindirmesi i\u00e7in mide enzimleri, korbonhidratlar\u0131 metabolize etmek i\u00e7in ins\u00fclin, depresyona yol a\u00e7an beyin kimyasal\u0131, ergenlik \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flatan seks hormonlar\u0131 gibi). Bu durumda gen bir y\u00f6netmelik gibidir. Aradaki fark, burada talimatlar\u0131n molek\u00fcl baz\u0131nda yaz\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanlarda ortalama seksen bin gen bulunur ve aram\u0131zdaki benzerlik, y\u00fczde 99.9 oran\u0131ndad\u0131r. Bu da \u015fu anlama gelmektedir: Bin kimyasal harfin i\u00e7inden bir tanesi, Woody Allen’ i Bruce Willis ‘ten ay\u0131ran genomu olu\u015fturur.
\n Daha tamamlanmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u0130nsan Gen Haritas\u0131 Projesi’nin mimarlar\u0131, biyolojinin \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131p, di\u011fer bilim dallar\u0131n\u0131n pabucunu dama ataca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Ba\u015flang\u0131c\u0131nda istenmeyen \u00e7ocuk konumunda olan proje, daha sonra Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 yetkililerinden Charles De Lisi ‘nin \u00e7abalar\u0131yla yava\u015f yava\u015f bi\u00e7imlenmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk ba\u015flarda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u015fiddetle ele\u015ftiren biyologlar, insan gen haritas\u0131n\u0131n y\u00fczde doksan yedisinin tek tek saptanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Bu ”\u00e7\u00f6p” DNA’lar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin ne anlam\u0131 vard\u0131? \u00d6zellikle neyin \u00e7\u00f6p, neyin gen oldu\u011funun ay\u0131rd\u0131na varamad\u0131ktan sonra, insan\u0131n gen haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartmak neye yarard\u0131? Ne var ki, uzun s\u00fcren tart\u0131\u015fmalardan sonra, Amerikan Kongresi’nden de mali kaynak sa\u011flan\u0131nca, bilim adamlar\u0131 2005 y\u0131l\u0131nda tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri projenin temelini 1988 y\u0131l\u0131nda att\u0131lar. Bu arada, May\u0131s 1988’de gen avc\u0131s\u0131 J. Craig Venter, Celera ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u00f6zel \u015firketi kurarak insan gen haritas\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde tamamlayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Bu giri\u015fim, Amerikan \u0130nsan Gen Haritas\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc ba\u015fkan\u0131 Francis Collins ‘i elini \u00e7abuk tutmas\u0131 gerekti\u011fi yolunda uyard\u0131. Projenin ortalar\u0131nda olmalar\u0131 gerekti\u011fi d\u00f6nemde, daha y\u00fczde \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f olmalar\u0131 Collins’i y\u0131ld\u0131rmad\u0131; tam tersine tetikledi. Elemanlar\u0131n\u0131 kontrol ve kan\u0131t a\u015famalar\u0131nda fazla oyalanmamalar\u0131 konusunda uyard\u0131. 1998 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131nda projeyi kaba hatlar\u0131yla 2001 y\u0131l\u0131nda tamamlayacaklar\u0131n\u0131 bildiren Collins, Mart 1999’da bu tarihi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki bahar aylar\u0131na \u00e7ekti.
\n \u0130nsan gen haritas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131 ne anlama geliyor? MIT (Massachusetts Institute of Technology) Whitehead Enstit\u00fcs\u00fc’nden Eric Lander, bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 1800’l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonunda haz\u0131rlanan elementlerin periyodik tablosuna benzetiyor. ”Genomik, bence biyolojinin periyodik tablosu” diyen Lander, bilim adamlar\u0131n\u0131n t\u00fcm olaylar\u0131 bu liste yard\u0131m\u0131yla a\u00e7\u0131klayacaklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bu liste bir CD-ROM’a s\u0131\u011fabiliyor. Halihaz\u0131rda, hastalardan DNA \u00f6rnekleri alan bilim adamlar\u0131, floresan molek\u00fcller ba\u011flad\u0131klar\u0131 \u00f6rne\u011fi cam bir \u00e7ip \u00fczerine serpi\u015ftiriyor. Cam \u00e7ipin \u00fczerinde on bin adet bilinen gen bulunuyor. Lazer \u0131\u015f\u0131n\u0131 floresan\u0131 okudu\u011fu zaman, \u00e7ipin \u00fczerindeki bilinen genlerden hangisinin hastadan al\u0131nan \u00f6rnekte oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Son aylarda bu y\u00f6ntem yard\u0131m\u0131 ile kas t\u00fcm\u00f6rlerini, farkl\u0131 l\u00f6semi t\u00fcrlerini, hangi prostat kanseri t\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc oldu\u011funu, depresyon ge\u00e7iren bir beyinden al\u0131nan n\u00f6ron ile normal beyinden al\u0131nan n\u00f6ron aras\u0131ndaki fark\u0131 te\u015fhis etmek m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor.
\n \u0130nsano\u011flunun tarihi, DNA’s\u0131nda kay\u0131tl\u0131d\u0131r. ”DNA farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 tespit ederek g\u00f6\u00e7lerin izledi\u011fi yolu tespit etmek m\u00fcmk\u00fcn” diye konu\u015fan Lander, ”Bilim adamlar\u0131, eski Fenikeli t\u00fcccarlar\u0131n \u0130talyan limanlar\u0131n\u0131 ziyaret ettikleri zaman geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 kromozomlar\u0131 tan\u0131yabiliyor” diye konu\u015fuyor. Benzer \u015fekilde genetik veriler, G\u00fcney Afrika’da ya\u015fayan Lembalar\u0131n 2.700 y\u0131l \u00f6nce Ortado\u011fu’dan g\u00f6\u00e7 eden Yahudi kavminin \u00e7ocuklar\u0131 oldu\u011fu tezini destekliyor. Connaught ‘da ya\u015fayan \u0130rlandal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 98’inin d\u00f6rt bin y\u0131l \u00f6nce \u0130rlanda’ya yerle\u015fen avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklardan geldi\u011fi de bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu. <\/p>\n
Ahlaki kayg\u0131lar
\n Ya\u015fam kitab\u0131n\u0131 de\u015fifre etmek ne yaz\u0131k ki, ahlaki sorunlar\u0131 da beraberinde getiriyor. Genetik kodlar\u0131m\u0131z\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131, insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn insan eliyle \u015fekillendirilmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00fc\u00e7lendiriyor. Biyologlar genomik biliminden yararlanarak yedek par\u00e7a listesi haz\u0131rlayabilirler; ana baba adaylar\u0131 do\u011fmam\u0131\u015f \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ”\u0131smarlayabilir”, bilim adamlar\u0131 ellerindeki bilgilerle, istenilen karakterde, v\u00fccut yap\u0131s\u0131nda ve bili\u015fsel yetenekte insanlar \u00fcretebilir.
\n Bu durum, pratikte pek \u00e7ok sorunu da beraberinde getiriyor. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 ve kendimizi de\u011fi\u015ftirmek kolayla\u015ft\u0131k\u00e7a, de\u011fi\u015fiklik ge\u00e7irmemi\u015f olanlar\u0131 kabul etme ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcnde de azalma g\u00f6r\u00fclebilir. Kent \u00dcniversitesi Hukuk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Lori Andrews , #8220;genetik testler yard\u0131m\u0131yla zek\u00e2 kusurlar\u0131n\u0131n, \u015fi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n, k\u0131sa boyun (ve di\u011fer istenmeyen \u00f6zelliklerin) \u00f6nceden bilinmesi durumunda, toplumlar, anne ve babas\u0131 taraf\u0131ndan kusurlar\u0131yla do\u011fmas\u0131na izin verilen \u00e7ocuklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rmeye ba\u015flar m\u0131? NULL sorusunu soruyor. \u015eimdiden baz\u0131 doktor ve hem\u015firelerin, do\u011fumdan \u00f6nce te\u015fhis edilebilen kusurlarla d\u00fcnyaya gelen \u00e7ocuklar\u0131n anne ve babalar\u0131n\u0131, ne durumda olaca\u011f\u0131n\u0131 bile bile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya getirdikleri i\u00e7in ele\u015ftirdikleri ve k\u0131nad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. D\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn ana baba adaylar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u0131smarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarsak, bunlar\u0131n bir araya gelmesinden ne gibi bir d\u00fcnya olu\u015fur, \u015fimdiden bilinmez. Bu arada baz\u0131 hastal\u0131k genlerinin ba\u015fka hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 v\u00fccuda diren\u00e7 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. \u00d6rne\u011fin, orak h\u00fccre anemisi olarak bilinen bir anemi t\u00fcr\u00fc, s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7 olu\u015fturuyor. Bu durumda anemiyi yok etmek i\u00e7in genini ortadan kald\u0131rmak, s\u0131tma salg\u0131n\u0131na yol a\u00e7ar m\u0131? Bu soruyu daha da geni\u015fletirsek, ”k\u00f6t\u00fc” genleri nakavt etmek, evrimi nas\u0131l etkiler? \u0130\u015fte \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken en \u00f6nemli konulardan biri de budur.<\/p>\n
Uygulama a\u015famas\u0131nda sorunlar
\n Genom projesinin ba\u015flamas\u0131yla sigorta ve insan kaynaklar\u0131 \u015firketlerinin genetik bilgileri insanlar\u0131n aleyhine kullanacaklar\u0131 do\u011frultusunda kayg\u0131lar gittik\u00e7e t\u0131rman\u0131yor. Sistematik kamu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u015fimdilik ufukta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck tehlikelerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaysa da, dedikodular\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Pek \u00e7ok insan, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hastal\u0131\u011f\u0131n genini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sigorta \u015firketleri taraf\u0131ndan afaroz edilebilir. Ba\u015fka bir ki\u015fi, i\u015fvereni taraf\u0131ndan ayn\u0131 gerek\u00e7eyle i\u015ften at\u0131labilir. \u015eu anda ABD’nin otuz dokuz eyaletinde genetik testlere dayanarak sigorta poli\u00e7esini d\u00fczenlemek; on be\u015f eyalette de genetik testlerden elde edilen sonu\u00e7lara g\u00f6re i\u015ften \u00e7\u0131kartmalar yasakland\u0131. Ne var ki yasalardaki a\u00e7\u0131klardan yararlanan i\u015fveren ve sigortac\u0131lar, genetik testleri gizliden gizliye incelemeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. 1999’da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re ABD’de orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u015firketlerin y\u00fczde otuzu terfi ve i\u015ften \u00e7\u0131kartmalarda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n genetik testlerinden yararlan\u0131yor.
\n \u0130nsan Genom Projesi’nin tamamlanmas\u0131 ba\u015fka bir sorunu daha getirecek. \u0130nsanlar genlerinin i\u015flevselli\u011fini \u00f6\u011frendikleri anda kendileri hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnecek? B\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla ba\u015flar\u0131na gelen t\u00fcm olumsuzluklar\u0131n su\u00e7unu genlerine y\u00fckleyecekler. \u0130nsanlarda kadercili\u011fe kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir e\u011filim oldu\u011funu s\u00f6yleyen Collins, ”Genom projesi i\u015fte bu kolayc\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayacak. Genler g\u00fcnah ke\u00e7isi g\u00f6revini y\u00fcklenecek” diyor.
\n \u015eu anda genomik bilimi do\u011fu\u015f a\u015famas\u0131nda. Perde t\u00fcm\u00fcyle kalkt\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n neyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 hen\u00fcz bilinmiyor.Bug\u00fcn mistik \u00e7evreler bile gen konusundaki geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizleyemiyor. Her \u015feye ra\u011fmen, Gen konusu dikk\u00e2tle izlenmeye de\u011fer.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsan gen haritas\u0131 projesi, biti\u015f \u00e7izgisine geldi.Bu Proje, 250 milyon dolarl\u0131k maliyeti ile bug\u00fcne dek ger\u00e7ekle\u015ftirilen en pahal\u0131, en kapsaml\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma. Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 destekleyenler, haritan\u0131n t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 sonucunda, \u00f6mr\u00fcn uzamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, kanserden kellik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne, bunamadan depresyona dek pek \u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m ve tedavisinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikliklere gidilece\u011fini ve kader kavram\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik boyutlara ula\u015fabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5819,7595,5938,2690,8273,8272,8274],"class_list":["post-3627","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-alzheimer","tag-amino-asid","tag-biyolog","tag-biyoloji","tag-depresyon","tag-gen-haritasi","tag-insan-gen-haritasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3627","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3627"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3627\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3627"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}