DNA’n\u0131n kimlik kart\u0131, ana hatlar\u0131yla \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Bu i\u015fin kolay yan\u0131. \u015eimdi s\u0131ra genlerin \u00fcretti\u011fi proteinlerin gizini \u00e7\u00f6zmeye geldi. Esas zor k\u0131s\u0131m \u015fimdi ba\u015fl\u0131yor. \u0130nsan\u0131n genetik yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u015fifre etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131 konular\u0131nda ne kadar uzman olursa olsunlar, daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 kabul ediyorlar. Son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r bir d\u00fczineden fazla genomu \u00e7\u00f6z\u00fcmleyen uzman ekipler, bulgular\u0131n\u0131n tahminleriyle \u00f6rt\u00fc\u015fmemesi \u00fczerine gelecek hakk\u0131nda daha temkinli konu\u015fma karar\u0131 ald\u0131lar. \u0130nsanlarda 100.000 civar\u0131nda gen oldu\u011fu yolunda tahminlerde bulunan bilim adamlar\u0131, bu say\u0131n\u0131n 34.000 civar\u0131nda seyretti\u011fini g\u00f6r\u00fcnce tahminlerinde ne denli yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 anlad\u0131lar. <\/p>\n
Halkal\u0131 solucanda 19.099, meyve sine\u011finde 13.601, hardal bitkisinde bile 25.000 gen bulundu\u011funu \u00f6\u011frenmek bilim d\u00fcnyas\u0131nda farkl\u0131 bir tart\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fcndeme getirdi: ”Bu kadar az say\u0131da gen ile bu kadar karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahip olmam\u0131z\u0131n alt\u0131nda ne yat\u0131yor?”<\/p>\n
\u0130nsan genomu \u00fczerinde uzun y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren kurulu\u015flar, (biri Amerikan H\u00fck\u00fcmeti’nin finanse etti\u011fi konsorsiyum, di\u011feri ise Celera adl\u0131 \u00f6zel biyoteknoloji \u015firketi) son bulgular\u0131n\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz hafta, d\u00fcnyan\u0131n 5 b\u00fcy\u00fck kentinde d\u00fczenledikleri bas\u0131n konferanslar\u0131yla d\u00fcnya kamuoyuna duyurdular. <\/p>\n
Sanayi kurulu\u015flar\u0131 ve bilim adamlar\u0131, insan genomu projesinin bir bilgi hazinesi oldu\u011funu kabul etmekle birlikte, projenin su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 beklenmedik sonu\u00e7lar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 gizlemiyorlar. <\/p>\n
En \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan\u0131, y\u00fczlerce genin uzun s\u00fcren bir s\u00fcre\u00e7 sonucunda bir bakteri vas\u0131tas\u0131yla insan genomuna kar\u0131\u015fmas\u0131. B\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla s\u00f6z konusu bakteri, omurgal\u0131 bir atam\u0131z\u0131 enfekte etmekle i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015f olabilir. Bu yabanc\u0131 genler art\u0131k bizim bir par\u00e7am\u0131z; bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevler y\u00fcklenirken, baz\u0131lar\u0131 hi\u00e7bir i\u015fe yaram\u0131yor. <\/p>\n
Whitehead Enstit\u00fcs\u00fc’nden David Page, insan genomunun incelenmesi sonucu, spermdeki mutasyon katsay\u0131s\u0131n\u0131n, yumurtadakinin iki misli oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor. Mutasyonun, evrimin hammaddesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, insano\u011flunun bir yar\u0131s\u0131n\u0131n ilkellikten kurtulman\u0131n t\u00fcm sorumlulu\u011funu y\u00fcklendi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn ve genomdaki 3 milyar kimyasal harfin (\u00fcnl\u00fc A’lar, T’ler, C’ler ve G’ler) i\u00e7inde \u00e7ok fazla varyasyon oldu\u011funu s\u00f6ylemek de \u00e7ok zor. Bu da bir Sumo g\u00fcre\u015f\u00e7isi ile Britney Spears’\u0131n y\u00fczde 99.95 oran\u0131nda benze\u015fti\u011fi anlam\u0131na geliyor. <\/p>\n
Bu temel bulgular\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 karma\u015fa i\u00e7inde \u015fimdi s\u0131ra genomun ikinci basama\u011f\u0131nda. Yeni oyunun ad\u0131 ”proteom”. genom s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir organizmadaki DNA’lar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc tan\u0131mlamas\u0131 gibi, proteom da proteinlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc ifade ediyor; proteom bilimi ise proteinleri b\u00fct\u00fcn olarak inceleyen bilim dal\u0131 anlam\u0131na geliyor. <\/p>\n
Genomun \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z, bir de proteomu g\u00f6rmeniz gerekecek. ”\u0130nsan genomu ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda proteom bilimi, bunun 1.000 misli daha fazla veri i\u00e7eriyor”diye konu\u015fan IBM Do\u011fa Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden Caroline Kovac, ”Karaci\u011fer h\u00fccresindeki bir DNA, deri h\u00fccresindeki veya beyin n\u00f6ronundaki DNA’ya benzer. Oysa proteinler birbirine benzemez. \u0130\u015fleri biraz daha ilgin\u00e7 k\u0131lan, h\u00fccre proteinlerinin (ki bunlar hemoglobin veya ins\u00fclin gibi molek\u00fcller, serotonin ve dopamin gibi beyin kimyasallar\u0131, \u00f6strojen veya testosteron gibi hormonlar veya v\u00fccudumuzun i\u015flevselli\u011fini sa\u011flayan di\u011fer enzimlerden olu\u015fur) h\u00fccrenin tipinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermesidir. <\/p>\n
Bir h\u00fccrenin i\u00e7erdi\u011fi proteinler sa\u011fl\u0131kl\u0131 veya hastal\u0131kl\u0131 oldu\u011funa, ya\u015f\u0131na, stres d\u00fczeyine, hatta g\u00fcn\u00fcn saatine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Bilim adamlar\u0131na g\u00f6re v\u00fccudumuz, 500.000 ile 1 milyon aras\u0131nda protein i\u00e7eriyor. Say\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131n bilim adamlar\u0131 proteom konusunu \u00e7\u00f6zmeye kararl\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc proeinler hakk\u0131nda elde edilecek en ufak bir bilgi hastal\u0131klar\u0131n te\u015fhisine, tedavisine ve nedenlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak. <\/p>\n
Rockefeller \u00dcniversitesi’nden Brian Chait, bu konuda \u015f\u00f6yle konu\u015fuyor: ”Genom daha i\u015fin ba\u015flang\u0131c\u0131. Esas pe\u015finde oldu\u011fumuz insandaki 100 milyar h\u00fccrenin hangi proteinleri \u00fcretti\u011fi. Ne var ki bu ba\u011flamda genom yeterli de\u011fil. Genom proteinlerin \u00fcretimi i\u00e7in gerekli olan direktifleri veriyor. Ancak direktifleri bilmek bizi fazla uza\u011fa g\u00f6t\u00fcrmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan h\u00fccresindeki 34.000 gen sipari\u015f formu gibi bir\u015fey. Baz\u0131 sipari\u015fler proteinlerimizi \u00fcreten h\u00fccresel fabrikalara kadar ula\u015fmaz bile. <\/p>\n
Fabrikaya ula\u015fanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 ise \u00fcretim band\u0131n\u0131 terkeder etmez par\u00e7alara ayr\u0131l\u0131r, kullan\u0131lmaz hale gelir. Oysa baz\u0131 mallar o kadar pop\u00fclerdir ki, fabrika bunlardan milyonlarca \u00fcretmek zorunda kal\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 sipari\u015f formlar\u0131na bak\u0131p s\u00f6yleyemezsiniz. \u00dc\u00e7 gen, kurye vazifesi g\u00f6rerek protein A, protein B veya protein C i\u00e7in sipari\u015f formunu ta\u015f\u0131r. Ancak fabrika bunlar\u0131 kabul etmek kibarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek, Protein A,B ve C’yi \u00fcretir, ancak i\u015fi ilerleterek AB, AC, BC, AAB, ABC gibi daha geli\u015fmi\u015f ve hi-tech modelleri de \u00fcretir. Bu kar\u0131\u015ft\u0131rma ve birle\u015ftirme yetene\u011fi insan genomunu di\u011fer canl\u0131lar\u0131nkinden ayr\u0131r\u0131r. <\/p>\n
California Institute of Technology’den John Richards, tek bir genden 10’dan fazla say\u0131da farkl\u0131 protein elde edebilece\u011fimizi s\u00f6yl\u00fcyor. Bu durumda genom analizi tek ba\u015f\u0131na hangi proteinin \u00fcretilece\u011fi konusunda yeterli bilgiyi sa\u011flamaz. Proteinleri te\u015fhis etmenin ana gerek\u00e7esi hastal\u0131\u011fa hasarl\u0131 genlerin de\u011fil, hasarl\u0131 proteinlerin yol a\u00e7mas\u0131. <\/p>\n
Ciphergen ad\u0131ndaki biyoteknoloji \u015firketinin yetkililerinden William Rich, ”Bir hastal\u0131k hakk\u0131nda bilgi edinmek istiyorsan\u0131z, proteinlere bir g\u00f6zatman\u0131z gerekiyor”diye konu\u015fuyor. Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131, proteom biliminin, genomdan ne kadar \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6rnek. <\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k yar\u0131m d\u00fczine gen alzheimera yakalanma e\u011flimine yola\u00e7\u0131yor. Beta amiloid par\u00e7alar\u0131 denilen yap\u0131\u015fkan proteinlerin varl\u0131\u011f\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n kesin te\u015fhisi i\u00e7in yeterli. Ciphergen, ProteinChip’lerinin k\u0131sa s\u00fcre sonra bu katil amiloidleri te\u015fhis edebilece\u011fini umut ediyor. Ancak beta amiloid geni diye bir gen olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in alzheimer, bir DNA \u00e7ipi ile te\u015fhis edilemiyor. <\/p>\n
Halihaz\u0131rda Merck amp;Co., Ciphergen’in \u00e7ipleriyle alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tedavi edecek ilac\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00c7ip, ilac\u0131n beta amiloid par\u00e7alar\u0131 yok etti\u011fini kan\u0131tlarsa, \u015firket bu i\u015ften k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u0131kacak. Molecular Staging ad\u0131nda bir ba\u015fka biyoteknoloji \u015firketi, kanser ve artrit gibi hastal\u0131klar\u0131n seyrini izleyen bir \u00e7ip geli\u015ftirdi. Bu \u00e7ip, proteinlerin de\u011fi\u015fken d\u00fczeylerini izleyerek hastal\u0131\u011f\u0131n tehlikeli bir boyuta ula\u015f\u0131p ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyor. <\/p>\n
Millennium Predictive Medicine isimli bir di\u011fer \u015firket ise te\u015fhisi zor olan yumurtal\u0131k kanserini te\u015fhis ediyor. ABD’de h\u00fck\u00fcmetin finanse etti\u011fi bir kurulu\u015f, normal akci\u011fer, yumurtal\u0131k, g\u00f6\u011f\u00fcs ve kolon dokusundan al\u0131nan proteinleri, kanserli dokudaki protein ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor. Benzer \u015fekilde PSA prostat kanserine ili\u015fkin ilk bulgular\u0131 g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131yor. <\/p>\n
E\u011fer proteinler h\u00fccrelerin kontrols\u00fcz bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnmesine izin veriyorsa, proteini etkisiz hale getiren bir antikor etkin bir kanser ilac\u0131 olarak \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretebilir. Large Scale Proteomics Corp. (LSP) ve Johns Hopkins \u00dcniversitesi \u015fimdiden depresyon, iki kutuplu psikolojik bozukluk ve \u015fizofreniye yol a\u00e7an proteinlerin bir listesini haz\u0131rlad\u0131. <\/p>\n
Ge\u00e7en ay LSP, insan proteinleri \u00fczerine ilk veritaban\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. 157 dokuda 15.693 protein oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. LSP’nin ba\u015fkan\u0131 Leigh Anderson, bu a\u00e7\u0131klaman\u0131n b\u00fct\u00fcn ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7a oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. <\/p>\n
ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u011fl\u0131 Joint Genome Institute’dan Trevor Hawkins, protein bilimi konusunda iyimser: ”Protein bilimi \u015fu anda insan genom projesinin s\u0131rt\u0131nda geli\u015fimini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7abal\u0131yor. Bir s\u00fcre sonra ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bilim dal\u0131 olarak 21.y\u00fczy\u0131l\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndan birini olu\u015fturacak.” <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
DNA’n\u0131n kimlik kart\u0131, ana hatlar\u0131yla \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Bu i\u015fin kolay yan\u0131. \u015eimdi s\u0131ra genlerin \u00fcretti\u011fi proteinlerin gizini \u00e7\u00f6zmeye geldi. Esas zor k\u0131s\u0131m \u015fimdi ba\u015fl\u0131yor. \u0130nsan\u0131n genetik yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u015fifre etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131 konular\u0131nda ne kadar uzman olursa olsunlar, daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 kabul ediyorlar. Son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r bir d\u00fczineden fazla genomu \u00e7\u00f6z\u00fcmleyen uzman ekipler, bulgular\u0131n\u0131n tahminleriyle …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2288,6194,8320,8321,3451,2303,8319,2324],"class_list":["post-3648","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-dna","tag-genom","tag-halkali-solucan","tag-insan-genomu","tag-mutasyon","tag-protein","tag-proteom-bilimi","tag-sizofreni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3648","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3648"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3648\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}