SOLUNUM S\u0130STEM\u0130
\n Solunum, genel anlamda canl\u0131 organizmada gaz de\u011fi\u015fimini ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
\n 1. D\u0131\u015f Solunum
\n Solunum organlar\u0131yla d\u0131\u015f ortamdan hava al\u0131nmas\u0131 ve verilmesi, yani soluk al\u0131p vermeye denir.
\n 2. \u0130\u00e7 Solunum
\n Solunum organlar\u0131na dolan havadaki oksijenin yakalan\u0131p h\u00fccrelere kadar ta\u015f\u0131nmas\u0131, h\u00fccrelerde olu\u015fan karbondioksitin ayn\u0131 yolla solunum organlar\u0131na getirilmesidir.
\n 3. H\u00fccresel Solunum
\n H\u00fccrelere kadar gelen besinlerin orada oksijenle veya oksijensiz olarak yak\u0131lmas\u0131 ve ATP \u00fcretilmesi olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
A. CANLILARDA GAZ ALI\u015e VER\u0130\u015e\u0130
\n Tek h\u00fccrelilerde solunum gazlar\u0131n\u0131n h\u00fccreye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, h\u00fccre y\u00fczeyinden ge\u00e7i\u015f (dif\u00fczyon) ile sa\u011flan\u0131r.
\n \u00c7ok h\u00fccreli organizmalardan s\u00fcngerler ve s\u00f6lenterelerde de, \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir solunum sistemi yoktur. Bunlarda tek h\u00fccrelilerde oldu\u011fu gibi sudaki erimi\u015f oksijeni v\u00fccut y\u00fczeyleri ile al\u0131r, CO2 yi de ayn\u0131 yolla suya terkederler.<\/p>\n
B. SOLUNUM ORGANLARI
\n 1. Deri Solunumu
\n V\u00fccut d\u0131\u015f y\u00fczeyini \u00f6rten deri gaz de\u011fi\u015fimini sa\u011flar. Al\u0131nan oksijen i\u00e7 dokulara dif\u00fczyonla ya da kanla ta\u015f\u0131n\u0131r. Bu solunumu yapan, yass\u0131 ve yuvarlak solucanlarda dola\u015f\u0131m sistemi ve kan yoktur. Toprak solucanlar\u0131n\u0131n tek katl\u0131 epitel dokudan ibaret derilerinde bulunan Goblet h\u00fccreleri \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 mukoz salg\u0131yla v\u00fccut y\u00fczeyinin devaml\u0131 nemli kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.
\n Kurba\u011fa ve semenderlerin erginlerinde esas solunum organ\u0131 akci\u011ferlerdir. Nemli olan deri gerekli oksijenin %25 inin al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Memelilerde de k\u0131smi deri solunumu vard\u0131r. Ancak al\u0131nan oksijenin oran\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. (% 1 kadar)
\n 2. Trake Solunumu
\n Eklembacakl\u0131lardan B\u00f6cekler, \u00c7ok ayakl\u0131lar, Baz\u0131 Kabuklular ve Araknitlerde trake solunumu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Trakeler dokulardaki h\u00fccrelere kadar sokulmu\u015f borular sistemidir.
\n Trakeler O2 yi do\u011frudan h\u00fccrelere ta\u015f\u0131r. Bu hayvanlar\u0131n kan\u0131 O2 ve CO2 ta\u015f\u0131mada g\u00f6rev yapmaz. Bu nedenle kanlar\u0131nda oksijen ta\u015f\u0131yan solunum pigmentleri bulunmaz. Kanlar\u0131 renksizdir. Trakelere gaz giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 v\u00fccut ve kanat hareketleri yard\u0131m\u0131yla sa\u011flan\u0131r.
\n 3. Solunga\u00e7 Solunumu
\n Suda ya\u015fayan hayvanlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kurba\u011fa larvalar\u0131, deniz solucanlar\u0131, baz\u0131 yumu\u015fak\u00e7alar, kabuklular ve bal\u0131klarda bulunur. Solunga\u00e7lar suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijeni alacak \u015fekilde \u00f6zelle\u015fmi\u015f, yaprak veya t\u00fcy bi\u00e7imindeki yap\u0131lard\u0131r.
\n 4. Akci\u011fer Solunumu
\n Kurba\u011fa ve Semenderlerin erginlerinde, S\u00fcr\u00fcngen, Ku\u015f ve Memelilerin t\u00fcm\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Akci\u011fer hacimleri ve y\u00fczeyleri organizma gruplar\u0131n\u0131n enerji ihtiyac\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. Ku\u015flar\u0131n solunum sisteminde akci\u011ferler ve hava keseleri bulunur. Hava keseleri baz\u0131 kemiklerin i\u00e7lerine kadar uzan\u0131r. Ku\u015f akci\u011ferlerinde alveol yoktur. Hava keseleri hava depolar ve k\u00f6r\u00fck gibi fonksiyon yapar. Ku\u015flar\u0131n kemik bo\u015fluklar\u0131 hava ta\u015f\u0131r. Bu yap\u0131 sayesinde ku\u015flar y\u00fckseklerde \u00e7ok rahat u\u00e7abilirler.
\n Solunum Sistemiyle \u0130lgili Yap\u0131lanlar\u0131n \u00d6zellikleri
\n Solunun organlar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131 gaz giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak bi\u00e7imde ince bir yap\u0131ya sahiptir
\n Solunun organlar\u0131ndaki tabakalar y\u00fczey geni\u015flemesine dolay\u0131s\u0131yla dif\u00fczyon imkan\u0131n\u0131n artmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur \u00d6rne\u011fin ak\u00e7i\u011fer\u015ferdeki alveollerin toplam y\u00fczeyi yakla\u015f\u0131k 100m2 dir.
\n Solunum gazllar\u0131n\u0131n giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu yerlerdeki y\u00fczeyler nemlidir
\n 5. Birden Fazla Solunum Organ\u0131 Ta\u015f\u0131yan Hayvanlar
\n a. Akci\u011ferli bal\u0131klarda :\u0130ki solunum organ\u0131 faaliyet g\u00f6sterir. Bu bal\u0131klar nehirlerde ya\u015far, bu s\u00fcrede solunga\u00e7lar\u0131n\u0131 kullan\u0131rlar.
\n Su y\u00fczeyine \u00e7\u0131karak hava keselerini dolduran bal\u0131k, sular\u0131n \u00e7ekilmesiyle \u00e7amur alt\u0131na girer. Uzun bir s\u00fcre hava kesesindeki hava ile hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.
\n b. Kurba\u011falar ve semenderler: Larva devresinde tamamen suda ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in solunga\u00e7 solunumu yaparlar. Ergin hale gelen kurba\u011falarda solunga\u00e7 kaybolur, yerini akci\u011fer al\u0131r. Ergin kurba\u011fa hem deri ile, hem de akci\u011ferleriyle solunum yapar. Kurba\u011falar derilerini nemli tutmak i\u00e7in genelde nemli ortamlarda ya\u015farlar. Kurak bir ortamda uzun s\u00fcre kurba\u011fa ya\u015fayamaz.<\/p>\n
C. \u0130NSANDA SOLUNUM S\u0130STEM\u0130
\n \u0130nsanda solunum sistemi akci\u011ferler ve bu akci\u011ferlere hava ta\u015f\u0131yan borulardan olu\u015fur. Burun, a\u011f\u0131z, yutak, g\u0131rtlak, soluk borusu ve bron\u015flar solunum esnas\u0131nda faaliyet g\u00f6steren yap\u0131lard\u0131r.
\n 1. Solunum Sisteminin B\u00f6l\u00fcmleri
\n a. Burun : Burunun i\u00e7 yap\u0131s\u0131, havay\u0131 temizleme, nemlendirme ve \u0131s\u0131tmaya uygun oldu\u011fu i\u00e7in, hava giri\u015finde bu organ\u0131n \u00f6nemi daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
\n b. Soluk Borusu (Trake) : A\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun son k\u0131sm\u0131nda yer alan yuta\u011fa soluk borusu ba\u011flan\u0131r. 10\u201312 cm uzunlu\u011funda ve 2 cm \u00e7ap\u0131nda olan bu borunun ba\u015flang\u0131\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u0131rtlak denir. G\u0131rtla\u011f\u0131n i\u00e7indeki ses telleri epitel uzant\u0131lardan meydana gelmi\u015f olup, gerginlikleri kaslarla ayarland\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7e\u015fitli tonlarda ses \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n Soluk borusunun, d\u00fcz olan arka y\u00fcz\u00fc yemek borusu ile kom\u015fudur ve i\u00e7 y\u00fcz\u00fc hareketli siller ta\u015f\u0131yan epitel h\u00fccreleri ile d\u00f6\u015fenmi\u015ftir. Bu h\u00fccrelerin meydana getirdi\u011fi epitel tabakas\u0131 alt\u0131nda salg\u0131 bezleri bulundu\u011fu gibi, h\u00fccrelerin aras\u0131nda da salg\u0131 yapan goblet h\u00fccreleri bulunur.
\n Bu h\u00fccreler mukus denilen bir madde \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Mukus hareketli siller \u00fczerinde ince bir tabaka olu\u015fturur. \u0130nce mukus tabakas\u0131, hem epitel y\u00fczeyin nemli kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, hem de solunumla giren havadaki toz ve di\u011fer yabanc\u0131 maddeleri tutar.
\n Soluk borusunun yap\u0131s\u0131nda epitel tabakas\u0131ndan sonra k\u0131k\u0131rdak doku tabakas\u0131 bulunur. K\u0131k\u0131rdak doku, soluk borusunun duvarlar\u0131n\u0131n birbirine yap\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek \u015fekilde bir gerginlik sa\u011flar. Yemek borusuna bakan y\u00fczeyde k\u0131k\u0131rdak yoktur. Soluk borusu arkada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rt omuru hizas\u0131nda iki kola ayr\u0131l\u0131r. Bu kollara bron\u015f ad\u0131 verilir.
\n Bron\u015flar\u0131n herbiri akci\u011fere girdikten sonra binlerce ince borucu\u011fa ayr\u0131l\u0131r. Bunlara bron\u015f\u00e7uk ad\u0131 verilir. Bron\u015f\u00e7uklar\u0131n u\u00e7lar\u0131nda hava keseleri bulunur (alveol). Alveoller \u00e7ok ince, tek s\u0131ra epitel h\u00fccrelerden olu\u015fmu\u015f olup d\u0131\u015f\u0131 k\u0131lcal damarlar ile donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n c. Akci\u011ferlerin Yap\u0131s\u0131 ve G\u00f6revleri : Akci\u011ferler, sa\u011f ve sol olmak \u00fczere iki k\u0131s\u0131mdan meydana gelir.
\n Sa\u011f akci\u011fer \u00fc\u00e7 b\u00f6lmeli, sol akci\u011fer iki b\u00f6lmelidir. Sol akci\u011ferin k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131n\u0131n nedeni, kalbin buraya yak\u0131n olu\u015fudur. Her iki akci\u011fer pleura denilen iki yaprakl\u0131 ince bir zar ile \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Bu iki zar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f yapraklar\u0131 aras\u0131ndaki bo\u015fluklarda az miktarda lenf s\u0131v\u0131s\u0131 ve hava bulunur.
\n 2. Soluk Al\u0131p Verme Mekanizmas\u0131
\n Soluk al\u0131p verme mekanizmas\u0131, g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu ve akci\u011ferlerin geni\u015fleyip daralmas\u0131na dayan\u0131r. Ayn\u0131 zamanda bu mekanizmada diyafram kas\u0131 ve kaburgalar aras\u0131 kaslar etkin rol oynarlar.
\n Soluk al\u0131rken, diyafram kas\u0131 kas\u0131l\u0131r ve kaburgalar aras\u0131 a\u00e7\u0131larak hacim artar, g\u00f6\u011f\u00fcs i\u00e7 bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fer ve i\u00e7eriye hava girer. Bu esnada g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu geni\u015flemi\u015ftir.
\n Soluk verirken; diyafram kas\u0131 gev\u015fer, kaburgalar birbirine yakla\u015farak hacim azal\u0131r, g\u00f6\u011f\u00fcs i\u00e7 bas\u0131nc\u0131 artar ve d\u0131\u015far\u0131ya hava verilir. Bu esnada g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu daralm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Solunum h\u0131z\u0131 kandaki CO2 miktar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenir. CO2 art\u0131\u015f\u0131 soluk al\u0131p vermeyi h\u0131zland\u0131r\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc CO2 kan\u0131n pH s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve ortam asit hale gelir Bu da beyni uyar\u0131r.
\n Soluk al\u0131\u015f veri\u015finin h\u0131z\u0131 ve \u015fiddeti omurilik so\u011fan\u0131ndaki sinirler taraf\u0131ndan denetlenir.
\n 3. Solunum Gazlar\u0131n\u0131n Ta\u015f\u0131nmas\u0131
\n Kan\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri; CO2 ve O2 ta\u015f\u0131ma kapasitesinin \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131d\u0131r.
\n a. Oksijenin Ta\u015f\u0131nmas\u0131 : Hayvanlar\u0131n kan\u0131nda O2 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 solunum pigmentleri bulunur. Pigmentleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz: Hemoglobin, Hemosiyanin, Klorokruorin, Hemoeritrin
\n Oksijen kanda oksihemoglobin halinde ta\u015f\u0131n\u0131r. \u00c7ok az bir k\u0131sm\u0131 kan plazmas\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak ta\u015f\u0131n\u0131r. (% 2 kadar). Akci\u011ferlerde kana ge\u00e7en O2, alyuvarlardaki hemoglobinle birle\u015fip oksihemoglobini olu\u015fturur.
\n Hb + O2 HbO2 (Oksihemoglobin)
\n Doku k\u0131lcallar\u0131nda hemoglobinden ayr\u0131l\u0131p doku s\u0131v\u0131s\u0131na, oradan da dif\u00fczyonla h\u00fccrelere ge\u00e7er.<\/p>\n
b. Karbondioksitin Ta\u015f\u0131nmas\u0131: H\u00fccrelerde olu\u015fan CO2, doku s\u0131v\u0131s\u0131na ge\u00e7ip dif\u00fczyonla k\u0131lcal damarlara ge\u00e7er. Normal olarak CO2, kanda \u00e7ok az erir ve az bir k\u0131sm\u0131 kan plazmas\u0131 ile ta\u015f\u0131n\u0131r. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ise alyuvarlara girer. Alyuvarlarda karbonik anhidraz enziminin katalizlemesi sonucu CO2, su ile birle\u015ferek karbonik asiti olu\u015fturur.
\n Karbonik asit (H2CO3), iyonla\u015farak H+ ve HCO3\u2013 (bikarbonat) iyonu meydana getirir. H+ iyonu alyuvarlarda hemoglobinle, birle\u015ferek HCO3 iyonlar\u0131 ise plazmada ta\u015f\u0131narak akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131na getirilir.
\n Karbonik anhidraz enzimi<\/p>\n
Akci\u011fer k\u0131lcallar\u0131nda HCO3 iyonlar\u0131 tekrar alyuvarlara girerek H+ iyonlar\u0131 ile birle\u015fir ve H2CO3 (karbonik asit) olu\u015fturur.
\n Yine karbonik anhidraz enziminin etkisiyle, karbonik asit, H2O ve CO2 e ayr\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylece serbest kalan CO2 dif\u00fczyonla \u00f6nce plazmaya, oradan da akci\u011fer alveollerine ge\u00e7er ve soluk verme ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.
\n CO2 nin \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n hemoglobin ile de ta\u015f\u0131nabildi\u011fi belirtilmektedir. \u0130nsan\u0131n soludu\u011fu havada fazla oranda karbon monoksit (CO) bulunursa zehirlenme meydana gelir.
\n \u00c7\u00fcnk\u00fc, CO hemoglobin ile s\u0131k\u0131 ba\u011f yapar ve kolayca kopmaz. Bunun sonucunda oksijen hemoglobinle ba\u011flanamaz ve dokular O2 siz kal\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
SOLUNUM S\u0130STEM\u0130 Solunum, genel anlamda canl\u0131 organizmada gaz de\u011fi\u015fimini ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. 1. D\u0131\u015f Solunum Solunum organlar\u0131yla d\u0131\u015f ortamdan hava al\u0131nmas\u0131 ve verilmesi, yani soluk al\u0131p vermeye denir. 2. \u0130\u00e7 Solunum Solunum organlar\u0131na dolan havadaki oksijenin yakalan\u0131p h\u00fccrelere kadar ta\u015f\u0131nmas\u0131, h\u00fccrelerde olu\u015fan karbondioksitin ayn\u0131 yolla solunum organlar\u0131na getirilmesidir. 3. H\u00fccresel Solunum H\u00fccrelere kadar gelen …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[6676,7675,2339,7670,3444,6000,8485,8484,8487,8341,8065,8335,6566,7674,8064,8483,8486,7673],"class_list":["post-3715","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-akciger-solunumu","tag-akcigerli-baliklar","tag-alveol","tag-deri-solunumu","tag-difuzyon","tag-dis-solunum","tag-hucresel-solunum","tag-ic-solunum","tag-karbondioksitin-tasinmasi","tag-karbonik-asit","tag-oksijenin-tasinmasi","tag-soluk-alip-verme-mekanizmasi","tag-soluk-borusu","tag-solungac-solunumu","tag-solunum-gazlarinin-tasinmasi","tag-solunum-sistemi-ve-isleyisi","tag-solunum-sisteminin-bolumleri","tag-trake-solunumu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3715"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3715\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}