YA\u011eLAR VE YA\u011e METABOL\u0130ZMASI<\/p>\n
YA\u011eLAR VE L\u0130P\u0130DLER
\n Ger\u00e7ek ya\u011flar ve ya\u011fa benzeyen bile\u015fikler lipidler grubunda toplan\u0131rlar. Bir maddenin lipidlere dahil olmas\u0131nda temel etken \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck \u00f6zelli\u011fidir. Ya\u011flar lipid s\u0131n\u0131flar\u0131nda basit esterler grubunda bulunurlar. Lipidler grubunda \u00e7ok de\u011fi\u015fik bile\u015fikler vard\u0131r ve bu kadar de\u011fi\u015fik bile\u015fiklerin bu grupta toplanmas\u0131n\u0131n nedenlerinden en \u00f6nemlisi; bu maddelerin metabolizmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ortakl\u0131k g\u00f6stermesidir.<\/p>\n
YA\u011eLAR
\n Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmeyip eterde \u00e7\u00f6z\u00fcnen ve dokunuldu\u011funda kaygan hissini veren maddelerdir. Ya\u011flar \u00fc\u00e7 temel gruba ayr\u0131l\u0131r: Mineral ya\u011flar, Dura\u011fan bitkisel ve hayvansal ya\u011flar ve U\u00e7ucu bitkisel ya\u011flar. Ya\u011flar\u0131 dura\u011fan yada u\u00e7ucu olarak adland\u0131rmam\u0131za yol a\u00e7an bunlar\u0131n \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131klar\u0131nda buharla\u015f\u0131p buharla\u015fmamalar\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Biyolojik olarak ya\u011flar belli baz\u0131 mono-karboksil asitlerin gliserin ile yapt\u0131klar\u0131 esterlerdir. Bir\u00e7ok hayvan ve bitki taraf\u0131ndan yap\u0131lan ya\u011flar, do\u011fal bir depo maddesi niteli\u011fini ta\u015f\u0131r. Ya\u011flar suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmez; do\u011fada ya s\u0131v\u0131, yada kat\u0131 halde bulunur. 20\u00b0C\u2019de s\u0131v\u0131 olan ya\u011flar genellikle s\u0131v\u0131 ya\u011f olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve bitkilerle ve bal\u0131klarda bulunur. Ya\u011flar insan besinleri aras\u0131nda en yo\u011fun enerji kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar; ger\u00e7ekten bunlar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 enerji miktar\u0131, ni\u015fastan\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n iki kat\u0131d\u0131r. Fakat ya\u011flar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n zorlu\u011fu ya\u011flar\u0131n enerji kullan\u0131m\u0131nda karbonhidratlardan daha sonra gelmesinin nedenidir. <\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n Kimyasal Yap\u0131s\u0131
\n N\u00f6tral ya\u011flar kimyasal yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re esterdirler. Asit olarak dallanmam\u0131\u015f ya\u011f asitleri i\u00e7erirler. Alkol bile\u015feni ise \u00fc\u00e7 hidroksil grubunda bulunan gliserindir.<\/p>\n
YA\u011e AS\u0130D\u0130
\n RCOOH genel form\u00fcl\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan \u00f6nemli bir organik bile\u015fik s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Ya\u011f asitleri v\u00fccutta serbest (esterle\u015fmemi\u015f) veya trigliserol gibi daha karma\u015f\u0131k molek\u00fcllerde ya\u011f esterleri olarak bulunurlar. Serbest ya\u011f asitleri k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlarda t\u00fcm dokularda olu\u015fur, fakat bazen, \u00f6zellikle a\u00e7l\u0131k veya uzun s\u00fcreli \u015fiddetli a\u00e7l\u0131k durumlar\u0131nda kan\u0131n s\u0131v\u0131 k\u0131sm\u0131nda (plazmada) \u00f6nemli miktarda serbest ya\u011f asidi bulunur. Serbest ya\u011f asitleri enerji \u00fcretmek amac\u0131yla karaci\u011fer ve kas gibi bir\u00e7ok doku taraf\u0131ndan okside edilebilirler. Ya\u011f asitleri ayr\u0131ca glikolipidler, fosfolipidler ve kolesterol esterlerini i\u00e7eren bir\u00e7ok bile\u015fi\u011fin \u00f6nc\u00fcl maddesidir. Trigliserol b\u00fcnyesindeki esterle\u015fmi\u015f ya\u011f asitleri v\u00fccudun ana enerji kayna\u011f\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n
Do\u011fal ya\u011flarda bulunan asitler daima \u00e7ift say\u0131da karbon i\u00e7erirler. Ya\u011f asitlerinin C\u00bd birimlerinden yani asetik asit art\u0131klar\u0131ndan sentezlendikleri belirlenmi\u015ftir.
\n En \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ya\u011f asitleri 16 ve 18 karbon atomu i\u00e7erirler. Doymam\u0131\u015f ya\u011f asitlerine daha s\u0131k rastlan\u0131r. Daha y\u00fcksek derecede doymam\u0131\u015f ya\u011f asitlerini i\u00e7eren ya\u011flar genellikle s\u0131v\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
Ya\u011f Asitlerinin Yap\u0131s\u0131
\n A)Doymu\u015f:Ya\u011f asidi zinciri \u00e7ift ba\u011f i\u00e7ermiyorsa doymu\u015f ya\u011f asididir. Doymu\u015f ya\u011f asitleri v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6receli olarak oksidasyona diren\u00e7lidirler.
\n B)Doymam\u0131\u015f:Ya\u011f asidi zinciri bir veya daha fazla say\u0131da \u00e7ift ba\u011f i\u00e7eriyorsa doymam\u0131\u015f ya\u011f asididir. E\u011fer ya\u011f asidi iki veya daha fazla \u00e7ift ba\u011fa sahipse, \u00e7ift ba\u011flar daima \u00fc\u00e7 karbon arayla yerle\u015firler. Doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri haval\u0131 bir ortamda yava\u015f\u00e7a ve kendili\u011finden okside olur. <\/p>\n
Memeli dokular\u0131nda bulunan hemen hemen t\u00fcm ya\u011f asitleri d\u00fcz zincirlidir. Oysa do\u011fada bulunan ya\u011f asitleri dallanm\u0131\u015f zincirlidir
\n .V\u00fccutta yap\u0131lmayan ve v\u00fccuda al\u0131nmas\u0131 gerekli olan ya\u011f asitlerine esansiyel ya\u011f asitleri denir. Esansiyel ya\u011flar iki \u00e7e\u015fittir: 1)Linoleik asit 2)Linolenik asit<\/p>\n
Ya\u011f asitlerinin sentezlenmesi: \u0130nsanlarda ya\u011f asidi sentezi ba\u015fl\u0131ca karaci\u011fer ve s\u00fct salg\u0131layan meme bezlerinde, bir yere kadarda ya\u011f dokusu ve b\u00f6brekte meydana gelir. Bu sentezde ATP ve indirgenmi\u015f adenin din\u00fckleotid fosfat (NADPH) kullan\u0131l\u0131r.
\n Ya\u011f\u0131n memeli hayvan organizmas\u0131nda di\u011fer besin maddelerinden sentezlendi\u011fide kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Domuzun patates ve kepekle beslenmesine ra\u011fmen (karbonhidrat\u00e7a zengin diyet) \u00e7ok ya\u011flamas\u0131 bu duruma bir \u00f6rnektir.
\n (Karbonhidratlar\u0131n ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc glikozun glikoliz y\u0131k\u0131m\u0131 ile ba\u015flar.)
\n Ya\u011f Asitlerinden Ya\u011f Sentezi
\n Biyosentezde olu\u015fan ya\u011f asitleri n\u00f6tral ya\u011flar olarak depolan\u0131rlar. Ya\u011flar hayvansal ve bitkisel h\u00fccrelerin en \u00f6nemli depo maddeleridirler. Karbonhidrat yerine ya\u011f\u0131n depolanmas\u0131 baz\u0131 faydalar sa\u011flar. Ya\u011flar kimyasal bak\u0131mdan gliserinin tria\u00e7il t\u00fcrevleridirler. Ya\u011f asitleri genellikle 16-20 C atomu i\u00e7erirler ve \u00e7o\u011fu kez \u00e7ift ba\u011f ta\u015f\u0131rlar. Y\u00fcksek oranda doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri insanlar ve b\u00fcy\u00fck hayvanlar i\u00e7in zorunlu besin bile\u015fenleridirler. <\/p>\n
Mumlar
\n Do\u011fal mumlar ( balmumu, bitkisel mum v.b ) de\u011fi\u015fik maddelerin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131rlar. Ana bile\u015fen olarak uzun zincirli, bir de\u011ferli alkollerin y\u00fcksek ya\u011f asitleri ile olu\u015fturduklar\u0131 esterleri i\u00e7erirler.<\/p>\n
Yedek Madde Olarak Ya\u011flar
\n \u0130nsan beslenmesinde ve \u00e7o\u011fu hayvanlar\u0131n beslenmesinde ya\u011falar \u00f6nemli bir rol oynarlar. Ya\u011flar kalorice \u00e7ok zengin bir besin maddesidirler. Fakat ya\u011flar\u0131n ger\u00e7ek biyolojik \u00f6nemleri yedek madde olarak g\u00f6rev yapmalar\u0131ndan ileri gelmektedir. Normal gereksiniminden fazla al\u0131nan besin maddeleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcrler ve uygun dokularda depolan\u0131rlar. Beslenmenin yetersiz oldu\u011fu zamanlarda tekrar par\u00e7alan\u0131rlar. Karaci\u011ferdeki ya\u011f di\u011fer dokulara k\u0131yasla \u00e7ok \u00e7abuk d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frarlar. Ya\u011flar kanda kilomikronlar ve lipoproteinler i\u00e7inde ta\u015f\u0131n\u0131rlar. Organizma, besinlerle al\u0131nan ya\u011flar\u0131 veya kendisinin ya\u011f depolar\u0131n\u0131 kullanmak isterse bunlar\u0131 par\u00e7alamak zorundad\u0131r. Bunun i\u00e7in ilk ad\u0131m ya\u011f asitlerinin ve gliserinin par\u00e7alanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
GL\u0130SER\u0130N
\n Gliserin tatl\u0131ms\u0131, ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 az, renksiz bir s\u0131v\u0131, \u00fc\u00e7 de\u011ferli alkol (trialkol)d\u00fcr. \u00dc\u00e7 hidroksil grubunda bulunurlar. Gliserinin ya\u011f asidi esterleri hayvansal ve bitkisel ya\u011flar\u0131 olu\u015fturur. Gliserin boya ve vernikler i\u00e7in re\u00e7ine yap\u0131m\u0131nda, besinlerde, ila\u00e7larda ve kozmetik maddelerde, nemlendirici ve yumu\u015fat\u0131c\u0131 olarak ve ayr\u0131cada nitrogliserin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Gliserin
\n H<\/p>\n
O
\n H
\n C
\n H H
\n C
\n O H
\n H
\n C
\n H
\n O
\n H<\/p>\n
GL\u0130SER\u0130NLER\u0130N YAPISI<\/p>\n
\u2551
\n HO\u2015CH\u00bd H\u2153C\u2015(CH\u00bd)n\u2015C\u2015O
\n | O CH\u00bd
\n HO\u2015CH \u2551 |
\n | H\u2153C\u2015(CH\u00bd)m\u2015C\u2015O\u2015CH
\n HO\u2015CH\u00bd |
\n HO \u2015CH\u00bd
\n Gliserin Dia\u00e7gliserin<\/p>\n
O O
\n \u2551 \u2551
\n H\u2153C\u2015(CH\u00bd)n\u2015C\u2015O H\u2153C\u2015(CH\u00bd)n\u2015C\u2015O
\n CH\u00bd
\n | O CH\u00bd
\n HO\u2015 CH\u00bd \u2551 |
\n | H\u2153C\u2014(CH\u00bd)m\u2014C\u2014O\u2014CH
\n HO\u2015 CH\u00bd O |
\n \u2551 CH\u00bd
\n H\u2153C\u2014(CH\u00bd)o\u2014C\u2014 O <\/p>\n
Monoa\u00e7ilgliserin Tria\u00e7ilgliserin<\/p>\n
Gliserin \u00fc\u00e7 de\u011ferli bir alkol oldu\u011fundan mono-, di- ve tri ester olu\u015fturabilir. Yeni isimlendirmeye g\u00f6re monoa\u00e7il- dia\u00e7il- ve tria\u00e7ilgliserin ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Tria\u00e7il-gliserinler \u00e7o\u011funlukla iki veya \u00fc\u00e7 farkl\u0131 asit i\u00e7erirler. Do\u011fal olarak bulunan ya\u011flar daima \u00e7ok say\u0131da tria\u00e7ilgliserinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olurlar.<\/p>\n
\u00d6ZET OLARAK YA\u011eLAR (L\u0130P\u0130DLER)
\n Ya\u011f asitleri, n\u00f6tr ya\u011flar, steroidler biyolojik \u00f6nemi olan lipidlerdir. Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmezler yada \u00e7ok az \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler. Aseton, alkol, eter gibi \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerle \u00e7\u00f6z\u00fcnebilirler. Yap\u0131lar\u0131n\u0131 C, H ve O elementleri olu\u015fturur. ayr\u0131ca fosfor ve azot da bulunabilir. Ayn\u0131 miktarlarda yak\u0131ld\u0131klar\u0131nda en fazla enerjiyi ya\u011flar verir. Genellikle yap\u0131 ve enerji ham maddesi olarak kullan\u0131lan ya\u011flar trigiliserit halde bulunur. Olu\u015fumlar\u0131:<\/p>\n
Ya\u011f \u00e7e\u015fitlerinden olan fosfolipidler h\u00fccre zar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir bile\u015fenidir. Ayr\u0131ca \u015feker ve proteinle birle\u015ferek glukolipit ve lipoprotein \u015feklinde molek\u00fclleri olu\u015fturan ya\u011falar da bulunur. Bu molek\u00fcller bir \u00e7e\u015fit ya\u011f olan steroidler vitamin ve hormon olarak g\u00f6rev yapar.<\/p>\n
Ya\u011flar enerji vermelerini yan\u0131 s\u0131ra, \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 da sa\u011flarlar. Ya\u011f asitleri uzun karbon atomlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu zincirleridir. Bu zincirlerde karbon atomlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda \u00e7ift ba\u011f yoksa doymu\u015f, bir yada birden fazla \u00e7ift ba\u011f varsa bunlara da doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri denir. V\u00fccuda fazla miktarda al\u0131nan karbonhidrat ve proteinler ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek depolan\u0131r <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
YA\u011eLAR VE YA\u011e METABOL\u0130ZMASI YA\u011eLAR VE L\u0130P\u0130DLER Ger\u00e7ek ya\u011flar ve ya\u011fa benzeyen bile\u015fikler lipidler grubunda toplan\u0131rlar. Bir maddenin lipidlere dahil olmas\u0131nda temel etken \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck \u00f6zelli\u011fidir. Ya\u011flar lipid s\u0131n\u0131flar\u0131nda basit esterler grubunda bulunurlar. Lipidler grubunda \u00e7ok de\u011fi\u015fik bile\u015fikler vard\u0131r ve bu kadar de\u011fi\u015fik bile\u015fiklerin bu grupta toplanmas\u0131n\u0131n nedenlerinden en \u00f6nemlisi; bu maddelerin metabolizmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ortakl\u0131k …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[8561,8560,2202,2429,7508,8559,2308,7585,3861,5043,8558,4858,8556,8557],"class_list":["post-3746","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-fosfolipidler","tag-glikoliz-yikimi","tag-gliserin","tag-hormon","tag-karbon-atomu","tag-linoleik-asit","tag-lipidler","tag-notral-yaglar","tag-oksidasyon","tag-plazma","tag-trigliserol","tag-vitamin","tag-yaglar-ve-yapisi","tag-yaglarin-kimyasal-yapisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3746"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}