T\u00fcm di\u011fer maddeler gibi canl\u0131larda temelde kimyasal sistemlerdir. Bu kimyasal sistemler di\u011ferlerin farkl\u0131 olarak \u00f6zel bir organizasyona sahiptir.
\n Canl\u0131lar kimyasal kompozisyonlar\u0131 farkl\u0131 da olsa, t\u00fcm canl\u0131larda ortak olarak bulunan kimyasal maddeler mevcuttur.
\n \u0130norganik Besinler
\n 1. Su:
\n Su d\u00fcnyada bilinen t\u00fcm ya\u015fam\u0131n s\u00fcreklili\u011finde b\u00fcy\u00fck rol oynayan renksiz, tats\u0131z ve kokusuz bir maddedir. Suyun kimyasal \u00f6zellikleri d\u00fcnya \u00fczerindeki canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011finde b\u00fcy\u00fck rol oynar.
\n \u2022 Su iyi bilinen bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00f6zel bir maddedir. Asl\u0131nda bir\u00e7ok madde su i\u00e7inde, di\u011fer s\u0131v\u0131lar i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha iyi \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Bu suyun polar bir molek\u00fcl olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Y\u00fckl\u00fc gruplar i\u00e7eren hemen t\u00fcm maddeler bu nedenle su i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnme e\u011filimindedir. Bu da h\u00fccre i\u00e7i metabolik reaksiyonlar\u0131n devam edebilmesinin en \u00f6nemli sebeplerinden birisidir.
\n \u2022 Pek \u00e7ok maddenin organizmaya al\u0131nabilmesi suda \u00e7\u00f6z\u00fcnebilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, solunum i\u00e7in gerekli olan O2\u2019nin v\u00fccuda al\u0131nabilmesi i\u00e7in suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmesi gerekir. Bu nedenle t\u00fcm solunum y\u00fczeyleri nemlidir.
\n \u2022 Bilinen t\u00fcm s\u0131v\u0131lar \u0131s\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e hacim kaybeder. Hacim azal\u0131nca yo\u011funluk artar ve b\u00f6ylece so\u011fuk olan k\u0131s\u0131mlar daha a\u011f\u0131r hale gelir. Bu y\u00fczden maddelerin kat\u0131 halleri, s\u0131v\u0131 hallerine g\u00f6re daha a\u011f\u0131rd\u0131r.
\n Ama suyun hacmi, bilinen t\u00fcm s\u0131v\u0131lar\u0131n aksine, belirli bir s\u0131cakl\u0131\u011fa (+ 4\u00b0C’ye) d\u00fc\u015fene kadar azal\u0131r, daha sonra tekrar artmaya ba\u015flar. Dondu\u011funda ise hacmi s\u0131v\u0131 hale g\u00f6re daha fazlad\u0131r. (Bu durumu basit bir deneyle g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Plastik yada cam bir \u015fi\u015feyi a\u011fz\u0131na kadar su ile doldurup a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131k \u015fekilde dondurunuz. Son durum sizi ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rtacak.) Bu nedenle suyun kat\u0131 hali, s\u0131v\u0131 halinden daha hafiftir. Bu y\u00fczden buz, suyun dibine batmay\u0131p su \u00fcst\u00fcnde y\u00fczer.
\n Suyun bu \u00f6zelli\u011fi ya\u015fam\u0131n k\u0131\u015f aylar\u0131nda yada her zaman so\u011fuk olan b\u00f6lgelerde sudaki ya\u015fam\u0131n devam etmesine olanak tan\u0131r. Deniz, nehir ve g\u00f6llerin \u00fcst k\u0131sm\u0131 donar, buz \u00fcst k\u0131s\u0131mda kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in su i\u00e7indeki canl\u0131lar ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam edebilirler.
\n \u2022 Suyun \u0131s\u0131y\u0131 iletebilme yetene\u011fi bilinen di\u011fer herhangi bir s\u0131v\u0131dan en az d\u00f6rt kat daha y\u00fcksektir. Buzun ve kar\u0131n ise \u0131s\u0131 iletkenlikleri d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Buz, havadaki so\u011fu\u011fu, alt\u0131ndaki su tabakas\u0131na \u00e7ok az iletir. B\u00f6ylece d\u0131\u015far\u0131daki hava -50\u00b0C’yi bulsa bile, denizin \u00fcst\u00fcndeki buz tabakas\u0131 1-2 metreyi ge\u00e7mez. Foklar, penguenler ve di\u011fer kutup hayvanlar\u0131, bu sayede denizin \u00fcst\u00fcndeki buzu delip alttaki suya ula\u015fabilirler.
\n \u2022 Suyun \u0131s\u0131 tutma kapasitesinin di\u011fer s\u0131v\u0131lara g\u00f6re \u00e7ok y\u00fcksektir. Bu durum denizlerin karalara g\u00f6re daha ge\u00e7 \u0131s\u0131n\u0131p daha ge\u00e7 so\u011fumalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu nedenle gece-g\u00fcnd\u00fcz aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k kurak ortamlarda 40 – 50 \u00b0C’ye kadar \u00e7\u0131karken, denizlerde en fazla birka\u00e7 derecelik bir s\u0131cakl\u0131k fark\u0131 olur.
\n \u2022 Su, h\u00fccre metabolizmas\u0131n\u0131n temelinde yer alan biyolojik kataliz\u00f6rlerin, yani enzimlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7inde olmazsa olmaz bile\u015fenlerdendir. H\u00fccre i\u00e7inde su konsantrasyonunun % 15’in alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durumlarda enzimlerin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir.
\n \u2022Bu \u00f6zelliklerinin yan\u0131 s\u0131ra, suyun kimyasal yap\u0131s\u0131 gere\u011fi su molek\u00fcllerin di\u011fer molek\u00fcllerle ve kendi aralar\u0131ndaki etkile\u015fimleri de suya canl\u0131 ya\u015fam\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem katar. Kimyasal olarak bir maddenin kendi molek\u00fclleri aras\u0131nda ili\u015fki kurmas\u0131 kohezyon, yabanc\u0131 molek\u00fcllerle ili\u015fki kurmas\u0131 adhezyon olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Suyun kohezyon ve adhezyon yetenekleri, suyun belirli k\u0131lcal yap\u0131lar i\u00e7inde kopmadan y\u00fckselmesine ve ta\u015f\u0131nmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Bu da bitkilerin karada ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz eder.
\n V\u00fccudunuzun g\u00fcnl\u00fck kaybetti\u011fi su ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in g\u00fcnde 6-8 bardak su i\u00e7meniz gerekir. V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczdesi olarak su kayb\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:
\n%1: Susuzluk hissi, \u0131s\u0131 d\u00fczeninin bozulmas\u0131, performans azalmas\u0131
\n %2: Is\u0131 artmas\u0131, artan susuzluk hissi %3: v\u00fccut \u0131s\u0131 d\u00fczenin iyice bozulmas\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 susuzluk hissi, %4: fiziksel performans\u0131n %20-30 d\u00fc\u015fmesi
\n %5: Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, yorgunluk
\n %6: Halsizlik, titreme
\n %7: Fiziksel aktivite s\u00fcrerse bay\u0131lma Kaynakwh:
\n %10: Bilin\u00e7 kayb\u0131
\n %11: Olas\u0131 \u00f6l\u00fcm
\n2. Elektrolitler:
\n Asitler, bazlar ve tuzlar su i\u00e7inde iyonla\u015f\u0131r. Saf su i\u00e7inde iyon bar\u0131nd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131ndan elektri\u011fi iletmez. Ancak i\u00e7inde iyonla\u015fabilen bir madde \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde elektrik a\u00e7\u0131s\u0131ndan iletken \u00f6zellik kazan\u0131r. B\u00f6yle maddelere elektrolit ad\u0131 verilir.
\n Asitler:
\n Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fcklerinde hidrojen iyonu (H+) konsantrasyonunu art\u0131ran maddelerdir. V\u00fccutta g\u00f6revli inorganik asitlerin (HCl gibi) yan\u0131 s\u0131ra organik asitler de bulunur. Asitli bile\u015fikler turnusol ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131 maviden k\u0131rm\u0131z\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler.
\n Bazlar:
\n Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fcklerinde hidroksil iyonu (OH\u2013) konsantrasyonunu art\u0131ran maddelerdir. V\u00fccutta g\u00f6revli inorganik bazlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra organik bazlar da bulunabilir. Turnusol ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131dan maviye \u00e7evirirler.
\n Asit \u2013 Baz Dengesi:
\n Herhangi bir \u00e7\u00f6zeltinin H iyonu deri\u015fimi o ortam\u0131n\u0131n asitli\u011finin veya bazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. H iyonu deri\u015fiminin negatif logaritmas\u0131 pH olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r, ortamlar\u0131n asitlik ve bazl\u0131k de\u011ferlerini g\u00f6stermekte kullan\u0131l\u0131r.
\n pH, 0 ile 14 aras\u0131nda bir de\u011fer al\u0131r. Orta nokta olan 7 n\u00f6tr, 0-7 aral\u0131\u011f\u0131 asidik, 7-14 aral\u0131\u011f\u0131 ise baziktir.
\n Biyokimyasal tepkimeleri ger\u00e7ekle\u015ftiren enzimlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 asit ve bazlar etkiledi\u011fi i\u00e7in, h\u00fccre i\u00e7i ve h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 s\u0131v\u0131lar\u0131n asit \u2013 baz dengesi son derece \u00f6nemlidir.
\n Tuzlar:
\n Asit ve bazlar\u0131n kimyasal tepkimeye girmesiyle olu\u015fan bile\u015fiklerdir. Minerallerin pek \u00e7o\u011fu v\u00fccuda tuzlar halinde al\u0131n\u0131r (yemeklerde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z sofra tuzu gibi). <\/p>\n
3. Mineraller:
\n Do\u011fada ve canl\u0131 v\u00fccudunda genellikle tuz halinde bulunduklar\u0131 i\u00e7in bu maddelere madensel tuzlar da denir. Tuz formunda bulunabilecekleri gibi organik bile\u015fiklere ba\u011fl\u0131 olarak da bulunabilirler. Kaynakwh:
\n Minerallerin v\u00fccutta, kemik ve di\u015flerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131lma, v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n ozmotik bas\u0131nc\u0131n\u0131 ayarlama, vitamin, hormon ve enzimlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131lma, kas kas\u0131lmas\u0131 ve sinir impulslar\u0131n\u0131n iletimi gibi g\u00f6revleri vard\u0131r. <\/p>\n
Organik Besinler<\/p>\n
Kimyada organik madde kavram\u0131, i\u00e7lerinde karbon – hidrojen ba\u011flar\u0131 bulunduran maddeleri tan\u0131mlamaktad\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda yer alan temel organik bile\u015fikler karbon ve hidrojene ek olarak oksijen de bulundururlar. Organik bile\u015fenlerden karbonhidratlar, ya\u011flar ve proteinler hem yap\u0131 maddesi hem de enerji verici olarak kullan\u0131l\u0131rlar. Vitaminler d\u00fczenleyici ve n\u00fckleik asitler ise (DNA ve RNA) y\u00f6netici molek\u00fcllerdir.
\n \u0130norganik maddeler bir araya gelerek daha kompleks maddeler olu\u015fturma e\u011filiminde de\u011fildir. Ancak canl\u0131lar organik molek\u00fcllerden, istediklerinde par\u00e7alayabi-lecekleri, daha b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k molek\u00fcller olu\u015fturur. Organik molek\u00fcllerin olu\u015fturdu\u011fu bu b\u00fcy\u00fck molek\u00fcllere polimer, polimeri meydana getiren yap\u0131ta\u015flar\u0131na ise monomer ad\u0131 verilir.
\n Polimer olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda monomerler aras\u0131nda kurulan ba\u011f ba\u015f\u0131na bir molek\u00fcl su \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan bu sentez \u015fekli dehidrasyon sentezi ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Bu olay\u0131n tersi yani polimerin monomerlerine y\u0131k\u0131m\u0131 ise bu ba\u011flar\u0131n enzimler taraf\u0131ndan su kat\u0131larak y\u0131k\u0131lmas\u0131d\u0131r ki bu olaya \u201csu ile par\u00e7alama\u201d anlam\u0131nda hidroliz denir. Bir canl\u0131n\u0131n kendisi taraf\u0131ndan olu\u015fturulan her t\u00fcr polimer yine o canl\u0131 taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131labilir.
\n Canl\u0131lar taraf\u0131ndan \u00fcretilen her t\u00fcr polimerin yeniden kullan\u0131labilmesi i\u00e7in sindirilmesi yani hidroliz ile monomerlerine ayr\u0131lmas\u0131 gereklidir.
\nDehidrasyon Sentezi
\n n (monomer) ———–> polimer + (n-1) H2O
\n Hidroliz
\n polimer + (n-1) H2O ———–> n (monomer)
\nKarbonhidratlar
\n Monomeri: Monosakkaritler
\n Monomerler aras\u0131 ba\u011f: Glikozit
\n Karbonhidratlar i\u00e7erdikleri \u015feker say\u0131s\u0131na g\u00f6re monosakkaritler, disakkaritler ve polisakkaritler olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 grupta toplan\u0131r.<\/p>\n
a. Monosakkaritler (Tek \u015eekerler):
\n Temel karbonhidratlard\u0131r. Yap\u0131lar\u0131nda bulunan karbon atomlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na g\u00f6re isimlendirilirler.
\n 3C\u2019lu Monosakkaritler \u2013 Triozlar
\n PGAL (fosfogliseraldehit) ve PGA (fosfogliserik asit) en iyi bilinen ileride i\u015flevleri a\u00e7\u0131klanacak triozlardand\u0131r.
\n 5C\u2019lu Monosakkaritler \u2013 Pentozlar
\n \u2022 Riboz: ATP ve RNA molek\u00fcllerinin olu\u015fumunda g\u00f6rev alan monosakkarit \u00e7e\u015fididir.
\n \u2022 Deoksiriboz: Riboz molek\u00fcl\u00fc ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir oksijen atomu ek******. Ad\u0131 da buradan gelir. DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn olu\u015fumunda g\u00f6rev al\u0131r.
\n 6C\u2019lu Monosakkaritler \u2013 Heksozlar
\n Glikoz, fruktoz ve galaktoz olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tipi bulunur. Her \u00fc\u00e7 molek\u00fcl\u00fcn de kapal\u0131 form\u00fcl\u00fc ayn\u0131d\u0131r (C6H12O6). Ancak molek\u00fcl\u00fc olu\u015fturan atomlar\u0131n farkl\u0131 ba\u011flanmas\u0131 bu molek\u00fclleri farkl\u0131 k\u0131lar.
\n \u2022 Glikoz: Evrensel \u015feker molek\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Yani t\u00fcm canl\u0131lar taraf\u0131ndan kullan\u0131labilir. Ototrof canl\u0131lar taraf\u0131ndan inorganik maddelerden sentezlenir ve heterotrof canl\u0131lar beslenme s\u0131ras\u0131nda bu molek\u00fcl\u00fc ototroflardan al\u0131rlar. \u0130nsan kan\u0131nda bulunan \u015feker de glikozdur. Bu nedenle \u00e7o\u011fu zaman kan \u015fekeri olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. Beslenme s\u0131ras\u0131nda besinlerle al\u0131nan di\u011fer \u015feker molek\u00fclleri fruktoz ve galaktoz karaci\u011fer taraf\u0131ndan glikoza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek v\u00fccudun kullan\u0131m\u0131na sunulur.
\n \u2022 Fruktoz: Bitkiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen 6C\u2019lu monosakkarittir. Meyve \u015fekeri olarak da bilinir.
\n \u2022 Galaktoz: Memeli hayvanlar\u0131n s\u00fct salg\u0131s\u0131nda bulunan laktozun temel \u015fekerlerinden birisidir. <\/p>\n
b. Disakkaritler (\u00c7ift \u015eekerler):
\n \u0130ki monosakkaritin enzimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturdu\u011fu daha b\u00fcy\u00fck \u015fekerlerdir. Bu birle\u015fmede olu\u015fan ba\u011f glikozit olup t\u00fcm dehidrasyon sentezlerinde oldu\u011fu gibi burada da ba\u011f ba\u015f\u0131na bir su molek\u00fcl\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar.
\n Biyolojik olarak yaln\u0131z 6C\u2019lu monosakkaritlerin disakkarit formu bulunur. Yine disakkaritlerin olu\u015fumunda iki \u015fekerden birisi mutlaka glikoz olmal\u0131d\u0131r.
\nGlikoz + Glikoz ———–> Maltoz + 1 molek\u00fcl H2O
\n Glikoz + Fruktoz ———> Sakkaroz + 1 molek\u00fcl H2O
\n Glikoz + Galaktoz ——–> Laktoz + 1 molek\u00fcl H2O
\nBu \u015fekerler monosakkaritlere nazaran daha az tatl\u0131d\u0131r. Maltoz ve Sakaroz (S\u00fckroz da denir.) yaln\u0131z bitkilerde sentezlenirken Laktoz (S\u00fct \u015eekeri) yaln\u0131z hayvansal kaynakl\u0131d\u0131r.
\n Hayvanlar taraf\u0131ndan besinlerle al\u0131nan maltoz ve sakkaroz hidroliz edilerek yani sindirilerek monomerlerine ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, olu\u015fan monomerler de glikoza \u00e7evrilerek kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
c. Polisakkaritler (B\u00fcy\u00fck \u015eekerler):
\n \u00c7ok say\u0131da glikoz molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn dehidrasyon sentezi ile bir araya getirilmesi ile olu\u015fan kompleks \u015fekerlerdir. Di\u011fer bir deyi\u015fle polisakkaritler glikoz polimerleridir. T\u00fcm polisakkaritler glikozdan \u00fcretilir ancak glikoz molek\u00fcllerinin farkl\u0131 \u015fekillerde ba\u011flanmas\u0131yla farkl\u0131 polisakkaritler olu\u015fur.
\n Polisakkarit molek\u00fclleri sentezlenirken \u00e7ok y\u00fcksek say\u0131larda glikoz t\u00fcketildi\u011fi i\u00e7in, polisakkarit sentez s\u0131ras\u0131nda ortam\u0131n ozmotik bas\u0131nc\u0131 dolay\u0131s\u0131yla su tutma kapasitesi d\u00fc\u015fer. Hidroliz s\u0131ras\u0131nda ise tersi olur. \u00c7ok say\u0131da glikoz a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ortam ozmotik bas\u0131nc\u0131 dolay\u0131s\u0131yla su \u00e7ekme g\u00fcc\u00fc artar.
\n Canl\u0131lar glikoz polimerlerini yani polisakkaritleri iki farkl\u0131 ama\u00e7 i\u00e7in olu\u015ftururlar:
\n 1. Depo \u0130\u00e7in
\n \u2022 Ni\u015fasta
\n \u2022 Glikojen<\/p>\n
2. Yap\u0131 \u0130\u00e7in
\n \u2022 Sel\u00fcloz
\n \u2022 Kitin <\/p>\n
Ni\u015fasta: Bitkiler taraf\u0131ndan glikozun depo edilmesi amac\u0131yla \u00fcretilen polisakkarittir. Fotosentezin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yerlerde \u00fcretilen glikozun fazlas\u0131, depo edilece\u011fi doku ve organlara ta\u015f\u0131n\u0131r. Bitkisel h\u00fccrelerde bulunan l\u00f6koplast organeli taraf\u0131ndan glikozlar ni\u015fastaya \u00e7evrilerek depolan\u0131r.
\n Herhangi bir besinde ni\u015fasta bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 besine iyot \u00e7\u00f6zeltisi damlat\u0131larak anla\u015f\u0131labilir. Ni\u015fasta iyot ile mavi-mor renk verir.
\n Glikojen: Bakteriler, mantarlar ve hayvanlar taraf\u0131ndan glikozun depo edilmesi i\u00e7in \u00fcretilen polisakkarit \u015feklidir. Hayvan ni\u015fastas\u0131 olarak da adland\u0131r\u0131lan bu molek\u00fcl suda \u00e7\u00f6z\u00fcnebilir.
\n Glikojen insanlarda kan yoluyla v\u00fccuda da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Glikozun fazlas\u0131 karaci\u011fer ve kasta glikojene \u00e7evrilir. V\u00fccudun glikoza ihtiya\u00e7 duymas\u0131 durumunda karaci\u011ferde glikojen sindirilerek glikozlar kan yoluyla h\u00fccrelere g\u00f6nderilir. Kas taraf\u0131nda depolanm\u0131\u015f olan glikojen art\u0131k di\u011fer v\u00fccut h\u00fccreleri i\u00e7in kullan\u0131lamaz.
\n Sel\u00fcloz: Bitkilerde h\u00fccre \u00e7eperi sel\u00fcloz ad\u0131 verilen polisakkaritten sentezlenir. H\u00fccrelerin temel yap\u0131 maddelerinden birisi olan sel\u00fcloz elbetteki suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmez.
\n Hayvanlar taraf\u0131ndan bitkilerden veya hayvanlardan elde edilen polimerlerin kullan\u0131labilmesi sindirim sistemi taraf\u0131ndan bunlar\u0131n hidroliz edilmesi ile sa\u011flan\u0131r. Omurgal\u0131 canl\u0131larda depo polisakkaritler olan ni\u015fasta ve glikojen i\u00e7in sindirim enzimleri bulunurken sel\u00fclozun sindirimi i\u00e7in gerekli enzim bulunmaz. Ot\u00e7ul beslenen canl\u0131lar sel\u00fclozu ba\u011f\u0131rsaklar\u0131nda ya\u015fayan bakteriler yard\u0131m\u0131yla kullanabilir. Bu bakteriler sel\u00fclozu sindirerek glikozlara ay\u0131r\u0131rlar ve hayvan bu glikozlar\u0131 kullan\u0131r.
\n \u0130nsanlarda ise bu bakteriler de bulunmaz. Besinlerle elde edilen sel\u00fcloz sindirilmeden d\u0131\u015fk\u0131 ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. Sel\u00fcloz ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edici niteliktedir.<\/p>\n
Ya\u011flar (Lipidler)
\n Monomer: Ya\u011f asitleri ve Gliserol
\n Monomerler aras\u0131 ba\u011f: Ester<\/p>\n
Ya\u011flar C, H ve O elementlerine ek olarak bile\u015fimlerinde P ve N da ta\u015f\u0131yabilir. <\/p>\n
Gliserol + 3 Ya\u011f Asidi —–> N\u00f6tr Ya\u011f + 3H2O<\/p>\n
Kimyasal olarak bir alkol (burada gliserol) ile bir asit aras\u0131nda kurulan ba\u011fa ester ba\u011f\u0131 ad\u0131 verilir. Bu nedenle n\u00f6tr ya\u011f olu\u015fumunu sa\u011flayan dehidrasyon sentezi esterle\u015fme olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n N\u00f6tr ya\u011flar canl\u0131lar\u0131n temel depo maddeleridir. \u00d6yle ki karbonhidratlar\u0131n fazlas\u0131 da ya\u011f \u015feklinde depo edilir.
\n Do\u011fada bir \u00e7ok farkl\u0131 ya\u011f bulunur. Ya\u011flar\u0131 birbirinden farkl\u0131 k\u0131lan \u015fey ya\u011f sentezinde kullan\u0131lan asitlerin farkl\u0131 olu\u015fudur. Ya\u011f asitleri bir karboksil ( – COOH) grubu ile sonlanan uzun hidrokarbon zincirleridir. Zinciri olu\u015fturan karbon say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftik\u00e7e ya\u011f asidinin \u00f6zellikleri de de\u011fi\u015fir.
\n Karbon atomu kimyasal olarak d\u00f6rt ba\u011f yapar. Ya\u011f asitlerini olu\u015fturan karbonlar birbirleri ile ba\u011flan\u0131rken karbonun eksik kalan ba\u011flar\u0131 H ile tamamlan\u0131r. T\u00fcm karbonlar\u0131 H ile doyurulmu\u015f olan ya\u011f asitleri doymu\u015f ya\u011f asitleri, bunlardan sentezlenen ya\u011flar ise doymu\u015f ya\u011flar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Doymu\u015f ya\u011flar hayvansal kaynakl\u0131 olup oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131d\u0131r.
\n Karbonlar\u0131 eksik say\u0131da H ta\u015f\u0131yan ya\u011f asitleri (ki eksik ba\u011flar karbonlar\u0131n kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 ikinci bir ba\u011f ile tamamlan\u0131r.) hidrojene doymad\u0131klar\u0131 i\u00e7in doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri, bunlardan elde edilen ya\u011flar ise doymam\u0131\u015f ya\u011flar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Doymam\u0131\u015f ya\u011flar bitkisel kaynakl\u0131 olup oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda s\u0131v\u0131d\u0131r.
\n N\u00f6tr ya\u011flarda bulunan \u00fc\u00e7 ya\u011f asidinden birisinin yerine bir fosfat grubu ba\u011flanarak fosfolipitler, karbonhidrat ba\u011flanarak glikolipitler elde edilir. Fosfolipitler \u00f6zellikle (h\u00fccre zar\u0131 gibi) biyolojik zarlar\u0131n temel yap\u0131ta\u015flar\u0131 olmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.
\n Gliserol ve ya\u011f asidi monomerlerinden olu\u015fmayan ancak kimyasal olarak lipitler s\u0131n\u0131f\u0131nda yer alan di\u011fer bir grup steroitlerdir. Bunlardan kolesterol h\u00fccre zar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131rken di\u011fer baz\u0131 hormonlar steroit yap\u0131dad\u0131r.<\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n \u00d6zellikleri
\n \u2022 Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmezler. Aseton, eter ve kloroform gibi organik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde \u00e7\u00f6z\u00fcnebilirler.
\n \u2022 Yap\u0131c\u0131 ve onar\u0131c\u0131 ve (steroitlerden dolay\u0131) d\u00fczenleyicidirler.
\n \u2022 Organlar\u0131n \u00e7evresinde ve deri alt\u0131nda depolanabilirler. B\u00f6ylece organlar korunur ve deri alt\u0131 ya\u011f tabakas\u0131 \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 sa\u011flar.
\n \u2022 Karbonhidratlardan sonra enerji verici olarak kullan\u0131l\u0131rlar. O2\u2019li solunumda y\u0131k\u0131mlar\u0131 hem \u00e7ok enerji verir, hem de \u00e7ok metabolik su olu\u015fturur. Bu nedenle g\u00f6\u00e7men ku\u015flar g\u00f6\u00e7ten \u00f6nce, k\u0131\u015f uykusuna yatan canl\u0131lar yatmadan \u00f6nce ya\u011f depolarlar. Bir \u00e7\u00f6l hayvan\u0131 olan devede bolca bulunan depo ya\u011f, gerekti\u011finde y\u0131k\u0131larak metabolik su olu\u015fturulur.
\n \u2022 Baz\u0131 vitaminleri \u00e7\u00f6zerek depolanabilmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Proteinler
\n Monomer: Aminoasitler (20 \u00e7e\u015fit)
\n Monomerler aras\u0131 ba\u011f ad\u0131: peptit<\/p>\n
Canl\u0131larda en \u00e7ok bulunan organik molek\u00fcllerdir. Yap\u0131sal ve i\u015flevsel fonksiyonlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra zorunlu durumlarda enerji hammaddesi olarak da kullan\u0131labilirler. Yap\u0131lar\u0131 aminoasit ad\u0131 verilen monomerlerden olu\u015fur. Do\u011fada proteinlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131lan 20 \u00e7e\u015fit aminoasit bulunur. T\u00fcm aminoasitlerde merkezi bir karbon atomuna ba\u011fl\u0131 bir amin (-NH2) grubu, bir karboksil (-COOH) grubu ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir grup (R ile g\u00f6sterilir) bulunur. Aminoasitlerin birbirlerinden farkl\u0131 olmas\u0131 aminoasitten aminoasite farkl\u0131 olan bu R gruplar\u0131 sayesinde sa\u011flan\u0131r. Bu monomerlerin isimleri de ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 amin ve asidik \u00f6zellikteki karboksil grubundan kaynaklan\u0131r.
\n Amin grubunun bazik \u00f6zelli\u011fi, karboksil grubunun asidik \u00f6zelli\u011fi nedeniyle asl\u0131nda aminoasitler amfoter maddeler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ancak R grubunun varl\u0131\u011f\u0131 aminoasitleri kimyasal olarak \u00fc\u00e7 gruba ay\u0131rmam\u0131za sebep olur:
\n 1. Asidik aminoasitler
\n 2. Bazik aminoasitler
\n 3. N\u00f6tr aminoasitler
\n Aminoasitler dehidrasyon sentezi s\u0131ras\u0131nda ba\u011flan\u0131rken birinin amin grubu ile di\u011ferinin karboksil grubu aras\u0131nda ba\u011f kurulur ve bu ba\u011fa peptit ba\u011f\u0131 ad\u0131 verilir. Bu nedenle protein sentezlenmesi olay\u0131na bazen peptitle\u015fme de denilir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7 aminoasitin birle\u015fmesiyle tripeptit, daha fazla say\u0131da aminoasitin birle\u015fmesiyle de pepton (k\u00fc\u00e7\u00fck proteinler) ve polipeptit (protein) molek\u00fclleri olu\u015fur.
\n Proteinlerin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan aminoasitlerin t\u00fcm \u00e7e\u015fitleri \u00fcretici (bitkiler) canl\u0131larca sentezlenebilir. Ancak baz\u0131 t\u00fcketici canl\u0131lar, 20 \u00e7e\u015fit aminoasitin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcretebilirken bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcretemezler. Bu canl\u0131lar \u00fcretemedikleri aminoasitleri besinler yoluyla d\u0131\u015far\u0131dan haz\u0131r olarak almak zorundad\u0131r. T\u00fcketici baz\u0131 canl\u0131lar\u0131n \u00fcretemedi\u011fi ve d\u0131\u015far\u0131dan haz\u0131r olarak almak zorunda oldu\u011fu bu aminoasitlere, zorunlu (esansiyel = temel) aminoasitler denir.<\/p>\n
Di\u011fer organik molek\u00fcllerden farkl\u0131 olarak protein molek\u00fclleri sadece monomerlerin bir araya getirilmesi ile \u00fcretilmezler. Proteini olu\u015fturan her bir aminoasitin
\n 1. say\u0131
\n 2. s\u0131ra ve
\n 3. \u00e7e\u015fiti
\n DNA ad\u0131 verilen \u00f6zel bir molek\u00fcl taraf\u0131ndan belirlenir. Her canl\u0131n\u0131n DNA\u2019s\u0131 kendisine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Bu anlamda DNA\u2019lar\u0131 benzer canl\u0131lar\u0131n proteinleri de benzer olur. Bunun tersi de do\u011frudur.<\/p>\n
Yak\u0131n akraba olan bireylerde DNA benzerli\u011finin fazla olmas\u0131, bu bireylerde protein benzerli\u011finin de fazla oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu nedenle doku ve organ nakillerinde yak\u0131n akrabalar tercih edilir. <\/p>\n
Proteinlerin organizmadaki fonksiyonlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:
\n \u2022 Proteinler yap\u0131ya kat\u0131larak h\u00fccrenin kuru a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar.
\n \u2022 H\u00fccrede metabolik tepkimelerin ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan enzimler protein yap\u0131dad\u0131r.
\n \u2022H\u00fccre zar\u0131 \u00fczerindeki resept\u00f6r ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yap\u0131lar proteinlerden olu\u015fur.
\n \u2022 Hormonlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc basit peptit ve protein yap\u0131dad\u0131r.
\n \u2022 V\u00fccuda giren yabanc\u0131 maddelere kar\u015f\u0131, savunma h\u00fccrelerince (\u00f6rne\u011fin akyuvar) \u00fcretilip salg\u0131lanan antikorlar proteindir.
\n \u2022 Zorunlu durumlarda enerji eldesinde kullan\u0131l\u0131rlar.
\n \u2022 Kan\u0131n osmotik bas\u0131nc\u0131 baz\u0131 proteinler taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n
Protein eksikli\u011fi canl\u0131larda:
\n \u2022 Yaralanan k\u0131s\u0131mlar\u0131n onar\u0131lamamas\u0131
\n \u2022 B\u00fcy\u00fcmede yava\u015flama
\n \u2022 Savunma sisteminin zay\u0131flamas\u0131
\n \u2022 Zihinsel geli\u015fmenin yava\u015flamas\u0131
\n \u2022 V\u00fccutta \u00f6dem olu\u015fumu
\n \u2022 V\u00fccut metabolizmas\u0131n\u0131n yava\u015flamas\u0131
\n \u2022 Kans\u0131zl\u0131k gibi sorunlara neden olur.<\/p>\n
Enzimler
\n Kimyasal reaksiyonlar ister enerji verici (endergonik), ister enerji al\u0131c\u0131 (egzergonik) karakterde olsunlar, reaksiyona girecek olan maddelerin belirli bir enerji d\u00fczeyine kadar aktifle\u015ftirilmeleri gerekir. Yine buna ek olarak kimyasal reaksiyonlar\u0131n y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 yada y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k gibi \u00f6zel \u015fartlara gereksinim duyabilir.<\/p>\n
Kimyasal reaksiyonlar\u0131n daha \u0131l\u0131ml\u0131 ko\u015fullarda ve daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan maddelere kataliz\u00f6r ad\u0131 verilir.<\/p>\n
Kataliz\u00f6rler;
\n – Reaksiyonlar i\u00e7in gerekli aktivasyon enerjisini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.
\n – Reaksiyonlar\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\n – Reaksiyonlar\u0131 ba\u015flatmaz.
\n – Reaksiyonlara enerji vermez.
\n – Reaksiyondan \u00e7\u0131kacak \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7e\u015fidini de\u011fi\u015ftirmez.
\n – Reaksiyondan etkilenmez, dolay\u0131s\u0131yla tekrar tekrar kullan\u0131labilirler.<\/p>\n
Biyolojik d\u00fcnyada canl\u0131lar\u0131n h\u00fccre i\u00e7i organik kataliz\u00f6rleri enzimlerdir. Enzimler h\u00fccrede katalizleme i\u015fi y\u00fcr\u00fcten i\u015flevsek proteinlerdir. Dolay\u0131s\u0131yla kataliz\u00f6rlerin yukar\u0131da say\u0131lan \u00f6zellikleri enzimler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Canl\u0131 sistemin kataliz\u00f6r\u00fc olan enzimler, tepkimelerin aktivasyon enerjisini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrler ve b\u00f6ylece tepkimeleri h\u0131zland\u0131r\u0131rlar<\/p>\n
Sadece proteinden olu\u015fan (\u00fcreaz ve pepsin gibi) enzimlere basit enzim denir. Pek \u00e7ok enzim aktifle\u015fmek i\u00e7in bir yard\u0131mc\u0131 k\u0131sma ihtiya\u00e7 duyar. Bu tip enzimlere de bile\u015fik enzim (holoenzim) denir. Bile\u015fik enzimlerin protein k\u0131sm\u0131na apoenzim, yard\u0131mc\u0131 k\u0131sm\u0131na ko\u2013k\u0131s\u0131m (koenzim veya kofakt\u00f6r) denir.
\n Apoenzim (protein k\u0131s\u0131m), enzimin hangi maddeye (substrat) etki edece\u011fini belirler. Ko\u2013k\u0131s\u0131m ise tepkimeyi bizzat ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ko\u2013k\u0131s\u0131m apoenzimle birle\u015fip ayr\u0131labilir.
\n Ko\u2013k\u0131s\u0131m bir vitamin ise koenzim, mineral bir madde (Fe, Mg vs) ise kofakt\u00f6r ismini al\u0131r.
\n Enzimin etki etti\u011fi maddeye substrat denir. Enzimlerin substrat ile tepkimeye girdi\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcne aktif b\u00f6lge denir.
\n Enzimlerin G\u00f6rev ve \u00d6zellikleri:
\n \u2022Enzimler substratlar\u0131na \u00f6zg\u00fcnd\u00fcr. Enzim ile substrat aras\u0131nda y\u00fczey uygunlu\u011fu vard\u0131r (Anahtar \u2013 kilit uyumu).
\n \u2022Enzimler tepkimeleri ba\u015flatmazlar. Substratlar\u0131 aktive etmezler. Bu nedenle tepkimelere girdikleri gibi \u00e7\u0131karlar.
\n \u2022Baz\u0131 enzimler tepkimeleri \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bu t\u00fcr tepkimelere tersinir tepkime denir.
\n \u2022Enzimler substratlar\u0131na d\u0131\u015f y\u00fczeyinden ba\u015flayarak etki ederler. Substrat\u0131n y\u00fczey geni\u015fli\u011fi artt\u0131k\u00e7a enzimsel tepkimenin h\u0131z\u0131 da artar. Besin maddelerini di\u015fler yard\u0131m\u0131yla mekanik olarak sindirmemizin nedeni enzimlerin etki y\u00fczeylerini artt\u0131rmakt\u0131r.
\n \u2022Uygun ortamlarda h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7al\u0131\u015fabilirler.
\n \u2022Tekrar tekrar kullan\u0131labilirler.
\n \u2022Tak\u0131m halinde \u00e7al\u0131\u015fabilirler. Yani bir enzimin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi tepkimenin son \u00fcr\u00fcn\u00fc di\u011fer bir enzimin substrat\u0131 olabilir. Enzimatik tepkimelerde olu\u015fan son \u00fcr\u00fcn yeterli seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda tepkimeye giren enzim \u00fczerine inhibit\u00f6r etki yaparak tepkimenin durmas\u0131na neden olur. B\u00f6ylece tepkime ile olu\u015fan son \u00fcr\u00fcn\u00fcn ortamda birikmesi engellenir. Bu durum geri bildirim (feed \u2013 back) olarak tan\u0131mlan\u0131r.
\n \u2022Genelde enzimler etki ettikleri substratlar\u0131n\u0131n arkas\u0131na \u2013 az eki getirilerek isimlendirilir (Maltaz, S\u00fckraz, \u00dcreaz gibi).
\n \u2022Bir enzimin sentezi i\u00e7in DNA\u2019da bulunan belli bir n\u00fckleotid b\u00f6l\u00fcm\u00fc (Gen) \u015fifre vererek enzim sentezini ger\u00e7ekle\u015ftirir. Buna bir gen \u2013 bir enzim hipotezi denir. Gende meydana gelebilecek bir mutasyon istenilen enzimin sentezini engeller veya hatal\u0131 enzim sentezlenir. Bu durumda tepkime ger\u00e7ekle\u015fmez, substrat da \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/p>\n
Enzimatik Tepkimeleri Etkileyen Fakt\u00f6rler:
\n Enzimatik tepkimelerin h\u0131z\u0131n\u0131 etkileyen (olumlu ya da olumsuz) fakt\u00f6rler vard\u0131r. Bu fakt\u00f6rler s\u0131cakl\u0131k, su, pH, kimyasal maddeler ve enzim \u2013 substrat deri\u015fimi olabilir.
\n 1. S\u0131cakl\u0131k:
\n Enzimler protein yap\u0131da olduklar\u0131ndan belli bir s\u0131cakl\u0131k aral\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bir enzimin maksimum h\u0131zda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131cakl\u0131k optimum (ideal) s\u0131cakl\u0131kt\u0131r. Bu ideal s\u0131cakl\u0131ktan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a, (s\u0131cakl\u0131k artsa da azalsa da) reaksiyon yava\u015flar.<\/p>\n
Optimum s\u0131cakl\u0131k aral\u0131\u011f\u0131 canl\u0131dan canl\u0131ya farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. \u00d6rne\u011fin, insan v\u00fccudundaki enzimler i\u00e7in optimum s\u0131cakl\u0131k aral\u0131\u011f\u0131 36,5 \u00b0C ile 37\u00b0C aras\u0131d\u0131r. Optimum s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde genellikle 58 \u2013 60 0C\u2019de yap\u0131lar\u0131 bozulur. Ortam eski haline d\u00f6nd\u00fcr\u00fclse bile enzimler yap\u0131lar\u0131 bozuldu\u011fu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaz. D\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta enzimlerin yap\u0131s\u0131 bozulmaz. Ancak istenilen \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015flev de yapamazlar.
\n 2. Su:
\n Enzimlerin i\u015flerli\u011fi, suda \u00e7\u00f6z\u00fcnmelerine ba\u011fl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fir. Genellikle % 15 su oran\u0131n\u0131n alt\u0131nda enzimler i\u015flev yapamaz. Tohumun su olmadan \u00e7imlenememesi bu duruma en g\u00fczel \u00f6rnektir.
\n 3. pH:
\n Her enzimin maksimum d\u00fczeyde etkinlik g\u00f6sterdi\u011fi optimum bir pH aral\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Optimum de\u011ferin \u00fcst\u00fcnde ya da alt\u0131ndaki pH\u2019larda enzimler yava\u015f \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yanda verilen grafikte, mide enzimleri i\u00e7in optimum pH = 2, h\u00fccre i\u00e7i enzimleri i\u00e7in 7,4 ve ince ba\u011f\u0131rsaktaki bir enzim i\u00e7in optimum pH = 8,5 tir.
\n 4. Kimyasal Maddelerin Etkisi:
\n Baz\u0131 kimyasal maddeler enzimlerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u0131zland\u0131r\u0131ken baz\u0131lar\u0131 yava\u015flat\u0131r. Enzimleri h\u0131zland\u0131ran maddelere aktivat\u00f6r yava\u015flat\u0131c\u0131 maddelere inhibit\u00f6r denir.
\n 5. Enzim \/ Substrat Deri\u015fimi:
\n a. Enzim Yo\u011funlu\u011fu:
\n Yeterli miktarda substrat\u0131n bulundu\u011fu ortama enzim ilavesi tepkimenin h\u0131z\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Ancak baz\u0131 durumlarda olu\u015fan son \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131 enzim \u00fczerine inhibit\u00f6r etki yapabilir. Bu durumda tepkimenin h\u0131z\u0131 da d\u00fc\u015fer.
\n b. Substrat Yo\u011funlu\u011fu:
\n Enzim miktar\u0131n\u0131n sabit oldu\u011fu bir ortama substrat ilavesi tepkime h\u0131z\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Enzimin substrata doymas\u0131yla tepkime h\u0131z\u0131 sabitlenir.
\n 6. Substrat Y\u00fczeyi:
\n Enzim miktar\u0131n\u0131n yeterli oldu\u011fu durumda, substrat y\u00fczeyinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 tepkimenin h\u0131z\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
N\u00fckleik Asitler (Y\u00f6netici Molek\u00fcller)
\n \u0130lk olarak \u00e7ekirdekte bulunduklar\u0131 ve asidik \u00f6zellikte olduklar\u0131 i\u00e7in \u00e7ekirdek asitleri anlam\u0131nda n\u00fckleik asitler olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm canl\u0131 h\u00fccrelerde bulunmas\u0131 zorunlu bu maddeler n\u00fckleotid ad\u0131 verilen monomerlerden olu\u015fur.<\/p>\n
Bir n\u00fckleotidin yap\u0131sal olarak azotlu bir baz, 5 karbonlu bir \u015feker ve fosfattan olu\u015fur.<\/p>\n
Canl\u0131larda n\u00fckleotidler iki farkl\u0131 5 karbonlu \u015feker ta\u015f\u0131r;
\n \u2022 E\u011fer n\u00fckleotid 5\u2019lu \u015feker olarak riboz ta\u015f\u0131yorsa ribon\u00fckleotid,
\n \u2022 E\u011fer n\u00fckleotid 5C\u2019lu \u015feker olarak deoksiriboz ta\u015f\u0131yorsa deoksiribon\u00fckleotid olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n \u00c7ok say\u0131da ribon\u00fckleotidin dehidrasyon sentezinde bir araya getirilmesi ile RiboN\u00fckleik Asit (RNA),
\n \u00c7ok say\u0131da deoksiribon\u00fckleotidin dehidrasyon sentezinde bir araya getirilmesi ile DeoksiriboN\u00fckleik Asit (DNA) olu\u015fur.
\n Bu iki n\u00fckleik asitin temel farklar\u0131 monomerlerinin i\u00e7erdi\u011fi \u015feker t\u00fcr\u00fc olsa da aralar\u0131nda ba\u015fka farklar da bulunur.
\n RNA azotlu baz olarak Adenin, Guanin, Sitozin ve Urasil i\u00e7erirken DNA Adenin, Guanin, Sitozin ve Timine sahiptir.
\n Adenin ve Guanin bazlar\u0131 kimyasal olarak iki halkal\u0131 molek\u00fcller olup p\u00fcrin bazlar\u0131 \u015feklinde adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Sitozin, Urasil ve Timin ise tek halkal\u0131 bazlar olup pirimidin bazlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
N\u00fckleik asitlerin monomerleri n\u00fckleotidler birbirlerine ba\u011flan\u0131rken birinin \u015fekeri ile di\u011ferinin fosfat\u0131 aras\u0131nda ba\u011f kurulur. Arada olu\u015fan ba\u011f fosfodiester ba\u011f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. RNA molek\u00fcl\u00fc tek zincirli bir molek\u00fcld\u00fcr.
\n Ancak DNA\u2019da her zaman adeninin timinle, guaninin sitozinle e\u015fle\u015fti\u011fi iki uzun zincir bulunur. DNA molek\u00fcl\u00fcnde ipliklerden birisi baz e\u015fle\u015fmesi kural\u0131na g\u00f6re di\u011ferinden sentezlenir. Bu iki iplik bazlar aras\u0131nda kurulan hidrojen ba\u011flar\u0131 ile bir arada tutulur. Adenin ile timin bazlar\u0131 aras\u0131nda iki hidrojen ba\u011f\u0131, guanin ile sitozin aras\u0131nda da \u00fc\u00e7 hidrojen ba\u011f\u0131 bulunur.
\n Buna g\u00f6re bir DNA molek\u00fcl\u00fcnde bir adeninin kar\u015f\u0131s\u0131na her zaman bir timin, bir guaninin kar\u015f\u0131s\u0131na her zaman bir sitozin gelmektedir. B\u00f6ylece DNA\u2019daki adenin say\u0131s\u0131 timin say\u0131s\u0131na, guanin say\u0131s\u0131 da sitozin say\u0131s\u0131na e\u015fit olur.
\n RNA tek iplikli oldu\u011fu i\u00e7in bu molek\u00fclde b\u00f6yle bir e\u015fitlikten bahsedilemez.<\/p>\n
Vitaminler
\n B\u00fcy\u00fcme, geli\u015fme ve metabolizman\u0131n devam\u0131 i\u00e7in gerekli basit organik molek\u00fcllerdir. Di\u011fer organik molek\u00fcllerden iki temel farklar\u0131 vard\u0131r:
\n 1. Asla enerji verici olarak kullan\u0131lmazlar. D\u00fczenleyicidirler.
\n 2. Polimer formlar\u0131 yoktur, hepsi monomerdir. Dolay\u0131s\u0131yla hidroliz edilmezler yani sindirilmezler.
\n Vitaminler enzimlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla metabolizman\u0131n d\u00fczenlenmesinde g\u00f6rev al\u0131rlar.
\n Kimyasal \u00f6zelliklerine g\u00f6re iki gruba ayr\u0131l\u0131rlar:
\n 1. Suda \u00c7\u00f6z\u00fcnenler
\n Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fcklerinden depolanamazlar. G\u00fcnl\u00fck al\u0131nmalar\u0131 gerekir. Fazlas\u0131 su ile v\u00fccuttan at\u0131l\u0131r.
\n B vitamini: Beriberi hastal\u0131\u011f\u0131
\n C vitamini: Skorbit A vitamini: Gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc
\n 2. Ya\u011fda \u00c7\u00f6z\u00fcnenler
\n Ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in ya\u011f dokuda depolan\u0131rlar. Depoland\u0131klar\u0131ndan eksiklikleri hemen hissedilmez.
\n A vitamini: Gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc
\n D vitamini: Ra\u015fitizm
\n E vitamini: K\u0131s\u0131rl\u0131k
\n K vitamini: Kan P\u0131ht\u0131la\u015fmama<\/p>\n
Vitaminlerin g\u00f6rev ve \u00f6zellikleri:
\n \u2022Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve \u0131\u015f\u0131kta \u00e7ok \u00e7abuk bozulurlar. Bu nedenle taze t\u00fcketilmeleri gerekir.
\n \u2022B ve C vitaminleri depolanamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck olarak al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n \u2022Bir vitaminin eksikli\u011fi ba\u015fka bir vitamin taraf\u0131nda giderilemez.
\n \u2022Eksiklikleri gibi fazla olmalar\u0131 da zararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcm di\u011fer maddeler gibi canl\u0131larda temelde kimyasal sistemlerdir. Bu kimyasal sistemler di\u011ferlerin farkl\u0131 olarak \u00f6zel bir organizasyona sahiptir. Canl\u0131lar kimyasal kompozisyonlar\u0131 farkl\u0131 da olsa, t\u00fcm canl\u0131larda ortak olarak bulunan kimyasal maddeler mevcuttur. \u0130norganik Besinler 1. Su: Su d\u00fcnyada bilinen t\u00fcm ya\u015fam\u0131n s\u00fcreklili\u011finde b\u00fcy\u00fck rol oynayan renksiz, tats\u0131z ve kokusuz bir maddedir. Suyun kimyasal \u00f6zellikleri d\u00fcnya …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[7592,2262,4541,8342,5612,6226,8581,8583,2535,2540,2541,2306,2305,6427,4520,2308,2539,4454,2281,2164,7925,4854,2543,4452,8582],"class_list":["post-3756","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-apoenzim","tag-asitler","tag-bazlar","tag-canlilarin-temel-bilesenleri","tag-deoksiriboz","tag-disakkaritler","tag-elektrolitler","tag-enzimatik-tepkimeleri-etkileyen-faktorler","tag-enzimler","tag-fruktoz","tag-galaktoz","tag-glikojen","tag-glikoz","tag-inorganik-besinler","tag-katalizorler","tag-lipidler","tag-mineraller","tag-monosakkaritler","tag-nukleik-asitler","tag-oksijen","tag-organik-besinler","tag-polisakkaritler","tag-proteinler","tag-vitaminler","tag-yaglarin-ozellikleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3756","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3756"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3756\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}