Karbon(C) atomu olmadan ya\u015fam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Canl\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131ca karbon kayna\u011f\u0131 karbondioksit (CO2) olu\u015fturur. Do\u011fadaki karbondioksit, kara ve deniz bitkilerinin fotosentezi sayesinde, denizel hayvanlar\u0131n kabuk olu\u015fumu i\u00e7in, denizel hayvanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ve dibe \u00e7\u00f6kmesiyle, deniz ve g\u00f6llerde karbonatl\u0131 kayalar halinde depo edilmesiyle t\u00fcketilirler. T\u00fcketilen karbondioksitin tekrar do\u011faya d\u00f6nmesi, canl\u0131lar\u0131n solunumlar\u0131, organik maddelerin yanmas\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fcmesi, k\u00f6m\u00fcr, odun gibi hidrokarbonlu yak\u0131t kullan\u0131lmas\u0131, karbonlu formasyonlardan \u00fcretilen yapay g\u00fcbrelerin kullan\u0131m\u0131, be\u015feri faaliyetler sonucu atmosfere ve yere verilen karbondioksit sayesinde olmaktad\u0131r. Do\u011fal mekanizmalarla t\u00fcketilen karbondioksit-in, \u00e7e\u015fitli mekanizmalarla yeniden do\u011faya d\u00f6nmesine \u201c\u201dKARBON D\u00d6NG\u00dcS\u00dc\u201d\u201d denir.
\n Bitkilerin fotosentez yoluyla bile\u015fik sentez etmekte kulland\u0131klar\u0131 karbonun tek kayna\u011f\u0131 (CO2) dir. Fotosentez olay\u0131 \u00e7ok karma\u015f\u0131kt\u0131r ve ancak 30\u201340 y\u0131ld\u0131r bilinmektedir.(Melvin Calvin,Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc 1961) 6Mol CO2 in 1 mol glikoza d\u00f6n\u00fc\u015fmesi 100 basamak kadar tepkime \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015firse de net d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u015f\u00f6yledir:6 CO2+6 H2O——-C6H12O6+6O2
\n Net tepkime olduk\u00e7a endotermiktir.Gerekli enerji g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan sa\u011flan\u0131r.Hayvanlar bitkiyi t\u00fckettiklerinde, karbon atomlar\u0131 hayvanlara ge\u00e7er.Bir k\u0131s\u0131m karbon, hayvan solunumu yoluyla, CO2 \u015feklinde havaya ge\u00e7er.Hayvanlar ve bitkiler \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zamanda yine bir k\u0131s\u0131mCO2 atmosfere ge\u00e7er.Karbonun bir k\u0131sm\u0131 ise bozunan organik maddeler i\u00e7inde tutularak, k\u00f6m\u00fcr, petrol,do\u011fal gaz bi\u00e7iminde fosil yak\u0131tlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.CO2 okyanuslar \u00fczerinden de \u00e7evrime girerlerse de bitkisel planktonlar CO2 fotosentez yoluyla organik bile\u015fiklere \u00e7evirirler ve di\u011fer organizmalar bu planktonlar\u0131 yerler.Karbonun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, karbonat kaya\u00e7lar\u0131 (genellikle CaCO3)bi\u00e7iminde depo edilmi\u015ftir.Bu kaya\u00e7lar eskidenizlerdeki yumu\u015fal\u00e7alar\u0131n kabuklar\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftur.
\n Yeni ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re, G\u00fcney Amerika Ya\u011fmur Ormanlar\u0131’n\u0131n nemli yerleri ve nehirleri, her y\u0131l kuru b\u00f6lgelerin so\u011furdu\u011fu kadar karbondioksidi atmosfere geri veriyor. Bulgular b\u00fct\u00fcn Amazonlar’\u0131n ve di\u011fer tropikal ormanlar\u0131n bir karbondioksit dengesi i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Karbondioksit \u00f6nemli bir sera gaz\u0131. Bu da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n, end\u00fcstriyel aktivitenin ve ormanlar\u0131n yok edilmesinin k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya etkisini bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.
\n Seattle’da Washington \u00dcniversitesi’nden Jeffrey Richey, “Biz ba\u015fka bir karbondioksit kayna\u011f\u0131 belirledik, bu sistemde biraz daha fazla dengesizlik yaratacakt\u0131r” diyor. Richey ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Avrupa’n\u0131n yar\u0131s\u0131 kadar olan (1,8 milyon kilometrekare) Amazon’un nemli alanlar\u0131n\u0131n \u00fczerindeki karbondioksidi, suda \u00f6rneklediler. Baz\u0131 batakl\u0131k alanlarda, karbondioksidin kabarc\u0131klar halinde d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini; batakl\u0131k ve nehirlerdeki \u00e7\u00fcr\u00fcyen odunlar\u0131n ve bozulan alanlardaki bakterilerin gaz \u00fcretti\u011fini de ekliyorlar.
\n Richey ve arkada\u015flar\u0131, y\u0131l\u0131n de\u011fi\u015fik zamanlar\u0131nda, Amazon Nehri ve bataklar\u0131ndaki yay\u0131l\u0131m\u0131, uydu temelli bir teknikle haritaland\u0131rd\u0131. Sudaki karbondioksit seviyeleriyle bu \u00f6l\u00e7\u00fcmleri birle\u015ftirerek, nemli alanlarda ne kadar karbondioksit sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplad\u0131lar.
\n \u2039ngiltere Edinburg \u00dcniversitesi’nde karbon d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Yadvnder Malhi, “Su umdu\u011fumuzdan daha b\u00fcy\u00fck bir karbondioksid kayna\u011f\u0131” dedi ve \u015fimdiye kadar suyun rol\u00fcn\u00fcn g\u00f6zden ka\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011funu belirtti.
\n Woods Hole’de ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan jeolog Eric Sundquiste, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n Amazon’un ger\u00e7ek bir karbon dengesi oldu\u011funu do\u011frulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu kadar geni\u015f bir alanda girdileri-\u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 hesaplaman\u0131n zor oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ama k\u00fcresel \u00f6l\u00e7\u00fcmler, tropikal ormanlar i\u00e7in karbon kaynaklar\u0131 dengesi oldu\u011funu g\u00f6stermekte.
\n K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimlerini belirlemeye ve bunlar\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131, tropikal ormanlarda ne kadar karbondioksit so\u011frulup sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren kesin bulgulara ihtiya\u00e7 duyuyor.
\n Richey ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine g\u00f6re, tropikal b\u00f6lgelerdeki orman y\u0131k\u0131m\u0131, her y\u0131l atmosfere 166 milyar ton karbondioksit formunda karbon ekliyor. End\u00fcstriyel emisyonlar 5 milyar tonu bulmakta. Amazon Nehirleri’nde ve nemli b\u00f6lgelerinde 500 milyon ton civar\u0131nda karbon olu\u015fmakta. Yeni karbon kaynaklar\u0131n\u0131n ke\u015ffi g\u00f6stermi\u015ftir ki, iklim d\u00fczenlemesinde ormanlar\u0131n katk\u0131s\u0131 san\u0131landan \u00e7ok daha ya\u015famsald\u0131r.
\n Sundquiste g\u00f6re, insanlar\u0131n m\u00fcdahaleleri karbon kayna\u011f\u0131 olarak suyun rol\u00fcn\u00fc kolayl\u0131kla de\u011fi\u015ftirebilir. Bu y\u00f6ntemler orman y\u0131k\u0131m\u0131ndan kolayl\u0131kla etkilenecektir. Orman y\u0131k\u0131m\u0131 toprak erezyonunu art\u0131r\u0131r. Erozyonla organik maddeler, nehirlere ve batakl\u0131klara daha fazla akabilir ve buralarda karbon \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. Ya da bu \u00e7\u00f6keltiler organik maddeleri tutabilir ve bundan dolay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fcmeyi engelleyebilir<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Karbon(C) atomu olmadan ya\u015fam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Canl\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131ca karbon kayna\u011f\u0131 karbondioksit (CO2) olu\u015fturur. Do\u011fadaki karbondioksit, kara ve deniz bitkilerinin fotosentezi sayesinde, denizel hayvanlar\u0131n kabuk olu\u015fumu i\u00e7in, denizel hayvanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ve dibe \u00e7\u00f6kmesiyle, deniz ve g\u00f6llerde karbonatl\u0131 kayalar halinde depo edilmesiyle t\u00fcketilirler. T\u00fcketilen karbondioksitin tekrar do\u011faya d\u00f6nmesi, canl\u0131lar\u0131n solunumlar\u0131, organik maddelerin yanmas\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fcmesi, k\u00f6m\u00fcr, odun gibi hidrokarbonlu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2498,2925,4772,5823,4131,2338],"class_list":["post-3810","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-fotosentez","tag-iklim","tag-karbon-atomlari","tag-karbon-dongusu","tag-karbonat","tag-karbondioksit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3810"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3810\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}