OMURGALILAR
\n Omurgal\u0131lar, s\u0131rtlar\u0131 boyunca uzanan omurgalar\u0131yla t\u00fcm \u00f6b\u00fcr hayvanlardan ayr\u0131l\u0131r. Omurga, k\u0131k\u0131rdaktan, kemikten ya da her ikisinden olu\u015fan iskeletlerinin en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve temel eksenidir. Omurgal\u0131lar genellikle omurgas\u0131zlardan daha iri ve daha karma\u015f\u0131k yap\u0131l\u0131d\u0131r.
\n \u0130lk omurgal\u0131lar yakla\u015f\u0131k 510 milyon y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan ilkel bal\u0131klard\u0131r. Omurgan\u0131n kaslarla hareket ettirilebilen esnek bir destek olu\u015fturdu\u011fu, b\u00f6ylece bu hayvanlar\u0131n h\u0131zl\u0131 y\u00fczmesine olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Omurga ayr\u0131ca, i\u00e7indeki kanalda yer alan ve sinir sisteminin en ya\u015famsal b\u00f6l\u00fcmlerinden olan omurili\u011fi korur. Omurilik, g\u00f6vde ve uzant\u0131lar\u0131 ile beyin aras\u0131nda bir sinir k\u00f6pr\u00fcs\u00fc kurar.
\n Bu geni\u015f hayvan grubu bal\u0131klar, amfibyumlar, s\u00fcr\u00fcngenler, ku\u015flar ve memelilerden olu\u015fur.<\/p>\n
MEMEL\u0130LER (MAMAL\u0130A)
\n Yavrular\u0131n\u0131 s\u00fct salg\u0131layan g\u00f6\u011f\u00fcs bezleriyle beslediklerinden bu hayvanlara Mammalia ad\u0131 verilmi\u015ftir. Bu hayvanlar Jura”da memeli benzeri s\u00fcr\u00fcngenlerden (Synapsida alt s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Therapsida tak\u0131m\u0131ndan) ayr\u0131 bir dal \u015feklinde meydana gelmi\u015flerdir. Bu gruptaki hayvanlar\u0131n temel \u00f6zelliklerinden birisi de t\u00fcm\u00fcn\u00fcn v\u00fccudunda az yada \u00e7ok say\u0131da k\u0131l\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r.
\n Memeliler \u00fc\u00e7 ana gruba ayr\u0131l\u0131r. Bunlar\u0131n aras\u0131nda tekdelikliler yada yumurtlayan memeliler olarak tan\u0131nan grup ornitorenk ve ekidnelerden olu\u015fur. Bu ilgin\u00e7 hayvanlar\u0131n yavrular\u0131, k\u0131\u015flar gibi yumurtadan \u00e7\u0131kar, ama sonra anne s\u00fct\u00fcyle beslenir.
\n \u0130kinci grupta keseliler yer al\u0131r. Keselilerin yavrular\u0131 \u00e7ok az geli\u015fmi\u015f olarak do\u011far. Yeni do\u011fanlar\u0131n uzunlu\u011fu genellikle 6 santimetreyi a\u015fmaz. Ba\u015fl\u0131ca keseliler aras\u0131nda opossum, tasmanya\u015feytan\u0131, bandikut, kuskus ve kangru say\u0131labilir.
\n Eteneli memeliler en geni\u015f memeliler grubunu olu\u015fturur. Plasenta ad\u0131yla da tan\u0131nan etene, annenin i\u00e7inde geli\u015fen ve yavru ile anne aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurarak do\u011fana kadar yavruyu besleyen bir organd\u0131r. Eteneli memeliler ba\u015fl\u0131ca 10 grup alt\u0131na toplanabilir:<\/p>\n
B\u00f6cek\u00e7iller (Insectivora) en \u00e7ok eski d\u00fcnyada bulunmakla birlikte bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Kuzey Amerika\u2019ya da yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6stebekler, kirpiler ve sivrifareler en bilinen \u00fcyeleridir.
\n Yarasalar (Chiroptera), u\u00e7an memelileri kapsar. Hemen hemen b\u00fct\u00fcn iri yarasalar meyveyle beslenirken, k\u00fc\u00e7\u00fcklerinin \u00e7o\u011fu b\u00f6cekleri avlar.
\n Primatlar (Primates) maymunlar ve insanlardan olu\u015fur. Geli\u015fmi\u015f beyinleri ve el becerileriyle dikkat \u00e7ekerler.
\n Di\u015fsizler (Edentata) ya di\u015ften t\u00fcm\u00fcyle yoksundurlar yada a\u011f\u0131zlar\u0131nda basit yap\u0131l\u0131 birka\u00e7 di\u015f ta\u015f\u0131rlar. Armadillo, kar\u0131ncayiyen ve tembelhayvan bu grubun \u00fcyeleridir.
\n Kemiriciler (Rodentia) t\u00fcr ve birey say\u0131s\u0131 en \u00e7ok olan memelilerdir. T\u00fcr say\u0131s\u0131 4000\u2019i a\u015fan memelilerin yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funu kemiriciler olu\u015fturur. Kobay, fare ve s\u0131\u00e7an\u0131n yan\u0131 s\u0131ra oklukirpi, kunduz ve sincap da kemiriciler aras\u0131nda yer al\u0131r.
\n Et\u00e7iller (Carnivora) aslan, kaplan, pars, s\u0131rtlan, sansar, ay\u0131, kedi, ve k\u00f6pe\u011fi de i\u00e7eren y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlard\u0131r. Denizde ya\u015famaya b\u00fcy\u00fck bir uyum g\u00f6steren foklar ve morslar ise genellikle y\u00fczge\u00e7ayakl\u0131lar (Pinnipedia) ad\u0131yla ayr\u0131 bir grupta toplan\u0131r.
\n Balinalar (Cetaca) hemen hemen t\u00fcm\u00fcyle k\u0131ls\u0131z, bal\u0131k bi\u00e7imdeki memelilerdir. Suyun d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayamazlar. Ger\u00e7ek balinalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yunuslar ve musurlar da bu grupta yer al\u0131r. Mavi balina ya\u015fayan en iri hayvand\u0131r.
\n Filler (Proboscidea) g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yaln\u0131z iki t\u00fcr\u00fcyle ula\u015fabilmi\u015f kara hayvanlard\u0131r.
\n Tektoynakl\u0131lar (Perissodactyla) at, e\u015fek, zebra, tapir ve gergedandan olu\u015furlar. Toynaklar, bu ve sonraki grubun ayak parmaklar\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen, kal\u0131nla\u015farak ba\u015fkala\u015f\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f t\u0131rnaklar\u0131d\u0131r.
\n \u00c7ifttoynakl\u0131lar (Artiodactyla) deve, geyik, z\u00fcrafa, s\u0131\u011f\u0131r, antilop, ke\u00e7i ve koyun gibi gevi\u015fgetirenlerin yan\u0131 s\u0131ra domuz, pekari ve suayg\u0131r\u0131 gibi gevi\u015fgetirme \u00f6zelli\u011fi bulunmayan hayvanlar\u0131 da kapsar.
\n KARAKTER\u0130ST\u0130K \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130<\/p>\n
1. V\u00fccutlar\u0131 genel olarak belirli zaman aral\u0131klar\u0131nda d\u00f6k\u00fclen k\u0131llarla kapl\u0131d\u0131r. Derilerinde ter, ya\u011f, koku ve s\u00fct bezleri gibi \u00e7e\u015fitli salg\u0131 bezleri bulunur. Baz\u0131 memelilerin v\u00fccut ve kuyruk k\u0131s\u0131mlar\u0131nda s\u00fcr\u00fcngenlerinkine benzeyen pullar vard\u0131r.
\n 2. Balinalar (Cetacea) ve Deniz inekleri (Sirenia) gibi deniz memelileri d\u0131\u015f\u0131nda kalanlarda d\u00f6rt \u00fcye vard\u0131r. Bu deniz memelilerinde arka \u00fcyeler kaybolmu\u015ftur. Her bir \u00fcyede 5 veya daha az say\u0131da parmak bulunur. Gerek \u00fcyeler ve gerekse parmaklar \u00e7e\u015fitli ya\u015fam bi\u00e7imlerine g\u00f6re, \u00f6rne\u011fin, y\u00fcr\u00fcmek, ko\u015fmak, t\u0131rmanmak, y\u00fczmek, u\u00e7mak ve ka\u00e7mak gibi g\u00f6revleri yerine getirecek \u015fekiller kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Parmak u\u00e7lar\u0131nda boynuz yap\u0131s\u0131nda t\u0131rnak ve toynaklar, parmak altlar\u0131nda ise etli yast\u0131klar mevcuttur.
\n 3. \u0130skelet iyi bir \u015fekilde kemikle\u015fmi\u015ftir. Kafataslar\u0131nda 2 oksipital kondil, boyunlar\u0131nda 7 tane omur bulunur. Kuyruklar\u0131 uzun ve hareketlidir.
\n 4. Her iki \u00e7enede de mevcut olan di\u015flerin k\u00f6k k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u00e7ukurluklar i\u00e7erisine g\u00f6m\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Di\u015fler beslenme durumlar\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitli \u015fekiller g\u00f6sterir. Baz\u0131lar\u0131nda di\u015fler bulunmaz. Dilleri \u00e7o\u011funlukla hareketlidir. G\u00f6zlerinde hareketli g\u00f6z kapaklar\u0131, kulaklar\u0131nda etli bir d\u0131\u015f kulak k\u0131sm\u0131 bulunur.
\n 5. Kalpleri 2 kulak\u00e7\u0131k ve 2 kar\u0131nc\u0131k olmak \u00fczere 4 odac\u0131kl\u0131d\u0131r. Ku\u015flar\u0131n tersine bunlarda yaln\u0131z sol aort k\u00f6k\u00fc bulunmaktad\u0131r. alyuvarlar\u0131 yuvarlak ve \u00e7ekirdeksizdir.
\n 6. Solunumlar\u0131 yaln\u0131z akci\u011ferlerle olur. Larinkste ses \u00e7\u0131karmaya yarayan ses telleri bulunur. Kalp ve akci\u011ferlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funu kar\u0131n bo\u015flu\u011fundan ay\u0131ran ve diyafram ad\u0131 verilen kasl\u0131 bir b\u00f6lme vard\u0131r. B\u00f6yle bir yap\u0131 memeliler d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 bir hayvan grubunda g\u00f6r\u00fclmez (ku\u015flardaki b\u00f6lme kasl\u0131 de\u011fildir).
\n 7. V\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 sabittir ve \u00e7evre ko\u015fular\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermez (Homoiothermus). V\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 metabolizma sonucunda sa\u011flan\u0131r (endeterm). V\u00fccut \u00fczerinde bir k\u0131l \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, deri alt\u0131nda v\u00fccudu saran bir ya\u011f tabakas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 ve kirli kan ile temiz kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n birbirlerinden t\u00fcm\u00fcyle ayr\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fini sa\u011flayan \u00f6zelliklerinden baz\u0131lar\u0131d\u0131r.
\n 8. Sidik keseleri vard\u0131r ve bo\u015falt\u0131m maddesi s\u0131v\u0131 haldedir.
\n 9. Beyinleri geli\u015fmi\u015f, cerebrum ve cerebellum k\u0131s\u0131mlar\u0131 olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Beyinden 12 \u00e7ift sinir \u00e7\u0131kar.
\n 10. Erkeklerinde bir kopulasyon organ\u0131 (penis) mevcuttur. Testisleri genellikle kar\u0131n bo\u015flu\u011fu d\u0131\u015f\u0131nda yer alan ve scrotum ad\u0131 verilen torbalar i\u00e7erisinde bulunur. Yumurtalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve kabuksuzdur. Yumurtan\u0131n geli\u015fmesi yumurta kanal\u0131 (ovidukt)”n\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle meydana gelen d\u00f6l yata\u011f\u0131nda (uterus) tamamlan\u0131r. Amnion, korion ve allantois gibi embriyonik zarlar mevcuttur. Genellikle embriyoyu uterusa ba\u011flayarak onun beslenmesini ve solunumunu sa\u011flayan bir plasenta bulunmaktad\u0131r. yavrular do\u011fumdan sonra di\u015fi hayvan\u0131n s\u00fct bezlerinden salg\u0131lanan s\u00fct ile beslenir.<\/p>\n
-Memeliler s\u00fcr\u00fcngenlerden meydana gelmi\u015f olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n onlardan bir \u00e7ok yap\u0131sal farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterirler. Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n en \u00f6nemlileri \u015funlard\u0131r:
\n 11. Memelilerde v\u00fccut \u00f6rt\u00fcs\u00fc olarak pullar yerine k\u0131llar bulunur. Yaln\u0131z baz\u0131 memelilerin v\u00fccutlar\u0131nda ve kuyruk b\u00f6lgelerinde s\u00fcr\u00fcngenlerden kalma bir \u00f6zellik olarak hala pullar mevcuttur.
\n 12. Memelilerin kafatas\u0131nda iki oksipital kondil bulunur (s\u00fcr\u00fcngenlerde bir tane) ve beyin kutusu daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
\n 13. Memelilerde g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011fu ile kar\u0131n bo\u015flu\u011funu birbirinden ay\u0131ran kasl\u0131 bir diyafram vard\u0131r
\n 14. Memelilerde alt \u00e7ene kemi\u011fi bir par\u00e7a halindedir (s\u00fcr\u00fcngenlerde \u00e7ok say\u0131da).
\n 15. Memelilerde alt \u00e7ene kemi\u011fi do\u011frudan kafatas\u0131 ile eklem yapmaktad\u0131r (s\u00fcr\u00fcngenlerde quadratum ile eklem yapar).
\n 16. Memelilerin orta kula\u011f\u0131nda incus, malleus ve stapes olmak \u00fczere \u00fc\u00e7l\u00fc bir kemik zinciri vard\u0131r (s\u00fcr\u00fcngenlerde yaln\u0131z stapes kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan Columella i\u00e7 kulakta bulunur, di\u011fer iki kemik \u00e7ene ile birle\u015fmi\u015ftir).
\n 17. Memelilerde belirli zamanlarda d\u00f6k\u00fclen di\u015fler bulunur (s\u00fcr\u00fcngenlerde di\u015fler belirli zamanlarda de\u011fi\u015ftirilmez).
\n 18. Memelilerde kalp d\u00f6rt odac\u0131kl\u0131d\u0131r ve yaln\u0131z sol aort k\u00f6k\u00fc mevcuttur.
\n 19. Memelilerde ses kutusu \u00e7ok iyi geli\u015fmi\u015ftir (s\u00fcr\u00fcngenlerde k\u00f6relmi\u015ftir).
\n 20. Memeliler yavrular\u0131n\u0131 salg\u0131lad\u0131klar\u0131 s\u00fct ile beslerler.
\n 21. V\u00fccutlar\u0131nda k\u0131llar\u0131n bulunmas\u0131, g\u00f6rme, i\u015fitme ve koku alma duyular\u0131n\u0131n \u00e7ok geli\u015fmi\u015f olmas\u0131, beyinlerindeki cerebrum ve cerebellum k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015fli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcm faaliyetleri iyi bir \u015fekilde koordine edebilmesi, \u00f6\u011frenme ve \u00f6\u011frenilen \u015feylerin hat\u0131rda tutulmas\u0131na yarayan bir bellek olu\u015fumu ise memelilerin ku\u015flardan daha evrim ge\u00e7irmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlayan \u00f6zelliklerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
OMURGALILAR Omurgal\u0131lar, s\u0131rtlar\u0131 boyunca uzanan omurgalar\u0131yla t\u00fcm \u00f6b\u00fcr hayvanlardan ayr\u0131l\u0131r. Omurga, k\u0131k\u0131rdaktan, kemikten ya da her ikisinden olu\u015fan iskeletlerinin en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve temel eksenidir. Omurgal\u0131lar genellikle omurgas\u0131zlardan daha iri ve daha karma\u015f\u0131k yap\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130lk omurgal\u0131lar yakla\u015f\u0131k 510 milyon y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan ilkel bal\u0131klard\u0131r. Omurgan\u0131n kaslarla hareket ettirilebilen esnek bir destek olu\u015fturdu\u011fu, b\u00f6ylece bu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[8767,2908,8769,8772,8773,8771,8562,8768,3382,8770,2896],"class_list":["post-3858","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amfibyumlar","tag-baliklar","tag-bocekciller","tag-carnivor","tag-cetacea","tag-etciller","tag-kuslar","tag-memeliler","tag-omurgalilar","tag-primatlar","tag-surungenler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3858"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3858\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}