\u0130nsan v\u00fccudunda hormon denen kimyasal ileticilere dayal\u0131 \u00f6zel bir bilgi ta\u015f\u0131ma sistemi vard\u0131r. Bu organik kimyasal maddeler kanals\u0131z i\u00e7 salg\u0131 bezlerinde yap\u0131l\u0131r ve do\u011frudan kan dola\u015f\u0131m\u0131na verilir. \u00c7o\u011fu durumda bu hormonlar kan dola\u015f\u0131m\u0131yla hedef organlara ula\u015f\u0131r ve orada biyokimyasal tepkimeleri ba\u015flat\u0131r ya da durdurur.
\nEn \u00f6nemli i\u00e7 salg\u0131 bezleri, hipofiz, tiroit, paratiroitler, pankreas, b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri ile yumurtal\u0131klar ve erbezleridir. A\u015fa\u011f\u0131da bu salg\u0131 bezlerinin \u00fcretti\u011fi hormonlar incelenecektir. Mide, inceba\u011f\u0131rsaklar ve b\u00f6brekler de hormon \u00fcretir. Ayr\u0131ca epifiz bezi ve timus bezinin de hormon salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.
\nGebe kalan memeli hayvanlar\u0131n etenelerinin de salg\u0131 i\u015flevi vard\u0131r. Etene hem yumurtal\u0131k ve hipofiz hormonlar\u0131n\u0131 yapabilir, hem de kendine \u00f6zg\u00fc hormon salg\u0131lar.
\nCanl\u0131lar\u0131n pek \u00e7o\u011fu hormon \u00fcretir. \u00d6rne\u011fin b\u00f6ceklerin ya\u015famlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik evrelerinde b\u00fcy\u00fcmelerini durduran ya da h\u0131zland\u0131ran hormon salg\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Bu hormonlar\u0131n dengede tutulmas\u0131yla b\u00f6cek normal bir geli\u015fme g\u00f6sterir. B\u00f6ceklerin deri de\u011fi\u015ftirmelerini ve ba\u015fkala\u015fmalar\u0131n\u0131 etkileyen ektizom \u00f6nemli bir b\u00f6cek hormonudur.
\nBitkiler de hormon \u00fcretir. En iyi bilinen bitki hormonu, k\u00f6k ve g\u00f6vde b\u00fcy\u00fcmesini uyaran indoliasetik asittir.<\/p>\n
Hipofiz Bezi \u00d6b\u00fcr Salg\u0131 Bezlerini Denetler<\/p>\n
Beynin alt\u0131nda yer alan hipofiz bezinin \u00f6n lob (adenohipofiz) ve arka lob (n\u00f6rohipofiz) adl\u0131 iki b\u00f6l\u00fcm\u00fc vard\u0131r. Baz\u0131 hayvanlarda bulunan orta lob da \u00f6n lobla birlikte de\u011ferlendirilir.
\nHipofiz bezi v\u00fccuttaki \u00f6b\u00fcr i\u00e7 salg\u0131 bezlerinin bir\u00e7o\u011funun i\u015fleyi\u015fini etkiler. Hipofiz hormonlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6n lobda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6n hipofiz v\u00fccudun \u201cana\u201d salg\u0131 bezi olarak an\u0131l\u0131r. \u00d6n hipofiz hormonlar\u0131 kimyasal a\u00e7\u0131dan polipeptit ya da karma\u015f\u0131k protein yap\u0131s\u0131ndad\u0131r. Bu gruptaki hormonlar b\u00fcy\u00fcme hormonu (GH), prolaktin hormonu, adrenokortikotrop hormon (ACTH), lipotropik hormon (LPH), tiroid uyar\u0131c\u0131 hormon (TSH), folik\u00fcl uyar\u0131c\u0131 hormon (FSH), ara h\u00fccre uyar\u0131c\u0131 hormon (ICSH) ve melanosit uyar\u0131c\u0131 hormondur (MSH). Hipofiz arka lobu ise hormon \u00fcretmez; beynin hipotalamus b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00fcretilen iki hormonu depolar. Her ikisi de polipeptit yap\u0131s\u0131nda olan bu hormonlar vazopressin ve oksitosindir.
\nHemen hemen b\u00fct\u00fcn \u00f6n hipofiz hormonlar\u0131 belirli dokular \u00fczerinde etki g\u00f6sterir. Yaln\u0131z b\u00fcy\u00fcme hormonu v\u00fccudun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc etkiler; ayr\u0131ca \u00f6b\u00fcr hormonlar\u0131 destekler. Prolaktin meme dokusunun geli\u015fimini ve s\u00fct yap\u0131m\u0131n\u0131 denetler. ACTH b\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezlerinin steroid hormonlar\u0131 salg\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. TSH tiroit bezinin tiroksin salg\u0131s\u0131n\u0131 uyar\u0131r. FSH ile ICSH gonatlar\u0131n, yani yumurtal\u0131k ve erbezlerinin e\u015fey hormonlar\u0131 salg\u0131lamalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. MSH derideki renk de\u011fi\u015fikli\u011fini belirleyen melanositleri uyar\u0131r. LPH de ya\u011f dokular\u0131ndaki lipiti harekete ge\u00e7irir.
\nHipofiz bezinin ya\u015fam\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda tam gerekti\u011fi kadar b\u00fcy\u00fcme hormonu salg\u0131lamas\u0131 gerekir. E\u011fer bu d\u00f6nemde gerekenden az b\u00fcy\u00fcme hormonu salg\u0131lan\u0131rsa \u00e7ocukta c\u00fccelik, a\u015f\u0131r\u0131 hormon salg\u0131lan\u0131rsa da devlik geli\u015fir. Ama bu hastal\u0131k maymunlardan elde edilen b\u00fcy\u00fcme hormonu ya da insan b\u00fcy\u00fcme hormonu (HGH) verilerek tedavi edilir. Yeti\u015fkinlikte a\u015f\u0131r\u0131 b\u00fcy\u00fcme hormonu \u00fcretimi akromegali hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7ar ve \u00e7ene, el ve ayaklar b\u00fcy\u00fcr. Bu durumda hipofiz bezinin ameliyatla al\u0131nmas\u0131 gerekir.
\nHipofiz bezinin arka lobundan salg\u0131lanan vazopressin hormonu damarlar\u0131 etkileyerek tansiyonu y\u00fckseltir. V\u00fccudun su tutmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fundan bazen antidi\u00fcretik hormon olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu hormon b\u00f6breklerin a\u015f\u0131r\u0131 idrar \u00fcretmesini engeller. Vazopressin yoklu\u011funda insanlarda \u015fekersiz diyabet hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve hasta g\u00fcnde 30 litreye kadar idrar yapar. Oksitosin d\u00f6lyata\u011f\u0131n\u0131n kaslar\u0131n\u0131 kasarak do\u011fumu ba\u015flat\u0131r; annenin memelerinden s\u00fct salg\u0131lamas\u0131na yol a\u00e7ar ve do\u011fum sonras\u0131 kanamay\u0131 denetler.<\/p>\n
Tiroit Bezi V\u00fccut Enerjisini D\u00fczenler<\/p>\n
Tiroit bezi boyunda, soluk borusunun her iki yan\u0131nda yer al\u0131r. \u0130ki lobu ortadan birle\u015ftiren dokuyla tiroit bezi \u201cH\u201d harfine benzer. Yeti\u015fkinlerde tiroit bezinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ortalama 30 gr\u2019d\u0131r. TSH\u2019nin s\u00fcrekli etkisi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan tiroit bezi, g\u0131dalarla al\u0131nan iyotlu bir aminoasit t\u00fcrevi olan tiroksin ile kimyasal olarak ona benzeyen triiyodotrinonine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu kimyasal maddeler v\u00fccudun enerji gereksimini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in al\u0131nan g\u0131dalar\u0131n yak\u0131lma h\u0131z\u0131n\u0131 ve tiroit hormonuna duyarl\u0131 genlerin ifade edilmesini d\u00fczenler.
\nTiroit bezinin \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015farak a\u015f\u0131r\u0131 miktarda tiroksin salg\u0131lamas\u0131na hipertiroidizm denir. Hipertiroitli insanlar sinirli, \u00e7ok enerji harcayan ve huzursuz ki\u015filerdir. Hastal\u0131k ameliyatla ya da radyoizotop tedavisi ile iyile\u015ftirilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, hipotiroidizm tiroit hormonu eksikli\u011fidir; ya tiroit bezinin yap\u0131s\u0131ndaki bir kusurdan ya da bezin i\u015flevini bozan g\u0131dalar\u0131n al\u0131nmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Hipotiroit k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda ba\u015flarsa fiziksel ve zihinsel geli\u015fmeyi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde engelleyerek kretenizme yani c\u00fccelik ve zeka gerili\u011fine yol a\u00e7ar. Zaman\u0131nda fark edilirse kretenizm \u00e7o\u011fu kez tiroksin tedavisi ile iyile\u015fir.
\nTiroit ayr\u0131ca v\u00fccudun kalsiyum d\u00fczeyini denetleyen polipeptit yap\u0131s\u0131nda tirokalsitonin adl\u0131 hormonu salg\u0131lar. Bu hormon g\u0131dalarla al\u0131nan D vitamini ve tiroit bezinin paratiroit denen d\u00f6rt k\u00fc\u00e7\u00fck salg\u0131 bezinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 paratiroit hormonlar\u0131 ile birlikte sa\u011fl\u0131kl\u0131 kemik geli\u015fmesi sa\u011flar.
\nTiroit bezi etkinli\u011finin temel \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc bazal metabolizma h\u0131z\u0131d\u0131r (BMR). Tiroit, BMR\u2019yi d\u00fczenleyerek v\u00fccudun enerji \u00fcretim h\u0131z\u0131n\u0131 denetler; s\u0131cak ve so\u011fuk hava ko\u015fullar\u0131 gibi \u00e7evre etkilerine uyarlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Pankreas ve \u015eeker Hastal\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Pankreas bezi polipeptit yap\u0131s\u0131nda iki \u00f6nemli hormon olan ins\u00fclin gl\u00fckagon salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131ndan ya\u015famsal \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bu hormonlar pankreas\u0131n Langerhans adac\u0131klar\u0131 denen b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yap\u0131l\u0131r.
\n\u0130ns\u00fclin v\u00fccudun neredeyse her h\u00fccresini etkiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc karbonhidrat, protein ve ya\u011f metabolizmas\u0131na kat\u0131lan bir hormondur. \u0130ns\u00fclin yoklu\u011fu, s\u0131k g\u00f6r\u00fclen ve \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilen \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7ar. \u015eeker hastalar\u0131n\u0131n kan\u0131nda y\u00fcksek d\u00fczeyde glikoz, yani \u015feker bulunur ve hasta ins\u00fclin tedavisi g\u00f6rmezse dokular\u0131 enerji gereksinimini kar\u015f\u0131layacak glikozu kandan alamaz. Hasta g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015fir. \u0130drarla a\u015f\u0131r\u0131 su kayb\u0131 ve v\u00fccut ortam\u0131n\u0131n asitle\u015fmesi gibi sorunlar ortaya \u00e7\u0131kar. Susama artar. H\u00fccreler kaybettikleri enerjiyi yerine koyamazsa t\u00fckenir ve hasta \u00f6lebilir. Neyse ki, \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 ins\u00fclin i\u011fneleriyle tedavi edilebilmektedir. Hastal\u0131\u011f\u0131n hafif oldu\u011fu durumlarda pankreas ins\u00fclin \u00fcretmekte, ama yeterince salg\u0131 yapamamaktad\u0131r. Protein yap\u0131s\u0131nda olmayan baz\u0131 ila\u00e7larla pankreas\u0131n ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye yetecek d\u00fczeyde ins\u00fclin salg\u0131lamas\u0131 sa\u011flanabilir. \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 glikoz tolerans testiyle kolayca tan\u0131nabilir. Bir glikoz eriyi\u011fi i\u00e7irilen insanda e\u011fer \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 varsa, kanda \u015feker d\u00fczeyi uzun zaman sonra bile \u00e7ok y\u00fcksek bulunacakt\u0131r. \u0130ns\u00fclin fazlal\u0131\u011f\u0131 da bir ba\u015fka tehlikeli pankreas hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 ins\u00fclin salg\u0131lamas\u0131 zay\u0131flama, kayg\u0131, ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc gibi belirtilere yol a\u00e7an, hatta tehlikeli kas\u0131lma n\u00f6betleri ve \u015fokla sonu\u00e7lanabilen ciddi bir hastal\u0131kt\u0131r. Tedavisi ameliyatla ya da glikoz verilerek yap\u0131l\u0131r.
\nPankreas\u0131n salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u00f6b\u00fcr hormon olan gl\u00fckagon, kan\u0131n \u015feker d\u00fczeyini y\u00fckseltir. Gl\u00fckagon ve ins\u00fclin birlikte etki g\u00f6stererek kandaki glikoz miktar\u0131n\u0131 normal d\u00fczeyde tutar ve v\u00fccuda s\u00fcrekli ve d\u00fczenli glikoz sa\u011flar.<\/p>\n
B\u00f6brek\u00fcst\u00fc Bezlerinin \u00d6nemi<\/p>\n
Ya\u015famsal \u00f6nem ta\u015f\u0131yan b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri, b\u00f6breklerin hemen \u00fczerinde yer al\u0131r. Her biri korteks denen bir kabuk b\u00f6lgesi ile medulla ya da \u00f6z denen i\u00e7 b\u00f6lgeden olu\u015fur. Bu iki b\u00f6lge kimyasal yap\u0131s\u0131 farkl\u0131 hormonlar \u00fcretir.
\nKabuk b\u00f6lgesi ACTH\u2019nin denetimi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015farak steroit grubu hormonlar\u0131 salg\u0131lar. Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 iki grup steroit vard\u0131r. Gl\u00fckokortikoitler ve mineralokortikoitler. Bu hormonlar de\u011fi\u015fen \u00f6l\u00e7\u00fclerde g\u0131da metabolizmas\u0131n\u0131 ve mineral dengesini d\u00fczenler. Bir gl\u00fckokortikoit olan kortizol t\u0131pta iltihaplara kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca doku ya da organ nakli yap\u0131lan hastalara v\u00fccudun yeni organ\u0131 reddetmesini \u00f6nlemek i\u00e7in verilir.
\nB\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezi kabuk b\u00f6lgesi yetersizli\u011finde Addison hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hastal\u0131\u011f\u0131n ba\u015fl\u0131ca belirtileri zay\u0131flama, tansiyon d\u00fc\u015fmesi, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ve sodyum kayb\u0131d\u0131r. Tedavisi kortizol ve sodyumklor\u00fcr ile yap\u0131l\u0131r. Kad\u0131nlarda b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri kabuk b\u00f6lgesinin \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 k\u0131llanmaya yol a\u00e7ar. <\/p>\n
Hormonlar ve \u00dcreme<\/p>\n
\u0130nsanlarda \u00fcreme i\u015flevini etkileyen hormonlar hipofiz bezinde ve kad\u0131nlarda yumurtal\u0131klar ile erkeklerde erbezlerinde yap\u0131l\u0131r. Gebelik s\u0131ras\u0131nda etene de hormon \u00fcretir.
\nAnnenin d\u00f6lyata\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u00e7e\u015fitli olaylar b\u00fcy\u00fcyen d\u00f6l\u00fct\u00fcn cinsiyetini ve bi\u00e7imini etkiler. Her ne kadar d\u00f6l\u00fct\u00fcn cinsiyetini genler belirlese de e\u015fey organlar\u0131n\u0131n cinsiyete uygun olarak geli\u015fmesi i\u00e7in belirli hormonlar\u0131n etkili olmas\u0131 gerekir. Do\u011fdu\u011funda bebe\u011fin e\u015fey organlar\u0131 etkin de\u011fildir, ama ergenlik d\u00f6nemine de\u011fin herg\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikler ger\u00e7ekle\u015fir. Daha sonra FSH ve ICSH d\u00fczeylerindeki de\u011fi\u015fimler sonucunda ergenin e\u015fey organlar\u0131 kendi hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcretmeye ba\u015flar.
\nFSH ve ICSH erbezlerini etkilemeye ba\u015flay\u0131nca gen\u00e7 erkeklerde 16 ya\u015f\u0131na do\u011fru olgun sperma h\u00fc\u00e7releri olu\u015fur. En \u00f6nemli erkeklik hormonu olan testesteron da sperma \u00fcretiminde \u00f6nemli rol oynar. Testesteron ayr\u0131ca prostat bezi ve ersuyu torbac\u0131klar\u0131 gibi yard\u0131mc\u0131 e\u015fey organlar\u0131n ve ikincil e\u015fey \u00f6zelliklerin geli\u015fimini etkiler.
\nK\u0131zlarda FSH ve ICSH yumurtal\u0131klar\u0131 etkileyince yumurtal\u0131k folik\u00fcllerinde bir yumurta h\u00fccresi geli\u015fmeye ba\u015flar. \u00d6nce FSH, ard\u0131ndan ICSH\u2019nin etkisi alt\u0131nda folik\u00fcl olgunla\u015f\u0131r ve sonunda patlayarak yumurta h\u00fccresini d\u0131\u015far\u0131 atar. Serbest kalan yumurta h\u00fccresi iki yumurtal\u0131k kanal\u0131n\u0131n birinden ge\u00e7erek bir spermayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa d\u00f6llenmek \u00fczere a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru yol al\u0131r. Bu arada patlam\u0131\u015f durumdaki folik\u00fcl\u00fcn art\u0131klar\u0131 sar\u0131 cisim (corpus luteum) denen k\u00fc\u00e7\u00fck bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ferek gebeli\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in gerekli olan progesteron hormonunu \u00fcretir. Yumurta d\u00f6llenmezse sar\u0131 cisim yok olur.
\nProgesteron ve \u00f6strojen di\u015fi e\u015fey hormonlar\u0131d\u0131r. Bunlar v\u00fccudun bi\u00e7imi, sesin inceli\u011fi gibi ikincil e\u015fey \u00f6zellikleri ve d\u00f6lyata\u011f\u0131, d\u00f6lyolu gibi yard\u0131mc\u0131 di\u015fi organlar\u0131n\u0131n geli\u015fimini denetler. Ayl\u0131k adet kanamalar\u0131n\u0131n d\u00fczenini de bu hormon sa\u011flar. Baz\u0131 d\u00fczensizlikler g\u00f6r\u00fclse de kad\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011funda \u00f6nce \u00f6strojen sonra progesteron etkisiyle ayda bir kez d\u00f6lyata\u011f\u0131 i\u00e7 y\u00fczeyini kaplayan doku g\u00fc\u00e7lenir ve gebeli\u011fe haz\u0131r duruma gelir. E\u011fer adet d\u00f6neminin ortalar\u0131nda serbest kalan yumurta h\u00fccresi d\u00f6llenmezse, d\u00f6l yata\u011f\u0131n\u0131 kaplayan doku gereksiz hale gelir ve adet kanamas\u0131yla at\u0131l\u0131r. Ard\u0131ndan yeni bir adet d\u00f6nemi ba\u015flar. Ama yumurta d\u00f6llenirse g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f d\u00f6lyata\u011f\u0131 i\u00e7 y\u00fczey dokusu korunur. \u00d6strojen ve progesteronun etkisiyle d\u00f6lyata\u011f\u0131 duvar\u0131nda d\u00f6llenmi\u015f yumurta h\u00fccresinin yerle\u015fip geli\u015fece\u011fi bir yer haz\u0131rlan\u0131r; etene geli\u015fmeye ve hormon yap\u0131m\u0131na ba\u015flar. D\u00f6l\u00fct b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e annenin hipofiz bezinden salg\u0131lanan prolaktin hormonu meme dokular\u0131n\u0131 s\u00fct yap\u0131m\u0131 ve ak\u0131\u015f\u0131na haz\u0131rlar.<\/p>\n
Hormon Salg\u0131s\u0131n\u0131n Geribesleme Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Denetimi<\/p>\n
Hipofiz bezi v\u00fccudun hormon dengesini sa\u011flamak \u00fczere salg\u0131bezlerinin etkinli\u011fini d\u00fczenler. Bu denge hipofiz bezinin dola\u015f\u0131ma verdi\u011fi hormonlar\u0131 denetleyen bir geribesleme sistemiyle sa\u011flan\u0131r. \u00d6rne\u011fin hipofizin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 FSH ve ICSH salg\u0131lamamas\u0131 konumutu verir. Bir s\u00fcre sonra e\u015fey bezlerinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormon d\u00fczeyi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnce FSH ve ICSH salg\u0131s\u0131 kendili\u011finden ba\u015flar. Bu geribesleme s\u00fcrecinde beyin \u00e7ok \u00f6nemli rol oynar; baz\u0131 kimyasal maddeler \u00fcreterek hipofizi hormon salg\u0131lamak \u00fczere uyar\u0131r. \u00d6rne\u011fin e\u015fey hormonlar\u0131n\u0131n kandaki d\u00fczeyi taraf\u0131ndan uyar\u0131lan beyin hormon salg\u0131lat\u0131c\u0131 maddelerinin salg\u0131s\u0131n\u0131 durdurabilir ya da ba\u015flatabilir. Bu s\u00fcre\u00e7te sinir ve i\u00e7 salg\u0131 bezleri sistemleri birlikte etki g\u00f6sterir. B\u00f6ylece v\u00fccuda gereken hormonlar bir denge i\u00e7inde salg\u0131lan\u0131r. Geri besleme mekanizmalar\u0131 beyin ile tiroit ve beyin ile b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri aras\u0131nda da vard\u0131r.
\nV\u00fccutta \u00e7ok say\u0131da hormon yap\u0131l\u0131r. Ama acaba bir organ kan dola\u015f\u0131m\u0131ndaki say\u0131s\u0131z hormondan hangisinin kendi gereksinimine uygun oldu\u011funu nas\u0131l belirler? Ya da bir hormon v\u00fccutta etkilemesi gereken organ\u0131 nas\u0131l se\u00e7ebilir? Hormon se\u00e7icili\u011fini al\u0131c\u0131lar sistemiyle a\u00e7\u0131klayan kurama g\u00f6re belirli hormonlara kar\u015f\u0131 duyarl\u0131 dokularda al\u0131c\u0131lar vard\u0131r. Bunlar genel dola\u015f\u0131mla dokuya gelen kandan gerekli hormonlar\u0131 avlar. Steroit, polipeptit ya da protein yap\u0131s\u0131ndaki hormonlar i\u00e7in ayr\u0131 al\u0131c\u0131lar vard\u0131r. Bir al\u0131c\u0131 genel kan dola\u015f\u0131m\u0131ndan bir hormonu yakalay\u0131nca, hemen \u201cikinci haberci\u201d denen ba\u015fka bir grup maddelerin salg\u0131lamas\u0131n\u0131 ba\u015flat\u0131r. \u0130kinci haberciler cAMP (siklik adenozin monofosfat) ve cGMP (siklik goanozin monofosfat) gibi maddelerdir. Bunlar h\u00fccre i\u00e7i ve h\u00fccreleraras\u0131 tepkimeleri d\u00fczenler.<\/p>\n
Hormonlar\u0131n T\u0131pta ve Hayvanc\u0131l\u0131kta Kullan\u0131m\u0131<\/p>\n
Hormon yetersizli\u011fi \u00e7eken hastalar, gereken hormon verilerek tedavi edilir. \u00d6rne\u011fin c\u00fccelik belirtileri g\u00f6steren hipofiz hastalar\u0131na HGH (insan b\u00fcy\u00fcme hormonu), \u015feker hastalar\u0131na da ins\u00fclin verilir. Hormonlar n\u00fcfus planlamas\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r.
\nDo\u011fum kontrol\u00fc y\u00f6ntemlerinden biri olan a\u011f\u0131zdan al\u0131nan do\u011fum kontrol haplar\u0131 do\u011fal yumurtal\u0131k hormonlar\u0131yla bunlara \u00e7ok benzeyen sentetik maddelerden olu\u015fur. Bu haplarda bulunan \u00f6strojen ve progesteron kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 yumurtlamay\u0131 engelleyerek gebeli\u011fi \u00f6nler.
\nBaz\u0131 aileler kad\u0131n\u0131n yumurtal\u0131klar\u0131n\u0131n iyi \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131 ya da erke\u011fin erbezlerinin sperma \u00fcretmemesi y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ocuk sahibi olamaz. Bu sorunlar insan hipofizinden elde edilmi\u015f FSH ve ICSH kullan\u0131larak tedavi edilir. Ayn\u0131 ama\u00e7la yaln\u0131zca etenenin \u00fcretti\u011fi insan koriyonik gonadotropin hormonundan da yararlan\u0131labilir. Ama kad\u0131n k\u0131s\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tedavisi s\u0131ras\u0131nda bazen yumurtal\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 uyar\u0131lmas\u0131 \u00e7o\u011ful gebeli\u011fe yol a\u00e7abilir.
\nAdetten kesilmi\u015f kad\u0131nlara \u00f6strojen verilerek menapoz d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fclen ve kemik kitlesinde azalma yaparak k\u0131r\u0131k olu\u015fumunu kolayla\u015ft\u0131ran osteoporoz hastal\u0131\u011f\u0131ndan korunma sa\u011flanabilir. \u00d6strojen tedavisiyle ba\u015fta menopoz rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 ile baz\u0131 yumurtal\u0131k hastal\u0131klar\u0131 da iyile\u015ftirilebilir. Ama son y\u0131llarda \u00f6strojen tedavilerinin baz\u0131 tehlikeli sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 belirli kanser t\u00fcrleri ile ili\u015fkili oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yle \u00f6strojen kullan\u0131m\u0131 azalmaktad\u0131r.
\nLaboratuvarlarda \u00fcretilen sentetik s\u0131\u011f\u0131r b\u00fcy\u00fcme hormonu(BGH) ayda bir iki kez s\u00fct ineklerine verildi\u011finde hayvan\u0131n s\u00fct verimi %30\u2019a kadar artar. Gene bir b\u00fcy\u00fcme hormonu olan s\u0131\u011f\u0131r somatotropin (BST) s\u0131\u011f\u0131rlarda hem ya\u011fs\u0131z et, hem de s\u00fct verimini artt\u0131r\u0131r. Bu hayvanlar\u0131n et ve s\u00fctleri insanlar\u0131n t\u00fcketimi i\u00e7in sat\u0131labilmektedir, ama \u00f6rne\u011fin ABD\u2019de BGH ve BST\u2019nin sat\u0131\u015f\u0131na ve s\u00fcrekli kullan\u0131m\u0131na izin verilmemi\u015ftir. Hayvanc\u0131l\u0131k birlikleri ve \u00e7evre \u00f6rg\u00fctleri de bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. ABD\u2019de baz\u0131 s\u00fcpermarket zincirleri hormonlu et ve s\u00fctleri kabul etmemektedir; b\u00fcy\u00fck s\u00fct \u00fcreticisi baz\u0131 eyaletlerde de hormonlu s\u00fct \u00fcretimine kar\u015f\u0131 yasalar \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBilim adamlar\u0131 do\u011fal hormonlar\u0131n kimyasal yap\u0131lar\u0131n\u0131 inceleyerek, onlar\u0131n yerini alabilecek bir \u00e7ok kimyasal maddeyi bire\u015fim yoluyla \u00fcretmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Steroit hormonlar karma\u015f\u0131k polipeptit ve protein yap\u0131l\u0131 hormonlardan daha basittir. Ama zamanla sa\u011flanan ilerlemeler ACTH, ins\u00fclin, tirokalsitonin, oksitonin ve vazopressin gibi hormonlar\u0131n laboratuvarlarda \u00fcretilmesine de olanak vermi\u015ftir. Polipeptit ve protein yap\u0131s\u0131ndaki hormonlar belirli bir d\u00fczen i\u00e7inde s\u0131ralanm\u0131\u015f aminoasit zincirlerinden olu\u015fur. Bilim adamlar\u0131 ilk a\u015famada hormonu olu\u015fturan yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131n birka\u00e7 par\u00e7as\u0131n\u0131 \u00fcretip, daha sonra bunlar\u0131 birbirine ekleyerek hormonlar\u0131 elde etmi\u015flerdir. Son y\u0131llarda ise yeni bir y\u00f6ntem geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu i\u015flemde hormon molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn en sonundaki aminoasit bir re\u00e7ine ya da benzer bir maddeye tutturulur; daha sonra tersten gidilerek aminoasit dizisi hormon molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn en ba\u015f\u0131na kadar tamamlan\u0131r ve son a\u015famada tamamlanan zincir re\u00e7ine k\u00f6k\u00fcnden kurtar\u0131larak hormon molek\u00fcl\u00fc elde edilir. Kat\u0131 hal y\u00f6ntemi denen bu i\u015flem otomatik olarak yap\u0131labilir ve \u00e7ok miktarda sentetik hormon h\u0131zla \u00fcretilebilir. DNA molek\u00fcllerini yeniden birle\u015ftirmeye dayal\u0131 genetik m\u00fchendisli\u011fi i\u015flemleriyle de ins\u00fclin ve insan b\u00fcy\u00fcme hormonu \u00fcretiminde geli\u015fmeler sa\u011fland\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsan v\u00fccudunda hormon denen kimyasal ileticilere dayal\u0131 \u00f6zel bir bilgi ta\u015f\u0131ma sistemi vard\u0131r. Bu organik kimyasal maddeler kanals\u0131z i\u00e7 salg\u0131 bezlerinde yap\u0131l\u0131r ve do\u011frudan kan dola\u015f\u0131m\u0131na verilir. \u00c7o\u011fu durumda bu hormonlar kan dola\u015f\u0131m\u0131yla hedef organlara ula\u015f\u0131r ve orada biyokimyasal tepkimeleri ba\u015flat\u0131r ya da durdurur. En \u00f6nemli i\u00e7 salg\u0131 bezleri, hipofiz, tiroit, paratiroitler, pankreas, b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[8383,2635,2599,2305,6374,2631,2522,8828,5655,8386,4564,2527,2298,8827,2528,8686,2327,6372],"class_list":["post-3875","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-adenohipofiz","tag-bobrekustu-bezleri","tag-genetik","tag-glikoz","tag-glukagon","tag-hipofiz","tag-hormonlar","tag-hormonlar-ve-ureme","tag-ic-salgi-bezleri","tag-norohipofiz","tag-organik-kimya","tag-ostrojen","tag-pankreas","tag-paratiroitler","tag-progesteron","tag-seker-hastaligi","tag-tiroit","tag-tiroit-bezi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3875"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3875\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}